Skip to main content

Full text of "Algemeene kerkelijke geschiedenis der christenen"

See other formats 


."'Pfi 


;    i. 


1^^^ 


■    1     < 


^. 


•^' 


"f 


•  é 


rborI 


Presented  to  the 

LIBRARY  of  the 

UNIVERSITY  OF  TORONTO 

by  the 

INSTITUTE  FOR 

CHRISTIAN  STUDIES 


f 


i^^SCAtD 


(2. 

€3 


''*;■- 


ö,   ONTARIÜ.  *^'" 


ALGEMEENE 


KERKELIJKE 

GESCHIEDENIS. 


DE  n_ 


CHRISTENEN. 


A     LGEMEENE 

KERKELIJKE 

GESCHIEDENIS, 


DER 


CHRISTENEN, 


DOOR 


IJSBRAND   VAN  ^^HAMELSVELD. 


-  % .'  •»••« 


.■•■f'      '^r    ■-■■''-    ■      3  ''-CV 


ZES  TI  E  N  D  E      DEEL. 


MET       PLAATEN. 


.^ 


TE     HAARLEM     BIJ 

FPvANgOIS     BOHN, 

M  D  C  C  C  V  I  I  I. 


'm  2  7  1997 


INHOUD 


VAN      HET 


ZESTIENDE      DJmM^ 


VIJFDE       BOEK. 

Bevattende  het  vijfde  tijdperk;  van  den  tijd  der  kruistog- 
ten  ,  of  het  Pausfchap  vart  gregorius  VII,  in  de 
elfde  eeuw,  tot  de  Kerivhervorming  in  het  begin  der 
zestiende  eeuw. 


VIERDE      HOOFDSTUK. 

Gefchiedenis    der   Roomfche  Pausfen   in   dit 
Tijdvak,     Toeftand  der  Geestelijkheid.  Bladz,     i. 


ICER- 


HAMELSVELD ,  HAMELSVELD , 

KERKELIJKE  KERKELIJKE 

GESCHIEDENIS.  GESCHIEDENIS. 

XVI.  XVI. 

VOOR    DEN  BINDER. 

Plaat    I.  te  plaatfen  tegen  over  ,          •          Bladz.  155. 

Plaat  II.  te  plaatfen  tegen  over  ,          •         •             257. 


i 


KERKELIJKE 

GESCHIEDENIS. 

VIJFDE      BOEK. 

BEVATTENDE     HET     VIJFDE     TYDPERK ;     VAN     DEN 
TIJD   DER    KRUISTOGTEN,    OF  HET   PAUSSCHAP 
VAN  GREGORIUS  Vil,  IN  DE  ELFDE  EEUW, 
TOT  DE  KERKHERVORMING  IN  HET  BE- 
GIN DER  ZESTIENDE  EEUW, 

VIERDE     hlUOFDSTUK. 

Cefchiedenis  der  Roomfche  Pausfen  in  dit  Tijdvak. 
Toefiand  der  Geestelijkheid, 

Wij  moeten  thans  de  Gefchiedenis  der  Roomfche       v 
Pausfen,  gedurende  dit  Tijdvak,  befchrijven,   eene    boek 
Gefchiedenis,  zoo  veel  te  merkwaardiger,  dewijl  de- j^^jof^jf^^ 
ze  Pausfen  eindelijk  in  het  begin  van  hetzelve  het  na  C.  G. 
gebouw  van  eene  algemeene    Geestelijke  Heerfchapplj  J^J^J^f^' 

over  alle  Christelijke  Gemeenten,  aan  welks  oprig- 

ting  zij  reeds  verfcheidene  eeuwen  gearbeid    hadden ,  Overgang 
ter  tinne   toe   voltooiden,    en  door  deze  Geesteliike  fchiede-  " 
Heerfchapplj  tevens  eenen  vermogenden   invloed  be-  nis  der 
hielden  op  de  wereldlijke  zaken  en  belangen ,  zoodat  ^''*"^^^"' 
Keizers    en   Koningen   zich    naar  hun    goedvinden 
XVI.  Deel.  A  fchik- 


a  KERKELIJKE 

V       fchikken ,  of  gevaar  loopen  moesten  van  troon  en 
BOEK     leven  beide  te  verliezen. 
Hoofdll.      GREGORius  VII,  die  alexander  II,  in  het  jaar 
na  C.  G.  1073   (*}  overleden,   als  Paus  opvolgde,  was  de 

■  T  Tri  07  ^ 

tot  1517."^^"»  ^^^  ^^^  groote  werk  tot  (land  bragt.    Het  ka- 
■  rakter  van  dezen  Paus,  die  in  der   daad  groote  be- 

^^'^^^vrr  J^^vaamheden  en  flerkte  van  geest  bezat,  wordt  zeer 
'  onderfcheiden  opgegeven  en  beoordeeld,  naar  mate 
gunst  en  haat  jegens  hem  in  het  fpel  zijn,  en  de 
eerfle  hem  tot  eenen  Heiligen  verhoogt  ,  terwijl 
de  laatflie  hem  op  het  diepst  en  verachtelijkst 
verlaagt.  De  Schrijvers  ,  zijne  Tijdgenooten ,  waren 
niet  onpartijdig,  zijne  Levensbefchrijvers  daartegen 
meestal  Lofredenaars,  zelfs  de  latere  nakomeling- 
fchap  was  vooraf  tegen  hem  ingenomen.  Evenwel , 
wij  hebben  echte  flukken,  onder  anderen  zijne  ei- 
gene Brieven,  uit  welken  en  uit  gelijktijdige  Schrij- 
vers wij  de  daadzaken,  en  het  gene  hij  verrigt  heeft , 
kunnen  opmaken ,  wanneer  deze  onpartijdig  worden 
voorgedragen ,  zal  het  eiken  onbevooroordeelden  Le- 
zer niet  zwaar  vallen,  over  den  man,  die  deze  da- 
den verrigtte,  te  oordeelen. 
wordt  Zijn  eigen  naam  was  hildebrand,  ook  hilte- 

Paus.  BRAND ,  van  anderen  hellebrand  ,  van  de  lialiU' 
nen  fomtijds  aldovrandi  gefchreven;  hij  was  vol- 
gens PAUL  BERNRiED  ecu  Kauunnik  en  Priester  in 
het  Bisdom  Augsbiirg^  die  omtrent  het  Jaar  1130 
zijn  leven  befchreven  heeft  (f),   uit  Toskanen  ge- 

boor- 
(*)  Zie  DeeiyilW.  Bladz.  331. 
(t)  yita  Gregorii  VII.  in  jac.   gretzeri  Opp,  To;«» 

VL 


GESCHIEDENIS.  3 

boortig,  het  zij  te  Soana  ^  of  te  Siena;   maar  zijn       V 
tijdgenoot,   de  Abt  hugo  van  F/avigny,  meldt  Ro-     ^^^ 
we  als  zijne  geboorteplaats  (*),  alwaar  hij  door  zij- Hoofdff. 
nen  Oom ,  een'  Abt  van  een  Klooster ,   werd  opge-  «a  C.  G. 

1391*  107*1 

voed  en  onderwezen.  Tot  voortzetting  zijner  oefe- J^^  isil- 
jiingen  reisde  hij  vervolgens  naar  Frankryk ,  en  ont-  — — — 
hield  zich  ook  eenigen  tijd  aan  het  Hof  van  Keizer 
HENDRIK  III,  die  van  hem  zal  getuigd  hebben,  dat 
hij  nooit  iemand  het  woord  Gods  met  zoo  veel  vrij- 
moedigheid had  hooren  prediken ,  als  hem.  Hij 
moet  dus  toen  al  Geestelijke  of  Monnik  geweest 
zijn.  Te  Rome  wedergekeerd,  leide  hij  zich  toe, 
om  zijne  begaafdheden  meer  en  meer  te  verbeteren  , 
maar  was,  dewijl  hij  vele  vijanden  en  benijders  had, 
weder   voornemens  naar  Duitschland  en  Frankryk 

te     reizen  ,     Nvaar     van     kem  ,     voO     tncn     het     gClOOVeO 

wil,  eene  verfchijning  van  den  Apostel  petrus  zal 
terug  gehouden  hebben ,  toen  in  het  jaar  1048  Paus 
DAMASus  II  overleed,  en  door  leo  IX  werd  opge» 
volgd,  die  met  hildebrand  zoo  was  ingenomen, 
dat  hij  hem  in  alles  raadpleegde.  Hij  werd  Aards- 
diaken der  Kerk  van  Rome  en  Kardinaal  ^  en  had 
onder  leo  IX  en  de  volgende  Paufen ,  bijzonder  on- 
der  ALEXANDER  II,  zoo  veel  invloed,  dat  één  zij- 
ner tijdgenooten  hem  den  Heer  der  Paufen  noem» 
de  (f).    Na  de  dood  van  alexander  II,  in  het 

jaar 
VI.  ^/MABiLLoN.  SS.  Rer.  Ital.  Tom.  III.  P.  I. 

(*)  In   Chron.    Firdun.    op.    labb.    Biblioth.    NovA 
MSS.  Tom.  I.  pag,  75- 

(t)  Zie  Dtel  XIII.  Bladz,  333. 

A  2 


4  KERKELIJKE 

V  jaar  1073,  verkozen  de  Kardinalen,  gelijk  zij  ver- 
BOM  i^jjjgn  (*),  onder  de  toejuiching  eener  groote  me- 
Hoofdft.  nigfe  5  hildebrand  tot  Paus  ,  die  den  naam  van 
na  C.  G.  GREGORius  VII  aannam.  Hij  zelve  verzekert  (f), 
iïori^iri  ^^^  ^^^  Roomfche  volk ,  bij  den  dood  zijns  voor- 
zaats,  heel  gerust  gebleven  was,  en  aan  de  Kardi- 
nalen de  noodige  fchikkingen  tot  de  verkiezing  van 
een'  opvolger  had  overgelaten,  waarom  hij  met  de- 
Eelven  een  vasten  van  drie  dagen,  vele  gebeden  en 
aalmoezen  had  verordend,  om  de  verkiezing  te  ge- 
lukkiger te  voltooijen;  maar  bij  de  begravenis  van 
den  Paus  was  het  volk  te  hoop  geloopen,  en  had 
hem  met  onftuimigheid  voor  Paus  uitgeroepen,  niet 
zonder  hem  te  ontftellen  en  te  beangftigen ,  ook  uit 
hoofde  van  de  algemeene  verdorvenheid  der  tijden , 
in  welke  zelfs  de  Prelate»  de  Kcih  uicci'  in  ver- 
warring dan  in  aanzien  bragten»  Hier  uit  echter  te 
willen  befluiten ,  dat  hij  tegen  wil  en  dank  tot  Paus 
gemaakt  zij,  zou  te  overhaast  zijn,  omtrent  een' 
man,  die  reeds  meer  dan  twintig  jaren  zoo  ijverig 
geweest  was,  om  in  naam  der  Pausfen  te  regeren  ; 
alleen  het  kon  hem  niet  behagen,  dat  het  volk  zoo 
geweldig  te  werk  ging,  te  minder,  indien  het  waar 
zij,  dat  de  Kardinalen  daar  in  niet  toegeftemd  had- 
den ,  gelijk  de  Kardinaal  benno  ( § )  verhaalt.   Een 

an- 

(*)  Relatio  Electorum  ap.  paul.  bernried  C.  27. 

(f)  L.  I.  Ep.  I.  ap.  HARD.  /Iet.  Conc.  T.  Vi.  P.  I. 
p.  iip5.  Ep.  3.  Ep.  9.  /.  c.  p.  iip7.  ei  1200. 

(§)  De  vita  Hildebrandi  L.  I.  p,  2.  in  melch,  gqi.» 
DASTi  Apologg*  pro  Hcnrko  IV. 


GESCHIEDENIS.  5 

nnder  Levensbefchrijver   van   dezen  Paus  (*),   die       V 
twee  honderd  jaren  na   hem  leefde  ,  verhaalt ,   dat    ^^^ 
hij,   daags   na  zijne  verkiezing,  terltond  Gezanten  fjoof^l^^ 
gezonden  hebbe    aan   hendrik  IV,  met  verzoek ,  na  C.  G, 
dat  deze  Vorst  zijne  verkiezing  niet  wilde  bekrach- 10^1^17* 
tigen,  alzoo  hij  grugorius  befloten  had,  *s Keizers  ^ 

buitenfporiglieden  niet  te  zullen  dulden ;  doch  hij  be- 
fluit  te  veel,  wanneer  hij  aanneemt,  dat  de  Paus  dit 
zou  gedaan  hebben ,  om  zijne  verkiezing  te  doen  ver- 
nietigen ,  liet  was  veel  meer ,  zoo  het  gebeurd  zij , 
eene  ernftige  bedreiging  aan  den  Keizer ,  die  het  toch 
niet  durfde  'wagen ,  om  de  gedane  verkiezing  niet  te 
bevestigen.  Uit  's  Paufen  Brieven  blijkt  allerduidelijkst, 
dat  hij  zich  terftond  als  Paus  gedragen  heeft,  zon- 
dei*  dat  hij  in  dezelven  met  één  enkel  woord  van 
des  Keizers  goedkeuring  gewaagt.  Veel  eer  fchrijft 
hij  reeds  in  de  derde  week  na  zijne  verkiezing  aan 
eenen  Duitfchen  Hertog  gotfried  (f) ,  dat  hij  bij  de 
eerlle  gelegenheid  den  Duitfchen  Koning,  het  gene 
hij  ten  beste  der  Kerke,  en  ter  eere  der  Koninklijke 
waardigheid  ,  noodig  zou  achten,  met  vaderlijke 
liefderijke  vermaningen  zou  laten  voordragen*  „  Zal 
hij  ons  hooren,"  zoo  vervolgt  gregorius,  „  dan 
zullen  wij  ons  over  zijnen  welvaart,  als  over  onzen 
eigenen,  verblijden.  —  Maar  zoo  hij  ons,  hetwelk 
wij  niet  hopen,  haat  voor  liefde,  en  den  almagtigen 

God, 

(*)  De  Kardinaal  van  Arragon  de  Fiia  Gregorii 
VII.  ap,  3MURAT0R.  in  SS.  ren  ItaL  Tom»  III.  Fait* 
I.  pag.  J04.  i2ot.  4. 

(f)  Libr.  I.  Episi,  ^ 

As 


6  KERK  EL  IJ  KE 

V  God ,  voor  de  zoo  groote  eer ,  welke  hem  verleend 
BOKK  is,  door  verwaarloozing  van  zijne  geregtigheid ,  ecne 
Hoofdfl.  onbillijke  verachting  mogt  bewijzen,  dan  zal  ten 
na  C.  G.  minfte  ons,  naar  Gods  Voorzienigheid,  de  bedrei- 
Jaario73- gjj^g  yan  den  Profeet:  Vervloekt  is  de  man^  die 
,  zijn  z'A'aard  van  bloed  onthoudt !  -niet  treffen.  Want , 

het  (laat  ons  niet  vrij ,  uit  perfonelijke  genegenheid  , 
de  wet  Gods  aan  eene  zijde  te  (lellen,  of  om  men- 
fchengunst  te   bejagen,  van    den   regfen  weg  af  te 
wijken ,  gelijk  de  Apostel  zegt :     ^h  ik  den  menfchen 
wilde  behagen,  zoo  ware   ik  geen  dienstknecht  van 
God,'' 
Zijne  ver-     Doch  ,  alhoewel  gregorius  zich    terftond  na  zij- 
kiezing     j^g  verkiezing   als    Paus    gedroeg,  evenwel  was  'er 
zerHEN-   hem  aan  gelegen,    dat  zijne   verkiezing   door  den 
DRiic  IV    Keizer  bevestigd  werd.     lamcert  van   Afchaffen' 
goedge-    iiirg,  een   der    verltandigde    Gefchiedfchrijvers  van 
dezen  tijd,  fchrijft  (*):   „Na  den  dood  van  alex- 
ANDER    verkozen    de  Romeinen    terftond ,   zonder 
voorkennis  van  den  Z)«/V/cy^^;2  Koning ,  hildebrand 
tot  zijnen  opvolger :  eenen  in  de  Godgeleerdheid  zeer 
kundigen  man,  die  reeds  onder  de  vorige  Paufen  in 
de  geheele  Kerk  door  alle  deugden  zeer  beroemd  was. 
Maar ,  alzoo  hij  eenen  brandenden  ijver  voor  God  had , 
waren  de  Franfche  (J^uitfche')  Bisfchoppen  beducht, 
dat  een  zoo  hevig  en  in  zaken  van  het  geloof  zoo 
flreng  man,  hen  over  hunne  nalatigheid  in  het  waar- 
nemen van   hun    ambt   tot   fcherpe    verantwoording 
roepen  mogt.     Zij  verzochten  daarom  den  Koning 

ge- 

(*)  De  rebus  Qerman.  pag,  354* 


BOEK 


GESCHIEDENIS.  7 

gemeenfchappelijk ,  dat   hij   deze   verkiezing ,  welke 
zonder  zijne  voprkennis  gefchied  was,   voor  nietig       ^ 
wilde  verklaren;  Iiem  tevens  verzekerende,  dat,  zoo  Hoofdft. 
hij  de  onftuimigheid  van  dezen  man  niet  voorkwam ,  i^a  C.  G. 
het  gene  daar   uit   ontdaan  zou  ,  niemand   kwader  lo^isi?! 
dan  hem  zelven  treffen  zou.    De  Koning  zond  ter- 
ftond  den  Graaf  eberhard  van  zijn  Hof  naar  Ro^ 
me,  om  de  Grooten  aldaar   af  te   vragen  ,  waarom 
zij ,  tegen    de  gewoonte    van  hunne    Voorvaderen , 
eenen  Paus  verkoren  hadden;   ook  moest  hij  gre- 
GORius,  als  hij  daar  niet  voldoenend    op   zou   ant- 
woorden, bevelen,  om  deze  waardigheid,  welke  hij 
op  eene   onwettige  wijze  verkregen   had,  neder   te 
leggen.     Doch   deze  ontving   den   Graaf  heel    be- 
leefd, en  gaf  hem  ten  antwoord:  dat  God  zijn  ge- 
tuige was,  dat  hij  niet  naar  deze  waardigheid    eer- 
zuchtig geftaan  haa;  maar  dat  hij   van  de   Romei- 
fsen   verkoren,  en  dat  hem   de  regering   der   Kerk 
met  geweld  opgedrongen  was;  dat  hij  zich   echter 
volftrekt  niet  had  laten  noodzaken,  om  zijne  inwij- 
ding te  laten  voortgaan ,  tot  hij  vernomen  had ,  dat 
200  wel  de  Koning,  als   de  Duitfche  Rijksftanden , 
daar  toe  bewilligd  hadden,  en  zoo  lang  zou  hij  dit 
uitftellen.'*    hendrik,  hier  mede  genoegen   nemen- 
de, bevestigde  de   verkiezing   van   gregorius  \  en 
gebood  hem  in  te  wijden ,  hetwelk  echter  eerst  den 
tweeden  Februari)  des  laars  1074    gefchiedde  ,    hoe- 
wel   zekere    Vatikaanfche    Akten    ( *  )   de    verkie- 
zing van   den  Paus,  door    den   Bisfchop  van  Ver- 

ceU 
C*)  PAGi  Brey.  Ce$t.  PP.  Rom.  T.  I.  p.  558. 

A4 


8  KERKELIJKE 

V  celU,  Kanfelier  van  het  Rijk  van  hnlië^  als  Gezant 

^^^  des  Konings ,  laten  bekrachtigen  ,  en.  deze  inwijding 

Hoofdft.  kort  na  Pinklleren  van  het  jaar  1073  zeggen  gefchied 

na  C.  G.  te   zijn. 

tot"?i'7      Terftond  in  de  eerfte  dagen   reeds   na  zijne  ver- 

■  kiezing,  zond  gregorius  den  Kardinaal  hugo  naar 

GRF.Go-  Spanje ,  en  fchreef  aan  alle  Vorsten ,  die  derwaards 

RIUS  DG-        -i        -1     * 

weert  dac  wilden  trekken  tegen    de   Arabieren ,   dat   zij  weten 
Spanje      moesten ,  dat  het  Spaanfche   Rijk  van   oude  tijden 

93 n    n^n 

H  PETRUS  ^f  ^^^^  ^^'^  HeiL  petrus  in  eigendom  behoorde  (*), 
behoort,    en  dat  men,  het  gene  eens  een  eigendom  der  Kerk 
geweest  was,   haar   nimmer  ontnemen    kon.      Ook 
fchijnt  hij,  ten   aanzien   van   Spanje^  zijn  oogmerk 
eenigermate    bereikt  te    hebben ,   alzoo  sanchez  , 
Koning  van  Arragon^  Navarre^  enz.  hem,  als  zijn 
Leenman ,  eene  fchatting   van   500  (lukken    gouds 
betaald  heeft  (f). 
Hij  be-         In  hetzelfde  jaar  1073  ondervond  ook  de   Koning 
P^°^^[  ,    van  Frankryk,  filips  I,  reeds   het   gebiedend  ge- 
niet zag  van  gregorius.    Deze  fchreef  aan  eenen  Fran- 
Fraukrj-k  j-^f^gn  Bisfchop  ( §  ) ,  dat  geen  der  Vorsten  de  Ker- 
ken van  zijn  Rijk  door   het   verkoopen  van   geeste- 
lijke ambten  zoo  verdrukt  had ,   ais   deze   Koning , 
en  dat,  zoo  hij  dit  niet  beterde,  hij  wegens  deze  Ket- 
terij van    Simonie   naar   Kerkelijke  wetten   behoorde 
gefiraft  te  worden;  ja  zijne  Franken  zouden  zeker, 
ten  zij  zij  liever  het  Christelijk  geloof  yerlafen  wil- 
den, 
(*)  Libr.  I.   Epist.  7. 

(f)  PAGi  Crit.  ad  daron.  Amall.   ad  a.  1073.  «.  13, 
(f)  Lier.  I.  iipiit.  35. 


GESCHIEDENIS.  9 

den ,  door  het  zwaard  des   algemeenen   bans  getrof-       V 
fen,   ophouden  hem  te  gehoorzamen.    In   het  vol-    ^°^ 
gende  jaar  noemt  hij ,  in  eenen  Brief  aan  den  Aarts-  Hoofdd. 
bisfchop    van  Rheims  (*),    dezen   Koning    eenen  na  C.  G. 
roofzuchtigen  wolf,  en  onregtvaardigen  dwingeland ,  lori^Iz* 
eenen  vijand  van  God,  den  Godsdienst  en  der  Heil.  ■■ 

Kerk ,  wien  hij  met  alle  krachten  zou  tegenftaan , 
als  hij  in  zijne  buitenfporigheden  voortvoer,  Den 
Koning  zelven ,  die  aan  den  Paus  gehoorzaamheid 
beloofd  had,  vermaant  hij  niet  alleen  (f),  om  , 
gelijk  zijne  Voorvaders ,  de  Kerk  te  befchermen  ; 
maar  beveelt  hem  ook  in  het  vervolg ,  in  naam  van 
den  Apostel  petrus  (§),  de  wettige  vrijheid  eener 
Cisfchoppelijke  verkiezing  niet  te  verhinderen  ,  ter- 
v>rijl  hij  hem  herinnert:  dat  zijn  Rijk  en  zijne  ziel 
in  de  magt  van  dien  apostel  zijn.  Ten  blijke ,  wat 
hij  met  deze  woorden  vciftond ,  gaf  hij  in  het  jaar 
1080  zijnen  Legaat  in  Frankryk  in  last,  om  al  de 
ingezetenen  aan  hunnen  pligt  te  doen  gedenken,  dat 
elk  huis  ten  minde  eenen  penning  jaarlijks  aan  den 
Heiligen  petrus  behoorde  te  betalen ,  zoo  zij  hem 
anders  nog  voor  hunnen  Vader  en  Herder  erkenden. 
Evenwel  gelukte  hem  zijn  eiseh  in  Frankryk  niet. 
Ook  was  hij  aan  andere  kanten  niet  minder  werk-  Hijonder- 

zaam ,  om  zijne  heerfchappij  over  Vorsten  en  Lan-  ""^^'"^  ^'^^^ 

1-1         c        1-        .•  zelfde  in 

den  uit  te  breiden  of  te  bevestigen,     wratislaw,  Bohemen 

Hertog  van  Bohemen^  had  van   alexander  II  het^eKapua 

voorregt  bekomen,  om  een  Bisfchopsmijter  (^Mitra')  !."  ^°"* 

&"rycn» 

te 
(*)  Libr.  IL  Epist.  32.  (f)  Lfh\   I.  Epist.  75. 

(§)  Libt:  VIII.  Episi.  20. 

A5 


lo  KERKELIJKE 

V       te  mogen  dragen,  gregoriüs  bevestigde  dit,  maar 

BOEK     \)Yagt  hem  tevens  in  de  gedachte,  wat  hij  daartegen 

IIoolWil.   beloofd  had,   dewijl   niet  alleen  zijne  waardigheid, 

na  C.  G.  maar  zelfs  zijne  zaligheid  daar  van  afhing  (*).    En 

jaario^S.  ^ygj.  ^g   Hertog  beloofd  hebbe,  mag  men  daar  uit 

tot  ifi7.  '        ö 

— opmaken,    dat   cregorius  hem,   in  het  volgende 

jaar  1073,  bedankt,  dat  hij  hem  100  mark  zilver 
voor  den  Apostel  petrus  had  toegezonden  ( f  )• 
Toen  hij  zich  in  1073  te  Kapiia  onthield  ,  moest 
de  Vorst  dier  plaats,  richard,  zoo  als  reeds  fe- 
dert  NicoLAUS  II  plaats  had  gehad,  hem  den  eed 
van  trouw  afleggen  (§).  Aan  salomo  ,  Koning 
van  Ilougaryè ,  herinnerde  hij  insgelijks  in  het  jaar 
1074,  dat  zijn  Rijk  aan  de  Roomfche  Kerk  in  ei- 
gendom toebehoorde,  hij  beftraft  hem,  dat  hij  zijn 
Riik  van  iiendrik  IV  te  leen  genomen  had,  en 
dreigt  hem ,  dat  hij  niet  lang  icgcrcn  zal ,  als  hij 
het  niet  voor  een  leen  der  Roomfche  Kerk  erkent  (**). 
Vervolgens  fchrijft  hij  aan  'sKonings  nabeftaande, 
den  Hertog  geysa,  dat  dit  ook  werkelijk  gebeurd 
zij  (It) ;  God  had  het  onregt ,  hetwelk  de  Koning 
zijnen  Apostel  aangedaan  had,  geltraft,  en  het  Rijk 
aan  den  Hertog  gefchonken ,  maar  deze  moest  dan 
ook  dcszelfs  leenroerigheid  des  te  minder  vergeten, 
In  het  jaar  1076  begeerde  demetrius  ,  Hertog  van 
Kroatië  en    Dalmatïè ,   van    gregoriüs    den  titel 

van 

(*)  Libr.  I.  Epht.  38.         (f)  Libr.  II.  Epht.  7, 
(^  5  )  hiramentum  fiJelitatis  ,    quod  fecit   richardus  , 
primeps  Domino  fiio  Gregorio  Papa ,  ap.  hard.  l.c.p.  121 3. 
(**)  Libr.  II.  Ep.  13.       (tt)  Libr,  II.  Ep,  63 ,  70. 


GESCHIEDENIS.  n 

van  Koning,  welken  hij  ook  verkreeg,  onder  voor-       V 
waarde,  dat  bij  daar  voor  jaarlijks  aan  den  Heiligen     ^°^ 
PETRUS  200  Bijzanthien ,  eene  foort  van  Griekfche  Hoofdrt. 
geldflukken ,  betalen  zou  (  * ).    Ook   vermaande  hij  na  C.  G. 
in  bet  jaar  1075  sueno  ,  Koning  van  Denemarken  ^  tori^^r 
om  zich  en  zijn   Rijk  met  behoorlijke  godvruchtig-  ...   ■  ■  . 
heid  aan  den  Prins  der  Apostelen  over  te  geven  (f). 
Zelfs    de    Rusjjfche  Grootvorst  van  Kiew  ^  isijas- 
LA«v,   welken    de    Paus   demetrius.   Koning    der 
Rusfen  noemt  (§),  zond  in  het  jaar   1075  zijnen 
Zoon  aan  gregorius,   om  deszelfs   bljftand  tegen 
zijne  vijanden  te   erlangen,  en  daar   voor  zijn   Rijk 
aan  hem  op  te  dragen. 

Toen  hij  onder  vorige  Paufen  Legaat  in  Frankryk  Zijn  ijver 
was,  had  hildebrand  fteeds  veel  ijver  betoond  te- J^^^^J^f^jJ 
gen  Kerkelijke  misbruiken,  welke  de  overhand  geno-  derGees- 
men  hadden ;  zoo  dra  hij  Paus  geworden   was ,  ver-  telijken, 
dubbelde  hij  dezen  ijver,  ten  welken  einde  hij  eene 
Kerkvergadering    te    Rome    beleide ,    in    het    jaar 
1074  (**).    De  voornaamfte  misbruiken  djer  Geeste- 
lijken waren  in  zijn  oog   de   Simonie  en    het  Con* 
cuhinaat.    Wat  hij  door  het  eerfte  verftond,   zul- 
len   wij    zoo    zien ;  ten    aanzien    van    het    laatfte 
fpreekt  de  Paus,  in  zijne  Brieven  van  de  ondeugd 
van  hoererij,   maar  men  weet,  dat  ten  dezen  tijde, 
het  huwelijk,  het  houden  van  bijzitten   en   andere 

on- 

(*)  DU  MONT  Corps  Diplom.  T.  I.  P.  I.  «.88.  p.  53. 

(  +  )  Libr.  II.  Ep.  51.  (J)  Libr.  II.  Ep.  74. 

(**)  Libr.  l.  Ep.  42  ,  43.     De  beduiteti  dezer  Kerk- 
kergadering  vindc  men  bij  hard,  /.  e,  p,  1523. 


12  KERKELIJKE 

V  onkuischlieid  der  Priesteren ,  tot  édne  klasfe  gebragr 
^^^  werd ,  en  in  dezen  zin  verhaalt  labibert  van 
Hoofdn-.  Afchafenhurg:  „  De  Paus  hildebrand  verorden» 
mC.  G.  de,  dat  de  Priesters,  naar  de  oude  Kerkewetten, 
cot  i*;!?.  S^^"^  echte  vrouwen  hebben,  en  die  getrouwd  wa- 
— — —  ren,  hunne  vrouwen  laten  gaan,  of  afgezet  zouden 
worden;  ook  zou  in  het  vervolg  niemand  in  dezen 
ftand  worden  toegelaten,  ten  zij  hij  voor  altijd  ont- 
houding en  een  ongehuwd  leven  beloven  zou,'*  sig- 
BERT  oordeelde  over  deze  verordening,  dat  zij  een 
geheel  nieuw  voorbeeld  geweest  was,  en  zoo  als 
velen  geloofden ,  uit  onbedachtzame  gezindheden  je* 
gens  de  meening  der  oude  Kerkvaderen  voortge- 
vloeid, als  die  gefchreven  hadden,  dat  de  Sacra- 
menten^ te  weten,  de  Doop,  het  gewijde  Olijfel  en 
het  Avondmaal ,  eene  geheime  werking  des  Heiligen 
Geestes  ontdeRten ,  het  zij  dezelve  door  goede  of 
flechte  Priesters  bedeeld  werden,"  zonder  dat  deze 
Gefchiedfchrijver  echter  uitdrukkelijk  zegt ,  dat  hilde- 
jjRAND  de  door  zulke  Priesters  h^èknè^  Sacramenten 
voor  nietig  zou  verklaard  hebben,  gelijk  fommigen  hem 
begrepen,  en  daarom  van  eenen  misflag  befchuldigd 
hebben.  De  Gefchiedfchrijver  wil  alleen  zeggen ,  dat 
men,  gelijk  niet  onnatuurlijk  was,  uit  het  verbod 
van  den  Paus  omtrent  de  huwelijken  der  Geestelijken 
zulks  befloten  en  afgeleid  had,  gelijk  blijkt,  uit  het 
gene  hij  verder  van  andere  kwade  daar  uit  voortge- 
vloeide gevolgen  verhaalt:  „  Nadien  weinige  Gees- 
telijken," zegt  hij,  ,,  deze  onthouding  in  acht 
nemen;  velen  alleen  voordeels-  of  vertooningshalve 
den  fchyn  daar  van  vcrtoonenj  maar  velen  hun  ge- 
brek 


GESCHIEDENIS.  13 

brek  van  onthouding  door  meineed   en  nog  menig-       v 
vuldiger  eclitbreuk  verergeren,  en  de  L.ceken   zich     ^^^^ 
bij  deze  gelegenheid  tegen  de   Geestelijkheid   verhei-  Hoofdft. 
fen ,  en   alle    Kerkelijke   onderwerping  affchudden  :  na  C.  G. 
zoo    ontheiligen  dezen  de   heilige   verborgenheden  ;  Iq!^!?^^' 
twisten  over  dezelven;  doopen  kinderen,  terwijl  zij  , 
zich  van  onrein  oorfmeer,  in  plaats   van    den  heili- 
gen olie  bedienen;  willen  in  hunne  laatfte   uren   het 
Avondmaal  en  de  gewone  Kerkelijke   begrafenis  van 
ongetrouwde  Priesters  voldrekt  niet  aannemen;  ver- 
branden de  tienden,  die  voor    de   Priesters  bellemd 
zijn;  ja  zelfs  hebben  Leeken,  (om    van   één   voor- 
beeld tot   allen   te    befluiten ,  )    het   door  gehuwde 
Priesters   gewijde   ligchaam   des  Heeren,   meermalen 
met  voeten  getreden ;  en   opzettelijk    het   bloed    des 
Heeren  uitgeflort  3  en  ook  tovendien  is  'er  veel ,  dat 
verkeerd  is,  in  de  Kerk   gedaan;  'er  zijn  bij   deze 
gelegenheid  vele   valfche  Leeraars  in   dezelve  opge- 
ftaan,    welke    het   volk  door  flechte   nieuwigheden 
van  de  Kerkelijke  regering  aftrekken  (*). 

LAMBERT  Verhaalt    vervolgens  :    Nadat   de  Paus  Tegen- 
zijn  verbod  in  geheel  I^a/rè  had   laten  afkondigen,  ^'^"dder 
begeerde  hij  ook  van  de  Franfche  Bisfchoppen,  C^''/ ken  te<^en 
Episcopos  Galliarum ,  maar  hij  verftaat  'er  de  Duiu  ditverbod 
fche  Bisfchoppen  door ,  omdat  het  Duitfche  Keizer- 
rijk door  de  Franken  gedicht  was , )  dat  zij  in  hun- 
ne Kerken  alle  vrouwen  der  Priesteren    voor    altijd 
door  den  ban  van  hen   verwijderen   zouden.    Maar 

te- 

C*)    Deze  plnnts  van  sigbert  is   overgenomen  door 
MATTH.  P<?w.  Uht.  Maj.  /.  9. 


14  KERKELFfKE 

V       tegen  dit  bevel  woelde  terflond  de  geheele  aanhang, 

BOEK     (^factio,)    der  Priesteren.      „  Zij   zeiden  ovcrluid, 

Hoofdft.   '»  ^^^^  moest  een  volkomen  kettersch  mensch  en  van 

na  C.  G.  „  dwaze    leeidellingen  zijn  ,   die  ,    niettegenftaande 

Jaario73.      ^^^  j^ezeede   des   Heeren:     Niei   aJlen  vatten  dit 

tot  1517.  "  c      » 

-  „  woord;  die  het  vatten  kan^  vatte  het !    als  ook 

„  de  plaats  van  den  Apostel:  Wie  zich  niet  ont' 
5,  houden  kan ,  dat  hij  trouwe !  Het  is  beter  te 
„  trouwen  dan  te  branden;  de  mcnfchen  wreedelijk 
„  wilde  dwingen,  om  als  Engelen  te  leven,  en  die, 
„  terwijl  hij  de  Natuur  haren  gewonen  loop  ver- 
„  bood ,  aan  de  hoererij  en  onkuischheid  den  tcu- 
„  gel  vierde.  Zoo  hij  bij  zijn  voornemen  bleef, 
„  wilden  zij  liever  het  Priesterfchap ,  dan  het  hu* 
„  vvelijk,  verlaten;  hij,  wien  de  menfchen  walg- 
5,  den ,  mogt  dan  toezien ,  van  waar  bij  Engelen 
5,  tot  het  beftuur  van  het  volk  in  Gods  Kerk  kon 
„  bekomen."  De  Aartsbisfchop  van  Ments  ^  die  in 
het  jaar  1074  eene  Sijnode  te  Erfurt  bijeen  deed 
komen ,  om  de  Geestelijken  onder  zijn  regtsgebied 
tot  gehoorzaamheid  aan  het  Paufelijk  bevel  over  te 
halen,  werd  door  hen  met  de  dood  bedreigd.  In 
het  volgende  jaar  1075  hield  hij  eene  vergadering  te 
Mentz^  waar  ook  een  Pausfelijk  Legaat  tegenwoor- 
dig was,  met  fcherpe  bevelen  gelast,  maar  toen  hij 
die  ten  uitvoer  wilde  brengen,  zegt  lambert  van 
Afchafenburg^  wederleiden  hem  de  tegenwoordig 
zijnde  Geestelijken  nadrukkelijk,  en  begonnen  hem 
tevens  met  de  vuist  als  anderszins  zoo  te  dreigen, 
dat  hij  blijde  was,  levende  uit  hun  gezelfchap  te 
raken.  —  Met  welk  bijzonder  oogmerk  gregoriu^ 

den 


GESCHIEDENIS.  15 

den  ongehuwden  (laat  der  Pricsteren  dus  driftig  zocht       V 
door  te  dringen ,  of  omdat  hij   in    eene   ongehuwde     ^^!^^ 
Geestdijicheid  een'   vasten   fteun    meende  te  vinden  Hoofdft. 
voor  het  Pausfelijk  gezag,  of  uit  eenc  ovcrraate  van  "^  C.  G. 
Monniken  godsvrucht,  zullen  wij  niet  bcflisfen.  On- ^^j'^l^j"* 
dertusfchen  heeft  hij  zijnen  wil  niet  volkomen  kun-  ■■ 
nen   krijgen.     Onder  andere    Diiitfche  Bisfchoppen 
verzette  zich  otto,  Bisfchop  van   Koajians ,  tegen 
denzelven,  waarom  gregoriüs  eenen  ernlligen  Brief 
aan  hem  fchreef  (*),  en  tevens  aan  zijne   Geeste- 
lijkheid en  Gemeente,  deze  vermanende,   om  toch, 
om  hunner  zielen  zaligheid  wille ,  eenen  Leeraar  niet 
verder  gehoor  te  geven ,  die  zich  tegen  God  en  den 
Apostolifchen  Stoel  oproerig  gekant  had.    Ja  hij  riep 
de  Hertogen   van    Z^vnben   en  Karinthiê   op,    met 
:andere  Grooten  van  nuitschland  ^  om  dezen  en  an- 
dere hem  ongehoorzame  Bisfchoppen  voltrekt  te  ver- 
werpen.    GREGORius  wilde  zelfs  vernomen  hebben , 
dat  de   inwoners   van   Camhrai ,   (  Kamcrik ,  )  een 
mensch  verbrand  hadden,  omdat  hij   beweerd  had, 
dat   Priesters  ,    die   zich  aan   Simonie  of   hoererij , 
(maar  hier  onder  wordt  in  des  Paulèn  taal  ook  het 
huwelijk  der  Geestelijken    begrepen,)   fchuldig  had 
gemaakt,  geene  Mis  mogt  houden  (f). 

Simonie  was  namelijk  het    andere   hoofdkwaad  in  Zijn  ijver 
de  Kerk,  hetwelk  gregorius  op  de  vergadering  van  ^^^'"^  ^:^ 
het  jaar  1074  zocht  uit  te  roeijen,  behalve   het  eer- 
fte,  hetwelk  men  de   Ketterij  der  Nicolaïten  noem- 
de. 

(*)  ///».  PAUL.  BERNRiED  /«  Fit.  Gregorü  VII.  C.  37. 

(t)  Libr,  IV.  Episi.  20. 


i6  KERKELIJKE 

V       de.     De  Simonie,  waar  door  men  verftaat  het  koo- 

BOEK     pen  of  verkoopen  van  Kerkelijke    ambten   of  vvaar- 

Hoofdft.  digheden  om  geld ,    was    in    der  daad  ,  ten   dezen 

na  C.  G.  tijde  ,    inzonderheid  aan  het  Hof  van  den    Jongen 

Jaario73.  /)^;/w't.^^,;  Konina:  henduik  IV,  tot  die  hoogte  ï^c- 
tot  1517.         ■'  ^        ,  ,    .'  ^     ^ 

,  ftegen ,  dat  het  alle  palen  te  buiten    ging ,  en   rcgt- 

matig  door  den  Paus  werd  tegengegaan;  maar  hij 
ftrekte  deze  misdaad  ongelijk  verder  uit ,  zoodat  on- 
der die  benaming  ook  begrepen  werden  die  regfen 
der  Vorsten  over  de  Geestelijken ,  welke  zij  beweer- 
den ,  dat  hun  wettig  toekwamen.  Men  ziet  dit  uit 
het  befluit  der  bovengemelde  Kerkvergadering  zelve, 
hetwelk  dus  luidt  (*):  „  Wie  in  het  vervolg  een 
„  Bisdom  of  eene  Abdij  uit  de  hand  van  eenen 
5,  Leek  aanneemt,  die  zal  volftrekt  niet  onder  de 
„  Bisfchoppen  en  Abten  gerekend  worden  5  ook  zal 
„  hem  het  regtsgebied,  (^  audieutia ,  ^  van  eenen 
„  Bisfchop  of  Abt  geheel  niet  toegedaan  worden. 
„  Wij  ontzeggen  hem  bovendien  de  genade  van  dea 
5,  zaligen  petrus  ,  en  den  ingang  in  de  Kerk ,  zoo 
„  lang,  tot  hij  den  post,  welken  hij  door  de  mis- 
5,  daad,  zoo  wel  van  ongeoorloofde  eerzucht,  als 
„  van  ongehoorzaamheid,  welke  eene  zonde  van  af- 
5,  goderlj  is,  bekomen  heeft,  zal  hebben  afgeftaan. 
„  Hetzelfde  verordenen  wij  omtrent  de  mindere  Ker- 
„  kelijke  bedieningen.  Insgelijks  ,  wanneer  eenig 
,,  Keizer,  Hertog,  Markgraaf,  Graaf,  of  eenig  an- 
5,  der  Wereldlijke  Groote,  en  zoodanig  ander   per- 

„  foon, 
(*)  nuGO  van  Flavigny  Chron,   Firdunens,  in  lameï 
Bihl.  mva  libror,  MSS.  T,  I,  p.  195. 


99 


GESCHIEDENIS.  17 

„  foon  ,    zich  onderwinden  mogt  ,  de  beleening ,       V 
„  (^investitura ,')  over  een  Bisdom  of  eenige  andere    ^^ 
„  Geestelijke  waardigheid  uit  te  deelen :   zoo  zal  hij  Hoofdfh. 
weten,  dat  hem  ditzelfde  oordeel  kluisteren   zal."  na  C.  G. 

Sedert  eeuwen  was  de  beleening  der  Bisfchoppen  Iqc'^J^j* 

en  Abten,  die  allengs  vele  goederen,  en  landsheer • 

lijke  regten  of  Regalien,  bekomen  hadden,  door  hun- '^^^'^^'^ 
ne  Landsvorsten ,    bijzonder  de   Duitfche  Keizeren ,  beleening 
gefchied ,  ten   einde  hunne   trouw  op  eene   plegtige  (Invesii^ 
wijze  aan  hunnen  Vorst  te  verbinden.     Dit  gefchied-  ^^^"^^0 
de  door  het  overgeven  van  eenen  Jlaf  en  eenen  ring ; 
zelfs  had  dit  reeds  plaats  onder   de  Meroveifche  en 
Karolingifche  Koningen    van   Frankryk  ^   federt   de 
Vilde  eeuw.    Nog  ouder  was  het  regt  der  Vorsten, 
om  de  keuze  der  Bisfchoppen  te  bevestigen,  of  wel 
geheel  te  vernietigen,  wanneer  zij  de  Bisdommen  en 
Abdijen  naar  welgevallen  begaven,     gregorius  VII 
had  in  het  eerst  dit  beleeningsregt  der  Keizeren  zel- 
ve erkend  ,  maar  naderhand  ijverde  hij  tegen  hetzel- 
ve, willende  de  vrijheid  der  Kerk  handhaven,  gelijk 
hij   het  noemde,  dat  is,   de  onafhankelijkheid  der 
Geestelijken    van    alle    Wereldlijke     Overheid ,    een 
hoofddoel,  hetwelk  hij  zich  fteeds   voorflelde;  zich 
beklagende,  dat    de  Vorsten   de  Kerk  als  eene  ge- 
meene  dienstmaagd  onderdrukten  (*),   maar  onder 
deze  onderdrukkingen  telde  hij  voornamelijk  de  /«- 
vestituur  der  nieuw  aangeftelde  Bisfchoppen  en  Ab- 
ten.   Tevens  waren  de  tijdsoraftandigheden   bij  uir- 
ftek  gefchikt,  om  de  oogmerken  van  gregorius  te 

b£- 

(*)  Libr.   I.  Epist.  42. 

XVL  Deel.  B 


IS  KERKELIJKE 

V  bevorderen.  In  Duitschland  regeerde  hendrik  IV, 
BOEK  gen  JQng  pjegr  van  24  jaren ,  die  tot  hier  toe  de 
Hoofdfl.  Keizerlijke  kroon  niet  ontvangen  had.  Deze  Vorst 
na  C.  G.  was,  door  heers chzuchtige  Bisfchoppen,  gedurende 
tot  1517.  ^y"^  minderjarigheid ,  geheel  bedorven ,  en  opzette- 
■  lijk  in  buitenfporigheden   geftort,  om   hem  van  het 

behandelen  van  ftaatszaken  af  te  houden,  door  zijn 
willekeurig  gedrag  waren  de  Sakfen  en  Thuringers 
in  het  jaar  1073  tot  oproer  gebragt,  en  hij  door 
hen  tot  eenen  vernederenden  vrede  genoodzaakt ,  ook 
had  reeds  de  voorgaande  Paus  alexander  II,  of 
liever  gregorius  ,  toen  Kardinaal  hildebrand, 
hem  reeds  te  Rotne  ontboden  ter  verantwoording, 
In  der  daad  fcheen  ook  gregorius  dezen  Koning 
met  regt  te  beftraffen,  omdat  hij  openlijk  de  Bis- 
dommen aan  de  meestbiedenden  verkocht ,  zoodat 
fommige  fteden  van  Duitschland  twee  Bisfchoppen 
te  gelijk  hadden.  'sPaufen  Brieven  aan  den  Kei- 
zer, en  's  Keizers  Moeder  agnes,  door  den  Paus 
aan  hem  gezonden ,  fcheenen  ook  in  het  eerst  van 
vrucht  te  zullen  zijn ,  alzoo  hendrik  in  eenen  Brief 
zijne  misflappen  bekende  en  berouw  toonde  (*). 
Ook  beloofden  's  Keizers  Staatsdienaars  bij  eede,  dat 
de  onregtmatig  verkregene  Kerkelijke  goederen  terug 
gegeven  zouden  Worden  (f). 

Thans    fcheen  de  verzoening  getroffen    te  zijn. 
GREGORIUS  fchreef  eenen  vriendelijken  Brief  aan  den 

Kei- 
(*)  Lihr.  I.  Lp.  post  29  /.  c.  p.  12 19. 
(t)  BERTHOLD.  ConflaM,  Appcud,  ad  Rermanni  Con- 
tract.  Chrtn,  ad  a.  1074. 


GESCHIEDENIS.  19 

Keizer,  en  meldde  hem,  dat  hij  eenige  Bisfchoppeti      V 
van  Duitschland  naar  Rome  ontboden  had,  verzoe-     ^S'^* 
kende  hem,  die  des   noods,   zoo    zij  gehoorzaam- Hoofdft. 
heid    weigerden ,   tot  deze  reize  te  dwingen    (* ).  na  C.  G« 
Evenwel  gelukte  hem  zijn   ontwerp  niet,  om   door  J^j  i^^\ 
zijne  Legaten  eene  Kerkvergadering  in  Duitschland  ■ 

te  doen  houden;  maar  daartegen  hield  hij  'er  eene 
te  Rome  in  het  jaar  1075 ,  op  welke  hij  vijf  Hof- 
bedienden  van  den  Keizer  in  den  ban  deed  ;  den 
Aartsbisfchop  van  Bremen  een  tijd  lang  in  zijn  ambt 
fchorstte ,  als  ook  de  Bisfchoppen  van  Straatsburg  , 
Spiers  en  Bamherg^  en  in  Itali'è  die  van  Pavia  en 
Turin^  en  den  Bisfchop  van  Piacenza  geheel  afzet- 
te (t). 
Nadat  hendrik  IV  in  het  jaar  1075   ^^    Sakfen  Vernieu- 

volkomen  tot  onderwerping   gebragt  had  ,  kreunde  ^J^^j^j's" 
hij  zich  verder  niet  aan  'sPaufen  bevelen,   maar  nam  met  hen- 
de  in  den  ban  gedane  Grooten  en  Bisfchoppen  we-  ^^^^  ^^' 
der  aan  zijn  Hof,  en  ging  met  de  Duitfche  Kerken 
als  voorheen  te  werk  (§).    Ook  begeerde  hij   van 
den  Paus ,    dat  die  de  Sakfifche  Bisfchoppen  ,  die 
het  oproer  aangeftookt  hadden,  zou   afzetten  (♦*). 
Maar  de  Sakfen  zich  tot  den  Paus  gewend  hebben- 
de ,  eischte  de  Paus  van  den  Keizer ,  dat  hij  de  ge- 
vangene Bisfchoppen  zou  ontdaan ,  opdat  hunne  zaak 
voor    eene   Kerkelijke   vergadering   kon  onderzocht 

wor- 

(*)  Libr.  I.  Ep.  85.  Libr.  II.  Ep.  30. 

(f)  HARD.  act.  ConcilL  l.  c.  pag.  1551. 

(§)  HüGO  Flavin.  Chron,  P.  II.  pag.  2op. 

(**)  BRUNo  de  bello  Saxon,  pag,  1^6» 

B  1 


ÈO  KERKELIJKE 

V       worden,  onder  bedreiging,  dat  de  Paus   anderszins 

^^'^     hem,  als  een  verrot  lid,  door  het  zwaard  des  bans 

Hoofdft.  van  de  gemeenfchap  der  Kerk  zou  affnijden ;  onder 

na  C.  G.  gelijke  bedreiging  daagde  hij  den  Keizer  in  het  jaar 

cot"?!/.*  ^°7^  ^^^^  ^^"^  Sijnode,  welke  te   Rome  gehouden 
■  zou  worden. 

Gevnar  Ondertusfchen  geraakte  gregorius  te  Rome  zelve 
Paus  te  onverwachts  in  gevaar.  De  Bevelhebber  van  Rome, 
Rome.  CENCi,  dien  lambert  (*)  quintius  noemt,  een 
rijk  en  magtig  Heer,  was,  omdat  hij  veel  weder- 
regtelijks  ondernomen  had,  door  den  Paus  in  den 
ban  gedaan.  Om  zich  te  wreeken,  viel  hij  in  den 
nacht  voor  het  Kersfeest,  waar  mede  toen  het  jaar 
1076  begon,  in  de  Kerk,  waar  de  Paus  de  Mis 
las,  vatte  hem  bij  de  haren,  en  fleepte  hem,  onder 
fcheldwoorden ,  in  een  verfterkt  huis ,  hetwelk  hij 
te  Rome  had.  Maar  een  algemeene  opftand  der 
Romeinen  noodzaakte  hem  fchielijk,  om  den  Paus 
los  te  laten,  hoewel  'er  eenige  dagen  lang  in  de 
ftad  gevochten  werd.  paul  van  bernried  ( f ) 
verhaalt  dit  anders,  en  fchrijft  de  mishandeling  van 
den  Paus  toe  aan  den  Zoon  van  eenen  anderen  Be- 
velhebber binnen  Rome,  dien  gregorius  ,  al  onder 
de  regering  van  den  voorgaanden  Paus,  wegens  zij- 
ne buitenfporigheden ,  in  den  ban  gedaan  had,  ook 
befchuldigt  hij  hendrik  IV  van  deze  zaak  geweten 
te  hebben,  doch  hij  is  geen  zoo  geloofwaardig 
Schrijver  als   labibert. 


HEN- 


(♦)  /.  c.  pag.  403. 

(t)  f^tt.  Cregorii  VII.  Cap.  45»   57»  eet. 


GESCHIEDENIS.  ai 

HENDRIK  IV,  getergd  door   deze  handelwijze  en       V 
beledigingen,  riep  de  Duitfche  Bisfchoppen   en  Ab-     ^^ 
ten  in  liet  jaar  1076  bijeen  te  Worms ,  om  met    hen  Hoofdfl. 
te  raadplegen ,  hoe  gregorius  het  gevoegelijkst  zou  "a  C.  G. 
kunnen  afgezet  worden.    In  deze  vergadering  kwam  tori?i7* 

ook  de  Roomfche  Kardinaal  hugo  blancus  ,  ( mis- 

fchien  bianchi  , )  wien  de  Paus  onlangs  wegens  zij-  "endrik 
ne  flechte  zeden  had  afgezet.  Deze  leverde  een  op-  ^en  Paus 
ilel  in  van  befchuldigingen  tegen  den  Paus ,  waar  afzetten, 
op  alle  de  bijeengekomene  Prelaten  een  vonnis  uit- 
fpraken ,  dat  die  gene  geen  Paus  kon  zijn ,  noch  het 
voorregt  van  den  Roomfchen  Stoel,  de  magt  om  te 
binden  en  te  ontbinden ,  behouden ,  wiens  leven  met 
zoo  vele  ondeugden  bevlekt  was.  Alleen  weigerden^ 
de  Bisfchoppen  adelbert  van  JVurtsburg,  en 
HERMAN  van  Mets  ^  dit  vonnis  te  onderteekenen  > 
maar  zij  werden  door  wili^km  ,  Bisfchop  van 
Utrecht,  die  bij  den  Keizer  zeer  gezien  was,  een 
geleerd  maar  hoogmoedig  man,  overgehaald,  om 
zich  bij  de  overigen  te  voegen ;  waar  na  een  hoonend 
gefchrift  aan  den  Paus  opgefteld,  en  hem  daar  bij 
aangekondigd  werd ,  dat  hij  van  de  Pausfelijke  waar- 
digheid, die  hij  tegen  de  Kerkelijke  wetten  zich  had 
aangematigd ,  afftand  had  te  doen ;  terwijl  zij  alles , 
wat  hij  van  dezen  tijd  af  aan  als  Paus  verrigtea 
zou ,  voor  nietig  en  van  onwaarde  verklaarden. 

Dit  laatfte  gedeelte  des  verbaals  van  lambert 
wordt  bekrachtigd  door  den  Brief  des  Keizers  aan 
den  Paus,  die  nog  voorhanden  is  (*),      Het  op- 

fchrift 

(*)  BRUKO  Hist.  belli  Saxon,  p,  ip8. 


12  KERKELIJKE 

V  fchrift  van  denzelveh  luidt:  „  Aan  hildebrand, 
BOEK  niet  ïijcer  paus  ,  maar  eenen  valfchen  Monnik !  ** 
Hoofdft.  »  Zoodanige  groetenis,"  zegt  de  Keizer,  „  hebt 
na  C.  G.  gij ,  door  de  algemeene  verwarring ,  welke  gij  in  de 
|^"j°[^  K^rk  aangerigt  hebt,  verdiend.  Gij  hebt,  om  'er 
■  Hechts  iets  van  aan  te   roeren,   de   Bisfchoppen    en 

Priesters,  als  flaven,  met  voeten  getrapt,  en  daar 
door  gunst  bij  het  gemeen  verworven.  Wij  hebben 
zulks  alles  uit  eerbied  voor  den  Apostolifchen  Stoel 
verdragen.  Maar  gij  hebt  deze  onze  nederigheid 
als  vrees  opgevat ,  en  u  daarom  niet  ontzien ,  u 
zelven  tegen  onze  Koninklijke  waardigheid  te  ver- 
heffen, welke  gij  gedreigd  hebt,  aan  ons  te  zullen 
ontnemen,  als  of  wij  het  Rijk  van  u  ontvangen 
hadden;  tot  hetwelk  ons  echter  de  Heere  Christus 
geroepen  heeft.  Maar  u  heeft  hij  niet  tot  het  Pries- 
terfchap  beroepen,  dewijl  gij  door  list  en  bedrog, 
door  geld  en  zwaard ,  den  Stoel  des  vredes  inge- 
nomen, en  den  vrede  uit  dcnzelven  verftoord,  de 
onderdanen  tegen  de  Prelaten  gewapend ,  en  hen  ge- 
leerd hebt ,  Bisfchoppen  af  te  zetten  of  te  verdoe- 
men. Mij  zelven ,  die  echter  naar  de  leere  der  hei- 
lige Vaderen  alleen  van  God  geoordeeld  ,  en  om 
geene  misdaad ,  ten  ware  ik  van  het  geloof  afweek , 
afgezet  kan  worden ,  hebt  gij  pogen  af  te  zetten ; 
alhoewel  de  Bisfchoppen  voorheen  zelfs  den  afval- 
ligen juLiAAN  aan  het  oordeel  van  God  alleen  over- 
gelaten hebben."  De  Brief  eindigt  met  deze  woor- 
den: „  Klim  derhalve  af,  gij,  die  door  dezen  ban 
en  door  het  oordeel  van  alle  onze  Bisfchoppen  ver- 
oordeeld zijt,  en  laat   den  Apostolifchen  Stoel  aan 

eenen 


GESCHIEDENIS.  23 

eenen  anderen  over,  die  de  Godsdienst  door  geene       v 
geweldadigheden  ontreinigt,  en  de  gezonde  leer  van     boek 
PETRUS  voordraagt!    Ik,  de  Koning  hendrik , van  p^oof^jfj^ 
Gods  genade,  en  alle  onze  Blsfchoppen,  zeggen  u:  na  C.  G. 

klim  af!  klim  af!  lot'^sl?'- 

HENDRIK  had  ook  aan  de  Geestelijkheid  en  de  in-  . 
wroners  van  Rome  gefchreven,   en  hun  den  inhoud  ^^P^"s 
van  zijnen   Brief  aan  den  Paus  medegedeeld ,  waar  Keizer  in 
bij  hij  nog  deze  bijzonderheid  voegde,   dat  de  Paus  den  ban. 
zou  gezegd  hebben :     „  Ik  wil  fterven ,  als  ik  den  ï^l^^lf^ 
„  Keizer   zijne  ziel  en  rijk  niet    ontruk !  '*     Maar 
toen  deze  Brief  des  Keizers  aan    den  Paus   voor  de 
Sijnode  in  de  Kerk  van  Lateraan  werd  voorgelezer, 
en  's  Keizers  Gezant,    in  naam  van  zijnen  Meester, 
en  der  Duitfche  en    Italiaanfche  Bisfchoppen  ,  den 
Paus  gebood,  zijne  waardigheid  neder  te  leggen,  en 
van  de  Roomfche  Geestelijkheid,    namens  den   Kei- 
zer, eischte,  om  van   hem   eenen  nieuwen  Paus   te 
ontvangen,    zou    hij,    zonder   de  befcherming  van 
GREGORius  ,  vermoord  zijn  geweest.    Deze  hield  nu 
de  vergadering  voor,  hoe  zacht  hij  den  Keizer  had 
vermaand,  zijne  buitenfporigheden  te  verlaten,  maar 
hoe  deze  zulks  met  hardnekkigheid  beantwoordde , 
dat  men  dus  in  hem  den  voorloper  zag  van  den  An- 
tichrist, en  het  teeken  der  oude  flange;   dat  het  nu 
tijd  was,  het  zwaard  der  wrake  tegen    hem  te   ont- 
bloten enz.    De  Bisfchoppen  vermaanden  den  Paus, 
een  regtvaardig    vonnis  uit   te   fpreken ;  zij  wilden 
zelfs  den  dood   ondergaan,   om  in   de   voetfliappen 
der  Vaderen  te  treden.    Hier  op  ontzette  de  Paus, 
onder  algemeene    toejuiching  der  vergadering,  den 

B  4  Kei- 


24  KERKELIJKE 

"V  Keizer  van  zijne  regering,  en  deed  hem,  zoo  wel 
BOEK  als  a[ie  zijne  aanhangers,  in  den  ban»  en  onder  de- 
Hoofdft  2^"  ™^'  nMïie  den  Aartsbisfchop  van  Blentz^  de 
na  C.  G  Bisfchoppen  van  Utrecht  en  Bamberg ,  terwijl  hij 
tori^f?  ^^  overige  Bisfchoppen,  op  (IrafFe  van  gelijken  ban, 
m.  naar  Rome  ontbood  ,  om  zich  te  verantwoorden. 

Wij  zullen  het  formulier  van  dezen  ban  en  afzet- 
ting hier  laten  volgen ,  zoo  als  men  het  bij  de  Schrij- 
vers van  dezen  tijd  en  in  'sPaufen  Brieven  en  de 
Handelingen  der  Kerkvergadering  vindt:  „  Zalige 
PETRUS !  Prins  der  Apostelen !  neig  toch  uwe  god- 
zalige ooren  tot  ons!  en  hoor  mij,  uwen  knecht, 
dien  gij  van  zijne  kindsheid  af  gered,  en  tot  op  den 
huldigen  dag  van  het  geweld  der  boozen  bevrijd 
hebt ,  die  mij  om  mijne  trouwe  jegens  u  gehaat  heb- 
ben en  haten.  Gij,  en  mijne  gebiedflier,  de  Moeder 
Gods,  en  de  Zalige  i'AULus,  UW  Broeder  onder  al 
de  Heiligen,  zijt  mijne  getuigen,  dat  mij  uwe  hei- 
lige Roomfche  Kerk,  tegen  mijnen  wil,  tot  hare  re- 
gering opgevoerd  heeft,  en  dat  ik  het  voor  geenen 
roof  geacht  heb,  uwen  Stoel  te  beklimmen;  dat  ik 
veel  meer  mijn  leven  als  een  Pelgrim  heb  willen  ein- 
xiigen ,  dan  uwe  plaats  uit  wereldlijke  eerzucht  aan 
mij  trekken.  Ik  geloof  daarom,  dat  het  u  naar  uwe 
genade ,  en  niet  om  mijner  werken  wil ,  behaagd 
heeft,  en  nog  behaagt,  dat  het  Christen  volk,  het- 
v^elk  mij  geheel  bijzonder  is  toevertrouwd,  mij  bij- 
zonder als  uwen  Plaatsvervanger  gehoorzame ;  en 
dat  mij  uwentwege  van  God  de  magt,  om  in  den 
hemel  en  op  aarde  te  binden  en  te  ontbinden  ,  ge- 
fchonkcn  is.     In  dit  vertrouwen,  ter  eere  en  be- 

fcher- 


GESCHIEDENIS.  25 

fcherming  uwer  Kerk,  verbiede  ik ^  in  den  naam  des       v 
almagtigen  Gods,  des  Vaders,  des  Zoons,  en  des     ^^^ 
Heiligen   Geestes ,  uit  kracht  mijner  magt  en  van  Hoofdft. 
uw  gezag,  den   Koning   hendrik.   Zoon  van  den  na  C.  G. 
Keizer  hendrik,  die  zich  met  ongehoorde  trotsch- J^J"°^^J 
heid  tegen  uwe  Kerk  verzet  heeft,  de  regering   van  ■■ 
het  geheele  Duitfche  en  Italiaanfche  Rijk ,  en  ontfla 
alle  Christenen  van  de  verpligting  des  eeds,  welken 
zij  hem  gedaan  hebben ,  of  dosn  zullen ;  ook  verbie-' 
de  ik  ,  dat  niemand  hem   als   Koning  diene.     Im- 
mers, wie  de  eer  der  Kerlte  zoekt   te  verminderen, 
die    verdient    ook    de    eer  te  verliezen  ,   welke  hij 
iclüjnt  te  hebben.    En   dewijl  hij   als   een  Christen 
niet  heeft  willen  gehoorzamen,   en  niet  tot  God  te- 
rug gekeerd  is,  dien  hij  verlaten  heeft;   maar  veel 
meer  met  geëxcommuniceerden  gemeenfchap  onder- 
houden, vele  ongeregeldheden   gepleegd,   de  verma- 
ningen, welke  ik  hem,  tot  zijn  heil,   onder  uw  ge- 
tuigenis ,  gefchreven  heb ,  veracht ,  en  zich  van  uwe 
Kerk,  opzettelijk  met  oogmerk,   om  ze   te  verdee- 
len ,  afgefcheiden  heeft :  zoo  binde  ik  hem ,  in  plaats 
van  uwe  banden ,   met  de  banden  des   hans ,  en   in 
vertrouwen  op  u,  zoodanig,   opdat  de  volken  het 
weten  en  vernemen,  dat  gij  petrus  zijt,  en  dat  de 
Zoon  des  levenden  Gods  zijne  Kerk  gebouwd  heeft, 
welke  de   poorten    der   helle  niet  zullen   overweldi- 
gen. " 

Niets  is  zekerder,  dan  dat  de  Paus  hier  eenen 
ongehoorden  en  voorbeeldeloozen  flap  deed ,  gelijk 
hij  dan  ook  zich  fpoedig  genoodzaakt  zag,  denzel- 
ven  tegen  de  menigvuldige  tegenwerpen,  welke   ge- 

B  5  maakt 


26  KERKELIJKE 

V       maakt  werden,  te  verdedigen.    Hij  poogde  zulks  te 

BOF,K     (joen  in  eenen  langen   Brief,   aan   de  Bisfchoppen  , 

Iloofdft.  Hertogen,  Graven  en  alle  geloovigen  des  Duitfchen 

■naC.  G.  Rijks  (*),  en  aan  herman,  Bisfchop  van  Metz^ 

:ori -17* '"  ^^^  bijzonder  (f)»  doch  welke,  gelijk  ook   an» 

.  dere  fchriften,    ter    verdediging  van   den   Paus   ge- 

fchreven ,  door  anderen  wederlegd  werden. 
Gevolgen  Alhoewel  nu  velen  in  Duitschland  zich  aan  deze 
hiervan,  handelwijze  vanden  Paus  ergerden,  evenwel  neigden 
weldra  de  meeste  Geestelijke  en  Wereldlijke  Vors- 
ten zich  naar  deszelfs  zijde,  waar  toe  hendrik 
zelve ,  door  de  wraakzucht  en  hardheid ,  met  welke 
bij  de  overwonnene  Sakfen  behandeld  had ,  niet 
weinig  toebragt.  Zij  kwamen  daar  door  in  het  jaar 
1076  weder  op  nieuw  tot  eenen  opfland,  waar  op 
verfcheidene  Hertogen  en  Bisfchoppen  bijeenkwamen , 
om  te  overleggen,  hoe  men  best  van  alle  deze  ver- 
warringen een  einde  zou  maken.  De  Aartsbisfchop 
van  Trier^  die  van  Rome  terug  gekomen  was  , 
brak  ook  alle  gemeenfchap  af  met  de  Bisfchoppen  , 
die  bij  den  Keizer  het  meest  vermogten ,  omdat  zij , 
even  als  hij,  in  den  ban  waren;  op  zijn  voorbeeld 
onttrokken  zich  verfcheidene  Graven  aan  het  Hof. 
HENDRIK  gedroeg  zich  ondertusfchen  zeer  ongefta- 
dig ;  hij  ontfloeg  wel  de  gevangene  Bisfchoppen 
en  andere  Grooten ,  die  tegen  hem  zich  oproerig 
getoond    hadden  ,    maar    daar    tegen    beoorloogde 

hij   de  Sakfen   op   nieuw. 

Thans 

(*)   Ap,  BRUNON.   /.   C.  pag,    20O* 
(t)   ^P'  BRUNON.   /.   C.  pag,  202-207. 


GESCHIEDENIS.  27 

Thans  befloten    rudolf  ,   Hertog  van  Zwaben  ,       v 
WELF ,  Hertog  van  Beyeren ,  hendrik  ,  Hertog  van     ^^^ 
Karinthi'è ,  de  Bisfchoppen  van  Wurtzhurg  en  Worim ,  Hoofdft. 
en  andere  Crooten,  den  eerlten  November  des  jaars  na  C.  G* 
lo^6   te  Tihur^   (in    het   Hesfen-Darmftadfche^^^^^^^^^^^' 

zamen  te  komen ,  en  te  raadplegen  over  de  herftel- 

ling  der  rust.    Toen  de  zaken  zulken  ernfligen  keer  ^"ï^^i'^'s- 
namen ,  verlieten  zelfs  de   driftigfte  aanhangers   van  zetten 
HENDRIK,  onder  welke  de  Aartsbisfchop  van7Jf^«;2  "endrik 
de  voornaamde  was ,  zijne  zijde.  ^  * 

De  vergadering  te  Tihiir  was  zeer  talrijk  ,  ook 
lieten  zich  hier  Pausfelijke  Legaten  vinden ,  die  op 
de  verkiezing  van  eenen  nieuwen  Koning  aandron- 
gen. Na  eenig  beraad  kwam  men  tot  een  befluit, 
dat  alleen  het  afzetten  van  hendrik  een  einde  kon 
maken  aan  de  ellende  van  Duitschland.  hendrik, 
die  met  een  leger  bij  Ofpe>2hehn  flond,  zoodat  en- 
kel de  Rhyi  hem  van  de  Vorsten,  die  ook  hun  le- 
ger bijeen  hadden,  affcheidde,  beloofde  zich  te  zul- 
len verbeteren,  en  bood  zelfs  aan,  om  aan  de  Sten- 
den de  regering  ten  vollen  over  te  laten,  alleen  dat 
hij  den  naam  van  Koning  behield.  Maar  de  Vors- 
ten ,  die  hem  niet  vertrouwden ,  verklaarden ,  dat  zij 
wel  tot  hier  toe  zijne  bijna  onverdragelijke  onder- 
drukkingen gedragen  hadden,  omdat  zij  flechts  aard- 
fche  voordeelen  betrofièn,  maar  thans,  nu  de  Ko- 
ning door  het  zwaard  van  den  Apostolifchen  ban 
van  de  Kerk  was  afgefneden,  en  zij  door  Aposto- 
lisch gezag  van  de  verpligting  van  hunnen  eed  ont- 
flagen  waren ,  zou  het  dwaas  zijn  ,  als  zij  deze  ge- 
legenheid niet  waarnamen.  Men  verwachtte  nu  , 
ti.  j  dat 


ö8  KERKELIJKE 

V       dat  liet  tiisfchen  de  beide  partijen  tot  een  algemeen 

BOEK     gevecht  komen    zou ,   maar  de  Sakfen  lieten  hen- 

Hoofda.  ^^^^    aanzeggen  ,  dat  zij  de  beflisfing  dezer  zaak 

na  C.  G.  aan  den  Paus  wilden   overlaten ,   dien  zij  verzoeken 

jaano73.  2Qy(jgj^    om  zich  in  het  jaar  1077  op  het  Feest  van 

IOC    I  51 7.  '  f  r 

„.  Maria's  reiniging  in  Duitschland  te  laten    vinden, 

ten  einde  in  eene  volle  vergadering  der  Rijksftenden 
den  befchuldigden  te  veroordeelen  of  vrij  te  fpreken. 
Maar  zoo  hij  binnen  het  jaar  niet  van  den  ban  was 
vrijgefproken  ,  zou  hij  de  regering,  welke  hij  in 
dien  tusfchentijd  niet  kon  waarnemen,  geheel  ver- 
Hezen.  Daar  bij  fchreven  zij  hem  als  voorwaarden 
voor,  dat  hij  allen,  die  nevens  hem  in  den  ban 
waren,  uit  zijn  gezelfchap  verwijderen,  zijn  krijgs- 
volk afdanken,  te  Spiers  met  den  Bisfchop  van  Fer- 
dun  en  eenige  bedienden  als  een  ambteloos  perfoon 
leven,  niet  ter  Kerke  gaan,  nog  eenige  openlijke  zaak 
waarnemen  zou,  tot  zijn  ontflag  toe,  en  eindelijk  de 
ftad  IVorms  weder  aan  den  Bisfchop  inruimen  zou, 
Aan  deze  voorwaarden  moest  hendrik  zich  onder- 
werpen ,  waar  op  de  Sakfen  van  dit  alles  den  Paus 
kennis  gaven  ,  en  hem  verzochten ,  tegen  den  be- 
flemden  lijd  in  Duitschland  over  te  komen. 

Dus  begingen  de  Duitfche  Stenden  eene  onbezon- 
nenheid, welke  hun  naderhand  berouwde,  daar  zij 
zich  als  het  ware  geheel  afhankelijk  maakten  van 
den  Paus;  ondertusfchen  is  het  opmerkelijk,  dat, 
toen  HENDRIK  van  bijna  alle  zijne  Stenden  uit  vrees 
voor  den  Paus  verlaten  werd,  de  fteden  aan  den 
Rhyn  grootendeels  hem  getrouw  bleven,  gelijk  'er 
ook  onder  de  Duitfche  Bisfchoppen  mannen  waren, 

die 


GESCHIEDENIS.  29 

die   vrij    goede  denkbeelden  hadden  van  de  regten       v 

van  den  Vorst  en  van  de  Geestelijkheid,  onder  wel-     ^ork 

ken  de  bovengewaagde  Bisfchop  van  Verdun^  diet-  Hoofdü. 

RicH  genoemd ,  geteld  moet  worden ,   die  vier  jaren  na  C.  G. 

daar  na  den   Paus    des  wegens   onderhield  in   eenen  F^f'°73» 

°                                         tot  15 17. 
langen  Brief,  in  welken  hij  hem  de  befchuldigingen 

en  tegenwerpingen  tegen  hem   en  zijn  gedrag  voor- 
hield ,  en  vraagde ,  wat  hij  daar  op  moest  antwoor- 
den (*). 
Dewijl  HENDRIK  het  noodzakelijk   oordeelde,   om  nENDiiiir 

van  den  ban  ontflagen  te  wezen ,  voor  dat  een  jaar  ^^'^f  "^^'^ 

Italic  en 
ten  einde  was ,  uit  hoofde  van    het  fchandelijk  ver-  doet  boe- 

drag  met  de  Rijkeenden ,  en  hij  het  voor   zich   niet  te  voor 

dêii  Psu'i* 

geraden  vond,  des  Paufen  komst  in  Duitschland  af 
te  wachten,  ging  hij  op  reize  naar  Italië^  met  zij- 
ne Gemalin  en  Zoontje,  kort  voor  Kersmis  van  het 
jaar  1076,  in  het  midden  van  eenen  ftrengen  win- 
ter. De  Italiaanfche  Bisfchoppen  en  Grooten  ont- 
vingen hem  met  allen  eerbied,  die  hunnen  Koning 
toekwam,  alzoo  zij  zich  verbeeldden,  dat  zijne  te- 
genwoordigheid een  einde  zou  maken  van  alle  on- 
rusten, die  hun  land  gedrukt  hadden,  en  tevens 
hoopten,  zich  aan  den  Paus,  van  wien  zij,  als  aan- 
hangers van  HENDRIK,  in  den  ban  gedaan  waren, 
te  zullen  kunnen  wreken,  dewijl  zij  geloofden,  dat 
HENDRIK  met  dit  oogmerk  in  ItaU'è  gekomen  was, 
om  den  Paus  af  te  zetten.  —  Van  den  anderen 
kant  was  de  Paus,  die  zich  reeds  op  weg  begeven 
had,  naar  Duitschland^  toen  hij  de  aankomst  van 

HEN- 

(♦)  /;;  MARTIN.  Thes,  novo  Anecdott,  T,  I.  />,  214.  /^. 


*» 


KERKELIJKE 


V       Hendrik:  hoorde,  onzeker,  of  deze  zich  vernedcrcrt 

BOEK     of  wreken  wilde,  waarom  hij  zich,   op  raad  van  de 

Hoofdft.  Markgravinne  mathildis,  voor  cene  poos  op  haar 

na  C.  G,  wel   verfterkt  bergQot  Canosfa ,  in  het   Hertogdom 

Jaario73.  j/^^^„^     begaf.  :, 

tot  1517.  * 

_  Deze  Vorstin ,  die  het  Markgraaffchap  Toskanen 

en  vele  landerijen  in  Opper -Italië  bezat,  en  wedu- 
we was  van  eenen  Hertog  van  Lotharingen^  ftak 
niet  alleen  in  magt  en  rijkdommen  uit,  maar  bijzon- 
der door  hare  ijverige  vercering  van  gregorius  VII. 
Zij  was  bijna  zijn  onaffcheidbaar  gezelfchap;  (leeds 
gereed,  om  hem,  als  haren  Vader  of  Heer,  in  al- 
les, wat  hij  behoefde,  bij  te  ftaan.  Het  was  uit 
dien  hoofde,  dat  de  aanhangers  van  den  Keizer  uit- 
ftrooiden ,  en  voornamelijk  de  Geestelijken ,  wien  de 
Paus  het  huwelijk  verboden  had,  dat  de  Paus  met 
haar  eene  ongeoorloofde  gemeenzaamheid  en  verkee- 
ring had.  Maar,  zegt  de  Gefchiedfchrijver  labi- 
BERT,  alle  verftandige  mannen  hielden  het  voor  uit- 
gemaakt zeker,  dat  dit  valsch  was;  want  niet  alleen 
leide  de  Paus  een  zoo  Apostolisch  leven,  dat  daar 
op  niet  de  geringfte  vlek  hechten  kon;  maar  ook 
zouden  onkuifche  Tooneelen  in  eene  zoo  volkrijke 
ftad  niet  verborgen  hebben  kunnen  blijven,  indien 
zij  ooit  hadden  plaats  gehad.  Hier  bij  had  hij  het 
kunnen  laten  blijven,  maar  hij  beroept  zich  boven- 
dien op  de  wonderen,  welke  meermalen  op  het  ge- 
bed van  den  Paus  zullen  gefchied  zijn,  en  op  des- 
zelfs  brandenden  ijver  voor  God  en  de  Kerkelijke 
wetten  enz. 
Ten  gelijken  tijde  met  den  Keizer  kwamen  ook 

de 


GESCHIEDENIS.  31 

de  meeste  in  den   ban   gedane  Bisfchoppen   te  Ca-      v 

msCa  aan,  waar  zij,  blootsvoets  en  enkel   met  een    ^^^^ 

IV 
linnen  kiel  gekleed ,  den  Paus  om  ontheffing  des  bans ,  HoofdfF. 

(Aflaat,  ^^/6/////V,)  baden.  Zij  ontvingen  dezelve  i^a  C.  G. 
ook,  na  eenige  dagen,  na  elk  afzonderlijk,  in  Cellen  jJoj^^'J? 
opgefloten,  tot  den  avond  ftreng  gevast  te  hebben,  _— — 
doch  met  waarfchuvving  ,  dat  zij  met  hendrik  , 
voor  dat  hij  van  den  ban  ontflagen  was ,  geene  ge- 
meenfchap  oefenen ,  noch  hem  in  zijne  fnoode  ont- 
werpen bijdaan  zouden,  hendrik  zelve  kon  zijn 
oogmerk  niet  dan  met  moeite  bereiken.  Op  de 
voorfpraak  zelfs  van  mathildis  en  eenige  aanzien- 
lijke Grooten,  antwoordde  de  Paus;  dat  hendrik, 
zoo  hij  zich  onfchuldig  kende  ,  zich  te  Augslmrg  kon 
laten  vinden  ,  in  de  vergadering  der  Rijkflenden  , 
waar  de  Paus  een  onpartijdig  vonnis  zou  fpreken. 
Als  's  Keizers  voorfpraken  aanmerkten  ,  dat  intus- 
fchen  de  tijd  verliep ,  welken  de  Vorsten  bepaald 
hadden,  liet  eindelijk  de  Paus  zich  hooren:  „  Als 
HENDRIK  waarachtig  berouw  heeft  over  zijne  han- 
delingen, laat  hem  dan,  ten  bewijze  daar  van,  zij- 
ne kroon  en  andere  Rijkskleinodien  ons  overgeven 
en  bekennen,  dat  hij,  na  een  zoo  trotsch  gedrag, 
den  Koninklijken  naam  onwaardig  is!"  Eindelijk 
evenwel  werd  aan  hendrik  vergund ,  voor  den  Paus 
te  verfchijnen,  en  naar  deszelfs  voorfchrift  boete  te 
doen  voor  de  belediging,  den  Apostolifchen  Stoel 
aangedaan. 

HENDRIK  kwam  dus  in  Januarij  des  jaars  1077 
in  het  flot,  hetwelk  met  eenen  driedubbelden  muur 
omringd  was.    Toen  hij  door   den  tweeden  muur 

ging» 


31  KERKELIJKE 

V       ging,  moest  hij  zijn  gevolg  en  Koninklijken  freraad 

BOEK      achterlaten,  maar  blootvoets,  alleen  met  een  wollen 
IV 
Hoofda.  overrok ,  daar  drie  dagen  lang ,  van  den  morgen  tot 

na  C.  G.  den  avond  ,  nuchteren   blijven   flaan ,   en    op   deze 

Jaario73.     -^e  afwachten,  wat  de  Paus  verder  befluiten  zou, 

tot  1517.     •' 

II  Deze  werd  met   dit  alles   niet  terftond    bewogen  5 

maar  allen,  die  in  het  flot  waren,  hadden  zoo  veel 
medelijden  met  den  boeteling,  die  al  weenende   om 
de  abfolutie  aanhield,  dat  zij   insgelijks   met  tranen 
bij    den  Paus   fmeekten ,   en ,  gelijk    hij    zelve  ver- 
haalt (*),   over  zijne  buitengewone   hardheid   ver- 
baasd ftonden,  en  velen  hem   overluid  zeiden,  dat 
dit  niet  was  eene  Apostolifche  ftrengheid,  maar  de 
wreedheid  van  eene  Tijrannifche  woestheid.    Einde* 
lijk  liet  GREGORius  hem,   op  den  vierden  dag,  bij 
zich  komen,  en  onthief  hem   van   den    ban,    doch 
onder  voorwaarde ,  dat  hendrik  zich   in   eene    al- 
gemeene  vergadering  der  Rijksvorsten  zou  laten  vin- 
den,  en  naar   derzelver   uitfpraak   het  Rijk  behou- 
den ,  of,  zoo  hij  fchuldig  verklaard  werd ,  daar  van 
terftond  afftand  doen   zou;  dat  hij  zich  in  geenen 
gevalle  wreeken  ,    en  tot  de  beflisfing  zijner   zaak 
zich  van  alle  gezag   en  magt  onthouden  zou;  ook 
zouden  allen,  die  aan  hem  door  den  eed  van  trou- 
we verbonden  waren,  zoo  lang  van    denzelven  ont-  ^ 
flagen  zijn,  en  zijne  vertrouwelingen    van  zijn   Hof 
verwijderd  blijven.    Voorts,  als  hij  het   Rijk   weder 
ontving,  zou  hij  aan  den  Paus  (leeds  onderworpen, 
gehoorzaam,  en  bereid  zijn,  om  alles,  wat  in   het 

Rijk 
(♦)  Libr,  IV.  E$^  12.  pag*  1355' 


GESCHIEDENIS.  ^§3 

kijk  tegen  de  Kerkelijke  wetten  gefchied  was,  te       V 

verbeteren;  anderszins  zou  deze   ontlieffing,   {ahfo-     ^oeJc 

lutie , )  terftond  en  met  de  daad  nietig ,  en  hij  tot  Hoofdd. 

de  regering  onbevoegd  zijn.  hendrik  beloofde  alles,  na  C.  G. 

maar  de  Paus,  hem  weinig  vertrouwende,  deed  de-  i'^\'^J^' 

'  tot  ï:)!/. 

ze  voorwaarden  ook  door   de   Bisfchoppen  en  We- 

reldlijke  Grooten  op  de  Heilige  OverblijfTelen  bezwe- 
ren. Vervolgens  vierde  hij  de  Mis,  en  riep  den 
Keizer  openlijk  tot  den  Altaar.  Toen  het  gewij- 
de brood  nemende ,  bood  hij  aan ,  hetzelve  als 
eene  proeve  zijner  onfchuld  te  zullen  gebruiken,  te 
gelijk  een  gedeelte  aan  hendrik  aanbiedende ,  om 
dus  insgelijks  zijne  onfchuld  aan  den  dag  te  leggen. 
HENDRIK  ontfielde,  en  met  zijne  vrienden  gefproken 
hebbende,  hield  hij  den  Paus  voor,  hoe  weinig  dit 
werken  zou  op  zijne  afwezende  vrienden  en  vijan- 
den; dus  werd  hij  van  deze  proeve  ontflagen,  maar 
moest  nu  nog  eenen  bijzonderen  eed  afleggen,  dat 
hij,  wanneer  en  waar  het  den  Paus  behaagde,  ter 
verantwoording  verfchijnen,  en  den  Paus  'mDuitsch- 
land  alle  veiligheid  bezorgen  zou  (*). 

Dus  had  gregorius  het  zoo  ver  gebragt ,  als 
nog  niemand  zijner  voorzaten  ,  door  eenen  Vorst 
zoo  geheel  aan  zijne  voeten  te  vernederen,  terwijl 
de  voorwaarden,  aan  hendrik  voorgefchreven ,  den- 
zelven  geheel  van  den  Paus  afhankelijk  maakten, 
zoodat  de  Paus  ligtelijk  aan  de  Sakfen  ^  die  het 
ontflag,  (^abfolutie ^^  van  hendrik  zochten  te  wee- 
ren, 

(*)    Juramentum    Hemici    Regii    Teutenicorum    ap, 
HARD.  /.  c.  pag.  1355. 

XVI.  Deel.  C 


34  KERKELIJKE 

V       ren  ,  fchrijven  kon :    „  Weest  maar  onbekommerd ! 

BOEK     ji^  ]j.yer  hem  nog  fchuldiger  aan  u  terug  (♦)!" 

Hoofdfl.       Evenwel  nam  dit  Tooneel  te  Canosfa  ecne  geheel 

na  C.  G  andere  wending,  voor  den  Keizer  en  den  Paus,  dan 

tot'^151^7  men  had  kunnen  verwachten.    Zoo  dra  de  Grooten 

■ van  het  Rijk  van  Italië  van  het  voorgevallene  berigt 

Gevolgen  hadden  gekregen  van  den  Bisfchop  van  Zeiz ,  wien 
de  Paus  gelast  had,  ora  ook  allen,  die  uit  hoofde 
van  gemeenfchap  met  hendrik  in  den  ban  waren, 
daar  van  te  ontflaan ,  voeren  zij  tegen  hem  uit  met 
fcheldwoorden  en  fpotternijen.  Zij  telden ,  zeiden 
zij,  den  ban  geheel  niet  van  iemand,  wien  alle  Ita^ 
iiaanfche  Bisfchoppen  reeds  voor  lang  om  regtma- 
tige  redenen  in  den  ban  gedaan  hadden,  omdat  hij 
den  Apostolifchen  Stoel  door  de  ketterij  der  Simo' 
me  in  bezit  genomen ,  door  moorden  bloedig  ge- 
maakt, en  door  echtbreuk  en  andere  hoofdondeug- 
den bevlekt  had;  ook  beklaagden  zij  zich  over  den 
Koning,  die  zich  op  eene  zoo  lage  wijze  fchande- 
Jijk  vernederd  had.  Men  fprak  ook  reeds ,  om 
'sKonings  jongen  Zoon  hendrik  Koning  te  ma- 
ken, met  denzelven  naar  Rome  te  trekken,  en  daar 
een'  nieuwen  Paus  te  verkiezen,  hendrik  vond 
echter  middel ,  om  hen  te  bedaren ,  hoewel  men 
hem  bij  zijne  terugreize  geene  Koninklijke  eere  be- 
wees ,  ja  niet  eens  toeliet ,  om  in  de  fteden  te  ko- 
men. 
RUDOLF,      Ondertusfchen  bouwde  hendrik  op  deze  gezind- 

liertog     heid  der  Italianen  ,  zonder  zich  verder  aan  het  ver- 
van Zwa-  g^^ 

(*)  wALTRAW  de  Unitate  Eccles.  L,  L  C.  6. 


GESCHIEDENIS.  35 

gelijk  met  den  Paus  te  kreunen;  hij  nam  zijne  oude       V 
vertrouwelingen  weder  aan    zijn  Hof,  en  fprak   in     ^^^ 
de  vergaderingen  der  Italiaan fche  Groeten  van    den  Hoofdff< 
Paus  niet  anders  dan  als  van  den  (lichter  van  alle  na  C.  G. 
onrusten,  welke  de  Kerk   en    den  Staat    deden   da- JJJ'^JJ'^^' 

veren.     Ook  lieten  zich  de    Duit  fche   Bisfchoppen,  

die  van  den  ban  ontheven  waren ,  weder  bij  hem  1^^".  •>y^} 
vmden;  zijn  leger,  hetwelk  hij  op  de  been  bragt,  honing 
werd  van  dag  tot  dag  talrijker.  Op  raad  van  gui*  verkozen 
BERT,  Aartsbisfchop  van  Ravenna,  floeg  hij  den 
Paus  een  mondgefprek  voor ,  met  oogmerk ,  zoo 
men  zegt,  om  zich  van  zijn  perfoon  en  van  de 
Markgravin  mathildis  te  verzekeren  ,  maar  deze 
hier  van  de  lucht  gekregen  hebbende,  begaf  zich 
met  den  Paus  in  veiligheid  in  het  gebergte.  Aan 
den  anderen  kant  beleiden  de  Geestelijke  en  We- 
reldlijke Vorsten  in  Duïtschland  eene  vergadering 
tegen  Maart  1077,  te  Forchheim  in  Frankenland , 
waar  toe  zij  ook  den  Paus  noodigden.  Deze  zond 
hier  op  eenen  Kardinaal,  aan  hendrik,  om  hem 
te  vermanen,  op  deze  vergadering  te  verfchijnen, 
en  zich  te  verantwoorden,  hendrik  gaf  tot  be- 
fcheid;  dat  de  belangen  van  het  Rijk  van  Italië 
hem  verhinderden,  om  op  deze  zoo  verhaaste  ver- 
gadering tegenwoordig  te  zijn.  Dit  berigtte  de  Paus 
naar  DuitscJiland ,  tevens  klagende  ,  dat  hendrik 
voor  hem  alle  wegen  om  naar  Diiitschland  te  ko- 
men had  gefloten ,  en  hen  radende ,  om  voor  de 
belangen  des  Rijks  zoo  goed  te  zorgen  als  mogelijk 
was.  Met  dit  verhaal  eindigt  lambert  van  Afchaf» 
fenburg  zijne  Gefchiedenis. 

C  a  De 


36  KERKELIJKE 

V  De  Rijksvergadering  te  Forchheim  had  echter  ha* 

^^^"^     ren    voortgang,  en   verkoos   uudolf.    Hertog   van 

Hoofdft.   Zwahen ,  tot  haren  Koning ,  die   ook   terftond   daar 

na  C.  G.  op  te  Mentz^   'm  tegenwoordigheid   der  Pausfelijke 

tüc  I  -17  Legaten ,  gekroond  werd.    Het  verhaal  van  sigbert 

■  van  Geinblours  (*),  dat  de  Paus  de  grootfle  hand 

zal  gehad  hebben   in    deze    verkiezing  ,    en    dat    hij 

aan   rudolf   eene  kroon  hebbe  gezonden,  met  het 

opfchrift  : 

Petra  dcdit  Petrö,  Petrus  diadema  Rudolplio, 

aanduidende,  dat  hij  zijne  kroon  aan  petrus  ver- 
.  fchuldigd  wis ,  wordt  genoegzaam  wederlegd  uit 
de  Brieven  van  gregorius  zelven;  in  éénen  van 
welken,  gefchreven,  nadat  hij  de  tijding  van  ru« 
DOLFS  verkiezing  ontvangen  had ,  hij  aan  zijne  Le- 
gaten in  Diiitschland  belast  (f),  de  beide  Konin- 
gen RUDOLF  en  HENDRIK  te  vermanen,  dat  zij  hem 
een  veilig  geleide  zouden  bezorgen ,  om  naar  Duitsch- 
land  te  komen,  en  over  hunne  aanfpraken  te  be- 
flisfen,  hetwelk  in  Kerkelijke  zaken  zijn  pligt  was. 
Vier  jaren  later  verzekerde  hij,  in  eenen  Brief  aan 
alle  geloovigen  (§):  dat  God  zijn  getuige  was  , 
dat  RUDOLF  geenszins  op  zijn  bevel  of  raad  verko- 
ren was;  ja  dat  hij  zelve  op  eene  Sijnode  befloten 
had,  dat,  als  de  Aartsbisfchoppen  en  Bisfchoppen 
hun  gedrag  ten  dezen  niet  konden  verantwoorden, 
zij  van  hunne  waardigheid  en  rudolf  van  het  Rijk 

onti- 

(*)  Chron.  ad  a.  1077.        (f)  L,  IV.  Ep,  23; 

(O  Libr.  IX.  Epist.  28. 


GESCHIEDENIS.  37 

ontzet  zou   worden.      En   dit  was  ook  de   reden ,       v 
waarom  de  Sak/en  zich  in  het  jaar  1078  ten   fterk-     ^^^^ 
ften  beklaagden  over  'sPaufen   onbeflendigheid   (*).  Hoofdft. 
Uit  welk  een  en  ander  men  befluiten  mag ,  dat  gre-  'ia  C.  G. 
GORius  de  verkiezing    van   rudolf   wel   niet  bevo-  \^^  re  17* 

len,  maar  daar  toe  echter  door  zijn  gedrag  omtrent  

HENDRIK  aanleiding  gegeven  heeft;  gelijk  hij  ook 
inets  fterker  zocht,  dan  het  Duitfche  Rijk  gelieel 
afhankelijk  van  zich  te  maken,  en  te  honden.  Ook 
had  zijn  invloed  deze  uitwerking,  dat  de  Rijksver- 
gadering  te  Forchhe'nn  in  het  jaar  1077  met  goed- 
keuring en  bekrachtiging  van  den  Paus  bedoot,  dat 
het  R'jk  nimmer  erfelijk ,  maar  altijd  verkieslijk  zou 
zijn,  waar  door  het  gezag  van  den  Paus  te  meer 
gevestigd  werd. 

Drie  jaren  lang  zag  catGORius  den  firijd  der  bei- 
de Vorsten  om  het  Rijk  van  Duitschland  aan ,  zon- 
der eene  beflisfende  uitfpraak  te  wagen,  hendrik, 
die  in  het  jaar  1077  in  Duitschland  terug  was  ge- 
keerd ,  had  weder  zoo  vele  magt  bijeen  gekregen , 
dat  hij  zijne  partij  noodzaakte  ,  tot  in  Sakfen  terug 
te  trekken.  In  het  volgende  jaar  1078  kwam  het  tus- 
fchen  de  beide  Vorsten  bij  Melftchflad  in  Franken" 
land  tot  eenen  velddng,  in  welken  geene  van  beide" 
partijen  de  overwinning  behaalde ;  doch  in  welken 
de  Disfchoppen,  die  van  de  zijde  der  Sakfen^  wier 
leuze  was:  Heilige  petrus!  zelfs  in  gezelfchap 
met  den  Pausfelijken  Legaat,  mede  wilden  vechten, 
het  eerst  de  vlugt  namen.     Onder  dezen   werd  de 

Aarts- 

(*J  BRUNG  Hiit.  bcll.  Saxon.p.  218, 

C  -ï 


3»  K  E  R  K  E  L  IJ  K  E 

V  Aartsbisfchop  van  Maagdenburg  door  de  inwoners 
BOEK  doodgeflagcn ,  en  de  Bisfcliop  van  Mcrfehurg  naakt 
Hoofdft.  uitgefchud;  eene  naaktheid,  zcide  hij  in  het  ver- 
ra  C.  G.  volg,  welke  hij  om  geen  geld  had  willen  misfen. 
jaario73.  g-  ^j^^en  twijfelachtigen  uitflag  oordeelde  de  Paus 
■  het  te  minder  noodzakelijk,    zich  voor  éénen  van 

beiden  te  verklaren;  waar  over  de   Sakfen  zich  op 
nieuw  bij  hem  beklaagden. 
DePrus       Eindelijk  geloofde  hij,  in  Maart  loSo,  dat  de  tijd 
doet  HEN-  gekomen  was,  om  te    beüisfen,   alzoo   hendrik  in 
nieuw  in  J^ouarij  van  dat  jaar  den  veldllag  bij  FladenheUn  in 
den  ban.    Thuringen  verloren  had.    In  eene  Sijnode  te  Rome  , 
dreigde   hij  alle  Bisfchoppen   en  Abten,   die  hunne 
ambten   zich  van  eenen  Leek  zouden  laten  opdra- 
gen ,  met  den  ban ,  als  ook  alle  Vorsten  en   andere 
Leeken,   die   aan  iemand  over  een  Bisdom  of  een 
ander  Geestelijk  ambt  de  Investituur  zouden  geven; 
waar  op  eene  herhaling  van  den  ban  over   hendrik 
volgde,  wien  hij  andermaal  de  regering  ontzeide  van 
het  Duitfche  en  Italiaanfche  Rijk,   en  alle  Konink- 
lijke magt  ontnam,  ontflaande  zijne  onderdanen  van 
de  verpligting  van  allen  eed  van  trouwe,  ook  \NQXi' 
fchende,   dat  hij  nooit  overwinning  behalen   mogt. 
Integendeel  fchonk  hij  aan  rudolf,  wegens  deszelfs 
nederigheid  ,    waarachtigheid    en    gehoorzaamheid  , 
alle  Koninklijke  magt  in  Duitschland-,  waar  toe  ook 
veel  deed  deszelfs  toegevendheid   omtrent  de  Inves» 
iiiuur    (  *  ). 
HENDRIK       HENDRIK,    die    met  alle  zijne  gebreken  evenwel 

eene 
(*)  ap.  HARD.  T.  VI,  P,  I.  /->.  1587-J591. 


I 


GESCHIEDENIS.  j^ 

eene  onvermoeide   werkzaamheid    betoonde,  liet  in       V 

het    jaar     loSo    eene    Kerkvergadering    houden    te     ^^^^ 

Mentz  van  19   Bisfchoppen,  en  kort   daar  na  eene  j-joof^^j^^ 

talrijker  te   Brixen ,   op  welke   cregorius   als   een  na  C.  G, 

valfche  Monnik  en  (lichter  der   fchadelijkfte   onzin- J^^"°^2' 

tot  1517, 

nigheid ,  die  niet  van   God    maar   van  zich    zelven        ■-  ,. 
verkoren  was ;  die  zich   door  bedrog   en    geld    aan  verkiest 
de  Kerk  onbefchaamd  opgedrongen ;  het  Christenrijk  genpaus 
gefchud ;  eenen  Katholijken    Koning    den    dood   van  k  emens 
lijf  en  ziel    gedreigd ;   een'  meinedigen   Koning  be- 
fchermd;  louter  oneenigheid  en   ergernis,   ook  echt- 
fcheidingen    onder   echte   lieden     veroorzaakt   had  ; 
verders   als    de   fnoodfte   Leeraar    van    kerkroof  en 
brandftichting ;   als  een  verdediger    van   meineed   en 
moord;  die  het  Katholijk  en  Apostolisch  Geloof  van 
het  ligchaam  en  bloed  des  Heeren   in   twijfel   trok; 
en  een  oud  leerling  van  f^en  Ketter  berengarius; 
aan  waarzeggen  en  droomen  gehecht;  een  openbaar 
zwartekunftenaar ,  met  één  woord,  een  afvallige  van 
het  geloof,  afgezet ,  en  in  zijne  plaats    wibert   of 
GüiBERT ,    Aartsbisfchop   van    Ravenna ,   verkozen 
werd,  die  den  naam  van  klemens  III  aannam. 

HENDRIK  zelve  zocht  in  het  jaar  1080  zijnen  Dood  van 
mededinger  in  Sakfen  op ,  alwaar  het  tnsfchen  hen  i^udolf. 
in  October  tot  eenen  derden  veldflag  kwam  aan  de 
Eister ,  niet  ver  van  Merfehurg.  In  dezen  veldflag 
waren  weder  aan  weerskanten  vele  Bisfchoppen  te- 
genwoordig; van  HENDRIKS  zijde  onder  anderen  de 
Aartsbisfchoppen  van  Keulen  en  Trier ;  de  Sakfen 
lieten  voor  den  aanvang  van  het  gevecht  hunne  Gees- 
telijken den  LXXXIIften   Pfalm   zingen,    hendrik 

C  4  ver- 


49:  K  E  R  K  E  L  IJ  K  E 

V       verloor  wel  dezen  flag,  maar  eene  doodelijke  wonde, 

BOKK     welke  rudoi.f  ontving,  bevrijdde    hem    tevens    van 

Houfdft.  dezen  mededinger.     Hier  verhaalt  de   Chroniek   van 

na  C.  ^'  Auerberg  (*),  hoewel   anderhalve    eeuw   daar   na, 
laariors.   ,  i  ..  ,. 

tot  151/.  "''^^  RUDOLF,  toen  men  hem  zijnen  regter  arm,  die 

■  hem  afgehouwen  was,  vertoonde,  al   zuchtend    tot 

de  omftaande  Bisfchoppen  gezegd  zal  hebben:  Dit 
was  de  hand,  met  welke  hij  weleer  aan  hrndrik, 
zijnen  Heer,  den  eed  van  trouwe  gezworen  had  ; 
zij ,  die  hem  op  deszelfs  troon  gebragt  hadden  , 
mogten  toezien,  of  zij  hem  langs  den  regten  weg 
geleid  hadden,  bruno  (f)  integendeel,  zijn  tijd- 
genoot, die  geheel  en  al  van  de  regtmatigheid  van 
zijne  verkiezing  overtuigd  was,  meldt,  dat  rudolf 
geruster  gedorven  is,  toen  hij  vernam,  dat  zijne 
Sakfen  overwinnaars  waren,  paul  van  bernried  (S) 
merkt  aan ,  dat  hij  en  zijne  aanhangers  onder  de 
Dnitfche  Rijksvorsten  niet  meinecdig  genoemd  kon- 
den worden  ,  dewijl  HENDRIK  met  regt  naar  de 
grondftellingen  van  gregorius  den  Groot  en  afgezet 
was.  Maar  wederom  zegt  sigbert  (**) ,  dat  de  Paus 
voorzegd  had ,  als  ware  hem  dit  van  God  geopenbaard  , 
dat  de  valfche  Koning  dit  jaar  lier  ven  zou ;  dit  was  ook 
vervuld,  maar  in  een'  anderen,  dan  hij  bedoeld  had, 
HF.NnRiK  Thans  bood  hendrik  op  eene  vergadering 
irekt  naar  der  Bisfchoppen  van  beide  zijden  in  Februarij  des, 
jaars  108 1  te  Kaufungen  aan  de  Werta  ,  aan  de 
Sakfen  den  vrede  aan.    Maar  de   Aartsbisfchop  van 

Salts- 
(*)  abbas  Urfpergenfis  p.  172.        (t)  l'  <^'  P-  226  228, 


GESCHIEDENIS.  41 

Sahsburg  belette   den   vrede  ,    door    te  beweeren  ,       V 
dat  geene  Kerkelijken  noch  Leeken    hendrik,  zon-     ^°^ 
der  nadeel  van  hunne  zielen ,  als  Koning  konden  aan-  Hoofdft. 
nemen;  ook  wilden   de  Sakfen  geen'   wapenftilftand  na  C.  G, 
fluiten,  zoo  hun  opperhoofd,  de  Paus,    er  niet  me- ^q^  1517, 

de  in  begrepen  was.     Maar  hendrik.  had  thans  be 

floten,  den  Paus,  dien  hij  als  den  aanftoker  van  al 
zijn  ongeluk  befchouwde ,  in  Italië  zelve  aan  te 
tasten,  waar  toe  hij  met  een  leger  optrok.  De  troe- 
pen van  de  Markgravin  mathildis  werden  door  hem 
geflagen  ,  en  de  meeste  aanhangers  van  den  Paus 
raadden  denzelven  thans,  hendrik,  gelijk  de  Paus 
zich  in  eenen  Brief  aan  zijne  Legaten  in  Duitschland 
uitdrukt ,  in  genade  aan  te  tjemen  ( * )  ,  maar 
de  Paus  dacht  zoo  niet,  en  wilde,  dat  zijne  Legaten 
den  Hertog  wei.f  van  Beyeren  tot  zijne  hulp  zouden 
oproepen,  tevens  echter  oordeelde  hij  het  best,  dat 
'er  niet  terllond  weder  een  Koning  in  Duitschland 
verkoren  werd,  waar  bij  hij  het  formulier  van  eenen 
eed  voegde,  welken  zulk  een  Koning  in  allen  gevalle 
zou  behooren  te  zweeren,  hoofdzakelijk  behelzende 
eene  getrouwe  en  ware  gehoorzaamheid  aan  den  H. 
TETRUS ,  en  deszelfs  plaatsvervanger  gregorius  , 
ook  zou  hij,  de  eerfte  keer,  als  hij  den  Paus  zien 
zou,  door  handflag,  een  vafal,  (w/7<?i-,)  van  den 
H.  PETRUS  en  den  Paus  worden  moeten. 

Naardien  mathildis  ,    en  hare  Moeder  beatrix  ,  De  Pnus 
niet  hadden  kunnen  beletten,   dat  hendrik  in  [tali'è '^'^^^^^^^^ 
tot  voor  Rome  zelve  was   doorgedrongen ,   begreep  van  Ro- 
de 

(*}  Libr,  IX.  Epist.    III.  p.   14S0. 

C5 


42  K  E   R  K   E  L  IJ  K  E 

V       t^e  Paus  ,  dat  hij  zich  eeiie  andere  meer  vermogende 

lOF.K     j^ijip  bezorgen  moest.     De  JSoonnannifche   Vorsten 

Hoofdft.  ^"  Neder -Ital'ie  waren  reeds  federt  het  midden   der 

na  C.  G.  Xlde  eeuw  Vafallen  of  Leenmannen  van  de  Paufen 

janrio/3.  aeworden ,  maar  zij  hadden  zich  niet  altijd  naar  den 

tot  1517.  °  '  •* 

wil  der  Paufen  gedragen;  zelfs   had  gregorius   in 

EtRT  iict  jaar  1074  robert  guiscard  in  den  ban  ge- 
daan, omdat  deze  vijandelijk  in  Kampanïè  gevallen 
was,  waar  de  Roomfche  Kerk  vele  goederen  had, 
en  hoe  zeer  rocert  herhaalde  keeren  om  ontflag 
van  den  ban  verzocht  (*)  ,  echter  had  de  Paus 
niet  alleen  geweigerd ,  hem  te  ontflaan ,  maar  den 
ban  in  het  jaar  1075  zelfs  herhaald.  Maar  nu  de 
Paus  begreep  ,  dat  hij  dezen  Vorst  noodig  had, 
werd,  door  bemiddeling  van  den  Abt  desiderius 
van  Mome  Casfino^  in  het  jaar  1080  de  vriendfchap 
met  den  Hertog  herfteld,  die  aan  den  Paus  te  Be- 
7ievei2t  plegtig  trouw  beloofde,  en  van  hem  de  be- 
lecning  van  zijne  landen  ontving. 
HENDRIK  Intusfchen  was  hendrik  in  het  jaar  1080  met 
bemagtigt  ^-'n  leger  tot  Rome  toe  voortaerukt ,  en  had  zelfs 
reeds  begonnen ,  deze  ftad  te  belegeren  ,  toen  hij 
naar  Toskanen  terug  keerde.  In  het  volgende  jaar 
hernieuwde  hij  de  belegering,  maar  verliet  zijn  leger 
weder,  over  hetwelk  hij  aan  zijnen  Paus  klemens 
III  het  bevel  gaf.  Doch  bij  eene  derde  onderneming 
in  het  jaar  1083  gelukte  het  hem,  het  deel  dezer 
hoofdftad ,  hetwelk  over  den  Tiber  ligt ,  te  ver- 
meesteren.    Nu  bood  hij  den  Paus  den  vrede  aan, 

ter- 

(*)  GREGOR.  L  .  II.  Ep.  9.  p.     1270. 


GESCHIEDENIS.  43 

terwijl  de  Romeinen^  in  uitzigt  op   denzelven,  een'       V 

llilftand  van  wapenen  met  liem  floten;  maar  de  Paus     "^^^^ 

hield    veel    meer  eene   Sijnode ,    op   welke   hij  met  Hoofdfr. 

moeite   terug    gehouden   werd ,  om  den  Keizer  op  na  C.  G. 

nieuw  in  den  ban  te  doen.    hendrik,   Rome  inee- J^^''^^^-^* 

'  ^     tot  1517. 

floten  houdende,  was  nu  in  het  jaar  10S4  voorne-  «_»—_-. 
mens,  om  ook  de  Noormannifche  Vorsten  te  beoor- 
logen, waar  toe  de  Griekfche  Keizer  hem  ook  door 
het  aanbieden  van  geld  zocht  te  bewegen.  Eindelijk 
openden  de  Romeinen^  de  langdurige  influiting  moe- 
de, hem  de  poorten,  omtrent  Pafchen  van  het  jaar 
1084,  waar  op  de  Paus  de  vhigt  nam  op  Engelen' 
hufg ,  toen  nog  de  Toren  van  Crescentius  genoemd; 
ook  bleven  de  bruggen  over  den  Tiher  ^  en  eenige 
verfterkte  plaatfen  in  de  fl:ad  in  handen  van  zijne 
aanhangers.  Thans  flrelde  de  Keizer  klemens  III 
Hatelijk  in  het  bezit  der  Pausielijke  waardigheid,  en 
liet  zich  van  denzelven  tot  Keizer  kronen,  hen- 
drik verliet  Rome  in  het  jaar  1084  weder  met  zijne 
troepen,  waar  na  robert  guiscard  in  Rome  ruk- 
te, en  den  Paus  bevrijdde,  wien  de  Romeinen  nu 
om  vergeving  moesten  bidden.  Bij  deze  gelegenheid 
bedreven  de  Noormannen  ,  bij  welken  zich  eene  me- 
nigte Arabieren  bevond,  de  fnoodtte  wreedheid  en 
verwoesting  ;  zij  verbrandden  onder  anderen  het 
heerlijke  Amfitheater  van  flavius,  welks  overblijf- 
fels  nog  onder  den  naam  van  het  Collifeo  bewon- 
derd worden. 
gregorius  verzuimde  nu  niet,  op  eene  ten  fpoe- Dood  van 

digfte    vergaderde    Siinode    den    Keizer  en    deszelfs  ^^  'i^giüs" 

VII. 
Paus  in  den  ban  te  doen;  ook  gaven  zich  eenige 


44  KERKELIJKE 

V       naburige  (leden  weder  aan  hem  over.     Maar   dewijl 

'iv'^     hij  befpeurde,  dat  zijn  verblijf  te    Rome  niet   veilig 

Hoofd!!,  zou  zijn,  begaf  hij  zich   met   den   Hertog   robert 

pa  C.  G.  naar  Salerno ,  alwaar  hij  den  25n:en  Meij   des  jaars 
Tanrio73.      ,,  ,     , 

tot  1517.  ^°''5  overleed. 

Hoe  zeer  het  fchijnen  moge ,   dat  's  Paufen    wor- 

Aannier-    (jeljng  met  den  Keizer  alle    ziine    vermogens    bezig- 

Kjng  over  ... 

zijn  ka-     ""^'d    verfchaffen    moest,    verwaarloosde  echter   zijn 

rakter.  veel  omvattende  geest  niets  van  alles,  wat  in  Kerk 
en  Staat  elders ,  tot  in  het  Oosten  zelfs ,  zijne  op- 
lettendheid waardig  mogt  zijn.  Wij  zien  dit  uit  de 
verzameling  van  zijne  Brieven  ,  gemeenlijk  RegiS' 
trum  Gregorii  VII  genoemd ,  in  elf  Boeken  en  twee 
Aanhangfels ,  waar  van  echter  het  tiende  Boek  ge- 
heel verloren  is,  en  het  elfde  (lechts  twee  Brieven 
bevat.  Ook  lezen  wij  'er  veel  in ,  het  gene  ons 
zijne  gevoelens  en  karakter  kan  leeren,  ten  minde 
zoo  als  hij  zelve  die  befchouwd  wilde  hebben.  Dus 
fchreef  hij  in  het  Jaar  1080  aan  alfonsus.  Koning 
van  Kastilië  C*)»  dat  hij  wel  wist,  dat  men  de- 
zen Vorst  veel  nadeeligs  gemeld  had  van  zijne  han- 
delingen en  redenen;  ook  bekende  hij,  dat  hij  een 
zondaar  was.  „Doch,"  vervolgt  hij,  ,,  wanneer  men 
de  oorzaken  van  den  haat  en  het  kwaadfpreken  van 
onze  vijanden  nader  onderzoekt :  dan  zal  het  duidelijk 
blijken ,  dat  zij  niet  zoo  zeer  op  ons  vergramd  zijn 
uit  hoofde  van  eenig  misdrijf,  ais  omdat  ik  de 
waarheid  handhave,  en  de  ongeregtigheid  tegenfpreek. 
Wij  hadden  ook  hunne  diensten  en  rijkelijke  gefchen- 

ken 

(♦)  Libr.  IX.  Ep.  2.  p.  1478. 


GESCHIEDENIS,  4^ 

ken  kunnen  bekomen,  als  wij  liever  met  hun  en  ons       tr 
gevaar  de   waarheid   hadden  willen  verzwijgen  ,  en     boek 
ons  houden ,  als   of  wij   niets  van  hunne  boosheid  Hoofdfï. 
wisten.    Maar  dewijl  wij  naar  de  kortheid  van   dit  na  C.  G, 
leven,  en  naar  de  geflieldhcid  van  tijdelijke  voordee-  JqJ"?!?] 

len ,  de  aanmerking  gemaakt  hebben ,   dat  nooit  ie n 

mand  een  Bisfchop  genoemd  kan  worden ,  dan  wan- 
neer hij  om  der  geregtigheid  wille  vervolging  lijdt: 
Zoo  hebben  wij  befloten,  liever  door  gehoorzaam- 
heid aan  de  Goddelijke  bevelen,  ons  de  vijandfchap 
der  boozen  te  verwekken ,  dan  Gods  toorn  daar 
door  te  tergen,  dat  wij  hun  met  onregt  behagen." 

Tevens  echter  wist  gregorius  zich  ook  naar 
ÓQü  tijd,  de  omflandigheden  en  perfonen  fomtijds  te 
fchikken ,  en  zulken  ,  die  hij  reden  had  te  vreezen , 
zachter  te  behandelen ,  en  in  hen  tegenkantingen  te 
dulden,  welke  hij  in  anderen  ten  (lerkften  vervolg- 
de; waar  van  zijn  gedrag  omtrent  willem  den  Fer- 
overaar.  Koning  van  Engeland,  ten  voorbeeld  kan 
flrekken,  die  in  het  Jaar  1076  ronduit  weigerde,  aan 
den  eisch  van  'sPaufen  Legaat  te  voldoen,  om  aan 
den  Paus  den  eed  van  getrouwheid  af  te  leggen;  ook 
vergunde  deze  Vorst,  niettegendaande  de  herhaalde 
aanzoeken  van  den  Paus  ,  aan  niemand  van  zijne 
Bisfchoppen  om  naar  Rome  te  reizen,  en  in  perfoon 
den  Paus  van  hunne  gehoorzaamheid  te  verzekeren. 
Dit  alles  duldde  gregorius,  en  gelastte  ook  zijnen 
Legaat  bij  dezen  Koning  (*),  denzelven  toch  niet 
zonder  zijn  bevel  te  verbitteren,  want  alhoewel  hij 

met 

(*)  L.  IX.  £/>.  5-  P^S-  '483. 


46 


KERKELIJKE 


V 

BOER 
IV 

Hoo  fdrt. 
na  C.  G 
Jaari073. 
tot  1517. 

Dictatus 
van  GR E- 

GORIUS 

Vil. 


niet  zoo  godsdiendig  was  ,  als  hij,  (de  Paus,)  wel 
wenschte,  echter  hielp  hij  geene  Kerken  te  gronde, 
hij  hield  vrede  en  geregtiglicid ,  en  fchecn  ligtei  door 
zachtheid  dan  door  geflrengheid  tot  btflendige  hefde 
voor  den  Heiligen  petrus  opgewekt  te  kunneti 
worden. 

Het  merkwaardigfte    in  zijne    Brieven    zijn    zijne 
zoogenoemde   Dictatus    ( * ).      Onder    dezen   naam 
zijn  27  rtellingcn   of  uitfpraken  begrepen,  in   welke 
GREGORius   alles  zamengevat  zal  hebben  ,   wat  de 
hoogheid  en  oniraetrek  der  Pausfelijke  magt  uitmaakt. 
Zij  zijn  de  volgende:     „  De  Roomfche  Kerk  is  van 
den  Heere  alleen  gegrond  geworden.  —  De  Room- 
Iche  Paus  alleen  wordt   met  regt  de  algemeene   ge- 
noemd. —  Hij  alleen  kan  Bisfchoppen  afzetten ,  en 
weder  met  de  Kerk  verzoenen.  — Zijn  Legaat  heeft, 
hoewel  minder  in  rang  zijnde,   op  eene  Kerkverga- 
dering de  Voorzitting  voor  alle  Bisfchoppen,  en  kan 
het    vonnis  van   afzetting  over  hen  vellen.  —  De 
Paus  kan  afwezenden  afzetten.    —  Met  de   genen, 
die  hij  in   den  ban   gedaan   heeft,   mag  men   onder 
anderen  niet  in  hetzelfde  huis  blijven.  —  Het  is  hem 
alleen  geoorloofd ,  naar  de  behoefte  der   tijden  nieu- 
we wetten  te  maken;  nieuwe  gemeenten  te  verza- 
melen; van  een  Domfhft  eene  Abdij  te  maken  ,  en 
daartegen  een  rijk  Bisdom  te   verdeelen;   raaar  arme 
te  vereenigen.  —  Hij  alleen   kan  zich  van   Keizerlij- 
ken tooi  bedienen.  —  Den  Paus  alleen   moeten   alle 
Vorsten  de  voeten  kusfen.  —  Zijn  naam  alleen  in 

de 
(*)  L.  II.  pit.  Ep.  55.  pa^.  1304, 


GESCHIEDENIS.  47 

de  Kerken  genoemd  worden.  —  Dit  is  eenige  naam       v 

van  zijne  (bort  in  de  wereld.  —  Het  is  hem  geoor-     boek 

loofd.  Keizers  af  te  zetten.  -  Hij  mag  de  Bisfchop-  i^oof^fv. 

pen,  als  het  de   nood   vordert,   van  liet  déne  Bis-  na  C.  G. 

dom  naar  het  andere  verplaaifen.  —  Het  Haat   hem  !^^'''°73« 

tot  15 17. 
vrij,  in  de   gehecle   Kerk   een'   Geestelijken    te   wij-      , 

den ,  waar  toe  hij    wil.   —  Een   van    liem  gewijde 

kan  eene  andere    Kerk  beiluren  ;   maar  niet  krijgs- 

dienden    doen  ,   noch    van  eenen    anderen  Bisichop 

een'  hoogeren  rang  aannemen.  —  Zonder  zijn  bevel 

mag  geene  Kerkvergadering  eene  algemeene  genoemd 

worden.   —  Zonder    zijne  bekrachtiging    mag   men 

geiene  wet,  {_Capituhim ^')  ook  geen  Kanoniek  Boek 

aannemen.  —  Zijn  vonnis   mag   niemand    opheffen; 

dit  kan  hij  alleen  doen.  —  Hij  mag  van   niemand 

geoordeeld   worden.  —  Niemand  mag    zulk   eenen, 

die  zich  op  den  Apostolifchen  Stoel  beroepen  heeft , 

veroordeelen.  —  Alle  groote  belangen  van  elke  Kerk 

moeten  voor   dezen   Stoel  gebragt   worden.  —  De 

Roomfche  Kerk  heeft  nooit  gedwaald,  en  zal  ook, 

gelijk  de  Schrift  getuigt,  nooit  dvvalen,    —  Als  de 

Roomfche  Paus  Kanonlek  verkozen   is,  dan   wordt 

hij    door   de   verdienften   van   den   Zaligen   PETP^.us 

buiten  twijfel  heilig  gemaakt;  de  Heilige  ennodius , 

Bisfchop   van  Pavia ,   getuigt  dit ,    en  verfcheidene 

Heilige  Vaders  ftemmen  met  hem    overeen;  zoo  als 

men  het  in  het  Decreet  van  den  Zaligen  Paus  sym- 

MACiius   vindt.  —  Wanneer    de    Paus    liet    beveelt 

en   veroorlooft,   kan    een   geringere  eenen   hoogeren 

aanklagen.  —  De   Paus  kan   Bisfchoppen   afzetten» 

cn  weder  met  de  Kerk  verzoenen ,  zonder  daar  eerst 

eene 


4«  K  E  R  K  E  L  IJ  K  E 

V       eene  Sijtiode  over  te  houden.  —  Wie  met  de  Room* 

BOEK     i^fje  \\Qr\i  niet  overeenftemt  j   wordt  niet  voor   regC- 

Hoofdft.  zinnig,  (cat/io/icus ,')  gehouden.  -  Hij   kan   de  on* 

lia  C.  G.  derdanen  van  den  eed  van  trouwe  aan  hunne  Vors- 

jj!ario73.  ^^^  ontflaan.'*    Voorheen  geloofden  zoo  wel  Room* 

tot  1517.  ^ 

,  fche  als  Proteflantfche  Geleerden ,   dat   deze   ftellln- 

gen  in  der  daad  van  gregorius  VII  zelven  waren  j 
en  men  kan  niet  ontkennen,  dat  hij  zijne  handelin- 
gen werkelijk  naar  deze  grondregelen  heeft  ingerigt; 
naderhand  hebben  inzonderheid  Franfche  Geleer- 
den ze  als  een  onecht  verdichifel ,  (Irijdig  met  de 
denkwijze  van  gregorius,  verworpen,  omdat  zij 
niet  in  zijne  Brieven  noch  in  de  handelingen  van 
eenig  door  hem  gehouden  Sijnode  voorkomen  ;  de 
middelweg  fchljnt  hier  echter   de   veiligfle    te  zijn  , 

dat  namelijk    een    ijverig    vereerder    van     GREGORIUS 

ze  zal  hebben  opgeMd,  om  de  grootheid  van  den 
Roomfchen  Stoel  in  haar  geheel  voor   te  ftellen. 

Hoe  het  zij,  dit  is  zeker,  dat  gregorius  deze 
grootheid  tot  dat  toppunt  verheven  heeft,  hetwelk 
reeds  in  voorgaande  eeuwen  de  Bisfchoppen  van  Ro^ 
me  hadden  pogen  te  bereiken,  om  namelijk  in  den 
naam  van  den  Apostel  petrus  het  geheele  Chris- 
tendom te  beheerfchen;  en  hier  toe  kwamen  hem 
zijne  groote  geestvermogens,  zijne  onwrikbare  vast- 
heid van  gemoed,  en  zijne  JVionnikenvroomheid  bui- 
tengemeen te  (lade;  maar  befchouwt  men  hem,  als 
Leeraar  der  Christenen,  dan  kan  zijn  gedrag  in  gee- 
nen  deele  goedgekeurd  of  prijswaardig  geoordeeld 
worden;  in  plaats  van  waarheid  door  leer  en  on- 
derwijs te  verbreiden ,  en  zich  te  beijveren ,  dat  het 

ver- 


GESCHIEDENIS.  49 

verfland  der  menfchen  verlicht,  en  hun  hart  verbe-       V 
terd  mogt  worden,  tastte  hij  de  ontwijfelbare  regten     "°^ 
der  Vorsten  en  der  Geestelijiiheid  met  geweld  aan ,  Hoofdfl. 
en  ftookie  daar  door  een  vuur,   hetwelk  meer  dan  na  C.  G. 
vijftig  jaren  met   eenen   hevigen  gloed  gebrand,  en  j^^  j.j^] 
toen  nog  naauwelijks  heeft  kunnen  gebluscht  wor-  . 

den. 

siGBERT  van  Gemblours  (♦}  verhaalt,  dat  hij  in 
een  fchriftelijk  bcrigt  gevonden  heeft,  dat  grego- 
Rius,  zijnen  dood  voelende  naderen,  zijrjea  geliefd- 
ften  Kardinaal  bij  zich  ontboden,  en  voor  hem  aan 
God,  den  Heil.  petrus  en  de  geheele  Kerk  bekend 
hebbe,  dat  hij  in  het  hem  toevertrouwde  Leerambt 
zeer  gezondigd,  en  op  aanftoken  des  Duivels  haat 
en  toorn  tegen  het  menschdom  veroorzaakt  had. 
Hier  op  volgen  eenige  duistere  uitdrukkingen  van 
SIGBERT,  {Postea  veto  fententiam ^  qu(Z  in  orbe 
terrarum  eff'ufa  est,  pro  argumento  Christianitatis 
coepisfe  dkebat ; )  en  eindelijk  meldt  hij  nog ,  dat 
GREGORius  dezen  Kardinaal  aan  den  Keizer  gezon- 
den, en  door  hem  zoo  wel  dezen  Vorst  als  alle  an- 
dere levende  en  overledene  Christenen,  die  hij  ooit 
in  den  ban  gedaan  had ,  van  denzelven  ontflagen 
heeft  (t).  Maar  paul  van  bernried  verhaalt  (§), 
dat  hij  tegen  de  Kardinalen  en  Bisfc hoppen,  die  in 

zy- 

(*)  Chronogr.  ad  a.   1085. 

(t)  ALBERiCH  in  Chronogr.  pag.  129.  en  matth.  Pa- 
ris. Hist.  Maj.  pag.  13.  hebben  dit  verhaal  van  hem 
overgenomen. 

(5)  Fit.  Gregor.  VIL  Cap.  108.  iio. 

XVI.  Deel.  D 


50  KERKELIJKE 

V       zijne  laatde  uren  bij  hem  flondcn,  en  hem  wegena 


BOEK 


zljii  leven  en  leere  gekikkig  noemden,  gezegd  heb- 
Hoofdil.  t>^>  ^^^  '^y  op  zijne  weiken  geheel  geenen  prys  ftel- 
na  C.  G.de;  alleen  vertrouwde  hij  op  dit  eenige,  dat  hij  aU 
10^15^7  ^y^  ^^  geregtigheid  bemind,  en  de  ongeregtigheid 
■  gehaat   had  ;    dat    hij    daarom    ook  in  balhngfchap 

ftierf;  bovendien  liad  hij  allen  van  den  ban  vrijge- 
fprokcn ;  alleen  den  Keizer  en  den  Tegenpaus  uitge- 
zonderd. Het  is  moeijelijk  tusfchen  deze  verhalen 
uitfpraak  te  doen ;  sigbert  fchreef  wat  vroeger  dan 
PAULUS ,  en  was  den  Keizer  toegedaan ;  maar  pau- 
lus  was  een  driftig  voorftander  van  den  Paus,  en 
verhaalt  veel  omftandiger.  Ook  is  dit  zeker,  dat  de 
partij  van  gregorius  in  het  vervolg  de  overhand 
behield ,  en  dat  dus  het  voordeeligfte  van  hem  ge- 
loofd werd. 

Hoe  zwart  zijne  Tegenftrevers  dezen  Paus  hebben 
afgemaaid,  daar  van  zagen  wij  in  het  voorgaande 
een  voorbeeld,  in  de  redenen,  waarom  Keizer  hen- 
duik  en  zijne  aanhangers  tot  zijne  afzetting  beflo- 
ten.  Niemand  echter  heeft  hem  met  afzigtiger  kleu- 
ren afgebeeld,  dan  de  Kardinaal  bruno,  'sPaufen 
Tijdgenoot,  in  zijne  Levensbefchrijving  van  grego- 
rius ,  welke  hij  kort  na  deszelfs  dood  heeft  opge- 
fteld,  en  welke  eigenlijk  uit  twee  Brieven  van  dezen 
Kardinaal  aan  de  Roomfche  Kerk  beftaat.  Als  men 
hem  gelooven  zal ,  dan  is  hildebrand  op  eene 
overhaaste  en  onregtmatige  wijze  Paus  geworden ; 
hij  heeft  de  Kardinalen,  die  naar  de  Kerkelijke  wet-, 
ten  getuigen  van  zijn  leven  zijn  moesten ,  van  zich . 
verwijderd,    zonder  hunne  toeltemming  den  Keizer 

in 


GESCHIEDENIS.  51 

ïn  den  ban  gedaan;  moorddadige  aanflagen  op  hun       V 
leven  gemaakt;  onregtvaardige  ftrafoefeningen  bevo-    ^9^* 
len ,'  door  een    Tooverboek   den    Duivel   tot  zijnen  Höofdft, 
dienst  opgeroepen,  en  deze  booze   kunst   van    tu'ee  na  C.  G. 
leerlingen  van  Paus  gerbert  of  sylvesterII,  die  |Q"i5f7 
ook  Paufen  geweest  zijn ,  onder  den  naam   van   be-  m 
NED1CTUS  IX.  en  GREGORius  VI,  geleerd;  de  ket-' 
terij,  dat   de   doop  door  eenen  in    den    ban   zijnde 
bediend,  nietig  is,  beweerd;   door   goochelfpel   ge- 
waande  wonderen    verrigt  ;    zijne   naaste  voorzaten' 
op  het  laaghartigst ,  zelfs  met  flagen,   mishandeld, 
en  fommigen  van  hen  door  zijne  vrienden  laten  ver- 
giftigen.   Men  ziet    hier   zeker   den  haat    van    den 
Kardinaal  tegen  den   Paus   doorfchijnen ,   maar   daar 
uit  volgt  niet,  dat  alles  enkel  laster  zij. 

Aan  den  anderen  kant  hebben  de  aanhangers  van  grbgori- 
dezen  Paus ,   en   al   de  voorftandérs  der  Pausfelijke  ^.^  .YJ^ 
hoogheid,  hem  door  buitenfporige    loftuitingen  ver- verklaard, 
heven.    Reeds  bij  zijn  leven  verfpreidde  men   won-- 
der  werken,  als  door  hem  verrigt,  gezigten   en   ver-' 
fchijningen ,  aan  hem  gebeurd ,  en  zijne  hem  begun- 
ftigende  Levensbefchrijvers  hebben  'er  na  zijnen  dood 
nog  meer    verhaald.    Hier  door  werd   men    allengs 
opgewekt,  om   gregorius  voor   eenen  Heiligen   te 
verklaren.    In  het  jaar  1584  liet   gregorius   VIIÏ, 
nadat  één  zijner  voorzaten  reeds  in  de  XlVde  eeuw 
zijn    Beeld   onder  de   Beelden    van  andere  Heiligen 
had  laten   plaatfen,   zijnen  naam  in   het    Roomfche 
Martij rologium  invoegen;   maar    in   het  jaar   1609 
veroorloofde  paulus  V  het   eerst    aan   den    Aarts-' 
bisfchop  van  Salerno  en   deszelfs   Domkapittel,   om 

Dl  ter 


5*  KERKELIJKE 

V       ter  zijner  eere  een  Feestdag  te  vieren;  en  deze  vrlj- 

BOEK     \lQ\^\  vel  kregen  vervolgens  meer    andere   Gemeenten. 
IV 
Hoofdü.   Doch,  toen  benedictus  XIII  in  het  jaar  1729  hem 

na  C.  G  in  zijne  ganlche  Kerk  ter  algemeene  vereering  voor- 

tw'^i^'i'?  '^^'''•^'■'»  ^"  ^^^  ^^  Legehde,  of  de  Liturgie^  (Ker- 
m  •  kedienst,)    welke  op  zijnen  Heiligendag  in  de  Kerk 

gebruikt  zou  worden,  bekend  maakte,  in  welke  uit- 
drukkeliik  gezegd  wordt,  dat  hij  den  goddeloozen 
Keizer  afaezet,  en  deszelfs  onderdanen  van  hunnen 
eed  ontda^en  had,  verboden  de  Keizer,  de  Koning, 
van  Frankryk,  en  andere  RoomschkathoUjke  Vors- 
ten ,  de  plegiige  vereering  van  gregorius  in  hunne 
landen  (*). 
vrcToR         GREGORIUS  Vff  was   op  zgn   flcrfbed   door   de 

,  '^^'     aanvvezerde   Kardinalen   en    Bisfchoppen    verzocht  , 
vo'ger  ^^  ' 

van  GRE-  hun  eenen  man  te  noemen,  wien  men,  na  zijnen 
GORius  dood,  de  befcherming  der  Kerk  kon  toebetrouwen, 
Hii  (lelde  hun  daar  op  anselmus,  Bisfchop  van 
Lucca,  voor;  die  in  het  jaar  1071  dit  Bisdom  en 
de  beleening  van  hetzelve  door  (laf  en  ring  van 
HENDRIK  gekregen,  maar  daar  over  berouw  hebben- 
de ,  zich  aan  's  Paufen  zijde  gevoegd ,  en  dien  in 
zijne  fchriften  tegen  klemens  III  verdedigd  l^ad, 
waarom  de  Paus  hem  zoo  hoog  achtte,  dat  hij  hem 
in  zijn  Bisdom  weder  herftelue,  en  ook  bij  het  na- 
deren van  zijnen  dood ,  hem  zijne  wonderdadige  Bis- 
fchopsmuts  of  mijter  toezond;  behalve  hem  liet  gre- 

GO- 

(*)  L,  Avocat  du  Diable,  on  Memoires  kiston'ques  et 
tritiques  fur  la  vie  et  fur  la  Legende  du  Pape  Gregoire 
Vil.  3  ro//*    1743.  ;■«  Svo. 


GESCHIEDENIS.  53 

«ORius  aan  de  Kardinalen  de  keuze  tot  zijnen   op-       V 
volger  tuslchen    den    Kardinaal    desideuius.   Abt     ^'^^ 
van  Monte  Casjino  ^  den  Bisfchop  otto  van  Ostia  ^  Hoofdft. 
tlians  zijnen  Legaat  in  Franktyk ,   en  den  Aartsbis-  "^  C-  G. 
fchop  van  Lions^    hugo;    maar   onder  dezen  prees  i^^  i-rir' 
hij  bijzonder  den  Kardinaal  desiderius  aan.  '•» 

Deze  was  de  eenige  Zoon  van  eenen  Vorst  van 
Benevento ,  die ,  geheel  tegen  den  zin  zijner  bloed- 
verwanten ,  Monnik  ,  en  in  het  jaar  1058  Abt  van 
Monte  Casjino  geworden  was ,  en  kort  daar  na  Kar- 
dinaal der  Roomfche  Kerk  werd.  Hij  bragt  de  ver- 
zoening tusfchen  gregorius  VII  en  den  Hertog 
ROBERT  GuiscAUD  te  wcgc ,  gel  Ik  wij  hier  voor 
gezien  hebben ;  maar  vermijdde  zorgvuldig  allen  om- 
gang met  HENDRIK  IV;  zelfs,  als  hij  eens  genood- 
zaakt was,  in  het  jaar  1082  voor  denzelven  te  ver- 
fchijnen,  weigerde  hij,  hem  den  eed  van  trouwe  af 
te  leggen.  Bij  deze  gelegenheid  beweerde  hij  ook 
tegen  de  Bisfchoppen,  dat  nicolaus  II  heel  zot  ge- 
handeld had,  dat  hij  de  noDdzakeliikheid  eener  Kei- 
zerlijke bekrachtiging  tot  de  vei kiezing  van  eenen 
Paus  erkend  had;  geen  mensch  kon  den  Apostoli- 
fchen  Stoel  tot  eene  dienstmaagd  vernederen,  en  de 
Italiaanfche  Geestelijkheid  zou  zich  hier  in  alleen 
tegen  de  geheele  wereld  verzetten  (*).  desidrrius 
betoonde  zich  echter  volftrekt  afkeerig  van  de  Paus- 
feltjke  waardigheid,  en  weigerde  zelfs  te  Rome  te 
komen  ,  om  de  verkiezing  bij  te  wonen ,  opdat  men 
hem  niet   verkiezen  en  noodzaken   zou  dezelve  aan 

te 
(*)  LEO  Ostiens.  L.  IH-  C.  50. 

D3 


54  K  E  R  K  E  L  IJ  K  E 

V       te  nemen,  waar  mede  het  geheele  jaar  1005  verliep. 

BOEK     Dcch   het    volgende  jaar    bellaot  desiderius   naar 

Hoofdrt.  -^«"''^  te  gaan,  omdat   van    hem   niet  meer   gefpro- 

na  C.  G.  ken  werd.    Hier  werd  hij  terltond    verkoren   onder 

.Jaario73.  ^^^   ^^^^^  ^^^  vicTOR    III  ,   maar   hij   bleef   deze 
tot  15 17.  ,  .  '  •' 

m.    waardigheid   weigeren ,  en  begaf  zich   weder   naar 

gijn  Klooster,  tot  hij  zich  eindelijk  in  het  jaar  ioï>7 
liet  bewegen ,  op  ecne  Kerkvergadering  te  Kcpua , 
om  zijne  verkiezing  aan  te  nemen.  Nu  kwam  hij , 
verzeld  van  de  Vorsten  van  Kapua  en  Saleruo ,  te 
Rowe^  alwaar  hij  in  de  Pieters  Kerk  ^  uit  welke  de 
foldaten  van  den  Tegenpaus  klemens  verdreven  wer- 
den ,  gewijd  werd  ,  v»'aar  na  hij  weder  naar  zijn  Kloos- 
ter keerde,  maar  door  de  JMarkgravin  maïhildis, 
die  met  een  leger  te  Rome  gekomen  was ,  overgehaald 
zijnde ,  om  naar  Rome  te  keeren  ,  werd  hij  meester 
van  het  grootfte  gedeelte  der  ftad,  en  ook  van  En- 
gelenburg, en  de  naburige  fleden  Porto  en  Os  f  ia  ^ 
wanneer  een  gewaande  Bode  van  den  Keizer  de 
Romeinen  opriep,  om  aan  hunnen  pligt  te  denken, 
waar  op  zij  de  geheele  (tad  bemagtigden ,  uitgezon- 
derd de  Pieters  Kerk  en  Engelenburg ,  zoodat , 
fchoon  KLEMENS  thans  fcheen  boven  te  drijven  , 
Rome  echter  in  opfchudding  bleef.  Inmiddels  was 
VICTOR  weder  naar  Monte  Casfino  vertrokken  , 
waar  hij  eene  foort  van  kruistogt  uitfchreef  tegen  de 
Arabieren  van  Afrika,  die  de  kusten  van  Italië 
plunderden,  maar  fpoedig  door  deze  kruisvaarders 
geflagen  werden. 

Doch  VICTOR  had  ook  een'  onverwachten  tegen- 
ftander  aan  hugo,    Aartsbisfchop  van  Lions  ,  die 

ook 


G  E  S  C  H  I  E  D  E  NM  S.  sS 

ook  van  cregorius   VII  tot   Paus  was    aangepre-       v 
2en ,  en    gelijk  men  geloofde ,   en   victor    hem    te     ^^^^ 
laste  Icide,  uit  nijd,  omdat  hij  voorbijgegaan   was,  HoofdH. 
zich   met    den   Abt   richaud    van    Mar  feil  Ie  tegen  "^  C.  G, 
viGTOR  verbond.    Hoe  het  zij,  in  twee  Brieven  aan  {^^  ,J,^' 

LOC    151/» 

de  Markgravin  mathildis  (♦),  geeft  hij  de  flecht- 
fle  fchets  van  dezen  Paus ,  deszelfs  trotsheid ,  arg- 
listigheid, en  zeden  over  het  algemeen.  Daartegen 
verweet  victor,  op  eene  Sijnode  te  Benevent ,  in 
het  jaar  io;j7,  aan  hem  en  den  Abt  richard  las- 
teringen en  vervolgingen,  verbiedende  tevens  alle  ge- 
meenfchap  met  hen;  te  gelijker  tijd  ontzette  hij  den 
Tegenpaus,  dien  hij  é^n.  voorlooper  van  den  Anti- 
christ, en  den  aanvoerder  des  Satans  noemt,  van 
deszelfs  Priesterlijke  waardigheid ,  en  fprak  den  ban- 
vloek tegen  hem  uit.  Ook  verbood  hij  op  nieuw 
alle  beleeningen  der  Bisfchoppen  en  Abten,  door 
Wereldlijke  Vorsten;  zelfs  zou  niemand  den  Gods- 
dienst bijwonen  der  genen,  die  zoodanige  beleening 
ontvangen  had,  dewijl  het  eene  dwaüng  was,  hen 
voor  Priesters  te  houden  (f). 

Drie  dagen  na  deze  vergadering  filerf  victor  den 
i6den  September  1087.  Een  gelijktijdig  Duitsch 
Schrijver  ( §  )  verhaalt ,  dat  hij  niet  alleen  door  om- 
koopingen  op  den  troon  geraakt  was ,  maar  ook  dat 
hij  een  zeer  verachtelijk  einde    gehad  hebbe.     Maar 

hier 

(*)  In    HUGON.    Flaviniac.    Ckron.    Virod.    Par(.  If, 

paS'  233. 

(t)  PETRUS  Diaconus  Libr.  IK.  Cap,  72. 
(5)  In  Ckron,   August ens-  ad  a.  1087. 

D  4 


5(5  K  E  R  K  E  L  IJ  K  E 

V       hier  fpreekt  een  ijverig  aanhanger  des  Keizers,  wiens 

BOF.K     berigten  nog  onzekerder  zijn  dan  de  doorgaans  pri> 

Hoofdil.   zenrie  berigten  van  petrus  den  Diaken,     Zekerder 

na  C.  G.  is  hef,  dat  liij  Schrijver  is  geweest   van    een  werk 

J^'"^'°{^' tot  lof  van  den    Heil.    benedictus,   ( Dialoeorum 
tot  I5I7' 

Libri  IV.  de  MiracuUs  S.    Benedict!^)  doch   waar 

van  het  vierde  Boek  verloren  is  geraakt. 
rRBANus       viCTORS  dood  bragt  zijne  partij  in  groote  ontftel- 
**•  tenis,  evenwel,  door  de   aanmoeding   van  mathil- 

DIS  kwam  'er  eene  vergadering  bijeen  in  Maart  1088 
te  Terracina  ^  in  welke  de  Kardinaal  -  Bisfchop  otto 
van  Ostia,  die  insgelijks  door  gregorius  was  aan- 
geprezen ,  tot  Paus  verkoren  werd ,  onder  den  naam 
van  URBANUS  II.  Deze  was  uit  een  adelijk  geflacht 
in  Frankryk  af  komflig ,  en  een  leerling  van  den 
beroemden  bruno,  (lichter  vnn  de  Karthuizer  Orde 
te  Rheims ;  hij  ging  in  het  jaar  1070  in  het  Kloos- 
ter te  Clugny ,.  in  hetwelk  hij  Ipoedig  Prior  werd. 
Op  verzoek  van  gregorius  V^II  werd  hij  in  het 
jaar  1078  door  zijnen  Abt ,  met  anderen ,  als  de 
wijsten  van  het  Klooster ,  naar  Rome  gezonden ,  en 
door  den  Paus  tot  zijnen  raadsman  verkoren,  en 
met  het  Bisdom  van  Ostia  begiftigd,  hendrik  IV, 
aan  wien  hij  door  den  Paus  als  Legaat  gezonden 
was ,  liet  hem  in  het  jaar  1083  gevangen  zetten , 
fchoon  hij  fpoedig  weder  ontflagen  werd;  evenwel 
was  hij  van  nu  af  te  ijveriger  in  het  voorftaan  van 
de  belangen  van  zijnen  Meester.  In  eene  vergade- 
ring, in  het  jaar  1085  te  Qiiedlinburg  ^  alwaar  ook 
de  door  de  Pausfelijke  partij  nieuw  verkorene  Koning 
HERMAN  van  Luxemburg  [QgtTïWQOïdig  was,  had  hij 
de  vüorzitting.  INaau- 


GESCHIEDENIS.  57 

Naauvvelijks  was  hij  tot  Paus  verkoren ,  of  hij  liet       V 
tevens  bij  de  kennisgeving  van  zijne  verheffing  overal     ^^^ 
bekend  maken ,  dat  hij  de  grondregelen  van  grego-  Hoofdfl. 
Rius  VII  volftrekt  zou  volgen ,    doch ,   fchoon  men  na  C.  G. 
zich  vrij   algemeen   gereed   toonde ,   om  hem  te   er-  |qj  j  ^ j-* 
kennen ,  wilden  echter   de   Engelfchen   tot   het  jaar  ■ 

1091  zich  nog  voor  hem  noch  voor  klemens  III 
verklaren,  zelfs  fchoon  hun  Aartsbisfchop  ansel- 
Müs  van  Canterbury  zich  toen  voor  urbanus  ver- 
klaarde, volgden  zij  eerst  in  het  jaar  1095  deszelfs 
voorbeeld.  Te  Rome  zelve  leefde  urbanus  in  be- 
nauwde omfliandigheden  ,  in  den  winter  des  jaars 
1088,  zoodat  hij  flechts  van  eenige,  gedeeltelijk  ar- 
me vrouwen ,  het  noodige  tot  zijn  onderhoud  beko- 
men kon,  en  ter  naauwer  nood  op  een  eiland  van 
den  Tiber  door  eenen  dapperen  Romein  befchermd 
werd.  In  het  volgende  jaar  echter  werden  de  om- 
ilandigheden  voor  hem  gunftiger,  toen  de  verander- 
lijke Romeinen  den  Tegenpaus  klemens  uit  hunne 
ftad  verjaagden ,  waar  op  urbanus  II  eene  Kerk- 
vergadering hield ,  en  op  dezelve  den  ban  tegen  den 
Keizer  vernieuwde,  en  de  uitfpraken  zijnes  voorzaats 
bevestigde  (*). 

In  het  volgende  Jaar  won  urbanus  II  in  Itaïit 
nog  meer  gezag ;  hij  leide  den  twist  bij  tusfchen 
ROGER  en  BOÜMüND,  Zoueu  van  robert  guis- 
card  ,  en  roger  deed  hem  den  eed  van  Leenman- 
fchap;  ook  bragt  hij  een  huwelijk  tot  Hand  tusfchen 
MATHiLDis,  die  thans  reeds  over  de  40  Jaren  oud 

was , 

C*)  HARD.  Act.  Concil.  T.  IV.  P.  II.  p.  1^53. 

D5 


58  K  E  Pv  K  E  L  IJ  K  E 

V        was,  en  den  Hertog   van   Beyeren ^  welf    V.     Dit 
BOEK      huwelijk  echter  tergde  den  Keizer  zoo  zeer,   dat  hij 

Hoofdft.    "^  ^'^^  l^'^^  ^°9°  ^^^^  ^^"  ^^^^  ^^S^'*  'mItaU'é  kwam, 
na  C.  G.  en  twee    of   drie  jaren   lang  de    Landen  van  ma- 

jaario73.  ^^^jujis   verwoestte  en   plunderde.      Reeds   was  zij 

lOi  151/' 

._.  bedacht  op  vrede,  toen  zeker  Abt  haar  verzekerde- 
van  den  Goddelijken  bijftand,  op  de  voorbede  van 
den  H.  petrus  ;  en  zijne  voorfpelling  fcheen  ook  be- 
waarheid te  worden,  toen  het  geluk  in  het  jaar  1092 
de  wapenen  des  Keizers  verliet.  Gedurende  deszelfs 
voorfpoed  hadden  ook  de  aanhangers  van  klemens 
II[  weder  moed  gevat,  die  zich  in  1091  van  Enge- 
lenhurg  meester  maakten ,  terwijl  urbanus  op  eene 
Sijnode  te  Benevent  den  ban  tegen  hem  herhaalde. 
In  het  jaar  1093  hield  hij  eene  andere  vergadering 
van  bgna  100  Bisfchoppen ,  te  Troja  in  Apuli'èy  al- 
waar hij  allen  in  den  ban  deed ,  die  de  zoogenoem- 
de  Trevia  of  Treuga  Dei ,  (  opfchorting  van  allö 
bijzondere  vrede  en  vijandelijkheden,  door  de  Gees- 
telijkheid bevolen,)  zou  fchenden.  Men  leide  hem, 
om  dezen  tijd,  de  gewetensvraag  voor:  of  zulken, 
die  in  den  tegenwoordigen  krijg  in  Italië  eenen 
Sckeurmaker ,  (zoo  noemde  men  de  aanhangers  van 
den  Keizer,)  om  hals  bragten,  ook  aan  de  Kerke- 
lijke boete  onderhevig  waren  ?  Hier  op  antwoordde 
•hy:  dat  hij  die  genen  wel  niet  voor  doodflagers, 
hield,  die  uit  brandenden  ijver  voor  hunne  Katholijke» 
Moeder ,  (  de  Kerk , )  eenigen ,  die  in  den  ban  wa- 
ren, gedood  hadden.  Opdat  nogtans  de  Kerketucht. 
niet  geheel  verloren  ging,  zouden  de  Bisfchoppen 
hun ,  naar  het  oogmerk ,  waar  mede  zij  deze  daid 

ver- 


GESCHIEDENIS.  59 

vcrrigt    hadden  ,    {fecutuliim    intentïonem^  )     eciie        v 
voegzame    boete    opleggen  ,   opdat   zulke  lieden   de     ^oek 
oogen  der  Goddelijke  eenvoudigheid  met   zich   ver-  f  joofdrt.' 
zoenen  mogten ,  als'  zij  mislchien  volgens    de  men-  !ia  C.  G. 
fchelljke  zwakheid  daar  bij  iet   dubbelzinnigs   in   de  J^^^'°7.^« 
gedachten  gehad  mogten  hebben    (*}.  — — — 

In  het  jaar  1093   kreeg  de  Paus  urbanus  II  te  hendriks 
meer  in  Italië  de  overhand ,  toen  de  partij  van  ma- 

'  J-        J  KOEN- 

THiLDis  's  Keizers  Zoon  koenraad  ,  die  reeds  voor  RAADïlnnt 

lang  door  ^tDnitfchers  tot  opvolger  van  zijnen  Vader  ^'^-<^"  *^^'" 
f  j       TT  j  •  Vader  op. 

verkoren  was,  tegen  den  Vader  wist  op  te  zetten, 

zoodat  hij  zich  onverziens  tot  de  zijde  van  den 
Paus  wendde,  dodechin  ,  Abt  van  het  Klooster 
Difenberg  of  Difibodenberg ,  (6*.  Dyflboili i')  in  den 
Paltz  ,  die  in  de  XlIIde  eeuw  gefchreven  heeft  , 
geeft  van  dezen  opftand  des  Zoons  eene  zoo  ver* 
foeijelijke  als  onwaarfchijnlijke  oorzaak  op  (f).  De 
Keizer,  zegt  hij,  begon  zijne  Gemalin  adelheid  te 
haten,  en  floot  haar  in  eene  gevangenis  op,  alwaar 
bij  haar  van  verfcheidene  perfonen  liet  verkrachten  ; 
hi^.  toe  wekte  hij  zelfs  zijnen  Zoon  koenraad, 
wiens  Stiefmoeder  zij  was,  insgelijks  op;  en  als 
deze  van  zoodanige  fchendaad  terug  beefde ,  gaf  zijn 
Vader  hem  voor  eenen  Bastaard  en  ondergefl:okenen 
Zoon  uit.  ADELHEID  ontvlugtte  uit  hare  gevange- 
nis naar  MATHiLDis,  en  den  Paus,  wien  zij  haar 
ongeluk  verhaalde,  en   toen    in   een   Klooster  ging. 

KOEN- 
t.  C*)  Deer  et.  Qratiani  P.  II.  Caufa    XXIII.   qUiCSt.  5, 
Cap\  /^j.  pag.  810. 
-.  Ct)  -^ppend.  ad  Marian,  Scoti  Chron.  a,  1093. 


Co  K  E  R  K  E  L  IJ  K  E 

V  KOENRAAD  begaf  zich  insgeliiks ,  uit  tegenzin  tegen 
BOEK  zijnen  Vader,  bij  den  Paus,  die  hem  van  den  ban 
Hoofdd.  oiitliief  en  aflaat  gaf.  —  Het  is  waar,  men  vindt 
na  C.  G  dit  verhaal  ook  bij  donnizo  of  domnizo  ,  Hof- 
10^1^1-  S^^s-^''Ö'^^  van  MATHiLDis,  op  het  Slot  Canosfa^ 
m  die  haar  leven  in  flechte  Latijulche   Verzen  befchre- 

ven  heeft,  en  bij  bertold,  maar  deze  allen  zijn 
hevige  viianden  van  den  Keizer,  en  het  verhaal 
brengt  zoo  veel  inwendige  ongeloofwaardigheid  met 
zich,  dat  geen  mensch  van  eenig  doorzigt  *er  ge- 
loof aan  hechten  zal.  Men  heeft,  naar  alle  waar- 
fchijnlijkheid,  den  jongen  Prins  van  zijnen  Vader 
afkeerig  gemaakt,  deels  wegens  den  ban,  die  zoo 
dikwijls  tegen  denzelven  vernieuwd  was,  deels  door 
hem  te  doen  hopen  op  het  Koningrijk  van  Italië. 
Gelijk  hij  dan  ook  dadelijk  reeds  in  het  jaar  1093 
te  Monza  en  te  Milaan  als  Koning  van  Italië  ge- 
kroond werd.  Ook  wer.len  vele  fteden  in  Lomhar* 
dyen  tegen  den  ouden  Keizer  oproerig,  en  niet  al- 
leen WELF  IV,  Hertog  van  Beyeren  ^  Vader  van  den 
Gemaal  van  mathildis,  maar  ook  andere  Vorsten 
op  eene  vergadering  te  Ulm  in  het  Jaar  1093,  lei- 
den den  eed  aan  den  Heil.  petrus  af.  Evenwel 
beledigde  koenraad  den  Paus  al  fpoedig,  door  in 
hetzelfde  jaar ,  als  Koning  van  Italië ,  aan  den  nieu- 
wen Aartsbisfchop  van  Milaan^  arnülf  ,  de  be- 
leening van  zijne  wereldlijke  regten  en  goederen  te 
geven. 

Met   dit    alles  kon    urranus   geen    meester  van 
Rome  worden,  waar  de  Tegenpaus  tot   in   het  jaar 
1097  Engelenburg  in  bezit  hield.    Ook   waren  zij- 
ne 


GESCHIEDENIS.  öi 

ne  inkomften  in  treurige  omHiandigheden,  zoodat  hij,       v 
als  in  het  jaar  1094  de  Opziener  van  het  Paleis  van     ^oek 
Lateranen  hem  aanbood ,  hetzelve  tegen   eene   fom*  Hoofdft. 
me  gelds  over  te  leveren ,    zich    bijna   vergeefs ,  om  na  C.  G. 
dezelve  te  bekomen ,    tot   de  aanwezende   Bislchop-  |^f  !°f^" 
pen  en  Kardinalen  wendde.     In  het  jaar   1095   deed  ..: 
de  Paus  eene  reize   naar   Lombardy'è ,   alwaar  hij   te 
Piacenza  de  vermaarde  Kerkvergadering   hield,   wel- 
ke den   kruistogt   vastllehle   tegen    de   Muhammeda- 
xen.    Ook  veroordeelde  de    Paus   op   deze  vergade- 
ring de   Ketterijen    van   beriïngarius,   en  die  der 
Simonie  en  der  Nikola'iten  ^   in  den  zin  van  grego- 
Rius  VIL     Toen  hij  vervolgens  te  Cremona  kwam , 
hield  de  Koning  koenraad  voor  hem  den  ftiigbeu- 
gel,  en  deed  hem  den  algemeenen  eed   van  trouwe, 
waar  tegen  de  Paus  hem  voor  eenen   Zoon  der  Ker- 
ke erkende ,  en  hem  zijnen  raad   en   bljil:and  beloof- 
de, om  het  Duitfche  Rijk  en   de   Keizerlijke   Kroon 
te  bekomen,  doch  behoudens  alle  regren  der  Room- 
fche   Kerk,   bijzonder   ten   aanzien    der  Investituur 
van  Geestelijken  door  Leeken, 

Middelerwijl  werd    urbanus  II  in   gefcbillen   ge   urbanüs 

wikkeld  met  den  Koning  van   Frankr^k^   filips   I.  ^^  ^'^^^ 
_         .,  ,.  ,       .  .  denKo- 

Deze  Vorst,  die  reeds  met  zeer  gezien  was  bij  gre-  ninsx'an 

GORius  VII,  had   in   het  jaar    1097  zijne  Koningin  Frankiyk 

n  ,.    ,  ..  1      indenbaa 

bertha  verltooten,  en  bertrada  ,  die  hij  aan  ha- 
ren Gemaal  eenen  Graaf  van  Anjou  ontvoerd  had , 
getrouwd.  Hier  tegen  verzette  zich  ives  of  ivo, 
Bisfchop  van  Chartres ,  waarom  de  Koning  de  lan- 
derijen   van   zijne    Kerk   liet    plunderen,    en   hem 

zel« 


62  KERKELUKE 

V       zclvcn    gevangen    nam.       Dus    verhaalt    ivo    zeW 

BOKJt     wQ  (*).  en  anderen   na   hem ;   maar  david  blow- 

Hoofdft.   DELL  heeft  beweerd  (f)»   dat  filips  zich  reeds  'm 

na  C.  G.  het  jaar    1085  van   bertha  ,    ook    met  bewilliging 

|^j"°, 7' zijner  Geestelijkheid,   uit  hoofde  van   te  na  bloed- 

verwantfchap ,   heeft  laten  fcheiden;   maar  ook  dat 

BERTHA ,  met  regtmatige  bekommering  voor  hare* 
eere,  haren  Gemaal  verlaten  hebbe,  waar  bij  echter 
de  Koning  eenige  misflagen  beging;  bij  voorbeeld, 
dat  hij  op  zijne  vermaagdfchapping  met  haar  geen^ 
acht  gegeven  hebbe,  noch  haar  vorig  huwelijk  eerst 
behoorlijk  had  laten  ontbinden.  Hoe  het  zij,  ur- 
BANus  beftrafte  in  het  Jaar  1092  rainauld  ,  Aarts* 
bisfchop  van  Rheims ,  en  andere  van  dezen  afhan- 
kelijke Bisfc hoppen ,  onder  welken  ook  die  van  Sen- 
lis  was ,  die  het  huwelijk  des  Konings  bevestigd 
had,  en  belastte  hun,  den  Koning  terftond  te  ver- 
manen, om  deze  zaak  fpoedig  te  verbeteren,  dewijl 
de  Paus  anders  dezen  Midianitifchen  echtbreker  met 
het  zwaard  van  pinehas  zou  moeten  doorkeken  (§), 
Maar  de  Koning  liet  daartegen  in  het  jaar  1094  eene 
i.  Stjnode  te  Rheims  houden,  om  zijn  huwelijk   goed 

te  keuren,  en  ivo  als  een'  oproerig  hoofd  te  ftraf- 
fen.     Meer  weten  wij  niet  van  deze  vergadering, 

dan 
(*)  Epist.  13,  14,  15,  lp,  21  ,  22,  35. 
(t)  De  formulce:  Regnante  Christi,  in  Vett.  Monum* 
ufit  Sec  f.  II.  pag.  16. 

(5)  Jppend.  Epiitt.   Urbani    II.   Ep.    35.    ap,   hard. 
Concil,  T.  ^Cl.  P.  11./^^.  J672. 


GESCHIEDENIS.  63 

dan  dat  ivo,  die  nu  weder  in  vrijheid    gefield  was,       v 
voor  dezelve  ontboden  zijnde,   geweigerd  hebbe  te    boek 
verfchiinen  (*).  H^^^dft. 

Doch  de  Paus  benoemde  den  Aartsbisfchop  van  na  C.  G. 
Liofis ,  HUGO ,  tot  zijnen  Legaat  in  Frankryk ,  die  I^"rïo73» 
in  het  jaar  1094  op  eene  Sijnode  te  Autun  den  ban  - 

tegen  Keizer  hendrik  IV  en  den  Tegenpaus  kle- 
MENS  III  liet  vernieuwen,  maar  denzelven  ook  tegen 
Koning  filips  liet  uitfpreken,  omdat  hij  bij   het  le- 
ven zijner  Gemalin  eene  andere  genomen  had.  Thans 
begon  FILIPS  zich   voor   den  Paus  te  verootmoedi- 
gen.    Hij  liet  denzelven  onder  eede  verzekeren  ,  dat 
hij  met  BERTRAOEgeene  verkeering  had  gehad,  federt 
de  Paus  zich  deze  zaak  had  aangetrokken.    De  Paus 
onthief  hem  daar  op  van  den  ban ,  en  gaf  hem  vrij- 
heid ,  verder    zijne   kroon  te  gebmiken  ,   welke   de 
Franfche  Koningen  ten  dezen  tijde ,  als  zij  op  Feest- 
dagen in  hunnen  fieraad  verfchenen ,  uit  de  hand  van 
eenen  Bisfchop  ontvingen  (f).    Spoedig  echter  ver- 
anderde de  Paus  zijne  gevoelens  weder  omtrent  den 
Koning,  waarfchijnlijk ,  omdat  deze  met   bëp.trads 
bleef  verkeeren,  en  fulco,  haar  voormalige  echtge- 
noot, zich  des  wegens  bij  den  Paus    beklaagde.    Hij 
deed  den  Koning  op  nieuw  in  den  ban,  op   de  ver- 
maarde   Kerkvergadering    te    Clermont  ^    in  het  jaar 
1095 ,  op  welke  de  eerde  kruistogt  vastgeftèld  werd. 
In  den  XV  en  XVIden  Canon  van  deze  vergadering 
verbood    ook    de  Paus  in  het  algemeen,  dat  geen 

Gees- 

•  C*)  HARD.  /.  C.  pag.    1709,  I7IO. 

(t)  UKB.  II.  Ep*   36.  ap,   HARD,  /.  (*  p»    1(J73« 


«4  KERKELIJKE 

V       Geestelijke  eene  Kerkelijke  bediening  uit  de  hand  van 

BOEK     eenen  Leek   ontvangen,  en  geen  Leek   eenige  belee- 

Hoofdft.  "^"S  over  Geestelijke  waardigheden   geven   zou;  en 

na  C.  G.  in  den  XVliden  verbood  hij  aan  alle  Bisfchoppen  en 

Jaar. 073.  p^jggj^^jg  jn  handen  van   eenen    Koning  of   anderen 

cot  1517.  ° 

* Leek  den  eed   van   leenroerig-  of  onderdanigheid  af 

te  leggen ,  ( «^  in  manibus  ligiam  fidelitatem  fac'f 
at^  (*).  Als  eene  reden  van  dit  laatfte  verbod 
gaf  de  Paus  (f)  het  volgende:  het  was  verfoeije- 
lijk ,  dat  handen ,  welke  tot  zulke  eer  verheven  wa- 
ren ,  dat  door  derzelver  dienst  God  gefchapen  werd^ 
en  dat  zij  aan  God  den  Vader  tot  zaligheid  der 
menfchen  offeren  konden,  het  gene  zelfs  den  Enge- 
len niet  geoorloofd  is,  dat  deze  zich  aan  zulke  han- 
den zouden  onderwerpen ,  welke  onophoudelijk  door 
onkuifche  aanzoekingen,  roof  en  bloedvergieten  be- 
vlekt worden.  Doch  deze  Canon  is  noch  in  Duitsch- 
Und^  noch  in  Frankryk  en  Engeland  ten  uitvoer 
gebragt. 

In  het  jaar  1096  keerde  urbanus  als  in  zege- 
praal naar  Italië  terug ,  na  den  Koning  van  Frank' 
ryk  in  deszelfs  Rijk  beftraft,  en  daar  eenen  geduch- 
ten  oorlog  tegen  de  Muhammedanen  aangevangen  te 
hebben;  Rome  was  thans  ook  geheel  in  zijne  magt, 
behalve  het  Kasteel  Engelenburg},  en  fchoon  ma- 
THiLDis  'in  misverfland  geraakt  was  met  haren  Ge- 
maal, den  Hertog  welf,  die  haar  verliet,  zette  zij 

ech- 

(*)  Ap.  HARD.  Concill  l.  c.  p.  17 17. 
(f)  ROGER  van  Heviden  bij  petr.  de  mabca  Concord» 
SaeerdoU  et  Imper,  L,  VUL  C.  21.  p,  1203. 


G  E  S  C  H  I  E  DE  N  I  S.  65 

echter  den  oorlog  tegen  hendrik  IV  met  zoo   veel       V 
werkzaamheid  voort,  dat  deze  in  het  jaar   1097  van     "°^* 
alle  ondernemingen  op  It^ii'é  in   het   vervolg  moest  Hoofdll. 
afzien.  "^  C.  G. 

In  het  jaar  1098  bevond  urbanus  II  zich   bij   de  ^^^  1/17, 

belegering  van  Kapua^  welke  ftad  tegen  haren  Vorst  

RiCHARD    was   opgeftaan.     Na  het  overgaan   dezer  ^^P^'^.' . 
ftad  hield  de  Paus  te  Sakrno  een  mondgefprek  met  ü^. 
ROGER ,   Graaf  van    SiciWé,    aan  wien  en  deszelfs 
opvolger  bij  het  voorregt  fchonk,   om  altijddurende 
Legaten  van  den  Heil.    petrus   in   Sicilië  te  zijn, 
hetwelk   aan  deze  Vorsten   een  groot  gezag  in  de 
Kerkelijke  zaken  van   hun  land  bezorgde,  en  daar- 
om gemeenliik  BlonarchiaSiciliiS  geheeten  wordt  (*_)• 
In  later  tijd  ondernam  de  Kardinaal  baroniüs  in  het 
Xlde  Deel  zijner  Kerkelijke  jaarboeken  deze  fchen- 
king  van  den  Paus ,  en  die  zoogenoemde  Siciliaan* 
fche  Monarchie  te  ontkennen ,  en  te  beweeren ,  dat 
urbanus  II  alleen   aan   roger  of  rogier  zekere 
bepaalde  Kerkelijke    voorregten    had  toegeftaan,  en 
dat  de  zoogenoemde  Monarchia  Sicili<z   haren   oor- 
fprong  veel  later  had  gehad  van  eenen   onregtmati- 
gen  Tegenpaus  anakletus  II  enz.    Het   Spaanfche 
Hof,  hetwelk  toen  in   bezit   was  van  Sicilië^  nam 
dit  zoo  hoog  op,  dat  dit  Deel  van  baronius  werk 
terftond  verboden  en  zelfs   volgens  fommigen  open- 
lijk in  Spanje  verbrand  is  geworden  Ter- 
(*)  GAUFRiED  of  GALFRiED  van  Malaterra   Hist.   Sic, 
Libr.  III.  Cap.  27. 

(f)  L.  EL.  DU  PIN  Defenfe  de  la  Monarchie  de  Sisile 
contre  les  entreprifes  de  la  cour  deRovtie. 
XVI.  Deel.  E 


«6  K  E  R  K  E  L  IJ  K  E 

'V  Terwijl  urbanus  zich  bij  de  Normannifche  Vors- 

DOEK  (eri  onthield,  vergaderde  zijne  partij  in  het  jaar  1098 
Hoofdft.  <irieniaal,  ten  einde,  zoo  zij  zeide,  de  door  hilde- 
na  C.  G.  BRAND  uitgevondene  of  van  hem  onder  voorwend- 
itot"?i'7  fel  van  Godzaligheid  vernieuwde  oude  Ketterijen  te 
■  niet  te   doen  ,  en   de  goddeloosheid  van  die  genen 

uit  te  roeijen ,  die  onlangs  in  het  Katholijk  Geloof 
fcheuringen  verwekt  hadden.  De  Hoofden  dezer 
partij  fchreven  deswegens  eenen  Brief,  met  het  op- 
fchrift:  Aan  allen,  die  God  vreezen,  en  de  Room- 
fche  Kerk  liefhebben  (♦),  Maar  dit  was  ook  de 
laatfte  poging  dezer  partij,  alzoo  de  geheele  ftad 
Rome  zich  in  het  Jaar  1099  aan  urbanus  II  onder- 
wierp. Hij  had  in  het  jaar  1098  nog  eene  Kerkver- 
gadering te  Bart   in    /Ipulïè  gehouden,    op  welke 

gehandeld   werd  over  eene  vereeniging    der  Griekfche 

met  de  Latijnfche  Kerk.    anselmus  ,  Aartsbisfchop 

van  Kanterbury ^  was  op  dezelve  tegenwoordig,  en 

verhinderde,  dat  de  ban  tegen  zijnen  Koning  niet 

werd  uitgefproken ,  wien  echter  de  Paus  tijd  ftelde 

ter  verantwoording.    Maar  daartegen  had  'sPaufen 

Legaat  in  Frankryk  den   Koning  filips  weder  in 

den  ban  gedaan ,  omdat  hij  niet  lang  zonder  ber- 

ÏRADE  gebleven  was.     De  Paus,  nu  meester  van 

Rome,  hield  daar  eene  Kerkvergadering,  op  welke 

hij  de  banvloeken  tegen  den  Tegenpaus  en  deszelfs 

aanhangers  vernieuwde,  en  eenige  andere  fchikkin- 

gen  maakte. 

Dood  van     Kort  daar  na  overleed  urbanus  II,  den  jpden 

Ju- 

(*)  BRUNo  /7/.  Cregor»  VII.  X.  II.  p.  25. 


GESCHIEDENIS.  67 

Julij  1099.    Men  heeft  hem  ook  wonderwerken  toe*       V 
gefchreven,  en  zijn  naam  is  in  fommige  Manljrolo-     ^^^ 
gien  en  Lijsten  van  Heiligen  geplaatst ,  hoewel  hem  Hoofdfï. 
nooit  een  Feestdag  gewijd  is.    Ook  is  zijne  geleerd-  na  C.  G, 
heid  en  welfprekendheid    geroemd    geworden ,   doch  ^^^'^  iVij, 

in  zijne  Brieven ,  welke  ons  alleen  zijn  overgebleven , 

komt  flechts  de  gewone  Latijnfche  ftijl  van  die  tij-  "^^anus 
den  en  eenige  belezenheid  in  de  Kerkvaderen  voor; 
voor  het  overige  was  hij  een  man  van  ondernemen- 
den  geest ,  Ilandvastigen  moed  ,  en  aanhoudende 
werkzaamheid,  in  het  voorftaan  en  uitbreiden  van 
de  grondregelen  van  gregoriüs  VII,  ter  verheffing 
van  de  Pausfelijke  magt  en  gezag,  welke  hij  in  alle 
opzigten,  en  met  een  gevolg,  overeenkomftig  zijne 
oogmerken,  bevorderd  heeft. 

Omtrent  veertien  dagen  na  de  dood  van  urba-  pasch,v» 
Nus  II,  werd  in  Augustus  1099  de  Kardinaal  rai-"*^^' 
NER.  of  RAGiNER ,  oudet  den  naam  van  pascha- 
Lis  lï,  tot  zijnen  opvolger  verkoren.  Bij  zijne  in- 
wijding deed  men  hem  eenen  gordel  aan  met  zeven 
nederhangende  fleutelen  en  zegelen ,  om  daar  mede 
te  beteekenen,  dat  hij  naar  de  zevenvoudige  genade 
des  Heiligen  Geestes,  in  de  regering  der  Kerk,  de 
magt  had,  om  te  iluiten  en  te  openen. 

In    het  jaar    iioo    overleed  ook    de   Tegenpaus  Dood  van 
KLEMENS  III.     Deze  wordt  van  de  Pausfelijke   par-  den  Te- 
tij,  die  hem  eenen  Aartsketter,  (harefïarcha)  noemt,  klemens 
als    een    trouwelooze   boosdoender   befchreven ,   en  IH. 
door   den    vriend    van    gregorius    Vlï ,    ansel- 
Mus  ,   Bisfchop    van    Lucca ,    niet   zachter  behan- 

E  a  deld. 


68  KERKELIJKE 

V  deld  (*).  Met  meer  billijkheid  wordt  hij  behan- 
^^^^  deld  in  de  Chroniek  van  /luersberg  ( f  ) ,  alwaar  hij 
Hoofdft.  befchreven  wordt  als  een  man,  uitftekende  in  gaven 
na  C.  G.  van  geest ,  welfprek endheid ,  adel  en  eerwaardigheid 
tot  1517.*^^"  perfoon.  Het  is  merkwaardig,  dat  men  na  zij- 
■  nen  dood  uitftrooide,  dat  bij  zijn   graf  te  Ravenna 

wonderen  gebeurden;  waarom  de  Paus  het  ligchaam 
van  dezen  zijnen  mededinger,  die  zelfs  na  zijnen 
dood  voor  hem  nog  gevaarlijk  v/as  ,  liet  opgraven 
en  wegwerpen  (§).  —  De  Keizerlijke  partij  ftelde 
wel  bij  vervolg  nog  drie  Tegenpaufen  aan,  maar 
deze  verdwenen  fchielijk.  Zekere  albert  werd  op 
den  dag  zijner  verkiezing  ,  en  de  tweede,  diet- 
RiCH  of  THEODERicus,  cenigc  maanden  daar  na, 
gevangen  genomen;  maar  de  derde,  magniulf,  die 
zich  SYLVESTER  IV  noemde,  moest  Rome  verlaten, 
en  ftierf  kort  daar  na, 
FiLipsKo-  PASCHALis  trad,  als  Paus,  volkomen  in  de  voet- 
ning  van  fl-^ppgn  van  gregorius  Vil.  Dewijl  Koning  filips 
in  den  ban  van  Frankryk  weder  in  de  oude  gemeenzaamheid 
met  BERTRADE  leefde,  zond  de  Paus  twee  Kardi- 
nalen, die  hem  noodzaken  zouden,  zich  van  haar 
te  fcheiden.  Deze  hielden  in  het  jaar  iioo  eene 
vergadering  te  Poitiers  ^  op  welke  willem.  Hertog 

van 

( * )  Libri  duo   conira    Giiibertum    Antipapam ,    pr» 

defenfione  Gregorii  VII.  in  CANis.  Lectt,   Ant.   Tom.  III, 

P.  I.  p^g'  369-395- 

(t)  Chron.  Abb.  Urfperg.  pag.  181. 

(5)  Chron,  Abb,  Urfperg.  pag.  189. 


•       GESCHIEDENIS.  Ö9 

\2iX[  Aquitaniê  ^  en  andere  Grooten,  vergeefs  verzocht       V 
hebbende ,  dat  men  hunnen  Koning  niet  in  den  ban  zou     ^^^^ 
doen,   de   vergadering   onder  bedreigingen  verlieten.  Hoofdfï, 
Doch  na  hun  vertrek  ging  men  echter  voort  met  het  oa  C.  G. 
uitfpreken  van  den  ban.     Het  volk  hier  door  getergd,  ^Qj^J^^y* 
begon  te  fchelden ,  en  ééw  van  het  volk   wierp  van   .. 
boven    eenen    fteen   op    de    Kardinalen  ,   maar   trof 
eenen  Geestelijken  op  het   hoofd ,  zoodat   hij   bloe» 
dend  ter  aarde  viel.     Evenwel  bleven  de  [Kardinalen 
ftandvastig,  zoodat  zij  zelfs  hunne  hoofden  voor  de 
rondvliegende  fteenen  blootflelden.     Dit  gezigt  bragt 
de  aanwezende  grooten  en  het  gemeen  tot  berouw, 
zoodat  men  zich  voor   de   vergadering    vernederde, 
en   gehoorzaamheid   beloofde.      De   ban  ,  nu   tegen 
den    Koning    vernieuwd,   deed   thans   ook   die   uit- 
werking ,  dat  men,   gedurende  vier    dagen  ,   welke 
hij  zich    met  bertrade    te  Senlis  onthield  ,   al    de 
Kerken  dier  ftad  gefloten  hield ,  en  'er  geenen  Gods- 
dienst in  verrigtte,  waarom  bertrade  eene  derzel- 
ven  liet  opbreken,  om  'er  door  eenen    Hofgeestelij- 
ken  de  Mis  te  laten  lezen  (*). 
PASCHALis    zette  ook    den   twist   met   hendrik  Vervolg 

IV  op  dezelfde  wijze  als  zijne  voorzaten   voort,  en  ^^■^'^^'^ 

twist  mcc 
vernieuwde  den  ban  tegen  denzelven  op  eene  Kerk-  hendrik 

vergadering  te  Rome^  in  het  jaar  11 02,    op    welke  IV. 

HENDRIK  beloofd  had  te  verfchijnen ,  maar  niet  ver- 

fcheen ,  en  veel  meer  bedacht  was ,  op  het  aanftellen 

van  eenen  nieuwen  Tegenpaus.  'sKei- 

(*)  Concil.  Pictav.  ap.  hard.  Tom.  VI.  Pari.  ir. 
pag.  1857.  Chron.  Virodun.  in  labbei  Biblioth,  MSS, 
Tom.  1.  pa£,  260» 

E3 


7d  KERKELIJKE 

V  's  Keizers  oproerige  Zoon  koenraad  was  in  het 

BOEK  jaar  iioi  als  Koning  van  Italië^  doch  van  elk  en 
Hoofdft.  2^^^^  ^^"  ^^  Markgravin  mathildis  veracht,  over- 
na  C.  G.  leden.  Maar  's  Keizers  nog  overige  tweede  Zoon , 
£Ti°i7  HENDRIK,  dien  hij  in  het  jaar  1099  tot  zijnen  op- 
■.,  volger  had  laten  verkiezen,   behandelde   den    Vader 

HENDRIK ,  jjort  daar  na  even  trouweloos ,  ja  nog  flechter.    De 
HENDRIK   Pausfelijke  partij  hield  hem  gedadig  voor,  dat   zijn 
IV, flaat   Vader  in  den  ban  was,  en  dat  hij    zelve   dien   niet 
legcnzijn  Qj,tgaan  zou.    otto  van  Freifivgen  noemt  ook  twee 
en  neemt  Duiifche  Graven,  die    den   Zoon  zouden   opgehitst 
hera  ge-   hebben,  maar  herman.  Abt  van  Doornik^  die  ter- 
ftond  na  dezen  tijd  gefchreven  heeft,  zegt  uitdruk- 
kelijk (*):     5,  dat  de   fchrandere  Paus  den  jongen 
„  Prins  met  eenen  Brief  tegen  zijnen    Vader  hebbe 
„  opgeftookt ,   en    hem    vermaand  ,   Gods    Kerk   te 
,,  hulpe  te  komen;  dus  had  hendrik,  die  buiten- 
„  dien  naar  het  Rijk  begeerig  was ,  en  die  zich  ver- 
„  heugde,  door  het  Apostolisch  gezag   gelegenheid' 
„  gekregen  te   hebben,   zich  des    te   ftouter   gewa- 
„  pend.  "    Waarlijk    'er  is   geene  reden  ,   waarom 
men   dit  verhaal  geloof  zou  weigeren ,  daar  de  Paus 
den    opftand   van   den   oudften    Zoon  goedgekeurd 
had,  en  zich  alles  tegen  hendrik,  die  in  den  ban 
was,  geoorloofd  rekende. 

Hoe  het  zij,  hendrik  verliet  zijnen  Vader  onver- 
wachts, op  het  einde  des  jaars    1104,  en  liet  zich 

door 

(  *  )  HERMAN.  Tornaceujis  Narratio  restaurationis 
AhbatU  S.  Martin.  Tornac.  Cap,  83.  ap.  DAaiER.  Sfi» 
cil,  Tom.  II.  pag.  914. 


"^        GESCHIEDENIS. 


71! 


door  'sPaufen  Legaat  in  Duit schl and  ^  den  Bisfchop       V 
CEBHARD  van  Konftam^  van  den  ban    ontflaan,   en     ^^^' 
weder  in  den  fchoot    der  Kerke  aannemen ,  vervol-  Hoofdfl. 
gens  werd    in  eene  vergadering  te  Nordhaufen  ^  in  na  C.  G» 
het  Jaar  1105,  alles  afgefchaft,  wat  den  Paus  kon  |^J'^J°^|* 
mishagen,  terwijl  hendrik  vele  aanhangelingen  van  . 

zijnen  Vader  door  beloften  en  bedreigingen  van  den- 
zelven  aftrok,  en  hem  eindelijk  te  Coblenz  in  zijne 
magt  lokte,  hetwelk  door  den  ouden  Keizer  zelven 
verhaald  wort  in  eenen  aandoenelijken  Brief  aan  den 
Koning  van  Frankryk  (*).  Nadat  hendrik  na- 
melijk zijnen  Vader  had  doen  verklaren ,  dat  hij 
met  geëxcommuniceerden  geene  gemeenfchap  zou 
houden ,  nadat  hij  hem ,  met  geweld  van  wapenen , 
verfcheidene  fteden  ontnomen,  de  hem  getrouwe 
Bisfchoppen  en  Abten  afgezet,  en  zich  voor  een 
groot  gedeelte  van  het  Riik  meester  gemaakt  had, 
kwam  hij  eindelijk,  onder  fchijn  van  een  mondge- 
fprek  met  zijnen  Vader  ter  verzoening  te  begeeren, 
te  Kollenz  bij  zijnen  Vader.  Deze  viel  hem ,  zoo- 
dra hij  hem  zag,  te  voet,  en  bezwoer  hem  fmee- 
kende,  dat  hij  zich  ten  minden,  indien  ook  zijn 
Vader  voor  zijne  zonden  van  God  gekastijd  moest 
worden,  geen  fchandvlek  op  den  hals  zou  laden, 
nademaal  het  hem,  als  Zoon,  niet  voegde,  hem 
des  wegens  te  (IrafFen.  Maar  hendrik,  zoo  fchrijft 
de  Vader ,  was  zoo  fraai  geleerd ,  dat  hij  tegen  zul- 
ke daad  den  hoogden  afkeer  betuigde,  voor  hem 
c  ne* 

(*)  HENRici  IV.   Epiit.   ad  Reg.   Celtan   ap,   Hist^ 

Vita  ejiis  p,  397. 

E4 


f%  KERKELIJK  E  • 

V  nederviel,  en  hem  volkomene  trouw  en  gehoorzaam- 
BOEK  j^gij  beloofde ,  indien  hij  zich  flechts  met  den  Apos- 
Hoofdft.  tolifchen  Stoel  wilde  verzoenen.  De  Keizer  beloof- 
na  C.  G,  de  dit  gereedelijk ;  maar  vond  zich ,  onder  aanhou- 
tori^i^r*  *^^"^^^  geveinsde  verzekeringen  van  zijnen  Zoon , 
■  tegen  het  einde  van  het  jaar   1105,   te  Biugen  en 

Beckelsheim  gevangen,  alwaar  hij  van  des  Zoons 
aanhangers  genoodzaakt  werd ,  de  Rijkskleinodien 
over  te  geven,  en  te  Ingelheim  van  het  Rijk  zelve 
afftand  te  doen. 
HENDRIK  •  HENDRIK,  ziJQ  levcü  In  gcvaar  ziende,  was  over- 
V  fterft.  ijodig ,  om  alles  te  doen ,  wat  men  begeerde.  De 
Pausfelijke  Legaat ,  die  ook  bij  de  hand  was ,  gaf 
hem  te  kennen,  dat  hij  zich  niet  anders  kon  red- 
den, dan  door  de  openbare  belijdenis  van  zijn  on- 
regt,  aan  den  Paus  en  de  Kerk  aangedaan.  Op 
's  Keizers  vraag ,  of  hij  dan  door  eene  algemeene  be- 
lijdenis aflaat  zou  verkrijgen  ,  was  het  antwoord  van 
den  Legaat ,  dat  hij  daar  toe  geene  volmagt  had  ; 
dit  moest  te  Rome  gefchieden,  en  de  aflaat  daar 
verleend  worden.  Eindelijk  ontvlugtte  de  Keizer 
naar  Luik ,  alwaar  de  Bisfchop  hem  onderhoud  be- 
zorgde; maar  waar  de  Keizer  eindelijk  onder  zoo 
vele  rampen  uit  kommer  bezweek ,  en  den  7den  Au- 
gustus des  jaars  iioó  overleed.  Zijn  lijk  werd  ter- 
ftond  te  Luik  in  eene  Kerk  begraven  ,  maar  als 
eenige  Vorsten  den  jongen  hendrik  voorhielden, 
dat  hij  welligt  verdacht  zou  worden,  in  gelijke  ge- 
voelens met  zijn'  Vader  te  ftaan  ,  indien  deszelfs 
lijk  in  eene  gewijde  Kerk  bleef,  gaf  deze  bevel ,  het 
lijk  op   te  graven  ,  eu  in  eene  ongewijde  Kerk  te 

plaat- 


GESCHIEDENIS.  73 

plaatfen ,  tot  de  Paus ,  op  gedaan  verzoek ,   den  ban       v 
zou  opgeheven  hebben.     Dit  gefchiedde,  en  het  lijk     ^^ek 
werd  in  eene  ongewijde  Kapel  van  eene  andere  Kerk ,  Hoofdd. 
in  welke  zoo  lang  alle  dienst   gefchorst   werd ,   bij-  na  C.  G. 
eezet,  tot  dat  dit   Geestelijk  poifenlbel  vier   of  viif  •'^^'^^°'^^* 

°  '  .         x^  1  J     tot    1517. 

jaren  daar  na  een  einde  nam,  vv^anneer  de  Pausfelij- 

ke  aflaat  aankwam ,  en  het  lijk  in  de   gewijde  aarde 

begraven  werd.  ' 

Zoo  lang  zijn   Vader  leefde ,    betoonde   hendrik  hendrik 

zich   zeer   onderdanig  aan   den    Paus,    en    noemde  ^^"".^f" 

vergelijk 
zich  den  Zoon  en  Befchermer  der  Roomfche  Kerk  (*).  met  den 

Ook  zond  hij  in  zijnen  eigen  naam  en  in  den  naam  der  P^"s  over 
Rijksftenden  in  het  jaar  1 106  Gezanten  aan  den  Paus ,  ^j^^^^j. 
om  dien  te  verzoeken,  \w Duitschland  te  komen, tot 
bijlegging  van  alle  verfchillen.  De  Paus  ging  ook  wer- 
kelijk op  reize,  maar  verflaande,  dat  de  Duitfchers 
zijne  fchikkingen  omtrent  de  Investituur  niet  gemak- 
kelijk zouden  aannemen,  en  dat  de  jonge  moedige 
Koning  nog  niet  gefchikt  was ,  om  het  Juk  des  Mee- 
ren te  dragen ,  zeide  hij  zuchtend :  de  deur  was 
in  dat  land  nog  niet  geopend!  en  ging  toen  naar 
Frankryk^  m  het  jaar  1107,  waar  hij  om  onder- 
fteuning  tegen  den  Keizer  aanhield  (f).  Ook  had 
hij  niet  misgehad.  Immers,  op  eene  door  hem  ge- 
houdene  Kerkvergadering  te  Troyes ,  op  welke  hij 
weder  de  vrije  verkiezing  der  Geestelijken  bepaalde, 
met  verbod ,   dat  geen  Leek  zich   daar  mede  zou 

be- 

(^*}  Eplst.  ad.    Gislam   Abbatiif,   in     martin.    The%, 
nov.  anecdd.  T.  III.  p.  II76. 

(t)  Abb,  Urfperg,  pag.  193. 

E  5 


74  KERKELIJKE 

V  bcmoeijen ,  verfchenen  ook  Gezanten  van  hendrik  , 
BOEK  droeve  en  fpijtige  Meeren, (zegt  de  Abt  suger)(*), 
Hoofdft.  ^"  onder  dezen  welf,  (welf  V  van  Beyeren^^ 
na  C.  G.  (yir  corpukntus ,  et  tota  fii perfide  longi  et  lati  ad' 
jaario73.  fnifahiUs ,  et  clamofm.')  De  Aartsbisfchop  van  Trier 
,  alleen  was   onder  deze  Gezanten  een   befchaafd   en 

wellevend  man ,  die  zeer  verftandig  fprak  en  in  de 
Franfche  welfprekendheid  geoefend  was  {gaUicano 
cothurno  exercitatusS)  Deze  ftelde  namens  den  Kei- 
zer voor:  dat  van  de  tijden  van  gregorius  den 
Grooten  af  in  gebruik  was  geweest ,  dat  bij  de  ver- 
kiezing van  Bisfchoppen  den  Keizer  kennis  werd 
gegeven,  en  zijne  toeftemtning  verzocht,  dat  ver- 
volgens de  verkiezing  op  verzoek  des  volks  door  de 
Geestelijkheid  gcfchiedde.  Vervolgens  begaf  zich 
de  nieuwverkozene  Bisfchop  vrijwillig  en  zonder  Si- 
monie tot  den  Keizer,  om  van  denzelven  door  ring 
en  ftaf  met  de  Regaïien  beleend  te  worden  ,  en 
hem  den  vafallen  eed  te  doen,  opdat  de  Bisfchop 
bezit  konde  nemen  van  (leden,  floten,  tollen  enz. 
die  hem  van  den  Keizer  gefchonken  zijn.  Als  de 
Paus  dit  wilde  toegeven,  kon  'er  tusfchen  het  Rijk 
en  de  Kerk  eene  vereeniging  getroffen  worden. 

De  Paus  liet  door  een*  Bisfchop  hier  op  antwoor- 
den: de  door  christus  bloed  verloste  en  in  vrij- 
heid gefielde  Kerk  mogt  geene  dienstmaagd  verbeet 
den ;  als  zij  zonder  's  Keizers  wil  geene  Prelaten  kan 
verkiezen,  dan  was  de  dood  des  Verlosfers  krachte- 
loos 
(*)  In  Vita  Liidovici  Grosfi  ap.  duchesne  SS.  HiiU 
Franc.  T,  IV.  />,  289. 


GESCHIEDENIS.  75 

loos  verklaard,  en  de  Kerk  flaafs  aan  den  Vorst  on-       v 
derworpen  enz.    De  Gezanten  toonden  zich  hoogst     ^o^^ 
onvergenoegd  en  zeiden :     Niet  hier ,  maar  te  Rome  Hoofdfï. 
moet  deze    zaak    dan    door    het    zwaard   afgedaan  na  C.  G. 
worden !     De  Paus  zond  nog    wel   aan   den   Rijks-  I^^^io/a. 
kanfelier  albrecht  ,   om    een   vergelijk   te   trefren  , 
maar  hendrik  wilde   niet,   dat  dit  in   eens    anders 
Rijk  zou    gefchieden ,   en  men   kwam   overeen ,  dat 
men  in  het  volgende  jaar  te  Rome  ten    dezen  einde 
«en  algemeene  Sijnode  houden  zou. 

Eerst  in  het  jaar  1109  gingen  'er  Gezanten  van 
HENDRIK  naar  Rome^  aan  welken  de  Paus  verklaar- 
de, dat  hij  den  Keizer  met  vaderlijke  zachtmoedig- 
heid zou  onthalen ,  indien  hij  zich  als  een  Katho- 
lijk  Koning,  als  een  Zoon  en  verdediger  der  Kerk, 
als  een  vriend  der  geregtigheid  gedragen  zou.  In 
het  jaar  11 10  trok  hendrik  zelve  met  een  leger 
van  30,000  man  naar  Italië,  om  bezit  van  het  Rijk 
van  Itali'é  te  nemen,  zich  tot  Keizer  te  laten  kro- 
nen, en  van  den  twist  met  den  Paus  een  einde  te 
maken.  Op  zijne  aannadering  naar  Rome  liet  de 
Paus  hem  voorflagen  doen  tot  een  vergelijk  ,  het- 
welk ook  werkelijk  in  het  jaar  11 10  getroffen  werd, 
op  de  volgende  voorwaarden  :  De  Keizer  zou  af- 
ftaan  van  de  Investituur  van  alle  Kerken;  hij  zou 
alle  Kerkegoederen  vrijgeven,  die  niet  openlijk  tot 
het  Duitfche  Rijk  behoorden,  en  ieder  van  den  eed, 
welke  tegen  Bisfchoppen  gefchied  was ,  ontflaan ;  hij 
zou  aun  den  Heiligen  petrus  alle  zijne  bezittingen 
wedergeven  ,  en  den  Paus  alle  mogelijke  veiligheid 
verzekeren;  en  daar  voor  eenige  Grooten  tot  gijze- 
laars 


76  KERKELIJKE 

V       laars    leveren.      De    Paus    daartegen   wilde   op   den 

BOEK     (jag^  als  HENDRIK  gckroond  zou    worden,  aan  alle 

Hoofdft.  Bisfchoppen  bevelen,  dat  zij  aan  den  Keizer  en  zijn 

na  C.  G,  Rijk  alle  Regalien  zouden  overlaten.    Te  gelijk  be- 

t  t'^i^iy  ^^^^'^^  ^^  P^"^  ^^^^  ^^'■^  ^"  ^y"^  nakomelingen  den 
■  Keizer  en  het  Rijk  over  dit  alles  niet  te  zullen  ont- 

rusten, hem  te  zullen  kronen,  hem  tot  handhaving 
des  Rijks  bij  te  ftaan,  en  voor  dit  alles  ook  zeker- 
heid te  geven  (  *  ). 

De  Paus  en  Geestelijkheid  verloren  bij  dit  ver- 
drag, tegen  de  affchaffing  der  ijdele  plegtigheid  van 
■de  Investituur  ^  zoo  veel  wezenlijke  voordeelen  van 
Regalien  enz.  ,  dat  het  naauwelijks  geloof  baar 
fchijnt,  dat  des  Paufen  meening  bij  het  fluiten  van 
hetzelve  opregt  geweest  zij;  trouwens,  men  had  bij 
hetzelve  voorbehouden ,  dat  de  Bisfchoppen 'er  in  bewil- 
ligen zouden,  welke  bewilliging  kwalijk  te  verwachten 
was;  evenwel  is  'er  nog  een  gefchrifc  van  den  Paus 
voorhanden  (f),  uit  hetwelk  fchijnt  te  blijken,  dat 
de  Paus  opregt  zal  hebben  te  werk  gegaan,  dewijl 
hij  daar  in  de  gronden  en  redenen  ontvouwt,  wel- 
ke hem  dit  vergelijk  hebben  doen  aannemen.  Daar- 
tegen heeft  HENDRIK  naderhand  in  eenen  rondgaan- 
den  Brief  aan  alle  Christenen  ( § )  zich  beklaagd  , 
dat   PASCHALis    arglistig   gewerkt  hebbe  ,  om   het 

Rijk 

(*)  PETR.  Diacon.  Chron.  Cafin.  L.  IV.  C.  35.  in  Mü- 
RATOR.  SS.  rer.  Ital.  T.  IV.  p.  513. 

(f)  hl  DODECHiN  Jppend.  ad  mariani  Scoti  Chron, 
Tom.  I.  PISTOR,  pag.  66^. 

(5)  Bij  denzelven.  /.  c.  p.  668. 


GESCHIEDENIS.  77 

Rijk  en   de   Kerk  te  fcheiden,  niettegenftaande  het       v 
gellotene  vergelijk,   volgens    hetwelk  de   Kerk  zich     ^oek 
met  hare  tienden  en  vrijwillige  giften   zou  vergenoe-  Hoofdlï. 
gen,    PANDULF  in  zijne  Levensbefchrijving  van  pa-  na  C.  G. 
scHALis    II,  zwijgt  geheel  van  dit  vergelijk,  om  J^J'"J°73• 
den  Keizer  des  te  meer  als  eenen  vijand  der  Kerk * 

en  als  een'    trouweloos  en  wreed   Vorst  te  kunnen 
affchilderen. 

Nadat  het  vergelijk  van  weerskanten  bezworen  hendrik 
was,  trok  hendrik  in  het  jaar  iiii  binnen  Rome;  ^^^f""^  "^^^ 
maar  wilde  niet  eer  in  de  Hoofdkerk  gaan ,  bij  wel-  gekroond 
ker  ingang  de  Paus  hem  ontving,  voor  dat  derzel» 
ver  deuren  en  de  nabijzijnde  kleine  vestingen  door 
zijne  getrouwen  bezet  waren.  I'oen  de  Paus  van 
hem  het  gefchrift  van  afftand  der  Investituur  be- 
geerde, fprak  hij  eerst  in  het  geheim  met  zijne  Bis- 
fchoppen  en  Vorsten.  Deze  raadpleging  duurde  zoo 
lang,  dat  de  Paus  bij  den  Keizer  op  de  uitvoering 
vas  het  vergelijk  liet  aanhouden,  waar  op  eenige 
vertrouwden  des  Keizers  antwoordden,  dat  het  ver- 
gelijk onregtvaardig ,  en  even  daarom  nietig  was. 
De  Schrijvers,  die  dit  verhalen,  noemen  het  eene 
listige  hardnekkigheid  van  de  Keizerlijke  partij ,  maar 
vergeten  tevens  de  waarfchijnelijke  oorzaak  te  mel- 
den ,  dat  namelijk  de  Bisfchoppen ,  die  bij  het  ver- 
gelijk te  veel  verloren,  het  aannemen  en  uitvoeren 
van  hetzelve  verhinderd  hebben. 

Men  twistte  hier  nog  over  in  de  Kerk,  toen  een 
Duitfcher  uit  het  gevolg  des  Keizers  optrad  en  te- 
gen den  Paus  zeide:  „  Wat  behoeft  men  zoo  veel 
5,  woorden?    Gij  moet  maar  zeker  weten,  dat  on- 

„ze 


7t  KERKELIJKE 

▼       „  ze  Heer,  de  Keizer,  even  zoo  gekroond  wil  zijn, 
^^^^     „   als  KAREL,   piPYN  en  LODEvvYK  gekfoond  zijn 
Hoofdft.   »>  geworden."    Als  de  Paus  desniettegenllaande  hier 
na  C.  G.  in   weigerig   bleef,   omdat    het    vergelijk  verbroken 
t  t'^1^1'7'  ^^^ '  ^^^^  HENDRIK  denzelven   gevangen  nemen  ,   en 
'   .    met  het  vallen  van  den  nacht  uit  de   Kerk  naar  een 
huis  wegbrengen.    Maar  zoo  dra  de  Romeinen  dit 
gevangennemen  van  den  Paus  vernamen ,  vielen  zij 
op  de  Duitfchers  aan,  die  in  de  ftad  verflrooid  wa- 
ren, van    welken    zij   een    groot    getal  ombragten. 
Den    volgenden    dag    kwam  het  tot  een  hevig  ge- 
vecht, waar  in  de  kans  eene  poos  twijfelachtig  v\'as, 
maar  de  Keizer  eindelijk   met  zijne  gevangenen  van 
de  ftad  aftrok.    Deze  werden   op  Sloten  en  Kaste- 
len   gezet  en   61   dagen  lang  bewaard ,    en  terwijl 
HENDRIK    intuslchen    Rome   belegerd   hield,    en    het 
gebrek  in  deze  Hoofdftad  toenam,  drongen   de  Ro- 
meinen zelve  bij  den  Paus  aan,  dat  hij  den  Keizer 
zou  toegeven ,  gelijk  hij  dan  ook  ten  laatften  daar  in 
bewilligde. 

Dienvolgens  beloofde  paschalis,  en  13  Kardi- 
nalen bezwoeren  het  voor  en  met  hem,  dat  hij  in 
het  vervolg  zou  dulden  ,  dat  de  met  goedkeuring 
des  Keizers  vrij  gekozene  Bisfchoppen  en  Abten  van 
denzelven,  voor  hunne  inwijding,  door  ring  en  ftaf 
beleend  konden  worden  ;  ook  dat  hij  den  Keizer 
wegens  al  het  gebeurde  nooit  ontrusten  of  ooit  in 
den  ban  zou  doen ;  waar  tegen  hendrik  op  zich 
nam,  onder  eede  van  zijne  Bisfchoppen  en  Groo» 
ten,  den  Paus  en  al  de  gevangenen  in  vrijheid  te 
(lellen ;  hem  bij  te  ftaan  en  getrouwelijk  te  gehoorza- 
men , 


GESCHIEDENIS.  7^ 

men,  zoo  ver  de  eer  van  zijn  Rijk  zulks  duldde.       v 
Aangaande    het    inwilligen  in  de  Investituur  moest     ^^^^ 
de   Paus    een   bijzonder   gefchrift  aan   hendrik  ter  Hoofdfl, 
hand  ftellen  bij  deszelfs  kroning,  welke  in  April  des  na  C.  G, 
jaars  iiii  in  de  Pieterskerk  plaats  had.    Bij  die  ge- J'''^'^*°73. 
legenheid  bood  hem  de  Paus  ook  de  helft  eener  ge-  — — « 
brokene   Hostie  aan  met  deze  woorden  :     „  Gelij- 
kerwijze    dit    deel    van   het  levendmakend  ligchaam 
gefcheiden  is ,  zoo  worde  ook  die  geen  van  het  Rijk 
van  CHRISTUS  en  God  gefcheiden,  die  het  beproeft, 
om  dit  vergelijk  te  breken !  '* 

Thans  fcheen  alles  op  eenen  goeden  voet  te  zijn ,  Nieuwe 
maar  terftond  na  den  aftogt  des  Keizers  verklaarden  bewegui- 
de  Kardinalen ,  die  niet  mede  gevangen  geweest  wa- 
ren,  in  eene  vergadering,  het  door  den  Paus  be- 
willigde verdrag  voor  nietig,  en  paschalis  ,  fchoon 
hun  gedrag  in  eenen  Brief  afkeurende ,  beloofde  nog- 
tans  te  gelijk,  te  zullen  verbeteren,  waar  in  hij  zich 
door  ijver  voor  het  algemeeue  best  mogt  misgrepen 
hebben,  bruno,  Bisfchop  van  Signia^  en  Abt  van 
Monte  Casjino  ^  die  een'  grooten  naam  van  heilig- 
heid had ,  drong  insgelijks  bij  den  Paus  aan ,  om 
dit  verdrag  te  niet  en  den  Keizer  in  den  ban  te 
doen;  de  Paus  daartegen,  die  hem  ontzag,  verbood 
hem,  Bisfchop  en  Abt  te  gelijk  te  zijn,  en  gebood 
den  Monniken ,  eenen  anderen  Abt  te  verkiezen. 
BRUNO  zocht  hun  in  het  eerst  door  foldaten  eenen 
opvolger  op  te  dringen,  maar  leide  kort  daar  na 
zijn  ambt  neder  (*}.  Het  onlangs  gefloten  verge- 
lijk 

(*)  PETR.  Diac.  Chron,  Memst,  Cnfin*  L.  IV.  C.  42. 


go  KERKELIJKE 

V       lijk  verwekte  ook  opzien   iii    andere  landen;  ondef 

BOEK      anderen  ontfchuldigde  ivo,  Bisfchop  van   Chartres^ 

Hoofdft.   anders    een    ijverig   voorftander    van   de  regten    der 

na  C.  G.  Geestelijkheid ,  den  Paus ,  in   eenen   Brief  aan   een' 

,^JW}-^  Abt,  die  hem  naar  zijn   oordeel   over  dit   verselijk 
tot  I5i7« 

■  gevraagd   had    (*)  ,  hij  erkende  daar   in,    dat   de 

Paus  eene  zwakheid  getoond  had ,  en  als  hij  daar  on- 
geneefelijk  bijbleef,  dan  mogten  wel  de  Bisfchoppen 
den  Paus  niet  oordeelen ,  maar  zij  behoefden  hem 
niet  te  gehoorzamen ,  ook  mogten  zij ,  als  hij  iet 
ftrijdigs  met  het  Euangelie  leerde,  hem  tegenfpre- 
ken,  gelijk  paulus  aan  petrus  gedaan  had.  Het- 
zelfde beweerde  ivo  ,  aan  den  Aartsbisfchop  jo- 
ANNES  van  Liom ,  welke  Primaat  van  Frankryk  eene 
Sijnode  bijeen  geroepen  had ,  op  welke  ivo  niet  ver- 
fcheen ,  maar  aan  welke  hij  zijne  gevoelens  mede- 
deelde in  eenen  Brief  (f);  in  dezen  veroordeelde 
hij  de  Investituur  der  Leeken,  maar  wilde  dezelve 
geene  Ketterij  genoemd  hebben,  men  moest  dezelve 
wel  uitroeijen,  maar  wanneer  dit  niet  zonder  Ker- 
kelijke fcheuring  gefchieden  kon,  behoorde  men  dit 
uit  te  (lellen. 

Het  ver-       Te  Rome  baatte  het    ondertusfchen  niet ,  dat  de 

gelijk  ver- j^jjj.jjj^g|gj^     die  met  den  Paus   gevangen    waren   ge- 
broken en  o        o  h 
HENDRIK   weest,  het  vergelijk   mede   bezworen   hadden.    Men 

weder  in   noodzaakte  den  Paus  door  hevige  verwijtingen,  zoo 

gedaan.  ^Ü  ^^^^^  ^^^  "'^^  ^^"  eerften  af  voornemens  geweest 
was ,  om  het  vergelijk  te  herroepen  ;  ten  minde 
zond  hij  nog  voor   de    Sijnode ,   welke   hij   in   het 

jaar 
(♦)  Epiit.  225.        (t)  Epist.  235. 


GESCHIEDENIS.  Si 

jaar  iiiz  houden  moest,   eenen  rondgaanden  Brief      V 
aan  alle  zijne  Legaten,    waar  in  hij  alles,  wat  hij     ^°^ 
als  een  gevangene   genoodzaakt  geweest  was  ,   den  Hoofdft. 
Koning  te  belooven,  voor  nietig   verklaarde  en  voor  "^  C.  G. 
altijd    veroordeelde  ( * ).      In   de  Kerkvergadering  ,  joj ^Jr^J* 

welke  daar  op  in  de  Kerk  van  Lateraan  gehouden 

werd,  verklaarde  de  Paus,  dat,  alhoewel  de  Ko- 
ning en  die  het  bezworen  vergelijk  niet  gehouden 
hadden,  hij  echter  nooit  den  banvloek  tegen  hem 
uitfpreken,  of  hem  over  de  Investituur  ontrusten 
zou.  Het  overgeleverde  gefchrift  erkende  hij  voor 
eenen  niisflag ,  dien  hij  wenschte ,  verbeterd  te  zien , 
doch  de  wijze  van  verbetering  aan  de  Prelaten  over- 
latende. Zeldzaam  genoeg,  en  waar  bij  men  den 
Paus  van  flrijdigheid  en  huichelen  niet  vrij  kan  fpre- 
ken!  Vervolgens,  nadat  de  Paus  zijne  Geloofsbe- 
lijdenis had  afgelegd,  veroordeelden  en  excommuni- 
ceerden de  leden  der  vergadering  het  van  hem  aan 
den  Keizer  overgeleverd  gefchrift,  als  ftrijdig  tegen 
den  HeiUgen  Geest  en  tegen  de  Kerk  (f). 

Het  gene  paschalis  zelve  tegen  den  Keizer  niet 
wilde  ondernemen,  deed,  waarfchijnlijk  niet  zonder 
zijn  weten,  of  welligt  niet  zonder  zijne  heimelijke 
bevelen,  zijn  Legaat 'm  Fr ankryk,  de  Aartsbisfchop 
GUIDO  van  Vienne  ^  die  in  het  jaar  1112  met  een 
aantal  Bisfchoppen  eene  Kerkvergadering  te  Vienne- 
hield.    Deze  fchreven   aan  den  Paus  (S)»  dat  zij 

in 

(*)  BARON.  Annal.  ad  a.   1112.  ;/.  3.  p.  95, 

(t)  ap.   HARD.  T.   VI.  P.   II.  p.   i8p9. 

(5)  ap.  HARD.  /.  c,  p,   1913. 

XVI.  Deel.       F 


Sï  KERKELIJKE 

V  in  hunne  vergadering ,  door  medewerking  van  de 
*?5'*  g£'''^^<ï  t^^s  Heil.  üeestes,  geraadpleegd  hadden  over 
Hoofdft  ^^  Investituur^  over  zijn  gevangennemen  en  over 
na  C.  G.  het  gefchrift,  hetwelk  de  meineedige  Duitfche  Kei- 
tot^5i7.  ^^^  hem,  (<J  vestra  Majestate ^')  afgeperst  had,  — 
dat  zij,  om  de  verwoesting  der  Kerk  en  des  Ge- 
loofs  te  verhoeden,  ook  tot  Gods  en  tot  zijne  eer, 
door  ingeving  des  Heil.  Geestes,  elke  Investituur^ 
die  van  eenen  Leek  over  Kerkelijke  dingen  gefchon- 
ken  werd ,  voor  eene  Ketterij  verklaard ,  het  ge- 
fchrift, hetwelk  de  Koning  van  zijne  eenvoudigheid 
afgeperst  ha:l,  veroordeeld,  en  tegen  den  Koning 
den  banvloek  uitgefproken  hadden.  —  Zij  eindigden 
met  de  verklaring,  dat,  als  de  Paus  dit  bevestigde, 
en  zich  van  alle  verbindtenis  met  dien  vvreeden 
dwingeland  onthield ,  zij  zijne  getrouwe  Zonen  wilden 
blijven.  Maar  als  hij  hun  gedrag  niet  wilde  goedk- 
keuren ,  mogt  God  hun  genadig  zijn ,  dewijl  hij  daar 
door  hen  van  hunne  gehoorzame  onderwerpelijkheid 
terug  zou  floten.  -  Doch  paschalis  dankte  God 
terftond  in  eenen  nieuwen  Brief  aan  deze  Bisfchop- 
pen,  voor  den  iiver,  met  welken  zij  als  leden  des 
Kerkelijken  ligchaams ,  de  krankheid ,  met  welke  des- 
zelfs  hoofd  bevangen  was  geweest,  hadden  zoeken 
te  verdrijven  ,  en  bevestigde  voorts  hunne  beflui- 
ten  (♦> 

Dus  werd  hendrik  V,  dien  men  eenen  anderen 
JUDAS  noemde  ,  in  één  van  zijne  eigene  Rijken , 
want  Fienne  behoorde  tot  het  Burgundifche  Rijk, 

door 
(*)  Ibid.  pag.  lp  15. 


GESCHIEDENIS,  8j 

door  zijne  eigene  Bisfchoppen,  in  den  ban  gedaan.       V 
Maar  ook  in  Duitschïand   ging  adeubert,  wiens     ^^^'^ 
raad  hij  federt  jaren  gevolgd  was,  en  dien    hij  on- fiQofyfj^ 
langs  het  Aartsbisdom  Mentz  gefchonken  had ,  tot  na  C.  G. 
de  Pausfelijke  partij   over,  waar  op  hendrik  Iiem  !^f'^!°{2* 

tot  '5^7» 

gevangen  liet  nemen.  —  De  ftrenge  en  inhah'ge  re-  — 
gering  van    hendrik   maakte  hem  bij  verfcheidene 
Rijksftenden  hatelijk,  en  gaf  in  het  jaar   1113   aan» 
leiding  tot  eenen  binnenlandfchen  oorlog  in  Duitsch- 
ïand.   Niemand  onder  de  Bisfchoppen  was  heviger 
dan  die  van  Halher ftad  ^  die  in  het  jaar   1115  den 
veldflag  bij  Welfeshoize  in  het  Mamfeldfchs  befluur- 
de,  in  welken  de  Keizerlijken   geheel  geflagen   wer- 
den ,  en  deze  Bisichop  verbood ,  de  Keizerlijke  doo- 
den  te  begraven,  omdat  zij  voor  eenen,  die  in  den 
ban  was,   geftreden    hadden.    Ook   noodzaakten  de 
Burgers  van  Mentz  den  Keizer,  om  hunnen  Aarts- 
bisfchop  te  ontflaan,  die  in  eenen  vermagerden   ha- 
veloozen  toeftand  te  voorfchijn  kwam,  en  nu  meer 
dan  ooit  tegen  den  Keizer  verbitterd  was.    De  mis- 
noegde Rijksftenden  ontboden  zelfs  'sPaufen  Legaal 
uit  Hofigaryen^    tot   eene  plegtige   excommunicatie 
van  den  Keizer,  maar  de  Legaat  ftierf  gedurende  het 
maken  van  fchikkingen  tot  dezen   ftap;   tot  welken 
echter  verfcheidene  Bisfchoppen  in  het  jaar  11 15  te 
Keulen  bijeenkwamen,    hendrik  zond  den  Bisfchop 
van  IVurtzburg  aan  hen,  maar  ook  dezen    haalden 
zij    tot    hunne   zijde   over.      Middelerwijl   werd   de 
Keizer  in  het  jaar  11 14  en  het   volgende  door   den 
Pausfelijken    Legaat   in     Frankryk    op   verfcheidene 
Kerkvergaderingen  op    nieuw   in   deu    ban   gedaan. 

Fa  Ook 


H 


K  E  R  K  E  L  IJ  K  E 


KOER 
IV 

Hoofdft. 
na  C.  G 

Jnario73 
toe  1517 


HENDRIK 

V  trekt 
naar  Ita- 
lië. 


Ook  hield  de  Paus  in  het  jaar  11 16  eene  Kerkver'- 
gadering  in  het  Lateraan  ,  in  welken  hij  zijnen 
misHag  nederig  bekende;  één  der  Bisfchoppen  voer- 
de hem  te  gemoct,  dat  in  zijn  aan  den  Keizer  over- 
geleverd gefchrift  eene  Ketterij  vervat  was ,  maar  de 
Paus  deed  de  uitfpraak  ,  dat  de  Roomfche  Kerk 
nooit  in  eene  Ketterij  vervallen  kon.  Tevens  beves- 
tigde hij  alles,  wat  zijn  Legaat  in  Frankryk  ge- 
daan had;  doch  Weef  nog  fteeds  bij  zijne  ellendige 
uitviugt ,  dat  hij  den  Keizer  niet  in  den  ban  deed  (*). 
HENDRIK,  fcheen  alle  deze  banblikfems  te  verach- 
ten, maar  bedoot  in  het  jaar  11 15  naar  Italië  te 
trekken;  deels  omdat  'er  onderhandelingen  op  til 
waren  met  deu  Griekfchen  Keizer  alexius  ,  die  aan 
den  Paus  voordellen  had  laten  doen,  om  zich  te 
Rome  als  wettig  Keizer  te  laten  kronen;  deels  uit 
hoofde  van  de  dood  van  de  Markgravinne  mathil- 
Dis  ,  die  alle  hare  goederen  en  bezittingen  aan  dtn 
Roomfchen  Stoel  bij  uiterften  wil  vermaakt  had  , 
zonder  zelfs  behoorlijk  te  onderfcheiden  tusfchen  ha- 
re eigene  bezittingen  en  die  welke  Leenen  waren  van 
het  Keizerrijk  ,  alhoewel  de  Paufen  in  het  vervolg 
enkel  aanfpraak  gemaakt  hebben  op  hare  erfgoede- 
ren ,  ( allocïium  Mathildis, )  hendrik  in  Italië  ge- 
komen,  maakte  zich  in  het  jaar  11 16  meester  van 
alle  de  bezittingen  van  mathildis;  van  de  Leen- 
goederen ,  als  Keizer ,  en  van  hare  Erfgoederen ,  als 
zijnde  haar  naaste  bloedverwant  ;  zonder  dat  pa- 
scHALis  in  üaat  was,  zich  hier  in  tegen  den  Kei- 


zer 


.   (*)  HARD.  /.  c.  pa^.  1933. 


GESCHIEDENIS.  ^5 

«er  te  vérzetten,   hoewel   zijne   opvolgers  zich  beij-       v 

verd  hebben,  hunne  aanfpraken  te  doen  gelden,  ge-    ^^^^ 

lijk  zij  ook  hare  weldoenfter   vereerd   hebben,   toen  Hoofdft. 

URBANUS    Vin    in  het  jaar   1630  haar   lijk    uit   het  na  C.  G, 

Bejjedictyner  Klooster  te  Padoliro  naar   Rome   heeft  l^^''^°{'3- 
•^  tot  151 7, 

kten  overbrengen,  en  daar  in  de  Pieterskerk  begra-  n^ 

ven ,  alwaar  een  fchoon  praalgraf  van  wit  marmer 
met  haar  ftandbéeld  en  een  Latijnsch  opfchrift  ter 
harer  cere  werd  opgerigt. 

Men  begrijpt  ligtelijk ,  dat  het  in  bezit  nemen  der  hendrik 
landen    van    mathildis    door    den    Keizer    weinig   .f '^'' 
diende ,  om  hem  met    den  Paus   te   bevredigen ,   al-  dennaal 
hoewel    de    Keizer,    getroffen   door  den    verwarden  f^I^o™^ 
toeftand  van  Duitschland  ^  en   door  eene   geweldige 
aardbeving  in   het  jaar   11 17,   den  Paus   voorflagen 
van  vrede   liet  doen ,   doch  waar  op   de  Paus   ant- 
woordde:    dat  hij  zijne    hem   afgeperste   belofre   ge- 
houden, en  den  Keizer  niet  in  den  ban  gedaan  had, 
maar  dewijl   de  Bisfchoppen  zulks   gedaan   hadden, 
kon    hij    niet  dan   met   derzelver    goeddunken   hem 
daar  van  ontheffen.      Inmiddels  naderde  de   Keizer 
Rnme^    alwaar    hij    in  het  jaar   1117  zijne  intrede 
deed ,   wordende   door  het  Volk  en  de  Wereldlijke 
Grooten  met  vreugde  verwelkomd  ,   terwijl  de   Paus  ~    ■ 

naar  Benevento  geweken  was.  hendrik  zelve  ver- 
haalt, in  eenen  Brief,  die  nog  voorhanden  is  (*), 
dat  hi-i,  nadat  de  Paus  hem  had  laten  verzekeren, 
tot  vele  flappen  van  zijne  Legaten  tegen  den  Keizer  .   ., 

geen 
(*)  In  UDALRICJ  Babenberg.  Cod.    Epistol.  Epi%t,  318. 
in  ECCADi  Corp.  Ilist,  Med.  avi  T,  II.  />.  331.  . 

F3 


86  KERKELIJKE 

V       geen  last  gegeven  te  hebben ,   zich  naar  de  Hoofd- 

BOER      f\ad  begeven  had  ,  om  een  hevig  oproer  der  Romei- 

Hoofdrt.   "^"  ^^§^"  ^^"  P^^^  ^^  rtillen;    dat  hij  op  het  Kapi- 

na  C.  G.  tooi  eene  vergadering  van  al  de  btenden   had  gchou- 

tot^i^^iy  '^^"'  ^^^  ^^  Kardinalen  drie  uit  hun  midden  aan 
,  ..  hem  hadden  gezonden  met  vredesvoorflagen ,  onder 
voorwaarde:  dat  hij  van  de  Investituur  door  ftaf 
en  ring  zou  afzien;  maar  dat  hij,  (de  Keizer,)  ge- 
antwoord had,  dat  dit  een  Keizerlijk  regt  was,  het- 
welk hij  niet  op  kon  geven.  Ten  laatften  fchrijft 
de  Keizer  aan  den  Bisfchop  van  Regejtsburg ,  aan 
wien  deze  Brief  gerigt  is :  Deze  zijn  die  muggen- 
zifters,  van  welken  de  Zaligmaker  fpreekt,  die  om 
kleinigheden  het  groote  vergeten;  en  hij  eindigt  met 
^e  verklaring:  dat  hij  den  ban  niet  vreest.  De  in- 
houd van  dezen  Brief  verfchilt  dus  veel  van  de  aan- 
fpraak,  welke  pandulf  (*)  den  Keizer  laat  hou- 
den aan  de  Geestelijkheid,  waar  in  hij  haar  tot 
eenigheid  vermaant,  en  voor  zich  zelven  de  bekee- 
ring als  een  zondaar  belooft  enz.  Ook  liet  hen- 
üRiK  zich  daar  op  van  den  Aartsbisfchop  van  Bra- 
ga^  dien  de  Paus  aan  hem  gezonden  had,  de  Kei- 
zerlijke kroon  opzetten. 

In  Enge-       paschalis  kon  dus  den  twist  over  de  Investituui^ 

^^"'',   ,    met  HENDRIK  niet  ten  einde  brengen,  maar  in  En- 

wordt  de  ^     ' 

tmst over  geland ,  alwaar  anselmus,  Aartsbisfchop  van  Kan- 
delnves-  terbury  ^  met  zijnen  Koning  hendrik  I,  federt  het 
ilist.         j^r  ï*oo  insgelijks  daar  over  geflreden  had,  werd 

de- 
CO  Fit.  PafchaL  II.  ap.  murat.  T,  III.  P.  I.  SS,  Rer, 
Ital.  pag.  385. 


GESCHIEDENIS.  87 

dezelve  in  het  Jaar  iioó  bijgelegd,  roen  van  de  zij-       v 
de  der  Bislchoppen    werd   toegegeven ,   dat   zij    den.     ^o^k 
eed  van  getrouwigheid  doen  zouden.  Hoofdfl. 

Ook  nam  de   langdurige  twist    met    filips,   Ko-  na  C.  G. 
ning  van  Frankryk ,  in    het   jaar    1105  een    einde.  J^^'"^°73« 
De  ban  tegen  dezen  Koning,   in   het  jaar    iioo   in     — — 
de  Kerlcvergadering  van  Poitiers  uiigelproken ,  bleef  Eindevati 
zijne  kracht   behouden,    filips   verzocht   den   Paus  metnLips 
om  aflaat,  waar  op  deze  in  het  jaar  11 04  den  Bis-  Koning 
fchop  RiCHARD  van  Albano  naar  Frankryk  zond,  I^"  ,    , 
om  onderzoek  te  doen.    Deze  hield    eene   vergade- 
ring te  Beaugenci  bij    Orleans ,   op   welke    ook    de 
Koning  en  bertrada  verfchenen ,  en  zich ,  volgens 
het  voorfchrift  van  den  Paus,  gereed  toonden,    om 
onder  eede  te  beiooven ,  dat  zij  voortaan  zonder  ver- 
lof van  den  Paus  niet  zamen  wonen  zouden.  Doch 
na  lange  gefprekken  Vv'erd  niets  bedoten,   terwijl   de 
Koning  zich  beklaagde,  dat  hij  Hecht  behandeld  was. 
Daar  op  gaf  de  Paus  aan   den   Aartsbisfchop   lam- 
bert  van  Arras  volmagt ,  om  den  Koning  en  ber- 
trada van  den  ban  te  ontheffen,   als   zij    den  ge- 
melden  eed  deden  (*),     Dus  kwam  de   Koning   in 
de  vergadering  der  Aartsbisfchoppen  en  Bisfchoppen 
te  Parys ,  in  het  jaar  1105,  in  de  houding  van  eenen 
boeteling ,  met  bloote  voeten ,  en  verkreeg  den  aflaat , 
waar  na  bij,  gelijk  ook  bertrada,   den   eed  aflei- 
de.    Evenwel  bieef  filips  tot  aan  zijn'  dood  in  het 
jaar    1108   met  bertrada  a!s    met   zijne  Gemalin 

le- 
(*)  PASCH.  II.  Ep.  Z5-  ^P'  nARD,  /.  c.  p,  I7p8. 

F4 


88 


KERK  EL  IJ  KE 


V 

BOF.K 
IV 

Hoofdft. 
na  C.  G 
Jaario73, 
tot  15 17. 


'sPaufcn 
Legnten 
vinden 
tegen- 
ftand  in 
Enge- 
land , 
Hongnry 
en  enz. 


leven ,  vvnar  uit  men  befloten  heeft ,  dat  de  Paus , 
dewijl  ook  'sKonings  eerde  Gemalin  voor  lang  over- 
leden was,  verlof  tot  dit  tvveede  huwelijk  zal  gege- 
ven hebben ,  hetwelk  echter  anderen  ontkennen. 

Dewijl  men  ook  in  verfcheidene  Staatsftiikken  ge- 
durende de  regering  van  filips  de  dagteekening 
vindt:  Regnnnte  Domino  nostro  yefu  Christo^  zon- 
der bijvoeging  van  het  jaargetal  van  'sKonings  re- 
gering ,  heeft  men  daar  uit  afgeleid ,  dat  filips 
zich ,  gedurende  zijnen  ban  ,  van  de  regering  ont- 
houden zal  hebben;  tot  dat  blondrl  in  een  opzet- 
telijk werk  over  deze  fpreek wijze  getoond  heeft,  dat 
men  dezelve  ook  in  vele  andere  openbare  ftukken 
plag  te  gebruiken,  om  zijnen  eerbied  jegens  jezus 
als  Koning  te  kennen  te  geven. 

Bij  al  den  eerbied  echter,  met  welken  de  bevelen 
van  dezen  Paus  in  bijkans  alle  Europifche  Landen 
ontvangen  werden ,  gebeurde  het  echter  nu  en  dan, 
dat  men  zijne  Legaten  niet  wilde  erkennen;  gelijk 
zulks  aan  zijnen  Legaat  guido,  Aartsbisfchop  van 
Vienne^  in  het  jaar  iioo  gebeurde,  in  Engeland^ 
alwaar  men  geenen  anderen  Plaatsbekleeder  van  den 
Paus  erkennen  wilde,  dan  den  Aartsbisfchop  van 
'Kanterbury.  In  Hongaryë  weigerde  de  Aartsbis- 
fchop van  Colocza  den  eed,  dien  de  Paus  hem  af- 
•vergde,  dat  hij  den  Pausfelijken  Legaat  gehoorzamen 
en  onderhoud  bezorgen  zou.  Ook  klaagde  vele  eer- 
lijke lieden  ten  dezen  tijde  overluid  over  de  geld- 
zucht, roofzucht,  onregtvaardigheid ,  weelde  en  an- 
dere   buitenfporigheden    der  Pausfelijke   Legaten   in 

ver- 


GESCHIEDENIS.  89 

verfcheidene  landen  (*).     Ook   fchrecf  onder  ande-       V 
ren  een  ongenoemde  Geestelijke  in   naam  der  Kerke     ^^^^'^ 
van  Luik  eenen  Brief  aan  den  Paus  met   (toiite   ver-  ^oofdf!. 
wiitingen,  dat  hij  den  Graaf  robert   van    Vlaande   '^n  C.  G. 
ren  tot  vergeving  van  zijne    zonden   opgewekt   liad,  '^['^jrfy 

om    hunne    goederen    te   plunderen;    onder  anderen    

wordt  in  dezen  Brief  gezegd :  dat  door  de  heersch- 
zucht  van  den  Roomfchen  Stoel  vele  ongehoorde 
dingen  bedreven  werden ;  dat  de  Keizers  verfcheide- 
ne  Paufen  veroordeeld  en  afgezet  hadden;  dat  der- 
zelver  moed  daar  bij  meer  gegolden  had,  dan  de 
ban  van  hildebrand  en  zijne  opvolgers,  en  dat 
deze  Paus  de  eerde  geweest  was,  die  de  Priester- 
lijke lans  tegen  de  krojn  van  het  Rijk  had  opgehe- 
ven (f). 

Paus  PASCHALis  n  overleed  den  21  den  Jnnuarij  Doodv?n 
des  jaars  11 18,  juist  als  hij  aan  het  hoofd  van  een  ^'^^'^^^' 
klein  leger  krijgswerktuigen  liet  opr'gren ,  om  de 
Keizerlijke  partij  uit  de  St.  Pieterskerk  ie  verdrijven. 
BARONius  berispt  dezen  Paus  zeer,  omdat  hij  de 
zwakheid  gehad  heeft,  van  al  te  getrouw  aan  zijnen 
eed  te  zijn,  en  den  Keizer  niet  in  den  ban  gedaan 
te  hebben,  muratori  daartegen  prijst  hem,  dnt  hij 
zijnen  eed  heeft  gehouden ,  en  den  Kar  iinalen  te- 
vens toegelaten ,  om  den  ban  tegen  den  Keizer  uit 
te  fpreken.  De  onpartijdige  zal  echter  moeite  heb- 
ben, 
.  (^*)  PETR.  DE  MARCA  de  Concovd.  Sacerdot.  et  imper. 
L.  V.  C  49 ,  50.  p.  j\u 

( t )  Inter  Ephtt.  Pafchal.    II.  ap,   hard.   Tom.   VI. 
P.  II.  p.  1759.  "J 

F5 


90  KERKELIJKE 

V       ben ,  om   hem    van    fchandelijke  huichelarij   vrij   te 

Bottt     keuren. 
IV 

Hoofdft  ^^^^  dagen  na  den  dood  van  paschalis  II  ver- 
na  C.  G.  koren  de  Kardinalen  den  Kardinaal  en  Kanfelier  der 
i^^^^^^^'  Room/che  Kerk  joannes  cajetanus,  (naar  zijne 
..  Vaderllad  Gaëia,)  eenen  getrouwen   aanhanger  van 

GELAsius  PASCHALIS,  tot  zijncn   opvolger,  onder  den  naam 
Paus*'^  '   ^^"    GELASIUS    il.      Maar    nauwelijks    had    cenci 
FRANGiPANi,  ceu  der  vermogendfte  Heeren  te  Ro' 
me ,  het  hoofd  der  Keizerlijke  partij ,  dit  vernomen  , 
of  hij  viel  met  eenige  gewapenden  in  de  Kerk,  waar 
GELASIUS   de   eerde   eerbewijzen  ontving,  en  greep 
den  Paus  bij  de  keel,  floeg  hem  met  vuisten,  trap- 
te hem  met  de  voeten,  en  wondde  hem  bloedig  met 
zijne  fporen,  en  hem  dus  in  zijn  huis  gefleept  heb- 
bende ,    wierp   hij   hem,    met  ketenen  beladen,  in 
eenen  Kerker,     Ook  werden   de   Kardinalen  en  Bis- 
fchoppen  niet  minder  mishandeld.  Maar  eenige  voor- 
name Heeren  en  het  Volk,  de  wapens  opgevat  heb- 
bende, noodzaakten  de  frangipani,   den  Paus  los 
te  laten.      Doch  na  zijne  kroning    kreeg  de  Paus 
's  nachts  tijding,  dat  de  Keizer,  die  op  het  eerde 
berigt  van  den  dood  van  paschalis  naar  Rome  op- 
getrokken was,  door  een'  bedekten  gang  in   de  Pie- 
terskerk gekomen  was,  welke  zijne  aanhangers  nog 
in  bezit  hadden,     gelasius  nam  terftond   de  vlucht 
in  een  burgerhuis,  en  ging  's  morgens  op  den  Tiber 
fcheep ,  om  in  zee  te  fteken ,  maar  door  ftorm  terug 
gedreven,  droeg  de  Kardinaal  van  Alatro  hem   op 
zijne  fchouders  in  het  Kasteel  Ardea^  van  waar  hij 
eindelijk  in  Ga'èta  ontkwam.    De  Keizer  zond  hief 

op 


GESCHIEDENIS.  91 

-op  Gezanten  aan  hem,   om  hem   te  verzoeken  naar       y 

Rome  te    keeren,    waar    de  Keizer  ziine   inwijding     «Joe» 

wilde  bijwonen ,  maar  de  Paus ,  den  Vorst  niet  ver-  Hoofdfl. 

trouwende ,  weigerde  dit  voorltel ,   maar  bood  aan ,  ria  C.  G. 

d«.n  tegenwoordigen   twist  te  Milanen  of  Cremona  J^^"°73» 

^oc  151 7» 
op  eene  Sijnode  te  laten  onderzoeken  (*).  .. 

De  Keizer ,  zich  hier  door  geregtigd  oordeelende ,  hendriic 

om  eenen  anderen  Paus  te  doen  verkiezen ,   werd  in  ^„„^„  ^„ 

Maart  des  jaars  11 18,  die  zelfde  Aartsbisfchop  van  deren 

Bram^  BURDiN,   die   den  Keizer  voor   de   tweede  ^^^"^*^^*^'' 

^      ^  GORIUS 

keer  gekroond  had ,  tot  Paus  benoemd  ,  die  den  viH. 
naam  van  gregorius  VIK  aannam.  De  Romeinen 
waren  ook  op  gelasius  verftoord ,  omdat  hij  twee 
afgelegene  (leden  voorgeflagen  had,  en  werden  ver- 
ders door  den  vermaarden  Leeraar  in  de  Regten, 
GUARNERius  of  iRNERius ,  opgezct.  Van  dezen 
Paus  liet  hendrik  zich  nog  eens  kronen,  terwijl 
GELASIUS  hen  beiden  te  Kapua  in  den  ban  deed  (f). 

Toen  de  Keizer  naar  Lomhirdyë  terug  getrokken  Dood  van 
was ,  waagde  de  Paus  het ,  om  naar  Rome  te  rei-  gelasius 
zen.  Maar,  als  hij  daar  in  eene  Kerk  de  Mis  las, 
overvielen  de  frangipani  de  wijk ,  waar  hij  zijn 
verblijf  had ,  waar  uit  een  gevecht  met  zijne  aan- 
hangers ontftond;  gedurende  hetwelk  hij  buiten  de 
ftad  vlugtte.  Thans  zeide  hij  tegen  zijn  gevolg: 
dat  hij  dit  nieuwe  Babyion  ^  zoo  als  de  Profeten  het 
noemden,  Sodom  en  Egypte  wilde  ontvlieden;   ja, 

als 

(*)  Gelafii  II.  Epist,  ap.  hard.    Tom.   VI.  Part,  II. 
$ag.  1941. 

(t)  PETR.  Diac,  Chron,  Moaaü.  Cafin,  L.  IV.  C.  64. 


92  K  E  R  K  E  L  IJ  K  E 

V       als  liet  mogelijk  was,  wilde  hij  liever  édnen  Keizer 
BOER     hebben,    dan    velen;   waar    op  al  de  aanwezenden 

IV  7  r 

Hoofdfl.   ^fnenl    riepen.      De    Paus    zeilde   vervolgens    naar 

na  C.  G  Fraiikryk  met  zes    Kardinalen   en    andere   aanziene- 

Jaarro73  j.m  ^  ^i^^Qn  en  Geesteliiken.     Hier  werd  hij  met  al- 

tot  151 7.    -■ 

,  Icn    eerbied    ontvangen  ,    en  ftond   nu    gereed  ,    te 

Rheims  eene  Sijnode  te  houden,  toen  hij  den  apften 
Januarij  des  jaars  11 19  in  het  Klooster  C///^«3' over- 
leed, na  den  Kardinaal -Bisfchop   van   Preneste  tot 
zijnen  opvolger    te   hebben    aangeprezen ;   doch    die 
volftrekt    deze    waardigheid    weigerde ,    maar    den 
Aartsbisfchop  guido  van  Vienne  daar  toe   voorbel- 
de, die  ook  door  de  Kardinalen  tot  Paus  verkoren 
werd ,  onder  den  naam  van  calixtus  II. 
CALixTus      calixtus  U  was  de  Zoon  van  eenen  Graaf  van 
11  wordt    Burgondië  ^  en  zoo  wel   met    het    Koninklijke    Huis 
van  Frankryk  als   met  Hendrik  V  vermaagdfchapt , 
doch  den  laatstgemelden   had    hij  reeds   voor   zeven 
fi-  • '         jaren  als  Pausfelijk  Legaat  op  eene  Sijnode  te  Flenne 
*'^  in  den  ban  gedaan.     Thans,  nadat  hij  te /^V««(?  ge- 

kroond was,  hield  hij  in  het  jaar  1119  twee  Kerk- 
vergaderingen. Op  de  eene  te  Touloufe  werden  ze- 
kere Ketters  veroordeeld,  die  de  Sacramenten,  den' 
geheelcn  ftand  der  Geestelijkheid ,  en  het  wettig  hu- 
welijk verwierpen;  ook  werd  aan  de  Vorsten  en  an- 
dere Leeken  verboden,  geene  Kerkelijke  inkomftert'^* 
noch  de  goederen  van  overledene  Geestelijken  aart' 
zich  te  trekken  (*).  De  tweede  vergadering  werd 
te  Rheims  gehouden ,  alwaar  Prelaten  uit  Frankryk , 

En- 
C*)  ConcU..Tolo&  ap,  hard.  T.  VI.  P.  II.  p,  1977, 


GESCHIEDENIS.  93 

Engeland  en  Italië^  en  uit  DiiitschJand  onder  an-       v 
deren  ook  de  Aartsbisfchop  van   Mentz  tegenwoor-     ^'^^^ 
dig  waren;  maar  de    Koning  van  Engeland,  hen- j.joofj(^^ 
DRiK  I,  had  zijne  Bisfchoppen  verboden,   op  dezel- na  C.  G. 
ve  klagten  tegen  malkanderen  in  te  brengen,   dewijl  J^'^.      '^^ 
hij  hun  zelve  in  zijn  Rijk  regt  doen  zou;    ook  zou-       .i    ■- 
den  zij  wel   de  Pausfelijke  fchikkingen   nederig   aan- 
hooren,  maar  geene  overtollige  nieuwigheden  mede- 
brengen.    LODEWYK   VI,   Koning    van    Frankryk  ^ 
verfcheen  zelve  met  een  aantal  van  zijne  Grooten  op 
deze  Sijnode ,  en  bragt  klagten  in  tegen  den  Koning 
van  Engeland,  ook  werden  nog  andere   klagten  van 
aanzienlijke    lieden    gehoord,    maar   de  hoofdzaak  , 
welke  ter  tafel  kwam ,  betrof  den   langdurigen  twist 
met  den  Keizer  over  de  Investituur, 

Deze  Vorst  had  alle  reden,  om  van  dezen  twist 
een  einde  te  maken.  De  binnenlandfche  oorlog  iu 
Duitschland  vermeerderde  van  jaar  tot  jaar  de  wan- 
orden ;  en  niemand  was  heviger  tegen  den  Keizer  in 
de  weer,  dan  zijn  voormalige  vriend  adelbert, 
Aartsbisfchop  van  Mentz,  In  Sakfen  had  men 
reeds  eigendunkelijk  de  Investituur  afgefchaft  ;  de 
Bisfchop  van  Verden  was  door  den  Aartsbisfchop 
van  Keulen  ingewijd ,  zonder  zich  om  de  goedkeu- 
ring van  HENDRIK  te  bekreunen.  In  het  jaar  11 18 
werd  de  Keizer  met  eenige  Vorsten  op  eene  Sijnode 
te  Keulen  in  den  ban  gedaan.  Eindelijk ,  als  de  ge- 
nen ,  die  zich  tegen  den  Keizer  verbonden  hadden , 
hem  met  de  afzetting  dreigden  ,  hield  hij  in  het  jaar 
1119  eene  algemeene  Rijksvergadering  te  Trihur  , 
waar  hij  alleu   bevredigde.     Op    deze    vergadering 

kwa- 


94  K  E  R  K  E  L  IJ  K  E 

V       kwamen  ook  Gezanten  van   calixtus  en  greccJ» 
■oEK     Rius ;  maar  het   grooifte  deel   der  Rijksbenden  er* 
Hoofdft.  kenden  den  eerden  als   Paus,   en   wilde  den  ouden 
na  C.  G.  Kerkelijken  twist  te  Rome  bijgelegd  hebben. 

r*^i7       ^^^  ^^  Sijnode  daar  nog  gehouden  werd,  had  'er 
,  eene  onderhandeling   plaats   tusfchen  den   Keizer  en 

den  Bisfchop  van  Chalons^  en  den  Abt  van  Clugny, 
Deze  floegen  voor,  dat  de  Keizer  van  de  Investi- 
tuur zou  afzien ,  onder  voorwaarde ,  dat  de  Bis- 
fchoppen  en  Abten  voor  hunne  Regalien  den  Kei- 
zer de  fchuldige  dienden  zouden  bewijzen.  Dit 
werd  van  den  Keizer  en  den  Paus  beiden  aangeno- 
men, en  een  vergelijk  op  dien  voet  ontworpen.  De 
Paus  ging  toen  zelve  in  October  des  jaars  1119  op 
reis,  om  met  den  Keizer  een  mondgefprek  te  hou- 
den; maar  zijne  Gezanten,  door  hem  vooruitgezon- 
den ,  ontmoetten  den  Keizer  aan  het  hoofd  van 
30,000  foldaten ,  waar  op  de  Paus  niet  verder  ging. 
'sPaufen  Gezanten  vonden  den  Keizer  ongenegen, 
om  het  vergelijk  te  bekrachtigen,  integendeel  ver- 
klaarde hij,  van  de  Investituur  niet  eer  te  zullen 
afzien  ,  voordat  hij  het  goeddunken  van  alle  zijne 
Rijksbenden  vernomen  zou  hebben. 

Nu  keerde  calixtus  naar  Rheims  terug,  alwaar 
de  vergadering  de  eigenlijke  Simonie  op  nieuw  ver- 
oordeelde, en  voorts  alle  Investituren  van  Bisdom» 
men  en  Abdijen  door  Leeken ,  op  ftrafFe  van  den 
ban ,  en  verlies  der  Geestelijke  waardigheid  verbood, 
In  het  eerst  wras  bij  dit  laatfte  befluit  ook  inge- 
voegd :  en  van  alle  Kerkelijke  bezittingen ;  maar 
dewijl  de  Geestelijkheid  vreesde,  dat  daar  door  baar 

de 


GESCHIEDENIS.  95 

de  Tienden  en  andere  inkomften  onttrokken  mogten       v 
worden,  noodzaakte  zij  den  Paus,  om   deze   woor-    ^oek 
den  weg   te  laten ;  vervolgens   fprak  hij  in  tegen-  Hoofdft. 
woordigheid  van  al  de   Aartsbisfchoppen ,  Bisfchop-  na  C.  G. 
pen  en  Abten,  die  ten  getale  van  427   tegenwoor- J^^"°^^* 
dig  waren ,  en  brandende  kaarfen  in  de  handen  had-  , 

den ,  den  ban  tegen  den  Keizer ,  den  Tegenpaus  en 
derzelver  aanhangers  uit ,  waar  op  de  kaarfen  wer- 
den uitgebluscht.  Eenige  Bisfchoppen  waren  niet 
vergenoegd ,  dat  de  Keizer  in  den  ban  gedaan  werd , 
maar  dewijl  de  Paus  dreigde  hen  insgelijks  van  de 
gemeenfchap  uit  te  fluiten,  durfden  zij  hem  niet 
verder  tegen  fpreken  (*), 

Door  dezen  afloop  der  vergadering  te  Rheims 
werd  aan  het  gezag  des  Keizers  een  nieuwe  flag 
toegebragt;  de  Sakfen  fl:oorden  zich  voortaan  geheel 
niet  aan  hem ,  en  vervulden  de  openflaande  Bisdom- 
men met  eigene  verkiezing ,  terwijl  de  Aartsbisfchop 
van  Mentz  deze  nieuwverkorenen  inwijdde,  zonder 
dat  'er  van  den  Keizer  gefproken  werd.  hendrik 
daartegen  handhaafde  zijne  regten  met  de  wapenen, 
en  maakte  fchikkingen,  om  Mentz,  het  hoofdbol- 
werk  van  zijne  partij,  te  belegeren;  doch  als  de 
legers  in  het  jaar  1121  gereed  (londen,  eenen  be- 
llisfenden  flag  te  wagen,  werd  op  's  Keizers  voor- 
del een  wapenfl:ilftand ,  en  kort  daar  na  te  WurtS' 
hurg  de  vrede  voor  Duitschland  gefloten;  en  men 
kwam  overeen,  dat  de  Paus  eene  algemeene  Kerk- 
vergadering zou  befchrijven,  opdat  het  gene   door 

geen 

(*)  HARD.  /.  Cf,    ip83,    1991'  / 


95  K  E  R  K  E  L  IJ  K  E 

V       geen  mcnfchelijk  oordeel    beflist  kon   worden,  doof 

»oEtt      }j^f  oordeel  des  li.  Geestes  zou  beflist  worden  (*). 
IV 
lloordft.      Ondcrtusfchen  was   calixtus    volkomen  meester 

na  C.  G.  van  Rowe  geworden.     Zoo  dra  hij  in  het  jaar  1120 

cTi^'I?  "^"^   ^''^"^n^  ï^  Rome   wedergekeerd   was,   vlugtte 

. GREGORius   VIII,  dien  de  tegenpartij  enkel  burdin 

De  Te-     noemt,  naar  Suiri ,  een   vast   ftadje  in  de    nabuur- 
GOEGo-^    fchap  van  Rome.     Maar  hier  werd  hij  in    het   vol» 
Ri;sVIIIgende  jaar  door  den  Paus   belegerd,  en  toen  de  in- 
ineen       ^voners  de    ftad    hadden    overgegeven  ,   ruggelings  , 
gebannen  met  een  fchapcnvacht  bekleed,    op    een   kameel   ge- 
zet, waar  van  men  hem  den  flaart  in  de  hand  gaf, 
en  in  deze  houding  naar  Rome  gebragt,  en  eindelijk 
werd  hij  in  een  Klooster  gebannen  (f).    Dezen  hin- 
derpaal der  verzoening  met  den  Keizer   dus  uit  den 
weg  geruimd  zijnde,  zond  de   Paus   den   Kardinaal- 
Bisfchop  van  Ostia,  als   zijnen   Legaat^  met  twee 
andere  Bisfchoppen ,  in  het  jaar  1122,  om  over  die 
verzoening  te  handelen,  naar  Duitschland^  van  waar 
'er  reeds  ten  zelfden  einde  Afgevaardigden  gezonden 
waren.     'Er  was  wel  ten    dezen   lijde   eene    nieuwe 
fcheuring  in  Duitschland    omftaan.     Na  den   dood 
van  den  Bisfcnop  eklong  van    Wurtshurg^  in  het 
jaar  iiai,  waren  de  Domheeren  omtrent  zijnen  op- 
volger verdeeld ,  en  de  Keizer  had    aan   gebuard  , 
Graaf  van   Henneburg  ^  terfl:ond   de  Investituur  ge- 
fchonken,  terwijl   rutgers  ,  deszelfs   mededinger, 

dooj 

(*)  Annalhta  Saxo  p.  645. 

(t)  PANDT-LF.   Pis.  Fit.    Calixti   II.  />.   419.   Cardin. 
de  arragenia  Vit ,  ejind.  p.  410. 


G  E  S  C  H  I  E  D  E  .\M  S.  97 

door    den    Aartsbislchop    van    Mentz    onderfieuiid       V 
werd ;    ook    ftond    de   Keizer    op    het   punt ,    om     ^^^^ 

i  V 

Afchajfenhurg  ^  hetwelk  door  den  Aartsbislchop  on-  Hoofdd, 
langs  verfteikt  was,  te  belegeren,  wanneer  de  Paus-  ^^  C-  G, 
feliike  Legaat  op   eene  Sijnode   aan    den   vrede    ar-  i^JW^'i* 

beidde ,  en   de    Aart.sbisfchop   adelbert    zelve    tot 

zachtere  gevoelens  werd  overgehaald ,  zoodat  hij  aan 
den  Paus  tchrcef:  dewijl  zoo  wel  het  Rijk  als  de 
Keizer  de  beleening  door  ffaf  en  ring  als  het  ware 
volgens  een  erfelijk  regt  wilden  bezitten  ,  en  de 
Leeken  in  het  gemeen  deswegens  de  Bisfchoppen 
van  de  Pausfelijke  partij  rustverftoorders  van  het 
Rijk  genoemd  hadden,  zoo  was  het  niet  mogelijk, 
den  Keizer  alle  aandeel  aan  de  verkiezing  der  Bis- 
fchoppen te  ontzeggen. 

Eindelijk  werd  in  het  jaar  usa  op  eene   Rijksver-  Verdrag 
eadering   te    Worms ,    met    eenige    verzachting  der )? " 
Pausfelijke    eifchen  ,    het    vergelijk  ,   (  Concordatum 
Wormatienfe , )    met    den  Keizer  gefloten.      Vooraf 
ontfloegen    de    Pausfelijke    Gezanten   den   Keizer  en 
zijn  ganfche  leger  van  den  ban.    Daar  op    ftelde  hij 
den  Legaat  een  gefchrift  ter  hand    van   den    volgen- 
den inhoud:    ,,  Ik,  hendrik,   door  Gods  genade 
„  Roomsch  Keizer,  late  uit  liefde  tot  God,   tot   de 
„  Heilige  Roomfche  Kerk  ,  en   tot   den   Heer  Paus 
„  CALixTus,  ook  tot  losgeld  voor  mijne  ziel,  aan 
„  God  ^   en    zijne   heilige    Apostelen,    petuus  en 
5,  PAULUS,  insgelijks  aan  de  heilige ivoöw/c/^^ Kerk, 
,,  alle  Investituren  door    ring    en  fiaf,   over;  ook 
,,  geef  ik  toe ,  dat  in  alle  Kerken    de   verkiezing  en 
„  invvijding  vrij   gedaan   worde.    De  bezittingen  eu 
X\a  Deel.  G  ,,Re- 


9»  KERKELIJKE 

V       „  Regalien  van  den  Heiligen  petrus,  welke,   van 

^^^     „  het  begin  dezer  oneenigheid  af,   tot  op  den  hui- 

Hoofdft.  5»  digen  dag,  ten  tijde  mijns  Vaders  en  in  mijnen 

na  C.  G.  ^j  tijd ,  zijn  genomen ,  en  welke  ik  nog  heb ,  zal  ik 

10^1?! 7!  »  ^^^  ^^  ^^^^^'  Roomfche  Kerk   terug  geven ;  maar 

„  welke  ik  niet  heb,  derzelver  teruggave  zal  ik  ge- 

„  trouwelijk   bevorderen.    Ook  zal  ik  de  bezittin- 

„  gen  van  alle    andere  Kerken,   naar  den  raad  der 

,,  Vorsten,  van    andere    Geestelijken    en    Leeken , 

„  volgens  regten ,  als  ik  ze  heb ,  terug  geven ,  en 

„  als  ik  ze  niet  heb,  derzelver  teruggave   getrouwe- 

,,  lijk   bevorderen.     Aan   calixtus  en  de  Heilige 

„  Roomfche  Kerk  geve  ik  eenen  waren   vrede;  ook 

„  aan  allen,  die  zijne   partij  gehouden  hebben,   of 

„  nog  houden  ,  ook  zal  ik  de  Heilige  Roomfche 

5,  Kerk    getrouwelijk    bijftaan  ,    als    zij   mijiie   hulp 

5,  vordert."  —  Daartegen  gaf  hem  de  Legaat  de 

volgende  fchriftelijke  verzekering:    „Ik,  callxtus, 

„  knecht  der  knechten  Gods,   aan  hendrik,  van 

„  Gods  genade  Roomfchen  Keizer!    Ik  fla  toe,  dat 

„  de   verkiezingen  der   Bisfchoppen    en   Abten  des 

„  Duitfchen  Rijks  ^    die  tot    het    Rijk  behooren, 

„  (dat  is,  die  onmiddelijk   onder  hetzelve  ftaan,) 

„  in   uwe   tegenwoordigheid  zonder  eenige  Simonie 

„  en  geweld  voltrokken  worden;   en  dat  gij,  wan- 

„  neer  onder  de  partijen  eenige  oneenigheid  ontdaan 

„  mogt,  naar  den  raad  en  het  oordeel  van  den  Me- 

„  tropolitaan,  en  der  overige  Bisfchoppen  der  Pro- 

„  vintie,  aan   het  verftandigfte   deel  uwe  goedkeu- 

„  ring  en  bijftand  fchenken  moogt.  Maar  de  nieuW' 

5,  verkozene  zal  de  Regalien  van  u  door  den  fchepter 

ont* 


» 


GESCHIEDENIS.  99> 

„  ontvangen  ,  uitgezonderd  alles ,  wat  openbaar  aan       v 
„  de  Roomfche  Kerk  behoort;  en  hij  zal  doen,  wat     ^^^ 


„  hij  dienvolgens  u  te  doen  fchuldig  is.    Maar   uit  Hoofdfl. 
5,  andere  gedeelten  des  Rijks  zal  de   gewijde  binnen  ^^  C.  G, 

5> 


zes  maanden  van  u  de  Regalien  door  den  fchep-  \^^  1C17* 
„  ter  ontvangen.  Waar  gij  bij  mij  over  klagen 
„  zult,  daar  in  zal  ik  u,  volgens  mijnen  fchuldigen 
„  pligt,  bijftand  bewijzen.  Ik  geve  u  en  allen,  die 
„  uwe  partij ,  van  het  begin  dezer  oneenigheid  af, 
„  genomen  hebben ,  eenen  waren  vrede. "  Nadat 
deze  (lukken  openlijk  waren  voorgelezen,  hield  de 
Kardinaal  Legaat  de  Misfe ,  en  nam  tevens  den 
Keizer  door  den  kus  des  vredes  volkomen  weder  in 
de  Kerkelijke  gemeenfchap  aan  (*). 

Dus  eindigde  deze  krijg  tusfchen  het  Priesterdom 
tn  het  Rijk,  gelijk  men  hem  genoemd  heeft,  die 
vijftig  jaren  geduurd  had,  en  eene  bron  van  zoo  ve- 
le onoverzienbare  rampen  geweest  was.  Men  zal 
zich  misfchien  verwonderen,  dat  de  Pausfen  op  de 
beleening  door  Haf  en  ring  zoo  zeer  aangedrongen 
hadden,  en  evenwel  de  beleening  door  den  fchepter 
aan  den  Keizer  overlieten ;  maar  men  bedenke ,  dat 
een  ftaf  en  ring  zinnebeelden  van  eene  Geestelijke 
regering  vertoonden,  welke  men  in  de  handen  der 
Leeken  volftrekt  niet  dulden  wilde,  tevens  hadden 
de  Pausfen  bij  dit  verdrag  van  Worms  dit  voordeel, 
dat  zij  de  Keizers  beletten,  om  voortaan  de  Bisdom- 
men en  Abdijen  in  hun  Rijk  te  vergeven  of  te  ver- 

koo- 

( *  )  AnnalisSa  Snxo  pag.  648.  Abb,  Ursperg,  Chron. 
pag.  204. 

Ga 


ïoo  K  E  R  K  E  L  rj  K  E 

V       koopen ,  hoewel  aan  den  anderen  kant  het  opperge- 

^^^      zag  des  Keizers  over  de  Duitfche  Prelaten ,  ten  aan- 

Hoofdih    zien  van  de  landsheerlijke  regten,    bevestigd  werd; 

na  C.  G.  en  als  de  Keizers  de  verkiezingen  konden  bijwonen, 

10^1517.  ^^"  2.\x\^^    gewigtige  gevolgen   voor   hun   hebben  , 

■  alzoo  zij  daar  door  gelegenheid  hadden,   om  dezel- 

ven  naar  hunnen  zin  te  doen  uitvallen ,  behalven  het 

regt ,  hetwelk  hun  werd  gelaten ,  om  in  gevallen  van 

verfchil  uitfpraak  te  doen.    Doch   aan   den   anderen 

kant  werden  de  Keizers    bij  dit  verdrag   uitgefloten 

van  alle  deelneming  aan  de  verkiezing  der  Italiaan- 

fche  Bisfchoppen,  en  van   de  Pausfen   zelve,  welke 

zij  te   voren  bekrachtigd  hadden. 

De  twist  over  de  Investituren  had  zich  niet  alleen 
tot  de  Duitfche  Keizers  bepaald ,  fchoon  hij  met  de- 
zelven  het  hevigst  werd  doorgezet,  om  de  nadere 
betrekking,  welke  zij  van  onds  op  Italië  en  Rome 
zelve  hadden,  maar  in  Engeland  werd  hij  in  het 
begin  der  Xllde  eeuw  ook  gedreven  door  den  Aarts- 
bisfchop  ANSELMUs;  en  in  Frankryk  hadden  de 
Koningen  al  voor  het  jaar  1122  de  Investituur  door 
ftaf  en  ring,  als  ook  den  Leeneed  der  Geestelijkheid 
opgegeven. 

In  de  latere  jaren  der  XlFde  eeuw  fprak  Keizer 
FREDERiK  I,  vau  het  merkwaardig  gevolg  der  thans 
ingevoerde  vrije  verkiezing  der  Bisfchoppen  ,  zeg- 
gende tegen  eenen  Aartsbisfchop  van  Keulen:  ,,zoo 
lang  dit  naar  den  wil  des  Keizers  gefchiedde , 
vond  men  meer  regtfchapene  Priesters,  dan  thans, 
nu  zij  door  de  vrije  verkiezing  tot  den  Bisfchoppe- 
lijken  Stoel  komen.  Want  zij  deelden  de  Investi- 
tuur 


GESCHIEDENIS.  loi 

iuur  mede,  naar  mate  hunne  zeden  die  verdienden;        V 
maar  thans  worden  zij  niet  met  betrekldng  tot  God,     ^^^ 
maar  naar  gunst,  verkoren  (*),"  Hoofdft. 

CALixTUS  bekrachtigde  in  het  jaar  1123  het  ge-  oa  C.  G. 
flotene  verdrag  van  Worms  op  eene  Kerkvergadering  [^^  1517^ 
in  de  Lateraanfche  Kerk  te  Rome.  Behalven  den 
twist  over  de  Investituur  ^  door  welks  einde  hij  zij-^ 
ne  regering  vermaard  gemaakt  heeft,  had  hij  ook 
deel  in  eenen  twist,  welken  de  Engel fche  Aartsbis- 
fchoppen  van  Kanterhury  en  Tork  hadden  over  de 
onafhankelijkheid.  In  het  Jaar  1072  befliste  een 
Pausfelijk  Legaat  ten  voordeele  van  den  Primaat  van 
Kanterhm-y.  i\^aar  thurstan,  die  in  het  jaar  11 18 
Aarts bisfchop  van  Tork  geworden  was,  handhaafde 
de  regten  van  zijnen  Stoel,  waar  in  hij  door  pa- 
scha lis  II  onder fteund  werd.  Toen  in  het  jaar 
1119  de  Kerkvergadering  te  Rheims-  öoov  calixtus 
Il  gehouden  werd,  liet  hendrik  I  wel  toe,  dat  de 
Aartsbisfchop  thurstan  bij  dezelve  tegenwoordig 
zou  zijn,  doch  op  voorwaarde,  dat  hij  zich  van 
den  Paus  niet  zou  laten  wijden ,  evenwel  gefchiedde 
dit  kort  daar  na  te  Rheims.  hendrik  verbood  hem 
om  deze  reden ,  ooit  weder  in  E^igeland  of  in  het 
Hertogdom  Normandie  te  komen.  In  dit  Hertogdom 
te  Gifors  hield  de  Paus  niet  lang  daar  na  een  mond- 
gefprek  met  den  Koning,  wien  hij  toegaf,  dat  hij 
geen  Legaat  naar  Engeland  zou  zenden,  ten  zij  op 
begeerte  van  den   Koning,  en  wanneer  deszelfs  Bis- 

fchop- 

(*)   Arnold,    Lubcc.    Coutin,     Chron.    Slavor.    Libr, 
III.     r.p.  IJ. 

G3 


102  KERKELIJKE 

• 

V       fchoppen  niet  in   flaat   mogten  zijn,    zekere  zaken 

loEK     yan  belang  tot  (land  te  brengen.  De  Paus  verzocht, 

Hoofdft.   ^^f  HENDRIK  TiiURSTAN    wcder    wilde    herftellcn  , 

na  C.  G.  hetwelk  de  Koning    weigerde ,   omdat    hij   gezworen 

10^1^17^^*^'  ^^^  "°^^^  ^^  zullen   doen.     De   Paus   geloofde, 

— dat  het  genoeg  was,  als  hij  den  Koning  verzekerde, 

dat  hij  Paus  was,  (^ego  ApostoUcus  fum^')  en  dat 
hij  den  Koning  van  dezen  eed  ontflaan  wilde.  De 
Koning  verzocht  tijd  van  beraad,  en  liet  den  Paus 
toen  melden ,  dat  het  tegen  zijne  eer  flrced ,  zulk 
een  ontflag  aan  te  nemen,  dewijl  niemand  den  an- 
deren op  zijnen  eed  gelooven  zou,  als  men  aan  zijn 
voorbeeld  zag  ,  dat  die  eed  te  niet  gedaan  kon  wor- 
den; alleen  wilde  hij,  om  des  Paufen  wil,  dulden, 
dat  THURSTAN  in  het  bezit  van  het  Aartsbisdom 
Tork  herfteld  zou  worden ,  mits  dat  hij  naar  Kan- 
terbury  gaan ,  en  aan  den  Aartsbisfchop  aldaar  ge- 
hoorzaamheid beloven  zou,  zoo  als  zijne  voorzaten 
gedaan  hadden.  In  het  Jaar  1120  verklaarde  de  Paus 
de  Kerk  van  Tork  onafhankelijk  van  het  Aartsbis- 
dom Kanterbury ,  en  gelijk  de  Monnik  eadriar 
van  Kanterbury  verhaalt,  in  het  volgende  jaar  ge- 
bood hij  de  herltclling  van  thurstan,  op  ftraffe 
van  den  ban,  waar  op  het  dezen  gelukte,  te  Tork 
weder  te  kecrcn ,  doch  onder  voorwaarde ,  dat  hij 
geenen  Godsdienst  zou  bedienen  buiten  zijn  eigen 
Kerspel  j  voordat  hij  aan  de  Kerk  te  Kanterbury  vol- 
doening gegeven  had  (*),  doch  deze  voorwaarde 
heeft  hij  nooit  volbragt.  ca- 

(*)  EADMER.  Hist.  nov,  Libr.    V.  pag.   94.  post  An- 
fehni  Cant.  Opp, 


GESCHIEDENIS.  103 

CALiXTus  II  overleed  in  December  des  jaars  1124.       V 

De  ijverige  vereerders  van  zijnen  Stoel  prijzen  hem ,     ^^^^ 

dat  hij  de  Kerk  vollvomen  in  vrijheid  gerteld  heeft,  Hoofdd, 

nadat  zij  te  voren  door  de  dwingelandij  des  Keizers  na  C.  G, 

in  eene   flaaffche   onderdrukking   geleefd   had.    Hoe  I^^'"^°73« 

^    °  tot  1517. 

fchandelijk  hij  zijnen    mededinger  Mauritius  bur-  , 

DIN  of  GREGORius  VIII  behandeld  hebbe  ,  hebben  ^^^^^^^ 

CAT  IXTUS 

wij  hier  voor  gezien,  geen  wonder,  dat  deze  in  deu^^grak- 

Gefchiedenis   doorgaans  in   een  ongunftig   licht  ge-  ter  van 

plaatst  wordt:  maar  hij  heeft  eenen  verdediger  van  ' 

r  9  j  ö  genpaus 

zijne  eer  in  later  eeuw  gevonden  in  steven  balu-  gregori- 
zius,  die  aangetoond  heeft,  dat   lurdin   een    man^^^^^^' 
geweest  is  van  voortreffelijke  gaven  en   hoedanighe- 
den ,  wiens  verkiezing  tot  Paus  ook  gemakkelijk  te 
regtvaardigen  is,  gelijk  dan   ook  een   der  beste   ge- 
lijktijdige Gefchiedfchrijvers   ( * )  van   hem   getuigt : 
„dat  BURDIN  verdiend  had,  van  ieder  een  vereerd  en 
bijna  aangebeden  te  worden ,  zoo  hij  niet  liever  door 
eene  zoo  kwalijk  beruchte   onderneming  had  willen 
uitmunten  (f)." 
Nog  voor  het  einde  des  jaars   1124  verkoren  de  honorius 

Kardinalen  éénen  uit  hun   midden   tot   Paus,   the- ^'^^°'"'^' 

Paus 
BALDO    BUCCAPECU,    die   den   naam   coelestinus 

aannam.  Maar  zoo  als  zij  den  gewonen  Lofzang 
aanhieven ,  riep  robert  frangipani  met  zijne  aan- 
hangers en  eenige  Hovelmgen  lambert,  Kardinaal- 
Bis- 

(*)  GULiELM.  Malmesh.  Libr,  V.  de  Ges  f  is  Regg. 
jinglor. 

(t)  STEPH.  BALUZ.  Fit.  Manrit.Biivdini  Episc.Braca' 
renfis  in  Miscellan.  L.  III.  /».  471-514. 

G4 


io.r  K  E  R  K  E  LIJ   K  E 

V       Busfcliop  vnn  Ostia ,   tot    Paus    uit,   die   den    naam 

BOER      y^p  HONOKius    11    aannam.      coklestinus    maakte 

Hoofdfl.  echter  fpoedig  een  einde  van  de  wanorden,  die  daar 

qa  C.  G.  (ioor    ontllond  ,    door   vrnwilli^   afitand    van    zijne 

^^j'^°^^  waardigheid  te    doen.     honorius,   die  voelde,   hoe 

■  ■  ■ .  —  ■-.    weinig  Kanoniek  zijne  verkieznig  geweest  was,  deed 

het2elfdc;  maar  het  zich  terflond  daar  op  op  nieuw 

verkiezen  (*). 

Dood  van      In  het  volgende  jaar  overleed  de  laatfte  Keizer  uit 

Tv  H 1 7  PT* 

HENDKiK  ^^^  Frankifche  Huis,  iiendrik  V.  De  Paus  zond 
V.LoTiiA  aanftjnds  twee  Legaten  naar  Duitschland ^  om  de 
^'''■'',  verkiezing  van  den  nieuwen  Keizer  bii  te  wonen. 
Keizer.  De  keuze  viel,  tot  groot  genoegen  van  den  Paus, 
en  waarfchijnlijk  niet  zonder  zijnen  invloed,  op  lo- 
THARius,  Hertog  van  Sakfen ,  die  in  de  oorlogen 
met  den  voorgaanden  Ktizer  ten  minflen  voorgewend 
had,  de  vrijheid  der  Kerk  te  verdedigen.  Zoo  zeer 
waren  de  omllaiidigheden  veranderd,  dat,  daar  voor- 
henen  Keizers  de  verkiezingen  der  Paufen  moes- 
ten bekrachtigen ,  thans  de  verkiezing  van  lotha- 
Rius  door  twee  Bisfchoppen  mondeling  aan  den  Paus 
v/erd  bekend  gemaakt ,  om  door  hem  bekrachtigd  te 
worden.  De  Zusters  Zonen  van  den  laatstoverJede- 
nen  Keizer  hf.ndrik  V,  koenraad  en  frederik. 
Hertogen  van  Frankenland  en  Zwaben^  vatten  wel 
tegen  lotharius  de  wapenen  op,  waar  uit  een 
oorlog  van  omtrent  tien  jaren  ontftond;  koenraad 
nam  zelfs    den    titel  van  Duitsch  Koning   aan,  liet 

zich 
•(*)  PANDULr.  /'/■/.  Honorii  II.  pag.   42  J.   Ejusd,   Fit, 
Anct,  Cardin.  de  Arragon.  />.  422. 


GESCHIEDENIS.  105 

zich   in    het  jaar   1228    tot   Koning  vnn  Italië  kro-       V 
nen,  en   ging  reeds  op   Rome  los;   maar   de  beide     '^^J^ 
Broeders  werden  zoo  wel  van  de  Duitfche  Bisfchop-  Hoofdfl. 
pen ,  als  in  het   gemelde  Jaar  van  den  Paus  zelven  "^  C.  G. 
m  den  ban  gedaan.  [^^  j^j-^ 

Met  ROGIER,  Graaf  van  Sicilië ^  die  na  den  dood 

van  WILLEM,  Hertog  van  ^piili'é^  laatften  afltam- 
meling  van  Ror.ERT  guiscard  ,  in  het  jaar  1127» 
het  Vorstendom  Salerno,  en  de  Hertogdommen  van 
ApuU'è  en  KaJahrië  in  bezit  genomen  had,  geraakte 
Paus  HONORius  in  eenen  hevigen  twist,  hij  deed  den 
Vorst  niet  alleen  in  den  ban ,  maar  trok  zelfs  in  het 
jaar  1228  tegen  hem  te  veld,  maar  dewijl  het  den 
•Paus  aan  geld  haperde ,  en  hij  van  zijne  foldaten 
verlaren  werd,  kwam  men  fpoedig  tot  een  verdrag, 
volgens  hetwelk  de  Paus  rogier  ,  mits  den  eed  van 
hulde  doende  ,  en  eene  jaarlijkfche  fchatting  belo- 
vende, met  de  beide  gemelde  Hertogdommen  be- 
leende. 

HONORius  II    ffierf  in  Februarij    des  jaars   1130.  honorius 
Terftond  na  zijnen  dood  haastten  zich   zestien  Kar-  ^^  ^'^'^'^'^^-  ^ 

INNOCEN- 

dinalen,  teneinde  den   Kardinaal   petrus   leonis,  Tiusilen 

die  naar  de  Pausfelijke  waardigheid   (lond,  voor  te  ^'^^^^^" 

Tusllte 
komen ,  om  den  Kardinaal  gregorius  van  St.  An-  p^mi 

gelo  tot  Paus  te  verkiezen,  die  zich  innocentius  verkoren. 
II  noemde.  Maar  de  overige  Kardinalen ,  die  de 
meerderheid  hadden,  gaven  hunne  fieramen  aan  den 
uitgeflotenen  Kardinaal  petrus,  die,  onder  den 
naam  van  anacletus  II,  op  denzelfden  dag  ge- 
wijd werd  als  iNx'vjocentius,  maar  in  eene  andere 
Kerk.    anacletus  was  de  Zoon  van  een'  gedoop- 

G  5  ten 


ic6  K  E  R  K  E  L  rj  K  E 

V       ten  Jood,  een'  zeer  vermogend  man  te  Rome,  maar 
BOEK     ^\q  yan  yelen  als  een   woekeraar  gehaat  werd;  ook 
Ploofdil.   vvordt  zijn  Zoon  door  de  Schrijvers  der  tegenpartij 
ca  C.  G.  niet  beter  afgcfchilderd.    Hij  had  thans   uit  de  Pie- 
tot  1517!  ^'^'^^^^'■^»  ^"  eenige  andere  Kerken,    alle  kostbaarhe- 
•  den  ontroofd,  en  met  het  één   en   ander  zoo  veel 

aanhangers  gekocht,  dat  hij  volkomen    de  meerder- 
heid kreeg,   waar   door  innocentius  zich  in  het 
jaar    11 30  genoodzaakt  zag,   met  zijne  Kardinalen 
naar  Frankryk  te  wijken. 
BOGiER         Het  was  de  zaak  dezer  beide  Paufen,   zich  van 
doorANA-  (3e  gunst  der  Vorsten  te  verzekeren,     anacletus 
Konin<T     verkreeg   die  van  roger  of  rogier,   door   dezen 
van  Sicilië  Hertog  de  waardigheid  en  titel  van  Koning  van  Sici- 
gemaa  et.  ^^^^  ^^  fchenken ,  en  hem  het  bezit  van  het  Vorllendom 
van  Kapua,   het  Hertogdom  van   Napels,  Apuli'è, 
Kalabri'é  en   Sicili'è  te  verzekeren;   van  deze  land- 
fchappen  had Kapua  zijnen  eigenen  regtmatigen  Vorst, 
ROBERT,  maar   deze  had  zich  voor  innocentius 
verklaard ,  reden  genoeg  voor  anacletus  ,  om  hem 
van  zijne  heerfchappij  te  ontzetten ;  Napels  had  nooit 
aan  eenen  Noormannifchen  Vorst  behoord  ,  maar  de 
Paufen  hadden  reeds  de  gewoonte,   om  landen,  op 
welke  zij  geen  het  minfte  rcgt  hadden,   aan  Vorsten 
weg  te  fchenken,  van  welken  zij   zich  voordeel  be- 
loofden ,  en  deze  Vorsten  gebruikten  deze  gifien  van 
de  Paufen  als  een  fcbijnbaar  regt,  om  zulke  landen 
aan  derzelver  bezitters  te  ontnemen. 
iNNOCEN-     innocentius  daartegen  werd  in   Frankryk  als  de 
Tiüs         regtmatige  Paus  erkend,  alwaar  hij  in  het  jaar  1131 
erkend  op  ^^"^  Kerkvergadering  hield  te  Rheims^  op  welke  hij 

den 


GESCHIEDENIS.  107 

den  Tegenpaus    in   den    ban    deed.     Dit   was   ook       V 

reeds   in  het  jaar  11 30  gefchied    te  Wurisburg,  op     °^?? 

eene    Kerkvergadering ,    alwaar    Keizer    lotharius  Hoofdft. 

zich  insgelijlvS   voor   innocentius   verklaarde.      In  na  C.  G. 

het  volgende  jaar   hield  deze  Paus  een  mondgefprek  J^^  ^17 

met  den  Keizer,  die  bij  deze  gelegenheid   van   den 

zei  ven  het  Investituur -xo-SX  terugverlangde,  hetwelk  °^  Kerk- 

vergade- 
den  Paus  in  zijne  tegenwoordige  omdandigheden  ver-  j-jj^g  ^^ 

legen    maakte ,   maar  de  vermaarde    Abt   bernhard  Rheims. 

van  Clairveaux  verzette  zich  met  zoo  veel  Itoutheid 

tegen  den  Keizer,  dat  deze   dien   eisch    niet  verder 

aandrong. 

LOTHARIUS  ,  die  reeds  in  het  jaar  1131  door  in-  lothari- 

NOCENTiüs  te  Luik   gekroond   was ,  trok    ook   in  ^^  worde 

het  volgende  jaar  naar  Rome ,  doch  uit  hoofde  van  de  nocenti- 

onlusten  in  Duitschland ,  met  niet   meer  dan    i  <oo  y/  P^ 

Keizer 
man.     Evenwel  nam  hij   in   het  jaar   11 33   een  ge- gekroond 

deelte  van  R.ome  dadelijk  in  bezit,  en  werd  toen 
van  INNOCENTIUS,  die  ook  te  Rome  gekomen  was, 
in  de  Kerk  van  Lateranen  plegtig  tot  Keizer  ge- 
kroond. Ook  kwam  de  Paus  met  den  Keizer  over- 
een, dat  de  Paus  aan  den  Keizer  het  erfgoed  van 
MATHiLDis,  (^Allodium  Mathildis^^  zou  overlaten, 
mits  dat  het  na  's  Keizers  dood  weder  aan  den 
Roomfchen  Stoel  vervullen   zou. 

In  hetzelfde  jaar  keerde  de  Keizer ,   wiens  krijgs-  innocen- 
magt  te  zwak  was ,  weder  naar  Duitschland  terug ,  ^^"^  "^^^^ 
gelijk  INNOCENTIUS ,  die  te  Rome  tegen  zijnen  me-  weder 
dedingcr  niet   heiland  was ,   insgelijks  die  ftad  ver-  verlaten, 
liet;  maar  daartegen   in  het  jaar    1134   te   Pifa  op 
eene  Kerkvergadering,   bij  welke   ook   bernhard 

van 


loS  KERKELIJKE 

"V       van   C/airveaux  tegenwoordig  was,  anacletüs  op 

BOEK     nieuw  bande;  hij  werd  verders  in   genoegzaam   alle 

Hoofdft.   Christen  landen  erkend,    behalve   in  Italië,  alwaar 

na  C.  G  de   Koning   van    Sicilië ,   wiens  magt    gefladig   aan- 

10^1-1'-  ^'^^''9  voor  hem  zoo  gevaarUik  was,  dat  hij  bijden 

-~. Keizer  nadrukkelijk  aanhield,  om  onderüand  en  hulp. 

LOTHARi-      LOTHARius  kwam  dethalvc  in  het  jaar  1136  voor 
aiiderinpal  ^^  tweedemaal    in    Italië,  maar  thans   verzeld   van 
naar  Ro    eene  Ilerkere  krijgsmagt ,  ook  maakte  hij  zulke  voort- 
do  ?^"    gangen,  dat  hij  zelfs    ylpulië  bemagtigde;    doch   in 
Dood  van  het  volgende  jaar  11 37  ftierf  de  Keizer,   op  zijnen 
ANACLE-    terugtogt  naar  Duitschland ,  waar  op  Koning  roger. 
weder  begon  de  overhand  te  krijgen,  toen  de  dood  van 
den  Tegenpaus  anacletüs  II  in  het  begin  des  jaars 
1138  eene  verandering  maakte.    Men  befchuldigt  de- 
zen Paus   van   vele   buitenfporigheden  en   onkuifche 
zeden ,  ook  maakt  de  Heil.   bernhardus  eene  zoo 
fchaadelijke  afbeelding  van  hem ,  als   men    van  een 
tegenpartij    alleen   verwachten    zou    kunnen.      Zijne 
aanhangers    verkoren    wel    tot   zijnen  opvolger  den 
Kardinaal  grugorius  ,  onder    den   naam   van  vic- 
TOR  IV,  maar  deze  werd   door  den  ijver  van   den 
Abt  BERNHARD ,  cn  door  de  geidfommen,  welke  in- 
KOCENTius  befteedde,  fpoedig  van  zijne  voornaam- 
fte  aanhangers   verlaten  ,   en   genoodzaakt ,   zich  na 
eene   fchaduwregering  van   twee    maanden    aan   de 
voeten  van  zijnen  mededinger  neder  te  werpen. 

INNOCEN-      Thans  liicld  innocentius  in  het  jaar   1139  eene 
Tl  s  duet  g|^.g^ggj^g  j^gj.|,^gj.g^ijgj.jj^g  _^  ^gU^g  ^g  tweede  Lat  er  aan- 

nin>rv3ii  fc^ie  genoemd  wordt,  op  welke  hij  den  ban  uitfprak 

Sici'.ie  in  (ggen  roger  ,  Koning  yan  Sicilië ,  die  den  Tegenpaus 

'  .ANACLETÜS  bcfchcrmd  had.  On- 


G  E  S  C  'in  E  D  E  N  I  S.  109 

Onder  het  Paiisfchap  van    honorius   II,  omtrent       y 

het  jaar  1228,  was  zekere   Priester  en    Kluizenaar,     boek 

iV 
ARNOLF,  te  Rome  ^    alwaar    hij   voorgaf,   dat    hem  j^^.Qfyff 

een  Engel  verfchenen  was ,    die  hem   geboden  had ,  -m  C.  G. 

in  deze  Hoofdftad  de  ondeugden  der    Ceesteliikheid  J^"'"'°75» 

^                            -"           tot  1517. 
in  den  naam  van    God   openlijk  te    bedrafFen.     Hij  » 

deed  dit  ook  met  alle  koenheid,  en  verweet  aan  de  ^^nulf. 

Geestelijkheid ,  voornamelijk  aan  de  Kardinalen ,  hun-  ^^j.  ^^ 

ne  hovaardij ,  weelde  en  geldgierigheid ,  hen  verma-  Kluize- 

nende,  om  het  leven  van  Christus  en   de  Aposte-  "?/"''Pr^' 
'  ^  dikt  tegen 

len  na  te  volgen.  Men  verbood  hem  dit  prediken ,  de  Gees- 
en  als  hij  daar  mede  aanhield ,  werd  hij  heimelijk  t^elijken. 
bij  nacht  gevat,  en  in  den  Tiher  verdronken  (*). 
PLATINA  noemt  hem,  in  het  leven  van  honorius 
II,  eenen  voortreiFelijken  Prediker  van  den  Christe- 
lijken  Godsdienst,  die  door  de  lagen  der  Geestelij- 
ken te  Rome  omgebragt  is  gev/orden,  omdat  hij  te 
fcherp  tegen  hunne  ongebondenheden  was  uitgeva- 
ren, en  hun  de  armoede  van  Christus  had  aange- 
prezen. ,, Velen  van  dien  Romeinfchen  ^déi  ,^^  vervolgt 
hij ,  „volgden  hem  ,  als  een'  waar  leerling  van  Chris- 
tus en  de  Profeten;  verhieven  hem  tot  den  hemel; 
maar  maakten  even  daar  door  haat  en  toorn  te^en 
den  welmeenenden  man  gaande,  tot  zijnen  onder- 
gang. Het  is  onzeker,  of  deze  zeer  heilige  man 
Priester,  Monnik  of  Kluizenaar  geweest  is.  Sommi- 
gen fchrijven  ook,  dat  honorius  zelve  zijnen  moord 
heeft  afgekeurd;  maar  dat  hij  den  aan  legger  van  eene 
zoo  fchandelijke  daad  niet  heeft  kunnen  ontdekken." 

Thans 
(*}  TRiTUEM.  Chron.  Ilirfaug,  T.  I.  p.  389. 


,io  K  E  Pv  K  E  L  IJ  K  E 

V  Thans  op    de    bovengemelde    Kerkvergadering  te 

BOEK  Rheims  kwam  de  zaak  van  eenen  dergeUiken  man- 
H  ofdft  ARNOLD  VAN  BRESciA,  ccn  man,  die  zonder  eenig 
na  C.  G.  vermogen  ,  dan  hetwelk  zijne  kundigheden ,  moed 
Jaario73.  ^^  jj^gj.  ^  ^^  ^ijne  welfprekendheid  hem  gaven  ,  voor 
,_  *  den  Paus   en  de  Geestelijkheid   gevaarlijk   begon  te 

ARNor.D    worden ,  te  berde.    Hij  voerde  den  naam  naar  zijne 
^?" .  ^^^' geboorteftad    Brescia   of   Brixia  ^   in  Opper -Italië, 
iijks         Kenigen  tijd  het  onderwijs  van  abelard   in  Frank" 
ryk  genoten  hebbende,  werd  hij  Geestelijke  en  Voor- 
lezer in  de  Kerk  van  zijne   vaderflad.     De   Bisfchop 
OTTO  van  Freyfingen  (*)  fchrijft  van  hem,  dat  het 
hem  niet  ontbroken  hebbe   aan  natuurlijke  begnafd- 
heden;  maar  dat  hij  meer   woordenrijk  dan  nadruk- 
kelijk ware  in  het  fpreken;  een  liefhebber  van  zeld- 
zaamheden  en  jeukerig  naar  nieuwigheden ;  hoedanig 
foort  van  lieden  geneigd  is,    om  Ketterijen  voort   te 
brengen,  en  Kerkelijke  fcheuringen   te  veroorzaken, 
„  Hij  trok  het   Geestelijke  kleed  alleen   aan,"   ver- 
volgt de  Bisfchop,    „  om   meer  te  kunnen  bedrie- 
gen, hij  fchimpte  op  alles,   knaagde  aan  alles,  zon- 
der iemand  te    verfchoonen,    Hij  zocht   de  Geeste- 
lijken en  Bisfchoppen  te   benadeelen  ,  vervolgde  de 
Monniken  en   vleijde  alleen   de  Leeken.      Want  hij 
zeide,  dat  geene  Geestelijken,  die  iet  in  eigendom, 
noch  Bisfchoppen,   die  de    Regalien,   noch   Monni- 
ken ,  die  geld  of  goed  bezaten ,  op   eenigerlei   wijze 
zalig  konden  worden.    Bovendien   zal  hij   ook   vaa 
het  Sacrament  des  Altaars  en  van  den  Kinderdoop 

niet 
(*)  De  Cest.  Imp.  Trider,  L  L.  II.  C.  20. 


GESCHIEDENIS.  iii 

niet  behoorlijk  gedacht  hebben.    Als  liij  op  deze  en       v 
andere  wijze   de  Kerk    van    Brescia    ontrustte ,    en     ^^^^ 
den  Leeken  dier  plaats,  wier  ooren  kittelachtig  wa«  fj^j^j-jji^ 
ren  omtrent  de  Geestelijken ,  de  Kerkelijke  Schriften  na  C.  G. 
boofelijk  verklaarde ;  werd  hij  op    de   groote   Kerk-  lot^J^J'i* 
vergadering  te  Rome  door  innocentius  gehouden,  .    ■■■■ 
van  den  Bisfchop  der  bovengemelde  ftp.d  en  van  de 
Geestelijken  befchuldigd ,  en  de  Paus  gebood  hem  het 
ftilzwijgen  ,    opdat    eene  zoo  gevaarlijke   leere   niet 
verder  verbreid  mogt  worden.    Nu  vlugtte  arnold 
over  de  Alpen ,  en  verkondigde  een'   tijd  lang  zijne 
leer  in  de  Alemannifche  ftad   Turgum ^  (het  heden- 
daagsch  ZurichJ'*') 

Indien  arnold  ook  van  geloofsdwalingen  befchul- 
digd geweest  ware ,  zou  de  Paus  hem  zeker  als  een* 
Ketter  harder  behandeld  hebben,  maar  zijne  gevoelens 
omtrent  den  rijkdom  der  Geestelijkheid  waren  voor  haar 
gevaarlijk  genoeg.  Geen  wonder ,  dat  de  Abt  bern- 
HARD  van  hem  fchrijft  (*):  „dat  hij  als  een 
booze  Scheurmaker  bij  den  Paus  aangeklaagd  ,  en 
van  denzelven  genoodzaakt  is  geworden,  om  zijn 
vaderland  te  verlaten;  hebbende  hij  moeten  zwee- 
ren,  zonder  'sPaufen  verlof  niet  derwaards  te  zullen 
keeren."  Voor  het  overige  toont  deze  beroemde  Heil. 
Abt,  dat  hij  even  zoo  bang  zal  geweest  zijn  voor 
de  Kerkelijke  goederen,  als  de  bovengemelde Z)//;Vyt-/^é 
Bisfchop ;  daar  hij  van  dezen  arnold  verders  zegt : 
„  dat  het  te  wenfchen  was,  dat  zijne  leer  zoo  ge- 
zond 

(*)  Epist.  195. 


na  K  E  Pv  K  E   L  U  K  E 

V       zund  ware,  als  zijn  leven  ttreng  was;  hij  was  een 
BOEK     niensch  ,  die  at  nocii  dronk,  en  die,  met  den  Dui- 

IV  7  3 

ïloDfdft.  vel,  alleen  hongerde  en  dorstte  naar  het  bloed  der 
.na  C.  G.  zielen  ;  één  van  het  getal  der  genen ,  welken  'de 
€0^1517  Apostolifche  waakzaamheid  kenmerkt  ,  dat  zij  de 
■  gedaante  van  godzaligheid  hebben,    maar  de  kracht 

derzelve  verloochenen.  —  Vervloekt  van  den  Apos- 
tel PETRUS ,  had  hij  abelard  aangehangen  ,  en 
alle  deszelfs  door  de  Kerk  veroordeelde  dwalingen 
met  hem  ,  en  nog  meer  dan  hij ,  hardnekkig  zoeken 
te  verdedigen.  Op  eene  andere  plaats  (*)  noemt 
hij  hem  den  wapendrager  van  dezen  goliath,  met 
wien  hij  geraeenfchappelijk  zich  opgemaakt  had  te- 
gen den  Heere  en  tegen  zijnen  Gezalfden,  pagi 
echter  heeft  beweerd  (f),  dat  zijne  dwalingen  in 
den  XXniften  Canon  der  tweede  Kerkvergadering 
van  Lateranen  veroordeeld  zouden  zijn  in  de 
verachters  der  Sacramenten ,  van  den  Geestelijken 
ftand  en  van  het  huwelijk.  Een  vernuftig  Schrijver 
uit  den  naastvolgenden  tijd  fchiint  het  berigt  van 
OTTO  van  Freifingen  als  Dichter  omfchreven  te 
hebben  (§),  aangaan  Je  arnold  ,  doch  hij  voegt 
'er  nog  bij  ,  dat  arnold  veel  waarheid  gezegd 
hebbe,  hoewel  met  onwaarheid  gemengd,  als  zijne 
tijden   maar  geene  getrouwe   vermaningen  verfmaad 

had- 

(  *  )  Eput.  198. 

(t)  Critic.    in  Annall.    Baronii  ad  a.    1139.   n.    9. 
pag,  1139. 

(5}  Guntheri  Ligiirivtis    Libr.  III.  )'.  262.  fqq% 


tot  15I7» 


GESCHIEDENIS.  113 

hadden;  ook  had  hij  de  fraaije  kunst  verdaan ,  om       v 
onder  het   beeld  der  waarheid  te   bedriegen:  °°^^ 

Veraque  multa  quiilem,  nffi  tempora  riostra  fideles  rlooruiu 

Respuerent  monitus,  falfis  admixta  monebat,  ,  ' 

Et  fateor,  pulclnain  failendi  «overat  aitemj  J^^  , /,% 

Veris  falfa  probans;  quia  tantum  falfa  loquendo 
Fallere  nemo  potest;  veri  fub  imagine  falfuta 
influii,  et  fiiriiin  deceptas  occupat  aurcs. 

ARNOLD  V/as  eerst  in  het  jaar   1140  naar  Frank- 
'ryk  gevlugt ,  maar  als  hij  zich  hier  met  abelard  , 
wien  de  Abt  bernhard   zoo  hevig  vervolgde,   te- 
gen dezen  verbond,  bragt  de  Abt  het  bij  den  Paus 
daar  toe,  dat  deze  bevel  gaf,  om  hen  elk  bijzonder 
in  een  Klooster  op  te  fluiten  ,  en  hunne  Boeken   te 
doen  verbranden  (*).     Thans  eerst  begaf  arnold 
zich  naar  Turegum ,  alwaar  hij  zijne  grondregelen  , 
even    als   hij    te   Brescia    gedaan    had ,    voordroeg; 
maar  ook  hier  liet  hem  de  Abt  geen  rust ,  veel  meer 
fchreef  hij  aan  den  Bisfchop   van  Conflans ,   dat   hij 
dezen  vijand  van  Christus  ,   dezen   vervolger   der 
Geestelijkheid,  niet   moest  dulden   in  zijn   Kerspel, 
of  liever    dat  hij  hem   moest  laten   opfluiten  (f  j. 
Zelfs  als  de  Kardinaal  guido  van   Castello,  Pausfe- 
lijke  Legaat    in   Frat7kryk ,   arnold    heimelijk    in 
zijn  huis  nam,  hield  hem  bernhard  (S)  de  waar- 
fchuwing  van  den  Apostel  voor,  om   eenen   Ketter- 
fchen  mensch  na  herhaalde  waarfchuwing  te  verwer- 
pen, 

(*)  Innocent.    II.  Epist.   in     ^kt,   Concil.   Senon.   a* 
1140.  ap.  H\Bn.  Tom.  VI,  P.  II.  pag.  1224. 
(t)  Epist.  193.  ($)  Epist.   .96. 

XVI.  Deel.  H 


114 


KERKELIJKE 


V 

BOEIC 
IV 

HoofdH. 
na  C.  G, 

Jaario73, 
tot  15 17 

Oproer 
der  Ro- 
meinen 
tegen  in- 

NOCENTI- 


De  Paus 
door  Ko- 
ning Ro- 
gier, ge- 
vangen. 


pen.    Van  dezen  tijd  af  hoorde  men  van  arnoLD 
niets  meer,  zoo  lang  innocentius  leefde. 

Misfchien  hebben  zijne  grondregelen  invloed  ge- 
had op  den  opftand  der  Ron.einen  tegen  den  Paus, 
in  het  jaar  1 143 ,  hoewel  'er  de  Schrijvers  van  dien 
tijd  niets  van  melden.  De  inwoners  van  Tivoli , 
(  het  oude  Tibur , )  waren  van  den  Paus  in  den  ban 
gedaan ,  en  werden  door  de  Romeinen  bedwongen , 
die,  nu  verbitterd  door  derzelver  wederfland,  van 
den  Paus  begeerden ,  dat  hij  die  ftad  zou  ontmante- 
len, als  de  Paus  dit  weigerde,  rotten  zij  te  hoop, 
en  willende  de  oude  gedaante  van  regering  invoeren, 
fielden  zij  eenen  Senaat  aan,  en  kondigden  Tivoli 
op  nieuw  den  oorlog  aan ,  zonder  dat  innocentius 
het  een  of  ander  kon  verhinderen  (*). 

Nog  ongelukkiger  was  de  Paus  jegens  den  Ko- 
ning ROGIER  van  Sicilië  geweest.  Dezen  had  hij 
op  de  Kerkvergadering  van  Lateranen  in  den  ban 
gedaan,  maar  rogier  kreunde  zich  hier  zoo  weinig 
aan,  dat  hij  veel  meer  in  het  jaar  11 39  zich  bijna  van 
geheel  Apulien^  na  den  dood  van  den  Hertog  rai- 
NULF,  meester  maakte.  Öm  hem  te  fluiten  trok  de 
paus  met  1000  ruiters  en  eene  menigte  voetvolk 
hem  tegen  bij  San  Germano ^  bij  welke  plaats,  na 
eenige  vruchtelooze  onderhandelingen  ,  den  aaflen 
Jiilij  II 39  een  gevecht  voorviel,  in  hetwelk  het 
Pausfelijke  leger  geflagen,  en  de  Paus  zelve  gevan- 
gen werd.  De  Koning  behandelde  hem  echter  heel 
ftaaikundig ,  en    liet   den   gevangenen  Paus   op  het 

ne- 

(*^    OTTO    FRISING.   CkrOH.  L>    VII.  C.    22» 


GESCHIEDENIS.  115 

nederigst  verzoeken,  om  met  hem  vrede  te  fluiten,       V 
hetwelk  de  Paus  zonder  uitftel  bewilligde,  waar  op     ^°^* 
ROGIER  en  zijne  Zonen   den  Paus  te  voet  vielen;  Hoofdfl, 
hem  om  vergiffenis  verzochten,  en  aan  den  Heiligen  na  C.  G. 
PETRUS  ,    den  Paus    en  zijne  regtmatige  opvolgers  jori??/* 
den  eed  van  trouwe  en  leenroerigheid  zwoeren ,   en  — — — 
ook  de  gewone  jaarlijkfche  fchatting  beloofden ;  waar 
tegen    de  Paus   innocentius  rogier  als  Koning 
van  Sicilië  erkende;  te  meer,  omdat,  gelijk  hij  zei- 
de,  zijn  voorzaat  honorius   II  het  Koningrijk  van 
Sicilië  gefticht  had,  hoewel  men  weet,  dat  hetzelve 
met    toeftemming  van  den  Tegenpaus  anakletus 
opgerigt   was.    Dus   ftrekte  zelfs  de  gevangenfchap 
van  den  Paus  tot  bevestiging  van  zijne  heerfchappij 
over  een  nieuw  Koningrijk,  en  hij  wist,  even  gelijk 
zijne  voorzaten,   een   voordeelig   gebruik  te   maken 
van  den  naam  des  Apostels  petrus.    Volgens   ver- 
haal van   nieuwer  Schrijvers,   hoewel  zonder  gezag 
der  Ouden,  begeerde  alfonsus  VII,   Koning  van 
Kastilië,  van  den  Paus,  als  opvolger  van  petrus, 
dat  hij  den  Graaf  alfonsus  van  Portugal ^  die  zich 
federt  het  jaar  1139  Koning  noemde,  deswegens  in 
den  ban  zou  doen,  doch  als  alfonsus  van  PortU' 
gal  aan  den  Paus  jaarlijks  twee  Mark   gouds  beloof- 
de, verkreeg  hij  van  denzelven  in  het  jaar   1141  de 
bevestiging  van  zijne  Koninklijke  waardigheid. 

Met  meer  zekerheid  weet  men ,  dat  innocentius  Dood  van 
het  Riik  van  Frankryk  in  het  jaar   1140  onder  een  innocen- 

TIUS  II. 

Interdict  of  verbod  van  Godsdienst  bragt,  omdat 
de  Koning  lodewyk  VII  den  Aartsbisfchop  van 
Bourges  volftrekt  niet  wilde  erkennen.    Maar  deze 

H  2  Paus, 


u6  K  E  R  K  E  L  ff  K  E 

V       Paus,  die  de    grootfte   Vorsten   zoo    lieerschzuchtig^ 

BOEK      behaiideKie,  kon  de    inwoners    van    Rome   niet  be- 

Hoofdft.  teugclen ;  zij    bleven    tegen   hem   oproerig ,  hetwelk 

na  C.  G.  zijnen  dood   verhaastte,  die    den    24fl:en   September 

10"! ^^7  ^^^  J^^^^  ^^43  voorviel  (♦). 

>■  De   Romeinen    fcbreven   verfcheidene    keercn   aaa 

De  Ro-    (jgjj  Keizer  KOENRAAD  III,  die  federt  het  iaar    inS 
meinen  ,  ,  , 

willende  ^p  den  troon  zat,  hem  verzekerende  van  hunne  ge- 

oude  re-  trouwheid  en  bijftand ;  als  hij  hun  niet  antwoordde , 
^Qj-'j^^lJgj..  fchreven  zij  hem  nader  (f);  dat  zij  het  Romein- 
ftellen.  fche  Rijk  wilden  herfiiellen ,  zoo  als  het  onder  kon- 
STANTYN  en  jusTiNiAAN  gewcest  was ,  dat  zij  daar- 
om den  Senaat  weder  hadden  lierlkld ;  zij  verzoch- 
ten hem  fpoedig  over  te  komen,  en  te  Rome ^  de 
Hoofdftad  der  wereld,  zijn  verblijf  te  vestigen,  en 
floten  hunnen  Brief  met  de  volgende  wenfchen  ia 
dichtmaat : 

Rex  valeat,  quidquid  cupit  obtineat,  fuper  hosces 
lauperium  teneat,  Romre  fcdeat,  regat  orbem; 
Princcps  teirarum ,  ecu  fccit  Justinianus  » 
Cslaris  acclpiat  Cxfar,  qua  funt  fua , -Pfjerura 
Ut  Christus  jusfit  Petro  folvente  tributum. 

KOENRAAD  verwierp  deze  voorltellen  als  een  ijdel 
gezwets,  maar  ontving  den  Kardinaal  guido  van 
Pifa  ^  en  andere  aanzienelijke  mannen,  door  de  Room- 
fche  Kerk  aan  hem  gezonden  ,  met  alle  eer.  Hij  was 
voorheen ,  toen  hij  de  wapens  tegen  den  Keizer  lo- 

THA- 
(*)  OTTO  Fnfing.  Chron.  Libr,  VII.  Cap.  27. 
(t)  Deze  Brief  is   door   otto  Frifing.  bewaard ,  de 
Cest.  Fred.  I.  ///;/>.  L,  I.  C.  28. 


GESCHIEDENIS.  117 

THARius  had  opgevat,   door  Paus  innocentius  I[       V 
in  den  ban  gedaan,   maar  thans  had  de  Pausfelijke     ^'^?^ 
partij  zelve  in  Duitschland  hem   tot  de   Keizerlijke  Hoofdfl. 
v/aardigheid  bevorderd.     Maar  zihie  overhaaste   ver-  "^  C.  G. 
kiezing,   tot  welke  men  de  aankomst   van   Hertog  '0^1  ^f?.' 
HENDRIK    van  Beyeren    en    Sakfen    niet    had  afge-  ..  . 
wacht,  had  hem  in  twist   gebragt  met  dit   Opper- 
hoofd van  het  Welffche  Huis,  welke  wel  door  des- 
zelfs   dood  in   het    jaar    1139    fcheen  te  eindigen, 
maar  toeh  twee  partijen  te   weeg   bragt,   die  meer 
dan  twee  honderd  jaren  lang    Duitschland  en   Itali'è 
hebben  doen   daveren;   de  Welfifche   en    de   Hokert'- 
fiaufifche  ,   van   welke  de  eerfte  door  eene   nieuwe 
verandering  de  ijverige  Pausleiijke  geworden  is.    On- 
dertiisfchen  had  toch  koenraad   zijn  gebruik  kun- 
nen  maken  van    de    voorftellen    der  Romeinen ,  te 
meer,  daar  deze  onlusten  v.erfcheidene  jaren  voort- 
duurden. 

Drie  dagen  na  den  dood  van    innocentius  werd  coeles- 
op  den  Qóften  September  des  jaars   1143   de  Kardï-  "^''^^^^^ 
Eaal  GuiDO  van  San  Marco  uit  de  Familie   Casteïlo  Paus. 
in  Toskane^  onlangs  Pausfelijke  Legaat  'mFrankryk^ 
een  leerling  van  ABELARD,enbefchermer  van  arnold 
^2iVi Breseia  ^oïi(\<^  den  naam  van  coelestinus  II., 
op  den  Pausfelijken  troon  verheven.  Hij  hief  het  Litev' 
dict  of  verbod  van  Godsdienst  weder  op,   hetwelk 
zlin  voorzaat  op  Frankryk  gelegd  had.  Evenwel  (lond 
hij  op  het  punt,  om  in    twist  te  geraken  met   den 
Koning  van  6'/c///fi'«  ,  omdat  hij  het  onder  zijn  voorzaat 
Eiet  denzelven  gefloten    verdrag  weigerde  te  bevesti' 
gen.    Maar  hij  overleed  den  Qden  Maart  1144. 

H  3  COE- 


xiS  K  E  R  K  E   L  IJ  K  E 

V  coELRSTiNUS  II  is   dc  cerlle  onder  de   Pausfen, 
"°^'*     op   welken    de    vermaarde    voorzeggingen    van  den 
Hoofdll,    Aartsbisfcbop    malachias    doelen.      Deze    lerfche 
na  C.  G.  Aartsbisfcbop ,   in   zijne  moedertaal  rialmedoic    o 
tot  1517  i^i'JRGAR  genoemd,  was  door  twee   Bislchoppen  van 
zijn  vaderland  onderwezen,  en  tot  eene  Monniken- 
Voorzeg-  godzaliglieid  gevormd.    Hij  werd  fpoedig  plaatsver- 
van  den     vanger  van  eenen  Bisfchop ,  en  vervolgens   Bisfchop 
Abt  MA-   van  Connereth;  hij   bouwde  Kloosters,  en  gaf  aan 
dezelve  Opzieners,    tot    hem    in   het  jaar   11 34  de 
Aartsbisfchop  van  Armagh  op  zijn  doodbed  tot  zijn* 
opvolger,  en  dus  tot  Primaat  van  Ierland  benoem- 
de.    In   deze   waardigheid  werd  hij   door  benijders 
en  vijanden  vervolgd.     Een  derzelven   beroofde  zijne 
Kerk  van  den  zoogenoemden  Staf  van  jezus  ,  dien 
de  Zaligmaker  zelve  gedragen  en  gemaakt  zou  heb- 
ben, met  goud  beflagen,  en  met  juweelen  verfierd; 
met  denzelven    trok   hij  rond ,   en   kreeg   daar  door 
vele  aanhangers ,  tot   hij   genoodzaakt  was ,   denzel- 
ven terug  te  geven.     Na  binnen   drie  jaren  de  rust 
en  orde  in  zijn  Aartsbisdom  herfleld  te  hebben,  gaf 
MALACHIAS  hctzelve  aan  een  ander  over;    maar  nu 
bedenkende,  dar  aan    den   Metropolitaanzetel  in  het 
Aartsbisdom  van  Armag  de  hoogde  eer,   het  Paus- 
felijk   Pallium ,    nog    ontbrak ,    deed  hij   deswegens 
eens   en   andermaal   eene  reize    naar  Rome;   op  de 
laatfte  dezer  reizen  flierf  hij ,  zoo  als  hij  gewenscht, 
en  gelijk  men  verhaalt,  ook   voorzegd   had,   in  het 
Klooster  Clariveaux,     De  Abt   bernhard  ,   die   bij 
zijn  fterven  tegenwoordig  was ,  heeft  zijn  leven ,  en 
daar  in  verfcheidene  wond«:ren,  die  hij  verrigt  zou 

heb- 


GESCHIEDENIS.  119 

hebben ,  zelfs  de  opwekking  van  eenen  dooden ,  om-       v 
ftandig  befchreven  (*).     Dqzg  heeft  ook  twee  Pre-     ^^^^ 
dikatien    op   zijn  overlijden   gehouden   (f).      Deze  Hoofdf!. 
werkzaamheden  van  den  Heiligen  bernhardus  ,  tot  ca  C.  G. 
eerwaardige  gedachtenis  van  zijnen   vriend ,  hebben  Iq^^J?,^' 
veel  toegebragt,  dat  malachias    naderhand   onder  — 

de  Heiligen  van  zijne  Kerk  geplaatst  is  geworden  ($), 
Aan  dezen  malachias  dan  worden  Foorzeggin- 
gen  toegefc breven  over  de  toekomende  Pausfen , 
(  Prophetia  de  futuris  Pont ifici bus ,  )  die  hij  ten 
tyde  van  innocentius  II  opgefteld ,  en  van  coe- 
LESTiNüS  II  tot  den  laatften  van  alle  Paufen  voort- 
gezet zal  hebben  (**).  Zij  beftaan  Hechts  uit  wei- 
nige woorden ,  in  welke  het  karaktermatige  van  eiken 
Paus  uitgedrukt  zijn  zal.  Maar  deze  woorden  zijn 
meestendeels  zoo  raadfelachtig  of  zoo  laf,  dat  men 
de  gedwongenfte  uitleggingen  te  hulp  heeft  moeten 
roepen,  om  derzelver  vervulling  in  eiken  Paus  te 
vinden.  Zoo  is  de  Paus  pius  VI  aangeduid  met  de 
woorden  Peregrinus  religiofus  ,  (de  Godsdienftige 
Pelgrim,)  dit  karakter  kan  men  in  denzelven  niet 
ontdekken,  ten  ware  men  zijne   reize   naar  Weenen 

of 

(*)  Liber   de    Vita   et    Rebus    Gestis   S.    Malachice, 
Eibernice  Episcopi  Opp.  T.  W.  p.  653-698. 

(  f  )  Sermones  duo  in  tvanjitu  S.  Malachite  Tom.  III. 
Opp.  p.  326-332. 

(5)  Bulla  Canouifationis  B.  Malachia,  in  bernhar- 
Di  Opp.  Tom.  W.  p.  697. 

(**)  Men  zie  vnn  dozelven    fadsicius   Bibl.    incd,  et 
inf,  Laiinit,  Tom.  V.  v.  Mnlachiai.  p,  p. 

H4 


I20  K  E  R  K  E  L  rj  K  E 

V       of  zijne  vervoering  naar  Fraukryk  daar  toe  brengen 

BOEK     wilde.    De  teeenwoordiae  Paus  zal  door  de   woor- 
IV 
Hoofd(>    ^^^^  Aquila  rapax  ^   (^de   roofzuchtige    arend,  ^   on- 
na C.  G.  derfcheiden  moeten  zijn.    Van  de  tijden  van  den  al- 

10^1  S17'  '^'■^'^^^f^^"  ^^''  P^u^'^"  ?  (<^aar  zullen  'er  na  den  tegen- 
■  vvoordigen  nog  XV  zijn,)  wordt  voorzegd:     ,,  De 

,,  Roomfche  Kerk  zal  in  de    uiterfte  vervolging    zit- 
„  ten;  de  Roomfche  petrus  zal  de  Kerk  onder  ve- . 
,,  Ie  jammeren  weiden ;  na  het    einde   derzelven  zal 
„  de  rtad  van  de  zeven  heuvelen  verwoest  worden , 
„  en  de  ontzagchelijke  Regter  zal  zijn  volk  oordee- 
„  len."    Om  al    deze   voorzeggingen  te  fchrijven  , 
behoefde  men  juist    nog    geen   Profeet  te  zijn  ,   en 
bovendien  is  het  misfchien  nog  niet  zoo  zeker,  dat 
zij  van  den    Heil.  malachias   oorfpronkelijk   zijn  ; 
dewijl  de    Heil.    berniiard,  fchoon    hij  van    zijne 
gave  der  voorzegging  fpreekt,  evenwel  geen  het  min- 
fte  gewag  van  deze  voorzeggingen    maakt. 
Lucius  II      Onder  den  opvolger   van   coelestinus  ,    luciüS 
door  de    jj^   voorheen  Kardinaal   gerardo    caccianeimici  , 
nen'geiie-  r^zen  de  onlusten  te  Rome  ten    hoogden    trap.    In 
nigd.        verre  landen  werd  het  gezag  van   den    Paus   hoog 
geëerbiedigd,  voornamelijk,  door  Vorsten,   die   zij- 
nen invloed  noodig  hadden,    alfonsus  ,  Koning  van 
Portugal,  bij  voorbeeld,  vervoegde  zich    in   eenen 
Brief  ( ♦  )  aan  dezen  Paus ,  met  aanbod  van  Vafal , 
(^proprius  miles,')  van  den  Apostel  petrus    en  den 
Paus  te  zullen  zijn,  met  eene  jaarlijkfche   fchatting 
van  twee  oneen  goud,  mits  dat  hij  de    befcherming 

van 
O  ///>.  BALUZ.  Miscell.  L.  II.  />.  230. 


GESCHIEDENIS.  121 

van  den  Apo'stolifchen  Stoel  genoot,  en  lucius  be-       V 
loofde  hem,    in   zijn   antwoord,  befcherming  tegen     ^^^ 
Geestelijke  en  Ligchamelijke   vijanden ,   en   den   in-  Hoofdft. 
gang  in  het  Koningrijk  der  Hemelen.  n^'  C.  G, 

Maar  zoo  eerbiedig  behandelde  men  den  Paus  niet  |qj.  ^/^y[ 
in  de  nabuurfchap,  waar  de  zwakheid  zijner  rege- 
ring meer  in  het  oog  liep.  Een  Mondgefprek  tus- 
fchen  den  Paus  en  Koning  rogier  van  SicUi'ê^  te 
Caperato ,  in  het  jaar  1 144  vruchteloos  afgeloopen 
zijnde,  liet  de  Koning  het  Romein fche  Kampani'è 
door  zijnen  Zoon  verwoesten ,  hoewel  hij  kort 
daar  na  met  den  Paus  tot  een  vergelijk  fchijnt  geko- 
men te  zijn.  —  Maar  de  Paus  had  zich  nog  meer 
over  de  Romeinen  te  beklagen,  otto  van  Freyfiit' 
gen  (*)  verhaalt,  dat  de  Romeinen^  behalve  den 
door  hen  aangeflielden  Senaat^  ook  eenen  Patricius 
verkoren  hebbende,  voor  denzeiven  van  den  Paus 
alle  landsheeriijke  regten  vorderden  ,  willende,  dat 
de  Paus,  als  Bisfchop,  zich,  gelijk  de  oude  Pries- 
ters, met  de  tienden  en  vrijwillige  giften  zou  verge- 
noegen; waar  door  de  Paus  kort  danr  op  wegens 
zoo  vele  bekommeringen,  van  verdriet  geftorven  zal 
zijn.  Maar  volgens  den  Kardinaal  van  Arrago- 
fjië  (f)  zal  hij  de  Senatoren  gewapenderhand  ge- 
noodzaakt hebben,  het  Kapitolium  te  verlaten,  en 
hunne  waardigheden  af  te  zweeren.  Doch,  gott- 
FRiED  van  Fiierbo  ^  die  in  dezen  tijd  leefde,  ver- 
haalt,   dat    de  Paus   in  deze  onderneming  op  het 

Ka- 

(*)  Chron.  Libr.  VII.  Cap.  31. 
(t)  In  yita-  Liicii  II.  pag.  157. 

H5 


ia2  KERKELIJKE 

V        Kapitool  zoo  ongelukkig  is  geweest,  dat   hij  in  een 

BOER     oogenblik  terug  gellagen ,  en  met  groote  (Ipenen  zoo 

Hoofdll.  hevig  getroffen  is  geworden ,  dat  hij  tot  zijnen  dood 

naC.  G.  toe,   die    den  asflen  Februarij    1145    volgde,    niet 

jaario73.  ^^^^^^j.  ^^  jg^  Pausfelijken  Stoel  heeft  kunnen  zitten. 

tot  1517' 

. De  Kardinalen  haastten  zich  ,  opdat  deze  onlusten 

EUGENius  Jqqj  j^ej.  ledigftaan   van  den  Pausfelijken   Stoel  niet 
III  wordt  ,.„  j  , 

uit  Rome  gevaarlijker  mogten  worden ,  om  denzelven  te  ver- 
gedreven, vullen  ,  en  verkoren  petrus  bernhard  uit  Fi/a^ 
Abt  van  een  Cistercienfer  Klooster  bij  Rome,  een 
leerling  van  den  Heil.  bernhard,  tot  Paus,  onder 
den  naam  van  eugenius  III.  Maar  toen  hij  in  de 
Pieterskerk  zich  vvikle  laten  wijden ,  vernam  hij , 
dat  de  Senatoren  voornemens  waren ,  om  hem  te 
noodzaken,  om  hen  in  hunne  waardigheid  te  be- 
vestigen, waarom  hij  met  de  Kardinalen  de  vlugt 
nam  in  het  Klooster  Farfa,  waar  zijne  inwijding 
voltrokken  werd.  Vervolgens  begaf  hij  zich  naar 
Viterbo,  waar  hij  tijding  kreeg  van  den  treurigen 
toefland  der  Christenen  in  het  Heilige  Land,  het- 
welk hem  aanleiding  gaf,  om  den  Koning  van  Frank- 
ryk ,  LODEWYK  Vn,  tot  eenen  nieuwen  kruistogt 
aan  te  fporen.  Middelerwijl  hadden  de  Romeinen 
den  pausfelijken  Bevelhebber  in  hunne  (lad  afgezet, 
en  zich  van  de  Pieterskerk  en  de  geheele  flad  mees- 
ter gemaakt  ,*  waarom  de  Paus  vooreerst  hunnen  Pa- 
tricius  in  den  ban  deed ,  en  hen  vervolgens  met 
hulp  van  die  van  Tivoli  noodzaakte,  den  vrede  te 
vragen,  welken  hij  hun  verleende,  onder  voorwaar- 
de, dat  zij  het  Patriciaat  affchaffen,  zijnen  Bevel- 
hebber heiftellen ,  en  de  Senatoren  alleen  naar  zijnen 
wil  aannemen  zouden.  Dus 


GESCHIEDENIS.  123 

Dus   keerde    eugenius   III  tegen  het    einde  des       y 

jaars  1145  naar  Rome  terug,   maar  alzoo  de  Romei'     '^oek 

nen  Tivoli  ten  gronde   toe   wilden   vernielen ,  tn  de  fioofdfT. 

Paus  dit  weigerde,  moest   hij  in   1146  de  ftad   an-  na  C.  G. 

dermaal  verlaten.    Kort  na  dat  de  Paus   de  regering  J^J"°^f* 

tot  15^7* 
aanvaard  had ,  was  arnold  van  Brescia  ook  te  Ro' 

me  gekomen ,  alwaar  hij  dit  vuur  van  oneenigheid 
merkelijk  aanblies,  door  zijne  voordragt,  dat  de 
Paus  geen  ander  dan  Kerkelijk  gezag  aldaar  behoor- 
de te  oefenen  (*). 

EUGENIUS  nam  vervolgens  de  wijk  naar  Frank' 
ryk ,  terwijl  zijn  oude  Leermeester ,  de  Abt  bern- 
HARD ,  zijne  zaak  zich  met  ernst  aantrekkende , 
eenen  nadrukkelijken  Brief  aan  de  Romeinen  fchreef , 
ten  einde  hen  te  vermanen,  om,  gelijk  hij  zich  uit- 
drukt, weder  te  keeren  tot  den  Herder  en  Bisfchop, 
(Opziener,)  van  hunne  zielen;  zich  met  God,  en 
met  hunne  Prinfen,  petrus  en  paulus  ,  te  verzoe- 
nen ;  als  ook  met  zoo  vele  duizend  Martelaren ,  die 
bij  hen ,  maar  nu  tevens  tegen  hen  waren ;  en  ein- 
delijk ook  met  de  ganfche  Kerk  der  Heiligen  (f). 
Te  gelijker  tijd  drong  hij  met  eenen  Brief  (§)  bij 
den  Keizer  aan ,  dat  hij  het  zwaard  behoorde  aan 
te  gorden,  om  aan  den  Kei-'?:er,  het  gene  des  Kei- 
zers was,  en  aan  God,  het  gene  Godes  was,  we- 
der te  bezorgen ,  en  de  Romeinen  te  flrafFen.  In 
het  bijzonder  deed   hij   den  Paus   eenen   gewigtigen 

dienst , 

( * )  OTTO  Freyfing  de  Gest.  Frid.  I.  hup,  L.  II.  C.  20. 

(t)  Epist,  243.  Opp.  Tom.  l.  pag.  24I, 

(§3  Epist.  244. 


124  K  E  R  K  E  L  IJ  K  E 

V  dienst,  toen  hij  in  het  jaar  1146  zelve  naar  Dititsch- 
BOEK  i^Ytd  reisde ,  en  den  Keizer  tot  eenen  kruistogt  naar 
Hoofdil.  hsï  Heih'ge  Land  overhaalde.  —  Ook  hielp  hij  den 
Ba  C.  G.  Paus  met  raad  en  daad,  om  in  het  midden  van 
jaario73.  j^^^  omftandigheden  zijn  gezag  te  handhaven,  ge- 
,  lijk  hij  deed  in  het  jaar  1147  en  1148,   door   twee 

Kerkvergaderingen  te  houden  ,   eene  te   Par'js ,  en 
eene  te  Rhelms^  op  welke  de   zoogenoemde   Kette- 
rijen veroordeeld,    en   verfcheidene  vastftellingen    in 
Kerkelijke   zaken   gemaakt  werden.      Zoo  ver  ging 
deze  invloed  van  den  Abt  op  den   Paus,  dat   des- 
zelfs  Kardinalen  zich   daar   over   ten   uiterften  mis- 
noegd toonden ,  doch  de  Abt  wist  hen  door  zach- 
te woorden  en  nederige  verklaringen  te  bevredigen, 
Ondertusfchen    werd   de    Paus    door  zijnen  raad 
meermalen  in    netelige    omflandigheden   gebragt.    In 
het  jaar  1 140  verkoos  een  gedeelte  der  Domheeren  van 
Hork  WILLEM ,  een'  Zusterszoon  van  Koning  steven, 
maar  een   ander   gedeelte  den  Abt  murdach,  een* 
ChtercïenferM.oxm^  en  Leerling  van  den  Heil.  bern- 
HARD ,  tot  Aartsbisfchop.    De  eerde,  als  de  meeste 
Hemmen  hebbende,  werd   door  hendrik,   Bisfchop 
van  Winchester^  'sKonings  Broeder,   gewijd;   maar 
MURDACH  wendde  zich  tot  den  Paus,  en  werd  door 
BERNHARD    onderfteund.    willem   bleef  echter  in 
het  bezit  van  het  Aartsbisdom  tot  in  het  jaar  1 147, 
wanneer  de  Paus  hem  op  de  vergadering   te  Parijs 
afzette,    baronius   zelve  erkent    de   onregtvaardig- 
heid  van  dit    vonnis,  fchoon  hij   tevens  aanmerkt, 
dat  dit  de  heiligheid  van  bernhard  niet  benadeelt, 
als  dit  niet  ontkende,  dat  hij  fomtijds  door  valfche 

bc- 


GESCHIEDENIS.  125 

befigten  misleid  was  geworden,    willem  is  nader-       v  ' 

hand  onder    de   Heiligen    der    Engelfche  Kerk  ge-     ^^^k 

plaatst ,  ook  heeft  hij  na  's  Paufen  dood  het  Aarts-  HoofdfL 

bisdom  weder  gekregen.  na  C.  G. 

BERNHARD  beijverde  zich  nog ,    om   een  blijvend  [qj^j*^ ji" 

gedenkftiik  van  zijne  verkleefdheid  aan  den  Paus  te  — 

seven ,  waarom  hij ,  om   dezen   tijd ,  een  werk  op-  7?°'"" 

fchnft 
ftelde ,  behelzende  regelen  en  voorfchriften  voor  eenen  ^g^  bern- 

Paus  (*);  in  het  tweede  Boek  van  dit  werk  onder- hard  aaa 
rigt  hij  den  Paus ,  waar  hij  zijne  aandacht  op  be-  ^j^j^jy^^' 
hoore  te  vestigen ,  te  weten ,  op  zich  zelven ,  op  het 
gene  ouder  hem ,  om  hem ,  en  boven  hem  is.  In 
zich  zelven  moest  hij  overwegen:  ^vat ^  wie,  en  hoc 
hij  gefield  was?  Op  de  eerfie  vraag  is  het  ant- 
woord: een  mensch,  gevolgelijk  een  redelijk  en  fter- 
felijk  dier,  waar  uit  zekere  lesfen  volgen.  De  twee- 
de vraag  is  ligt  beantwoord  :  Hij  is  Paus-,  maar 
dit  behandelt  de  Abt  omflandiger ;  hij  leert  den 
Paus,  dat  hij  deze  grootheid  niet  gekregen  heeft, 
om  te  heerfchen,  maar  om  anderen  te  dienen;  hij 
zou  meer  werk  vinden,  dan  hij  af  kon  enz.  „  Gij 
zijt,'*  zegt  hij  verders,  „  de  groote  Priester,  de 
Prins  der  Bisfchoppen,  de  erfgenaam  der  Aposte- 
len, in  Eerstgeboorte  Ahel^  in  regering  Noach,  'm 
Patriarchaat  Abraham  ,  in  orde  Melchizedek ,  in 
waardigheid  Aaron  ,  in  aanzien  Mozes ,  in  regterlij- 
ke  magt  Samuel,  in  vermogen  Petrus  ^  in  zalving 
Christus,    Aan  u  zijn  de  fleutelen   gegeven,   en  de 

Icha- 
(*)  De  Confideratione  Libri  V.  ad   Eugenium  III.  T. 
II.  Opp.  p.  413-4Ö4. 


126  KERKELIJKE 

V       fchapen    toevertrouwd.     Daar  zijn  nog   wel   andere 
BOEK     Deurwachters  van  het  Konin'^riik  der   Hemelen,  en 

IV  o     J  5 

Hoofdft.  Herders   der   Kudden ,  maar   aan   u    is   de   geheele 

na  C.  G   kudde  overgelaten.    Immers  toen  Christus  aan  i>e- 

jaario73.  ^^^g  beval,  zijne  fchapen  te  weiden,  zonderde  hii 
tot  15 17.  7      j  »  7  j 

■  'er  geene  uit;  en  deze  zelfde   Apostel   wandelde  op 

de  zee ,  welke  de  wereld  beteekent ,  tot  zijnen  Mees- 
ter. "  De  derde  vraag  geeft  hem  gelegenheid  ,  om 
den  Paus  verfcheidene  deugden  aan    te  prijzen. 

In  het   derde  Boek   wordt  den   Paus  voorgehou- 
den ,  wat  hij  ofjder  of  beneden  zich  heeft  op  te  mer- 
ken.   Aan  hem,    als   erfgenaam    der   Apostelen,   is 
de  geheele  wereld  als  erfenis   toebedeeld ,  doch  niet 
ter  bezitting  of  ter  beheerfching ,  —  maar  ter  bezor^ 
ging  en  hefttiring^  {dispenfaiio.^    Hij  moet  de  On- 
geloovigen  bekeeren ,  de  Ketters  en  Scheurmakers  tot 
het  regte  geloof  en  tot  de  eenheid   terug  brengen , 
ook  in  toom  houden ,  dat  zij  geen  nadeel  aanrigfen. 
Vervolgens  klaagt  hij,  dat  de  geest  van    eerzucht, 
die  alleen   het    zijne    zocht  ,    de  geheele   Katholijke 
Kerk  en  ook  den  Apostolifchen  Stoel  befmet  heeft , 
dat  *er  een  misbruik  gemaakt   wordt  van   de  beroe- 
pingen op  den  Apostolifchen  Stoel ,   waar   van   het 
gevolg   is  ,    dat   de   Bisfchoppen   trotfcher,    en  de 
Monniken  liederlijker ,  ja  zelfs  armer  worden;  maar 
anderen  ergeren  zich ,  worden  onwillig ,  en  lasteren. 
Eindelijk  brengt  hij  den  Paus  onder  het  oog  ,  dat  de 
wetten  door  hem  zelven  voor  eenige  jaren  aan  de  Gees- 
telijkheid ,  (Clerus ,)  voorgefchreven ,  geheel  niet  waar- 
genomen werden. 
In  het  vierde  Boek  overweegt  hij  het  gene  om  den 

Paut 


GESCHIEDENIS.  1217 

paus  is.     De  Geestelijkheid  van  Roine   behoorde  de        V 
gefchiktfte  van  allen  te  zijn, maar  desniettemin  klaagt     "^eï 
hij  over  de  flechte  zeden  der  Romeinen,  en  der  Pre-  Hoofdfl. 
laten    van  het  Pausfelijke  Hof,   over  de  eerzucht ,  na  C.  G, 
geldgierigheid   en    kleederpragt  dezer   laatüen ,   over  Igj'^J^jy* 

de  hebzucht  der  Pausfelijke    Legaten  ,   en  over  den — 

pligt  van  den  Paus,  die  geen  Heer  der  Bisfchop- 
pen,  maar  één  van  hen  behoort  te  zijn. 
■ '  Eindelijk  houdt  hij  zich  in  het  vijfde  Boek  het 
langst  op,  om  den  Paus  te  leeren  bedenken,  het 
gene  hoven  hem  is,  alwaar  hij  in  vele  fpitsvinnighe- 
den  zich  breedvoerig  uitlaat  over  de  befchouwing  van 
God  en  de  Engelen  enz. ,  en  veel  Mijjiikerij  bij- 
brengt. Dit  geheele  werk  is  ondertusfchen  daarom  te 
merkwaardiger,  dat  in  deze  eeuw  een  Abt  zich  zoo 
?eel  vrijmoedigheid  veroorlooft,  terwijl  uit  het  gene 
hij  aanvoert  natuurlijk  dit  gevolg  voortvloeit,  dat  de 
Pausfen  niet  Vorsten  behoorden  te  zijn,  geliik  zij 
toenmaals  waren ,  maar  enkel  Leeraren  van  den 
Godsdienst;  hoewel  bernhard  juist  ten  dezen  niet 
geheel  met  zich  zelven  begaanbaar  is. 

Deze  raadgevingen  en  voorfchriften  van  den  ten 
dien  tijde  algemeen  hooggeachten  man,  mogen  met 
dankbaarheid  van  den  Paus  aangenomen  en  in  zijne 
huisbibliothcek  bewaard  zijn  geworden,  het  blijkt 
echter  niet,  dat  zij  in  de  uitoefening  veel  voordeel 
aangebragt  hebben ;  het  tegendeel  blijkt  veel  meer 
uit  de  klagten  van  bernhard,  over  eenen  Pausfe- 
lijken  Legaat,  in  het  jaar  1152  aan  den  Kardinaal- 
Bisfchop  van  Ostia  (*):    „  Ulieder  Legaat,"  zegt 

(*)  Ep.  2pQ.  hij. 


128  K  E  R  K  E  L  IJ  K  E 

V  hij,  ,,  is  van  het  ééne  Volk  en  Koningrijk  tot  het 
BotK  andere  gegaan,  en  heeft  overal  fchandelijke  en  ver- 
Hoofdft.  foeijelijke  voetftappen  bij  ons  achtergelaten.  Van 
na  C.  G.  den  voet  der  Alpen  en  van  het  Duitfche  Rijk  af^ 
jaario73.  j^^^^^.  ^^^^  Apostoiifche  man,  terwijl  hij  bijkans  alle 
■  Kerken  van  Frankryk  en  Normandy'é  is  rondgereisd, 

die  niet  met  het  Euangelie  maar   met  Kerkroof  ver- 
vuld.   Overal  zal  hij  flechte  dingen  uitgevoerd,  buit 
uit  de  Kerken  gehaald ,  en  fchoone  jongens  tot  Ker- 
kelijke bedieningen  bevorderd  hebben,   of   ten  min- 
den hebben  willen   bevorderen.    Velen  hebben   zich 
vrijgekocht,  opdat  hij  maar   niet  bij  hen   mogt  ko- 
men; waar  hij  zelve  niet  komen  kon,  heeft  hij  door 
zijne  Afgevaardigden  geld  afgeperst.,   Hij   heeft  zich 
in  Scholen,  aan  Hoven,   op  de  ftraten  en  wegen, 
openlijk  ten  fpot  gemaakt.     Wereldlijken  en  Geeste* 
lijken  fpreken  flecht  van  hem ;  armen ,  Monniken  en 
Geestelijken   beklagen  zich  over  hem.    Zelfs  lieden 
van  zijnen  ftand  betuigen   den  hoogden  afkeer  van 
zijn'  naam  en   zijn   leven.    Laat   onzen  Heer  dezen 
Brief  lezen !     Hij  mag  zelve  toezien ,  wat  met  zulk 
een  mensch  te  doen  is;   ik  heb  mijne  ziel  bevrijd. 
Doch  dit  zeg  ik  met  mijne  gewone  vaardigheid:  het 
is  goed  voor  hem ,  als   hij  zelve  zijn  Hof  zuivert , 
en  op  deze  wijze  zijn  geweten  ontlast." 
Doodvnn     Ondertusfchen    duurde    het  lang  ,  eer  eugenius 
EUGEMus  gerust  bezit  van  Rome  kon   nemen.    Hij   had   wd 
in  het  jaar  1149  de  Romeinen  met  hulp  van  Koning 
ROGIER  tot  onderwerping  genoodzaakt,  maar  in  het 
volgende  Jaar  deze  HoofJflad  weder  moeten  verla- 
ten.   Eindelijk  floot  hij  in  het  jaar  1152  een  verge- 

lijk 


GESCHIEDENIS.  129 

]ijk  met  de  Romeinen^  doch  overleed  den  7den  Julij       v 
des  volgenden  jaars.    Hij  had   zich  door  aalmoezen     ^^^^ 
en  andere  vireldaden  gedurende  dien  tijd  het  grootfte  Hoofdft. 
gedeelte  der   ftad   geheel    onderdanig  gemaakt ,  en  "^  C.  G. 
zou  waarfchijnlijk  het  èffchafFen   der  Senatoren  uit-  ^^{V^ï' 

gewerkt  hebben ,  indien  de   dood  hem  niet    wegge- 

rukt  had.  , 

Reeds  in  Februarij  des  Jaars    1152   was  ook  de  Dood  van 
Keizer  koenraad  III  overleden ,    aan   wien  euge-  ^^^^er 

'  KOEN- 

Nius  III  zoo  veel   te  danken  had,  en  Wiens  afwe- raad. 
zenheid  van  Italië  de  groote   fteden  van  Lombardy'è  frederik 
gediend  had ,  om  zich  onafhankelijk   te  maken.    In  Keizer. 
Maart  des  gemelden  jaars  werd  zijn  Broeders   Zoon 
FREDERiK ,   Hcrtog    vatt  Zwaben ,   een  Vorst    van 
veel  grooter  begaafdheden  tot  regeren  en  oorlogen, 
tot  zijnen  opvolger  verkoren.     Deze   zal,   naauwe- 
lijks  zeventien  dagen  na  zijne  verkiezing ,  indien  men 
een  oud  ftuk,  ten  opfchrifc  hebbende,   Cencius  Ca- 
meralis ^  door  baronius  (*)   het  eerst  in  het  licht 
gebragt,   geloof  mag  geven,   te  Konfians  een  ver- 
drag met  den  Paus   gefloten  hebben.    Doch,  tegen 
de  echtheid   van  dit  fluk,  is   zeer  veel  ingebragt; 
ook  openbaarde  deze  Keizer  fpoedig  zoodanige  ge- 
zindheden jegens  den  Paus,  welke   met  den  inhoud 
van  dit  verdrag  niet  wel  te  vereffenen  zijn. 

Te   Maagdenburg  had    een   deel  der  Domheeren  j\nasta- 
den  Proost  van  hunne  Kerk,  gerhard,  en  een  an-  siuslV 
der  deel  den  Deken  tot  hunnen   Aartsbisfchop   ver- 
koren.   De   partijen  wendden  zich   beiden   tot  den 

Kei- 

(*)  yltm.  <sd  a.  1152.  «.  5. 

XVI.  Deel.  I 


vjgo  KERKELIJKE 

V  Keizer,  die  den  Deken  en  zijne  partij  bewoog,  om 
^^^  wiCHMAN ,  Bisfchop  van  Zeiz,  tot  Aartsbisfchop 
Hoofdft.  f^  verkiezen,  aan  wien  de  Keizer  terflond  de  Rega^ 
na  C.  G.  /ien  van  het  Stift  fchonk;  maar  gerhard  vervoeg- 
|^"J°J^' de  zich  tot  den  Paus,  die  in  eenen  fcherpen  Brief 
■  de   Duitfche  Aartsbisfchoppen    en   Bisfchoppen  be- 

ftrafte ,    dat   zij  in  deze  zaak  niet    liet  beste    vaft 
Gods  Kerk  in   acht  genomen,  maar  den  aardfchen 
Vorst  hadden  zoeken  te   behagen,   hen   gebiedende, 
den  Keizer    te  vermanen ,   om    zich    niet  tegen  de 
Kerk  van  God  te    verzetten.     Ondertusfchen  over- 
leed EUGENius  III  in  het  jaar  1153,   en  de  Kardi- 
naal -  Bisfchop  van  Sabina ,  koenraad  ,  een  geboren 
Romein ,  werd  tot  zijn  opvolger  benoemd ,  onder  den 
naam  van  anastasiüs  IV.     Deze  zond  den  Kardi- 
naal  GERHARD   naar   Duiuchlancl ^   om  dit  veifchil 
bij  te  leggen;  maar  deze  moest   onverrigter  zake  te- 
rug keeren,  v^raar   op  de  Keizer  wichmann  zelven 
met  zijnen  Gezant  naar  Rome  liet  reizen,  alwaar  de 
Paus  zijne  verkiezing  bevestigde,  en  hem  ook  het 
Pallium  fchonk. 
Dood  van     anastasiüs    ftierf  in    het  jaar   11 54.      In  zijne 
ANASTAsi-  plaats  werd  nicolaus  van  brakespeare  ,  een  En- 
ADRiAAN  gehchman^  thans   Kardinaal  -  Bisfchop  van   Albano  ^ 
IV volgt   verkoren,  die  zich  adriaan  IV  noemde.    Deze  was 
«eni,op.    ^^^  ^^^,  Be(5eiaa,.sjongen  in  zijn  Vaderland ,  naderhand 
Monnik  geworden  in  een  Klooster  digt  bij  Avignon , 
in  hetwelk  hij  in  het  jaar   11 37  tot  Abt  opgeklom- 
men was.    Maar  de  Monniken   hadden  fpoedig  be- 
rouw ,    wogens    de    geflrcnghtid   zijner  zeden  ,    en 
bragten  tot  tweemalen    hunne  bezwaren  tegen  hem 

bij 


GESCHIEDENIS.  131 

bij  den   Paus   eugenius  in;   doch  deze,  zijne   on-       V 

fcliuld  erkennende,  hield  hem  te  Rome ^   en   verhief    ^^^^ 

hem  tot  aanzienlijke  waardigheden.  Hoofdft. 

Bij  de  aanvaarding  van  zijne  regering  vond  hij  den  "^  C.  G. 

voor  de  Paufen  zoo  gevaarlijken  arnold  van  ^^^s- 1^1  i^J^y\ 

cia  nog  in  de  Hoofdftad.  Deze,  door  de  Senatoren 

en  andere  aanzienlijke  Romeinen  befchermd ,  bleef  in  Uiteinde 

vaiiAR- 
deze  ftad ,  luettegenltaande  de  bevelen   der  Paufen ,  nold  van 

die  hem  uit  dezelve  verdrijven  wilden.  Zelfs  verde-  Brescia. 
digden  zijne  aanhangers  hem  met  geweld,  en  wond- 
den onder  anderen  eenen  Kardinaal  op  ftraat  doode- 
lijk,  hetwelk  zekere  Vatikaanfche  Acten  bij  baro- 
Nius  (♦)  aangehaald,  aan  arnold  zei  ven  toefchrij- 
ven;  waar  op  de  Paus  alle  Godsdienstoefening  in 
Rome  verbood;  de  eerfle  ftraf  van  die  natuur  voor 
deze  ftad;  welke  niet  werd  opgeheven,  voordat  ar- 
nold met  zijne  aanhangers  uit  de  ftad  verdreven 
werden;  arnold  zworf  eenigen  tijd  om,  maar  viel 
fpoedig  eenen  Pausfelijken  Legaat  in  handen;  uit 
welke  hij  wel  door  twee  Graven  van  Kampani'è  ver- 
lost werd,  maar  die  door  Keizer  frederik  eerlang 
genoodzaakt  werden  ,  hem  over  te  leveren;  hebben- 
de de  Keizer  misfchien  den  man ,  die  algemeen 
voor  een'  Ketter  verklaard  werd  ,  niet  durven  ont- 
houden aan  de  magt  der  Geestelijkheid,  uit  hoofde 
ziiner  toenmalige  omftandigheden ,  hoe  zeer  deze  an- 
ders voor  de  Keizerlijke  regten  tegen  de  aanmatigin- 
gen der  Paufen  geijverd  had.  Hoe  het  zij,  arnold 
werd  naar  Rome  gevoerd,  alwaar  de  Stadhouder  in 

het 
(*)  ad  a.  1155.  n.  i. 

I  2 


I3S  KERKELIJKE 

V       het  midden  van  het  jaar  1155  hem  openlijk  liet   op- 
boek     hangen  ,  en  zijn  ligchaam ,  opdat  het  van   het  volk 
Hoofdd.  "''^^  vereerd  mogt  worden,   verbranden,  en  de  asch 
na  C.  G.  in  den  Tiber  werpen  (*).  —  arnold   was   bij    de 
l^^Jl^ll'  Geestelijkheid  van     zijnen  tijd  een   oproermaker  en 

tut   i  5  * /  • 

tm  ketter ,    en    dewijl    zijn    ontwerp    van  eene  geheele 

(laatsverandering  in  de  Kerk,  bij  gebrek  van  onder- 
fteuning  der  Vorsten,  geheel  mislukte,  durfde  nie- 
mand zijner  tijdgenooten  voor  de  vuist  's  mans  voor- 
flellen  en  gedrag  onderzoeken  ;  wat  gunther  'er 
van  gefchreven  heeft,  hebben  wij  boven  (f)  gezien. 
Ook  verdienen  de  woorden  van  geroh  of  gerho. 
Proost  van  Reichersberg ,  die  toen  leefde,  opmer- 
ï^i"g  CS)«  55  arnolds  booze  leer,"  fchrijft  hij, 
„  is  misfchien  met  goeden  ijver,  maar  te  gelijk  met 
geringe  kunde,  voorgedragen.  Doch  even  min  keu- 
re ik  zijne  onregrmatige  terdoodbrenging  goed.  Ik 
wilde,  dat  hij  wegens  zijne  leerftellingen ,  of  door 
verbanning,  of  door  gevangenis,  of  op  eene  andere 
wijze,  maar  niet  door  den  dood  ,  geflraft  was  ge- 
worden ,  ten  minfien  dat  men  he"m  zoo  omgebragt 
had,  dat  de  Roomfche  Kerk  of  het  Roomfche  Hof 
niet  aanfprakelijk  ware.  Want  is  hij,  zoo  als  men 
zegt,  zonder  haar  vonnis  en  toeftemming,  door  den 
Stadhouder  aan  zijne  wacht  ontnomen,  en  van  des» 
zelfs  knechten  om  bijzondere  redenen  gedood,  om- 
dat dezelve  namelijk,  door  aanleiding  der   leerftellin- 

gen 

C*)  OTTO  Freifing.  de  Gest.Fred.  I.  Z.  ILCao./».  45l» 

/f)  Bladz.  112,  113. 

(J)  De  investigatione  Antichfisti  Libr»  L 


GESCHIEDENIS.  133 

gen  van  arnold  ,  zeer  veel  van  de   Romeinen  gele-       V 

den  had,  waarom  hebben  zij  zich   ten   minften   niet     ^°f* 

IV 
ontzien,  zijn  lijk  nog  verder  te  mishandelen,   opdat  fj^ofdf^, 

de  bloedftraffe  van  het   Priesterlijke  Huis   verwijderd  na  C.  G. 
bleef?"  —  De  Protedanten   hebben  in   het   gemeen  |^"j°j^* 

ARNOLD  als  een'  moedigen  voorfliandcr  der  Christe- 

lijke  vrijheid  en  Hervormer  der  Geestelijkheid  be* 
fchouwd,  en  zeker  is  het,  dat  hij  zich  voor  regt- 
matige  grondregelen  heeft  opgeofferd ,  maar  ten  aan- 
zien der  wijze,  waar  op  hij  zulks  deed,  kan  men 
uit  gebrek  van  onpartijdige  befcheiden  naauwelijks 
oordeelen.  Dat  hij  de  regten  en  aanfpraken  van  den 
Paus  op  het  wereldlijk  bezit  van  Roms  beftreed , 
kan  of  mag  op  zich  zelve  geen  oproer  genoemd 
worden.  Zijne  aanhangers,  Aruoldisten  genoemd, 
hebben  naderhand  ,  doch  altijd  te  vergeefs ,  foortge- 
lijke  ondernemingen  beproefd. 

De  Keizer  zelve  toonde,   door   zijn   gedrag,   dat  frederik 
hij    volllrekt    de  Wereldlijke    Opperheer  van  Rome  ^  "'^""^^ 
wilde  zijn.    Hij  was  reeds  tegen  het  einde   des  jaars  gekroond 
II 54  met  eene  talrijke  krijgsmagt  in   Italië  gerukt, 
niet  alleen  om    zich  plegtig  te  laten   kronen,   maar 
ook  om   het  verloren   Keizerlijk   gezag  bijzonder  in 
de  fteden  van  Lomhardfè  te  herlleljen ,  gelijk  hij  dan 
ook  het  trotfche  Milanen ,  waar  men  zijne   bevelen 
met  voeten  getrapt  had,  gevoelig  vernederde.     Ver- 
volgens trok  hij  in  het  midden   des  jaars    1155  zoo 
fchielijk  op  Rome  aan ,  dat  Paus  adriaan   met  ver- 
haasting in  de  vesting  Castellana  vlugtte ,  maar  door 
den  Keizer  gerust  gefield  zijnde,   vervoegde  hij  zich 
bij  denzelvcn  te  Siitri ,  in  de  nabuurfchap  van  Ro- 

13^  «w* 


134  KERKELIJKE 

V  w;<?.  Doch,  toen  de  Keizer,  wanneer  de  Paus  van 
BORK  het  paard  fteeg  ,  hem  niet  ,  zoo  als  het  gewoon 
Hoofdft  ^^'^s,  den  ftijgbeugel  hield,  ontüelden  de  Kardinalen 
nn  C.  G.  over  dit  verzuim  zoo  zeer,  dat  zij  ten  fpoedigften 
to^i^f  7  ^^^^^  ^^^^  Castellana  keerden.  De  Paus  zelve  zette 
,  zich  ontdeld  op  eenen  ftoel;   frederii^.  kustte  hem 

knielend  den  voet;  maar  als  hij  den  kus  des  vredes 
verwachtte,  zeide  de  Paus  tegen  hem:  ,,  Dewijl 
gij  mij  de  gewone  en  fchuldige  eer  onthouden  hebt, 
die  uwe  voorzaten ,  de  regtzinnige  Keizers ,  uit  eer- 
bied voor  de  Apostelen  petrus  en  paulus  ,  aan 
onze  voorgangers  bewezen  hebben,  zal  ik  u  ook 
niet  eer  tot  den  kus  des  vredes  toelaten,  voordat 
gij  mij  voldoening  gegeven  hebt."  De  Keizer  be- 
weerde, daar  toe  niet  verbonden  te  zijn,  en  men 
twistte  hier  den  gelieelen  volgenden  dag  over.  Ten 
laatflen,  nadat  men  de  oude  Vorsten,  die  bij  de 
kroning  van  lotharius  tegenwoordig  waren  ge- 
weest ,  geraadpleegd ,  en  de  oude  gewoonte  bij  zoo- 
danige gelegenheid  onderzocht  had,  bewilligde  het 
geheele  Keizerlijke  Hof  daar  in ,  dat  frederik  ,  als 
de  Paus  te  paard  zou  ftijgen,  den  ftijgbeugel  zou 
houden,  hetwelk  dan  ook  gefchiedde  (*).  —  Maar 
HELMOLD,  die  niet  lang  na  deze  gebeurtenis  geleefd 
heeft  ,  verhaalt  dezelve  op  deze  wijze  (f)  :  De 
Keizer  was  den  Paus,  bij  deszclfs  komst,  te  ge- 
moet  gegaan,  en  had  hem,  toen  hij  van  het  paard 

(*)  Zoo  verhaalt  baronius   uit   de   Vatikaanfche  Ak- 
ten ad  a.  Il  SS'  «•  4» 

(t)  Chion.  Slavor.  L.  I.  C.  8. 


GESCHIEDENIS.  135 

Reeg,  den  (tij.^beugel  gehouden.  Daar  op  had  de  V 
Bisfchop  van  B amber g  ^  in  naam  des  Keizers  en  der  ^^^ 
Vorsten ,  aan  den  Paus  gemeld ,  dat  zij  eenen  Vorst  Hoofdft. 
hadden  van  de  roemrijkfte  hoedanigheden ,  en  inzon-  na  C.  Gé 
derheid  eenen  ongemeenen  vereerer  van  de  Roomfche  *  i^iV;, 
Kerk,  zoo  als  de  eerbied  thans  door  hem  bewezen, 
getuigde.  Dus  was  nog  overig,  dat  de  Paus  het 
zijne  deed,  en  het  gene  nog  aan  de  volle  Keizerlijke 
Hoogheid  ontbrak  ,  door  Gods  genade  vervulde^ 
Hier  op  zou  de  Paus  geantwoord  hebben :  „  Het 
zijn  bloote  woorden.  Broeder,  die  gij  fpreekt.  Gij 
zegt,  dat  uw  Vorst  den  Heiligen  petrus  de  fchul- 
dige  eerbiedigheid  bewijst ;  maar  deze  fchijnt  eer  ver* 
acht  te  zijn:  want  daar  hij  den  regter  ftijgbeugel 
had  behooren  te  houden ,  heeft  hij  den  linker  ge- 
houden." Toen  men  dit  aan  frederik  door  eenen 
Tolk  verklaarde,  zeide  hij  heel  nederig:  „  Meld 
hem,  dat  het  mij  daar  bij  niet  aan  godsvrucht  maar 
aan  kunde  ontbroken  heeft;  alzoo  ik  juist  nooit  veel 
werk  gemaakt  heb  van  den  ftijgbeugel  te  houden; 
hij  is  de  eerfte,  wien  ik  zoodanige  gehoorzaamheid 
bewezen  heb.  "  Als  eindelijk  de  Paus  hernam : 
„  Indien  hij  het  ligtfte  uit  onwetendheid  verzuimd 
heeft,  hoe  gelooft  gij  wel,  dat  hij  het  groote  zal 
waarnemen?"  werd  frederik  misnoegd,  en  vraag- 
de: van  waar  deze  gewoonte  ontdaan  was?  Na 
hevig  twisten  werd  eindelijk  een  vergelijk  tusfchen 
den  Keizer  en  den  Paus  getrolFen.  Deze  kibbeling 
over  het  houden  van  den  ftijgbeugel  tusfchen  den 
Keizer  en  den  Paus  is  karakteristiek  zeker  voor  de- 
zen tijd  en  voor  de  gefchiedenis  der  Paufen. 

1 4  Schie- 


136  K  E  R  K  E  L  IJ  K  E 

V  Schielijker    werden    de  vonrfiellen   der  Romeinen 

^^     door  den  Keizer  van  de  hand   gewezen,  tegen  wel- 

Hoofdfl.   k^"   ^^  VzMS  den    Keizer  waarfchuwde,   op  wiens 

na  C.  G.  raad  de  Keizer  de  Pieterskerk  en   dat  gedeelte  van 

tot  1517.  ^^'"^  f    hetwelk    leo's    ftad    genoemd   werd,    met 

'  krijgsvolk  deed   bezetten,    waar  op  hij  den  ecriien 

Junij  des   jaars  11 55   gekroond,  maar  ook  terftond 

door  de  Romeinen  aangevallen  werd,  die   hij  echter 

met  groot  verlies  terug  floeg.  Dus  had  hij  nu  de  Kei» 

zerlijke  kroon  ontvangen,   maar   geenszins   de  heer- 

fchappij  van  Rome  verkregen;  integendeel,    toen   hij 

door  eene  ziekte,    onder  zijn   leger  ontftaan,  kort 

daar  na  naar  Duitschland  moest  keeren,  bkef  deze 

ftad  in  den  vorigen  toeftand  (♦), 

Twist  van     Ondertusfchen  was  de  Paus  in  een   onaangenaam 

den  Paus  yerfchil  ingewikkeld  met  willem  ,  Koning  van  Sici- 

Koning     ^^^>  Zoon  en  Opvolger  van  Koning  rogier,  met 

vanSicilie  wien  hij  in   oorlog  raakte ,   omdat   hij  denzelven   in 

zijnen  Brief  in  het  jaar  1155  niet  Koning  maar  Heer 

van  Sicilië    genoemd    had.      In   dezen  oorlog  had 

WILLEM,  niettegenftaande  de  Paus  hem  in  den  ban 

deed ,  ver  de  overhand ,   en  belegerde  den  Paus  in 

Benevento',  maar   als  de  Paus  om   vrede  verzocht, 

fchonk  WILLEM  hem    niet  alleen   denzelven ,    maar 

viel  hem  zelfs  te  voet,   en  deed  hem  den   Leeneed 

voor  het  Koningrijk  Sicilië  en  zijne  andere  Landen 

in  Italië. 

Twist  met      Dit   vredesverdrag  mishaagde  den  Keizer  frede- 

Keizer      j^jj^  j     ^jjg  q^^  ^j^g  Paufen  wil  mede   deel  in   dezen 

FREDERIK 

oor- 
(*)  OTTO  Fri/ing.  de  gesf.  hup.  Freder,  I. L,  II. C.  ai -2 3, 


GESCHIEDENIS.  137 

oorlog  genomen  had;   nog  meer  werd  de  Keizer  ge-       V 
tergd  door  eenen  Brief  van  den  Paus   aan   hem ,   bij     ^°i^ 
gelegenheid    dat    de    Aartsbisfchop   van  Lunden  in  Hoofdfl. 
'Schonen ,  op  zijne  terugreis  van  Rome  bij  Dledenho-  na  C.  G, 
ven ^  (Thtonvïlle ^')  van  eenige  roofzuchtige  Edellie-  -^q^,  1^17^ 
den   gevangen   was    genomen ,  waar  aan  frederik     ■  ■.    ■ 
zich  weinig  had  laten  gelegen  zijn,   waar   over  de 
-Paus  hem  beftrafre,   met   eenen   Brief,    aan  welken 
4iieE  alleen  de  Keizer,  maar  ook  de  Rijksvorsten  zich 
zeer  ergerden,  omdat  de  Paus  daar  in  zeide,  dat  hij 
-den  Keizer  de  volkomenheid  der  ^vaardigheid  en  eere 
'door  de  Keizerlijke  kroon  had  opgedragen  ,   en   hem 
gaarne  nog  grooter  weldaden  ,  ( beneficia , )    zou  be- 
wezen hebben ;  welk  laatfte  woord  beneficium  toen- 
maals de  beteekenis  had  van   leen ^   leengoed^  even 
als  of  de  Paus  het  Roomfche  Rijk  als  een  Pausfelijk 
leen     had    willen    befchouwen  ,     eene     verklaring , 
welke  niet  zoo  vreemd  was  ,  federt  men ,    na  de  tij- 
den van  GREGORius  VII,  te  Rome  van   de  leenroe- 
righeid  van   alle   Christelijke  Rijken    van  den  Paus 
begonnen  had  te    fpreken.      Men  voegde   hier  bij, 
dat    men    de  leenroerigheid    der  Keizeren  te  Rome 
zelfs  door  fchilderijen  op  de  Nakomelingfchap   wilde 
voortplanten ,  zoo  vond  men  in  het  Paleis   van  La- 
teranen  eene  fchilderij  van  den  Keizer  lotharius, 
met  het  onderfchrift  (*); 

Rex  venit  ante  fores,  jurans  prius  urbis  honores; 
Post  homo  fit  Papa ,  fumit  quo  dante  coronam. 

Toen  de  Rijksvorsten  over  het  een  en   ander  hun 

mis- 
(*)  RADEvic.  de  gest,  Fred.  I.  Imp,  L,  I,  C.  10. 

I5 


13S  K  E  R  K  E  L  IJ  K  E 

,V       misnoegen  te  kennen  gaven,  vcrftoutte  zich  de  Kar- 

BOER     tiinaal  -  Legaat ,  die  den  Brief  had  overgebragt ,   om 

Hoofdft.  ^^  vragen,      „  van  wien   heeft  dan  de  Keizer  het 

na  C.  G.  Ryk,  indien  hij  het  niet  van  den  Heer  Paus  heeft?'* 

.^\°7rl  Hier  door  werden   de  Vorsten  zoo  verbitterd,  dat 
tut-  IS-*/' 

\ï---— --  d£  Paltsgraaf  otto  van  wittelsbach  ,  die  het 
bloote  zwaard  voor  den  Keizer  droeg  ,  bijna  met 
hetzelve  den  Legaat  zou  nedergefabeld  hebben,  in- 
dien de  Keizer  het  niet  verhinderd  had;  maar  deze 
beval  de  Pausfelijke  Gezanten ,  den  volgenden  mor- 
gen te  vertrekken,  en  zonder  in  het  gebied  der  Bis- 
fchoppen  en  Abten  rond  te  reizen,  regelregt  naar 
Rome  te  keeren. 

Vervolgens  liet  de  Keizer  rondgaande  Brieven  af- 
gaan aan  alle  de  Wereldlijke  en  Geestelijke  Rijks- 
ftenden,  waar  in  de  Keizer  klaagde  over  de  verba- 
zende trotsheid  van  den  Pausfelijken  Legaat,  -.(«sfe 
aïtituditie  fuperbias ,  de  fastu  arrogantioe ,  de  execra^ 
hili  cordis  elatione ^')  vervolgeus  over  den  inhoud 
van  den  Pausfelijken  Brief,  die  het  Fvijk  als  een 
PausfcUjk  leen  fcheen  aan  te  merken,  betuigende, 
zich  eer  aan  doodsgevaar  te  zullen  blootftellen ,  dan 
de  eer  des  Rijks  te  laten  verminderen. 

Te  Rome  maakte  het  lot  der  Legaten  verfchillen- 
den  indruk;  een  deel  der  Geestelijkheid  gaf  den 
Keizer  gelijk,  geloovende,  dat  de  Legaten  zich  te 
onachtzaam  of  te  onvoegelijk  gedragen  hadden ;  een 
ander  deel  nam  de  partij  van  den  Paus;  maar  de 
Rijksvorsten  gaven  in  het  jaar  1158  aan  den  Paus 
den  raad,  om  zich  bij  den  Keizer  te  ontfchuldigen , 
uit  vrees  voor  de  verderfelijke  gevolgen,  welke  uit 
deze  zaak  mogten  voortvloeijen.  De 


GESCHIEDENIS.  139 

De  Paus,  vernemende,  dat  de  Keizer  voornemens       V 
Was,  met  een  leger  'm  ItaU'é  te  komen, volgde  dezen     ^°^ 
raad ,   doch  fchreef  eerst  aan  de  Duitfche  Bisfchop-  Hoofdd. 
pen,  bij  welke   hij   de   handelwijze   des  Keizers  ten  "fi  C.  G. 
ergften  affchilderde ,   maar  dezen   fchreven  hem  een  ^'^j.  j^jJ 

antwoord ,  in  hetwelk  zij  hem  meldden ,  dat  zij  den  — 

Keizer  over  deze  zaak  onderhouden  hebbende,  van 
den  Vorst  het  volgende  befcheid  hadden  gekregen: 
„  Ons  Rijk  moet  door  twee  dingen  geregeerd  wor- 
55  den;  door  de  heilige  wetten  der  Keizeren  ,  en 
5,  door  de  goede  gewoonten  onzer  Voorvaderen. 
„  Wij  willen  en  kunnen  deze  grenzen  niet  over- 
„  fchreden;  wij  nemen  niets  aan,  wat  van  dezelven 
5,  afwijkt.  Caarn  bewijzen  v^ij  aan  onzen  Vader 
5,  de  fchuldige  eerbiedigheid;  de  vrije  kroon  van 
5,  ons  Rijk  fchrijven  wij  enkel  aan  de  Goddelijke 
5,  weldaad,  (^divino  heneficio^')  toe;  de  eerfte  keur- 
5,  ftem  kennen  wij  toe  aan  den  Aartsbisfchop  van 
5,  Maintz;  het  overige  aandeel  aan  de  verkiezing 
5,  der  Vorsten  naar  derzelver  orde;  het  regt  der 
5,  Koninklijke  Zalving  aan  den  Aartsbisfchop  van 
5,  Keulen^  en  der  hoogde,  welke  de  Keizerlijke  is, 
„  aan  den  Paus.  Wat  hier  boven  is,  is  overtol- 
5,  Hg,  is  van  den  Boozen.  De  Kardinalen  hebben 
3?  wij,  niet  tot  verachting  van  onzen  geliefdflen  en 
5,  eerwaardigilen  Vader  en  inwijder  ,  (^confecratO' 
59  ^'i^  5 )  genoodzaakt ,  ons  Rijk  te  verlaten.  Ook 
5,  willen  wij  niet  dulden  ,  dat  zij  verder  met  ge- 
5,  fchriften ,  die  tot  fchimp  en  ergernis  van  het  Rijk 
5,  ftrekken,  te  voorfchijn  komen;  den  in-  en  uit- 
„  gang   van    ItaU'é  hebben  wij  niet  verboden;  en 

3,  wil- 


140  K  E  Pv  K  E  L  IJ  K  E 

V       „  willen  dcnzelven  ook  voor  Pelgrims,   of  voor  de 

^'^^^     ïï  genen,  die  in  hunne   belangen  met  regt  en  met 

Hoofdft.   >»  ^^^^  getuigenis   van  hunne  Bisfchoppen  naar  den 

na  C.  G.  „  Roomfchen  Stoel  reizen,    niet  fluiten;   maar  wel 

tJiyi' ,,  willen  wij  de  misbruiken  voorkomen ,  door  welke 
lot  1517.  "  •*  ' 

■  „  al  de  Kerken  van  ons  Rijk  bezwaard  en  verzwakt 

„  zijn,  en  bijkans  alle  Kloostertucht  gefl:orven  en 
„  begraven  is.  God  heeft  de  Kerk  in  het  aange- 
„  zigt  der  wereld,  (/;?  capi'te  orbis ,^  door  het  Rijk 
„  verhoogd;  thans  verftoort  de  Kerk,  (maar  wij 
„  gelooven  niet,  door  God,)  het  Rijk  in  het  aan- 
„  gezigt  der  Wereld.  Met  de  fchilderij  is  het  be- 
,,  gonnen;  bij  die  fchilderij  is  dit  gefchrift  geko- 
„  men;  het  gefchrift  poogt  een  geldend  gezag  te 
„  verkrijgen.  Wij  zullen  dit  niet  dulden  of  verdra- 
„  gen;  wij  willen  eer  de  kroon  nederleggen,  dan 
„  dat  wij  de  kroon  des  Rijks  zoo  met  ons  zouden 
„  laten  vernederen.  De  fchilderij  moet  vernietigd, 
„  het  gefchrift  moet  teruggenomen  worden,  opdat 
„  'er  geene  eeuwige  gedenkflukken  van  vijandfchap 
„  tusfchen  het  Rijk  en  het  Priesterdom  overblij- 
„  ven."  Zij  raadden  daarom  den  Paus,  om  den 
Keizer  door  een'  vriendelijker  Brief  te  verzachten. 

Ingevolge  van  dezen  raad  zond  adriaan  twee 
Kardinalen  aan  den  Keizer,  die  geheel  anders  ten 
Hove  wisten  te  verkeeren  dan  de  voorgaande.  Deze 
gaven  zelfs,  het  geen  geheel  ongewoon  was,  aan 
de  Keizerlijke  Gevolmagtigden ,  die  in  Ita/ië  geko- 
men waren ,  eerst  een  bezoek ,  om  hun  opening 
van  hunnen  last  te  geven.  In  het  Trentifche  wer- 
den zij  van  twee   roofzuchtige   Graven  geplunderd 

en 


GESCHIEDENIS.  141 

«n  gevangen  genomen,  maar  door  Hertog  hendrik      v 

van  Beyeren  en  Sakfen  met  alle   voldoening  bevrijd,     ^^eic 

Zij  ontmoetten  den  Keizer  in   het  jaar   1158   in  het  Hoofdff. 

leger  bij  Augshiirg;  begroetten  hem   van   wege  den  na  C.  G. 

Paus  en  al  de   Kardinalen   als   Heer  en  Keizer  der  ;f!'"°f|' 

COC  1517* 

ftacl  en  der  wereld^  beklaagden  zich ,  dat  de  Rooni'  ■ 
fche  Kerk  tegen  hare  bedoeling  zijn  ongenoegen  op 
zich  geladen   had;   en   gaven   eenen  Brief  over  van 
den  Paus  aan  den  Keizer,  welken  de  Bisfchop  otto 
van  Freyfingen  voorlas  en  vertolkte.     De  Paus   be- 
klaagde zich  in  denzelven,  dat  de   Keizer,   op  aan- 
floken  van   anderen,   het  woord   beneficium  in  ^tn 
zin  van  een  leen  had  genomen ,  hetwelk  hij   betuig- 
de verftaan   te  hebben   van   eene  goede  daad;   zoo 
was  ook  het  woord  contulimus  door  hem  alleen  ge- 
bruikt, om  te  beteekenen,  dat  hij  hem  de  Keizerlij- 
ke  kroon  had    opgezet;    vervolgens    geeft  hij  den 
Keizer  eene  zachte  beftraffing,  dat   hij   zich  niet  bij 
hem    beklaagd  had,   dewijl  hij  terftond  voor  zijne 
eere  zou  gezorgd  hebben;  voorts  vermaant  hij  hem, 
zich  volkomen  met  de  Kardinalen  te  verftaan,  die 
hij  onder  bemiddeling  van  den  Hertog  hendrik  had 
afgezonden.      Hier  door   werd  de   Keizer  te   vrede 
gefteld,  te  meer,  dewijl  de  Kardinalen  alles  tot  zijn 
genoegen  beantwoordden.     Of  de  ontfchuldiging  van 
den  Paus  omtrent  het  woord  beneficium  opregt  ware, 
kan  men  niet  beflisfen,  te  minder,   omdat   duidelijk 
in   het    onderfchrift    op   de    bovengemelde   fchilderij 
gezegd  werd,  dat  de  Keizer  een  yafal  of  Leenman 
van  den  Paus  is.    Deze  fchilderij  zal  toen  wel  weg- 
genomen  en  aan   eene   zijde  gefchoven  zijn,  maar 

niet 


14*  K  E  R  K  E  L  IJ  K  E 

V       niet  vernietigd,  zoo  als  de  Keizer  begeerd  had.  Want 
BOEK     nog  in  het  jaar  1656  heeft  de  Kanunnik  van  de  Kerk 
Hoofdft.  ^^^  Lateranen,   c^sar  rasponi,  dezelve  als  eene 
na  C.  G.  afbeelding  of  fchilderij ,  in  een  vertrek  van  het  Paleis 
Jaario73.  ^^g^j^  ^^^^e  Kerk  Itootende,  te  vinden,  in   het  koper 
^___^    laten  brengen  (*).    Men  ziet   daar  den  Keizer  met 
zijn  gevolg  voor  eene  poort  van  Rome  ie  paard  flil- 
houden,  en  den  Paus,    die  in   de  poort  ftaat,  hem 
ontvangen.      Het   onderfchrift  is,  zoo  als  wij   het 
boven    hebben   aangehaald  ,    alleen    met    dit  onder- 
fcheid,  dat  hier  de  eerde  woorden  zijn:     Rex  ftetit 
ante  fores, 
DcKeizer     Thans  was,  gelijk  het  zich  liet  aanzien,  de  goede 
trekt  naar  yerflandhouding  tusfchen  den  Keizer  en  den  Paus  her- 
Nieuwe    fteld ,  maar  de  zaken  veranderden  reeds  weder  in  het 
verfchil-    volgende  jaar.     frederik  trok  in  het  jaar  1158  met 
lenmct     ^^^  ongemeen  talrijk  leger  naar  Italië^  en  noodzaak- 
*  te  Milanen  tot    onderwerping ,   ook  hield  hij  eene 
groote  Italiaanfche  llijksvergadering  in   de  Roncali- 
fche  Velden,   dat  is  bij   Roncagïia^  in  het   gebied 
van  Piacenfa^  op  welke  de  vermaardfte   Leeraars  in 
het  Romeinfche  regt  te  Bologna  met  Afgevaardigden 
der  fteden   van  Lomhardyen   bewezen ,   hoe  vele  en 
groote  Regaïien   den   Keizer   in  Italië  toekwamen  -, 
die  hem  tot  de  aaozienlijkfte  bezittingen,  eifchen  en 
inkomften  regt   gaven.    Door  deze   uitgeftrekte  ver- 
klaring der  Keizerlijke   regten  verloren  alle  Grooten 
en  fteden;  maar  ook  was  'er  de  Paus  kwalijk  mede 

te 
(*)  De  Bafilica   et  Vatriarchio   Laterancv.fi   L.   IV. 
p,  291.  Rom,  fol. 


I 


G  E  S  C  H  I  E  D  E  NM  S.  143 

te  vrede.    Niets  kon  hem   onaangenamer  zijn,  dan       v 
deze  vermeerdering  van  magt  des  Keizers  in  Italië^    ^^^^ 
een  bekom merlijke  nijd ,  zegt  een  Schrijver  van  de-  Hoofdf?. 
zen  tijd  (  *  3 ,  werd  in  hem  gaande ,  hij   zag  alles ,  na  C.  G, 
wat  de  Keizer  genomen  had,  aan,   als  of  het  hem  J^t"^^?' 
ontgaan  was.    Daar  bij  kwam  nog,  dat  de  Keizer-  . 

lijke  ambtenaren  even  zoo  wel  in  de  Paufelijke  (le- 
den en  landerijen ,  als  in  andere  gewesten  van  Italië^ 
de  thans  ingevoerde  belastingen  inzamelden.  Ook 
verzekert  een  ander  Schrijver  (f),  dat  adriaan, 
die  zijne  laatfle  vernedering  voor  den  Keizer  nog 
niet  vergeten  kon,  en  wien  het  bijzonder  verdroot, 
dat  de  Bisfchoppen  en  Abten  aan  dezen  Vorst  de 
Regalien  moesten  overlaten ,  fpoedig  een  voorwend- 
fel  zocht,  om  met  hem  te  breken.  Hij  bezwaarde 
zich  bij  den  Keizer  in  eenen  Brief,  welken  een  flecht 
mensch  overgaf,  die  zich  terftond  wegfpoedde,  eer 
hij  nog  gelezen  was ;  hetwelk  den  Keizer  niet  weinig 
tergde-  Bovendien  weigerde  de  Paus  de  bevestiging 
van  GUiDo,  Zoon  van  den  Graaf  van  Blandrata^ 
en  Onderdiaken  der  Roomfche  Kerk,  die  in  tegen- 
woordigheid van  den  Pausfelijken  Legaat  en  de  Kei- 
zerlijke Afgevaardigden  tot  Aartsbisfchop  van  7^^- 
venna  verkoren  was;  ook  vond  de  Keizer  zich  door 
den  Pans  beleedigd ,  omdat  deze  hem  door  eenen 
Brief  als  het  ware  verbood ,  eenen  twist  tnsfchen 
de  fteden  Brescia  en  Bergamo   door  eene  regterlijke 

uitfpraak  te  beflisfen. 

Door 

(*)  GUNTHERi  Ligurinus  Z.  IX.  C.  lor. 
(t)  RADEVIC.  /.  C.  L.   II.  C.    15, 


X44 


KERKELIJKE 


V 

BOER 

IV 

Hoofdft. 
m  C.  G. 

Jaario73. 
tot  15 17. 

De  twist 

tusfchen 

den  Paus 

en  den 

Keizer 

wordt 

heviger. 


Door  deze  behandeling  getergd,  gebood  de  Kei- 
zer aan  zijne  Kanfelarij,  om  in  het  vervolg  in  zijne 
Brieven  aan  den  Paus  zijnen  naam  voor  dien  van 
den  Paus  te  zetten.  Nu  wilde  men  ook  Brieven  van 
den  Paus  onderfchept  hebben,  in  welke  hij  Milanen 
en  andere  fteden  van  Lombardyen  op  nieuw  tot  op- 
roer aanhitfte,  In  eenen  Brief  aan  den  Keizer  voer 
de  Paus  hevig  uit  tegen  de  nieuwigheid,  (^infolen- 
tia , )  om  het  geene  trotsheid ,  (arrogant ia ,)  te  noe- 
men ,  dat  de  Keizer  in  zijnen  Brief  zijnen  naam  voor 
des  Pausfen  naam  gezet  had,  met  deze  bedreiging: 
„  Bekeer  u,  bekeer  u!  wij  raden  het  u,  omdat  wij 
anders  voor  u  ,  (  nobilttati  tuce ,  )  bezorgd  zijn , 
dat  gij,  nadat  gij  van  ons  de  inwijding  en  de  kroon 
ontvangen  hebt,  terwijl  gij  naar  ongeoorloofde  din- 
gen ftreeft ,  ook  het  geoorloofde ,  (  of  het  gefchon- 
kene ,  concesfa , )  verliezen  zult.  —  frederik  be- 
antwoordde dezen  Brief  nadrukkelijk  ,  met  eenen 
Brief,  welks  hoofd  enkel  dus  luidde:  Adriano  ^ 
EccUfttz  Pontifici,  met  den  bijgevoegden  wensch, 
dat  hij  JEZUS  in  alles,  wat  deze  gedaan  en  geleerd 
had,  raogt  navolgen,  die  voor  zich  zelven  en  pe- 
trus den  fchattingpenning  betaalde,  tevens  bragt 
hij  den  Paus  onder  het  oog,  dat  het  Pausdom  alle 
Regalien,  welke  het  bezat,  aan  de  mildheid  der 
Vorsten  te  danken  had,  en  fteeds  verpligt  bleef, 
den  Keizer  te  geven,  wat  des  Keizers  is,  Gode, 
wat  Godes  is.  Hij  erkent,  dat  hij  aan  de  Legaten 
van  den  Paus  den  ingang  in  (leden  en  Kerken  ver- 
boden had ,  omdat  zij"  zich  niet  als  Predikers ,  maar 
als  vrijbuiters  gedroegen,  die  onverzadelijk  geld  za- 

men- 


GESCHIEDENIS.  145 

nienfchraapten.    Ten  flotte  beveelt  hij  den  Paus  ne-  '    V 
deriglieid  aan ;  het  deed  hem   weinig  eer  aan  ,  zulke     ''°?? 
verfchillen,  welke  den  Godsdienst  weinig    betroffen,  Hoofdft. 
aan  wereldlijke  perfonen  voor  te  leggen ;  en  het  was  "a  C.  G. 
te  beklagen ,  dat  het  verfoeijelijk  monftcr  van  hoog-  torK^y' 
moed  tot  den  Stoel  van  petrus  was  opgekropen.  ■ 

De  Paus  fcheen  wel  de  hand  te   willen  leenen  tot 
een  vergelijk,  door  twee  Kardinalen  aan  den   Keizer 
te  zenden,  maar  derzelver  eifchen  waren  zoo  aan- 
ftootelijk,  dat  zij  den  Keizer  nog  meer  verbitterden; 
die  echter  aanbood,  alle  betwiste  flukken  door  zes 
Kardinalen   van   'sPaufen  zijde  ,  en  even   zoo  vele 
Bisfchoppen  van  zijne  zijde,  te  laten  beoordeelen  en 
beflisfen.      Daar  is  nog  een  Brief  voorhanden  van 
den  Paus  adriaan,  van  Maart  11 59,  in  welken  de- 
ze met  veel  hevigheid  den  Keizer  dreigt,   hem   het 
Duitfche  Rijk  te  zullen  ontnemen ,  en  dat  aan  eenen 
anderen  Vorst  te  fchenken ,   doch   de  echtheid  van 
dezen  Brief  wordt  door  fommigen  in  twijfel  getrok- 
ken,  hoewel  de  grondftelling ,  in  denzelven  vervat, 
dat  de  Paus  magt  had ,  dat  Rijk  te  geven ,  aan  wien 
hij  wilde,  als  bekend   veronderfteld  wordt  in  eenen 
Brief  van  dezen  Paus  aan  hendrik  II ,  Koning  van 
Engeland  (*).     Deze  Vorst  had  hem  zijn  voorne- 
men gemeld,  om  Ierland  te  vermeesteren,   maar  te- 
vens beloofc^,  van  elk  huis  op  dat  eiland  vervolgens 
eenen  penning  jaarlijks  aan  den  Heil.   petrus   naar 
Rome  te  zullen  zenden ;    dat  is ,   met  andere  woor- 
den ,  de  Koning ,  die  geen  regt  op  dit  eiland  had , 

zocht 

(*)   f?p.    BARON,   ad  a.    ll'>)9'  «.21. 

XVI.  Deel.  K. 


146  K  E  R  K  E  L  IJ  K  E 

V       zocht  hier  door  een  fchijn  van   regt  op  hetzelve  te 

BOEK     bekomen  ,   als    hij  het    leenroerig  maakte    aan    den 

Hoofdd    R-OOffjfchen   Stoel,      adriaan    verzuimde  ook  niet, 

na  C.  G.  aan  zijne  verwachting  te  voldoen ,  en   fchreef  hem  , 

jaario73.  ^^^  -^^  ^^^  ^^^^  ^H^  eilanden ,   aan  welke  Christus 

tot  15 17.  ' 

.  geopenbaard    was  ,    aan    den   Heil.   petrus  en  de 

Roomfche  Kerk  behoorden ,  en  gaf  op  dezen  grond 
den  Koning  vrijheid,  om  zich  van  dit  eiland  mees- 
ter te  maken,  tot  uitbreiding  van  de  grenzen  der 
Kerk  en  tot  verbetering  van  de  zeden  der  inwone- 
ren.  Ierland  was  ondertiisfchen  reeds  federt  ver- 
fcheidene  eeuwen  Christelijk,  maar  moest  thans  vol- 
komen Pausfelijk  worden. 
Dood  van  Midden  onder  zijne  twisten  met  den  Keizer,  over- 
ADRiAAN  jggj  ADRIAAN  IV,  den  iftcn  September  1159,  na- 
dat hij  zich  met  w^illem.  Koning  van  Sicilië^  en 
de  lieden  van  Lombardyen  ,  verbonden,  en  voor 
eene  aanzienlijke  geldfomme  beloofd  had,  den  Keizer 
in  den  ban  te  zullen  doen.  baroniüs  en  die  prijzen 
hem,  als  zoo  geheel  vrij  van  het  Nepotismus  of 
NeefTchap,  dat  hij  veel  meer  zich  geheel  aan  zijne 
namaagfchap  niet  liet  gelegen  zijn,  maar  het  duldde, 
dat  zelfs  zijne  Moeder  in  Engeland  behoeftig  en 
van  aalmoezen  leefde. 
Merk-  Zij  hebben  deze  bijzonderheid  ontleend.uitde  fcbrif- 

waardig  ^^^  y^n  joannes  van  Salisbury ,  maar  tevens  verzuimd 
vaifjoAN-  het  merkwaardig  gefprek  medetedeelen,  hetwelk  deze  ge- 
v^^  van    leerde  man  verhaald  gehad  te  hebben  met  den  Paus  (*). 

Zij 
(♦)  joANN.  Sarhber,  Polkraiic.  five  de  Nu  gis   Curi- 
ail,  etc,  L,  VI.  C.  34. 


GESCHIEDENIS.  147 

Zij   waren   landslieden  en  bijzondere   vrienden  ;   als       V 

dus  TOANNRS  zich   eens  te   Benevent  drie   maanden     ^^^?' 
j  IV 

bij    den    Paus    onthield  ,   vraagde  deze   hem ,  wat  Hoofdfl» 

de  wereld  van  hem  en  van  de  Kerk  van   Rome  oor-  na  C.  G,- 

deelde?     „Velen  zeggen,"  antwoordde  joannes  J^^  ^^^J 

rondborllig:      „  dat   deze   Kerk,   in   plaats  van  de    ■ 

Moeder  aller  Kerken  te  zijn ,  veel  meer  zich  als  der-  Salisbury 

met  den 
zelver  Stiefmoeder  gedraagt.  In  dezelve  zitten  Schrift-  paus. 

geleerden  en  Farizeeën,  die  den  menfchen  ondrage- 
lijke lasten  opleggen,  welke  zij  zelven  niet  met  den 
vinger  aanraken.  Zij  heerfchen  over  de  Geestelijk- 
heid ;  maar  zijn  geene  voorbeelden  der  kudde ,  die 
den  regten.weg  ten  besten  behoorde  te  gaan;  zij 
verzamelen  kostbare  gereedfchappen ,  en  bezwaren 
hunne  tafels  met  goud  en  zilver,  terwijl  zij  tevens 
uit  gierigheid  al  te  fpaarzaam  omtrent  zich  zelven 
zijn.  Zeer  zelden  laten  zij  eenen  armen  tot  zich 
toe:  en  ook  dan  voert  niet  Christus,  maar  ijdele 
roemzucht  denzelven  bij  hen  in.  Zij  doen  de  Kerken 
daveren;  veroorzaken  twisten;  hitfen  de  Geestelijk- 
heid en  het  Volk  tegen  malkanderen  op;  hebben 
geen  medelijden  met  den  arbeid  en  de  ellenden  de? 
verdrukten;  verblijden  zich  over  den  buit  uit  da 
Kerken,  en  houden  elk  gewin  voor  godzaligheid. 
Zij  oefenen  geene  geregtigheid  om  der  waarheid  wil- 
le ;  maar  voor  zekeren  prijs  ;  want  zonder  dezen 
kan  men  volftrekt  niets  verkrijgen.  Zij  befchadi- 
gen  meesttijds ,  en  volgen  daar  in  den  Duivel  na , 
dat  zij  dan  fchijnen  nut  aan  te  brengen,  wanneer 
zij  ophouden  te  befchadigen;  eenige  weinigen  uitge- 
zonderd,  die  wezenlijke  Herders  zijn.    Maar  zelfs 

Ka  de 


148  KERKELIJKE 

V  de  Roomfche  Paus  valt  aan  allen  bezwaarlijk,  en 
BOEK  bijkans  onverdragelijk.  Allen  werpen  hem  tegen  , 
Hoofdft.  dat  hij ,  terwijl  de  Kerken ,  welke  de  godsvrucht  der 
na  C.  G.  Voorvaderen  gefticht  heeft ,  inftorten ,  en  de  altaren 
10^15 17' ^^"  flecht  voorkomen  hebben.  Paleizen  bouwt,  en 
niet  flechts  in  purper,  maar  zelfs  verguld,  binnen- 
treed. De  Paleizen  der  Priesteren  fchitteren ;  maar 
de  Kerk  van  Christus  wordt  in  hunne  handen  ver- 
ontreinigd. Zij  plunderen  geheele  Provintien,  als  of 
zij  de  fchatten  van  Christus  wilden  opeenflapelen ; 
maar  de  allerhoogfte  behandelt  hen  ook  regtvaardig, 
terwijl  hij  hen  aan  anderen ,  meermalen  aan  verach- 
teliike  lieden ,  ten  roof  overgeeft. "  adriaan  vraag- 
de hem, welk  zijn  eigen  gevoelen  hier  omtrent  was? 
Hier  omtrent ,  antwoordde  joannes  ,  bevind  ik  mij  in 
groote  verlegenheid.  Wanneer  ik  alleen  al  het  volk 
tegenfpreek,  meet  ik  vreezen,  dat  men  mij  van  leu- 
gens of  vleijerij  zal  befchuldigen.  Maar  zeg  ik  het- 
zelfde, dan  beleedige  ik  de  Majefteit,  terwijl  ik  mij- 
nen mond  tegen  den  hemel  verhef.  Doch  nademaal 
de  Kardinaal  guido  clemens  het  volk  gelijk  heeft 
gegeven ,  waag  ik  het  niet ,  •  hem  te  wederfpreken , 
alzoo  hij  beweert,  dat  'er  in  de  Roomfche  Kerk  een 
zekere  wortel  van  valschheid ,  (duplicitatis ,)  en  een 
voédfel  van  geldgierigheid  plaats  heeft,  waar  uit  alle 
kwaad  ontftaat;  en  dit  heeft  hij  op  eene  Kerkverga- 
dering voor  den  Paus  eugenius  gezegd,  joannes 
vati  Salisbury  erkent  wel,  dat  hij  nergens  waardiger 
Geestelijken  heeft  aangetroffen,  dan  in  de  Kerk  te 
-Rome  zelve;  maar  hij  voegt  'er  evenwel  bij:  men 
-mag  u  in  alle  uwe  werken  uiet  navolgen.    „  Waar- 


om » 


GESCHIEDENIS.  149 

om,"  vervolgt  hij,    „  onderzoekt  gij  het  leven  van       V 

anderen,  en  niet  u  zelven?    JVlen  noemt  u   den  al-     ^^^^ 

IV 
gemeenen    Vader  en  Heer ;   maar  als  gij  Vaader  en  Hoofdft. 

Heer  zijt,  waarom  verwacht   gij  dan  van  uwe   Zo-  na  C.  G. 
nen  gefchenken  en  belooningen?    Zoo  gij  Heer  ^MNJot^^iJ* 
waarom  verwekt  gij  dan  geene  vrees  bij  uwe  Romein  «__ ^ 
tjen ,  en  noodzaakt  hen  tot   getrouwheid  ?     Gij  wilt 
deze  ftad  door  gefchenken  voor   de  Kerk  bewaren; 
maar  heeft  sylvesïer  ze  wel  door  gefchenken  ver- 
kregen ?    Geef  liever  om  niet ,   het  gene  gij  om  niet 
ontvangen   hebt.      De   geregtigheid  is   de   Koningin 
der  deugden;   zij  fchaamt    zich,   voor  eenen^    prijs 
verruild  te  worden."    Op  dit  geheele   verwijt  lachte 
de  Paus ,    was    over    de    vrijpostigheid   van    zijnen 
vriend  voldaan  ,   beval  hem  ,   als  hij  nadeelige  ge- 
fprekken  van  hem  zou  hooren,  hem   dit  terftond   te 
melden;  en  eindigde  met  de  bekende  Fabel  van  de 
zamenz  weering  der  leden  des  ligchaams  tegen  de  maag. 

Na  den  dood  van  adriaan  ontftond  'er  eene  fcheu-  Scheu- 
ring in  de  Roomfche  Kerk ,  waaromtrent  de  verhalen  p"^  "^  ^^ 
der  doorgaans   partijdige  Gefchiedfchrijvers  zeer  ver-  /cheKerk» 
fchillen.  Volgens  zeker  verhaal  bij  baroniusC*)  werd  Twee 
de  Kardinaal  roland  ,  uit  Siem  in  het  Florentiju'  verkoren. 
fche  ,   Kanfelier  der  Roomfche  Kerk  ,   door  alle  de  alexan- 
Kardinalen,  behalve  drie,  onderden  naam  van  alex-  ^E^l^Iea 

VlCTOBlv 

ANDER  III,  tot  Paus  benoemd.  Maar  édn  van  deze 
drie,  de  Kardinaal  octavianus,  een  geboren  Ro- 
mehiy  fchcurde  hem  den  mantel  van  het  lijf,  en 
wanneer  een  daar  tegenwoordig  zijnde   Senator  hem 

dien 
(*)  AnnaL  ad  a,  11  $9-  «•  28. 

K3 


150  K  E  R  K  E  L  IJ  K  E 

V       dien  terdond  weder  ontnam  ,   cischtc   hij   met   een 
BOEK     woest  getier    eenen    anderen   van   zijnen   Kapellaan , 
Hoofdrt.   welken  liij  zich  met  zoo  veel  overhaasiing  deed  om- 
na  C.  G.  hangen  ,  dat  het  bovenfle  gedeelte   van   achteren  op 
jaarto73.  ^gj^  grond  hing,  hetwelk  een  algemeen   gelach  ver- 
.  oorzaakte.      Als    nu   de   deuren   der   Kerk   geopend 

werden,  drong  eene  menigte  gewapenden,  door  oc- 
TAviANus  gehuurd,  in  de  Kerk,    waarom  alexan- 
DER    met    zijne    Kardinalen    de    wijk    nam    in   een* 
Toren  ,   die  tegen    de    Kerk    ftond.      Hier  werden 
zij   negen   dagen    lang   bewaard  ,    en  toen ,    dewijl 
het  volk  hunne  partij  koos,  in  eene  veiliger  plaats 
opgefloten,  tot  zij  eindelijk  werden  vrijgelaten,  om- 
dat de  geheele  ftad  op  de  been  kwam.    alexander. 
liet  zich  vervolgens  te  Ninfe^   niet  ver  van   Rome  ^ 
wijden,     octavianus,  die  zich  victor.  Il  noemde, 
vond  nog  twee  Bisfchoppen ,  en  een'  derden  Kardi- 
naal,  die  hem  erkenden.     Ook   fteunde  hij,   gelijk 
deze  Schrijver  zegt,  op    des   Keizers   gunst,    wiens 
Gezanten  alexander   niet    erkennen  wilden.    De- 
ze fchrcef  wel  ootmoedig  aan   den  Keizer,  die  toen 
Crema  in  Lombardyen   belegerde,    maar   frederik 
verwaardigde  zich  niet  hem  te  antwoorden  ,    en  zou 
zzlfs  zijne  Gezanten  hebben  doen  ophangen ,   als  de 
Hertogen  van  Beyeren  en  Sakfen  dit  niet  verhinderd 
hadden.    Het  grootfte  gedeelte  dezer  berigten    beves- 
tigt alexander  zelve  in  eenen  Brief  aan   den  Bis- 
fchop,  Kanunniken  en  Leeraars  aan  de  beroemde  School 
te  Bologna  (*),  met  bijvoeging,   dat  hij  den  afval- 

ü- 
(*)  ap,  RADEVic.  de  geit,  F  reder.  I.  L,  II.  C.  51. 


GESCHIEDENIS.  151 

ligen  en  fcheurzieken  octavianus  ,  die  den   Anti-       v 
christ  vertoonde,   met  zijne  aanhangers  openlijk  in     ^^^ 
den  ban    gedaan ,  en  met  hunnen  aanftoker  ,  den  Hoofdft. 
Duivel,  verdoemd  had.  na  C.  G, 

vicTOR  daartegen  beweerde,  dat  hij  de  regtma-  lorK^y 
tige  Paus  was.  In  eenen  Brief  aan  de  Prelaten  en 
Wereldlijke  Vorsten,  die  zich  bij  den  Keizer  bevon- 
den (*),  verhaalt  hij,  dat  hij,  na  lange  raadple- 
ging, door  de  Kardinalen,  op  verzoek  der  Geeste- 
lijkheid, en  met  goedkeuring  der  Romeinen^  Kano- 
tiiek  verkoren  en  ook  gewijd  was;  maar  dat  twaalf 
dagen  daar  na  de  aanhangers  van  willem  van  Si* 
ci/ië ,  door  eene  zamenzweering  tegen  de  Kerk  en 
het  Rijk ,  den  Kanfelier  roland  ,  op  eene  onge- 
hoorde wijze,  met  geweld  ingefchoven  hadden.  Op 
dezelfde  wijze  fchrijven  de  voomaamfte  aanhangers 
van  VICTOR,  vijf  Kardinalen  en  een  Abt,  in  eenen 
Brief  aan  al  de  Prelaten  van  het  Rijk  ( f ) ,  en  an- 
dere Schrijvers  gewagen  insgelijks  van  eene  zamen- 
zweering der  Kardinalen  met  den  Koning  van  Ski' 
li'é  tegen  den  Keizer;  hoe  het  zij,  dit  is  duidelijk, 
dat  de  Siciliaiien  en  de  ijverigfte  Pausgezinde  partij 
ALEXANDER,  gelijk  de  Keizerlijke  victor  gedragen 
hebben;  evenwel  wilde  de  Keizer  zich  niet  terftond 
verklaren,  maar  geloofde  ,  dat  de  algeraeene  Kerk 
tusfchen  de  beide  mededingers,  die  malkanderen  in 
den  ban  gedaan  hadden,  uitfpraak  behoorde  te  doen, 
waarom  hij,  volgens  zijn  regt,  hetwelk  hij  oordeel- 
de 

(*)  ap.  RADEV.  /.  c.  Cap,  50. 

(t)  ^P'   RADEV.   /.   C.    Cap.    52. 

K4 


152  K  E  R  K  E  L  IJ  K  E 

V  de  hem  als  Keizer  toe  te  komen  ,  eenc  algemeeiiC 
BOER  Kerkvergadering  in  het  begin  van  het  jaar  1160  ie 
Hoofdft.  P^^'^  bijeen  riep,  tot  welke  hij  ook  de  beide  me- 
na  C.  G.  dedingers  uitnoodigde ,  ten  einde  zich  aan  derzelver 
t[^t\^cl^  oordeel  te  onderwerpen ,  hetwelk  alexander  ,  die 
■  reeds  door  Koning  willem  als  Paus   erkend   was  , 

volflrekt  weigerde.  De  vergadering  kviram  echter 
bijeen ,  en  onderzocht  de  gedane  verkiezing  zeven 
dagen  lang,  waar  na  zij  zich  voor  victor  ,  die 
hier  tegenwoordig  was,  verklaarde,  en  te  gelijk  Ro- 
land ,  die  ingedaagd  zijnde  niet  was  verfchenen,  ver- 
oordeelde. Als  eene  ophelderende  oorkonde  van  deze 
uitfpraak  brengt  radewich  (*)  bij  eenen  Brief  van 
de  Kanunniken  der  Pieterskerk  te  Rome,  aan  den 
Keizer  en  aan  de  Kerkvergadering  ,  in  welken  zij 
met  aanhaling  van  vele  omflandigheden  aantoonen, 
dat  OCTAVIANUS  alleen  regtmatig  verkoren  Paus 
was,  en  dat  eerst  twaalf  dagen  na  zijne  verkiezing 
ROLAND  van  zijne  partij  met  den  Pausfelijken  man- 
tel omhangen  was;  waar  bij  verders  nog  meer  ge- 
tuigen kwamen  ,  die  hetzelfde  bevestigden. 

De  Keizer  bekrachtigde  terftond  deze  uitfpraak 
der  Kerkvergadering,  en  bewees  aan  victor  alle  de 
gewone  eerbewijzen,  ook  het  houden  van  den  Ihjg- 
beugel ,  tevens  zond  de  vergadering  in  eenen  rondgaan- 
den  Brief  een  berigt  van  haar  beduit  aan  de  Prela- 
ten ,  met  bijvoeging  van  hare  redenen  voor  hetzel- 
ve, zijnde  onderteekend  door  vele  Duitfche  en  Ita- 
liaanfche  Prelaten ,  en  eenige  Franfche  ;  ook  meld- 
de 
(*)  l.  c,  Cap.  66. 


GESCHIEDENIS.  153 

de  zij,  dat  de  Koningen  van   Engeland,  Hongary-       v 
(n ,  Bohemen  en    Denemarken  ,   dit    befluit   hadden     ^^ek 
bekrachtigd  j  maar   desniettemin  haalde   /\lexander  Hoofdft, 
het  grootfte  gedeelte  van  Europa  tot  zijne  zijde  over,  na  C.  G, 
welke  door  de  Koningen  van  Frankryk   en  Sicilië,  ^J-i^iy^ 
als  ook  door  de  Spaanfche  Koningen  omhelsd  werd,  . 

gelijk  hij  dan  ook  al  in  het  jaar  1160  niet  alleen 
den  Tegenpaus  en  zijne  aanhangers,  maar  onder  de- 
zen bijzonder  den  Keizer  in  den  ban  deed.  Dewijl 
hij  zich  echter  in  Italië  niet  veilig  rekende,  vertrok 
hij  in  het  jaar  1162   naar  Frankryk, 

De  dood  van  victor,   die  in   het  jaar  1164   te  victor 
Lucca  vooY\\d ,  maakte  echter  geen  einde  aan    de  .'^' 

'  °  PASCHALIS 

Icheiiring,  alzoo  de  Kardinalen  van  zijne  partij  ter-  lliin  zij- 
(lond  den  Bisfchop  guido  van  Crema  tot  zijnen  op-  ""  P'^^^^ 

V  prlcor€?n> 

volger  verkoren,  die  den  naam  paschalis  III  aan- 
nam, en  van  den  Keizer  bevestigd  werd.  Onder- 
tusfchen  was  alexander  door  de  Romeinen  uit 
Frankryk  terug  geroepen,  en  met  veel  betoon  van 
eerbied  ontvangen. 

Maar  daartegen  beriep  de  Keizer  in  het  jaar  1166  DeKeizer 

eenen  algemeenen   Rijksdag  te   Wurtshurg ,  en   on-  "'-''^^  ^^^"^ 
.     ,       .  ,  ,   ..  ^      Romeen 

demam  m  het  jaar  1107  eenen    krijgstogt  naar  //f rt;- wordt 

lië,  en  nadat  de    Aartsbisfchop    van   Keulen  ,  rai-  door  pa- 

SCHAT  IS 

NALD,  de  Romeinen  bij  Tuscoli  geflagen  had,  ruk»  o-ekroond 
te  de  Keizer  voort  naar  Rome ,  alwaar  hij  zich  van 
de  Pieterskerk  en  een  gedeelte  der  ftad  meester 
maakte,  en  zich  door  paschalis  liet  kronen.  Nog 
handhaafde  alexander  zich  in  de  ftad  met  hulp 
van  eenige  Italiaanfche  troepen ,  hem  door  den  jon- 
gen Koning  van  Sicilië,  willem  II,  toegezonden. 

K  5  Maar 


154  KERKELIJKE 

V  Maar  als  de  Keizer  aan  de  Kardinalen  voorllelde, 
BOEK  om  de  zaalc  daar  heen  te  brengen  ,  dat  de  beide 
Hoofdft.  Paufen  van  hunne  waardigheid  afftand  deden ,  opdat 
na  C.  G.  zij  eenen  wettigen  Paus  met  volkomene  vrije  keuze 
iot"?w  ^^^^'^^^  verkiezen,  en  dit  voordel  door  de  Romeinen 
,  algemeen    werd   toegejuicht ,  fchoon  de   Kardinalen 

daar  aan  weigerden  te  voldoen,  week  de  Paus  ver- 
kleed uit  Rome  naar  Benevent,  waar  op  de  Keizer 
met  de  Romeinen  een  verdrag  floot,  waar  bij  zij  zijn 
regtsgebied  erkenden  ,  terwijl  hij  hun  verfcheidene 
voorregten  toeftond.  Doch  in  het  midden  van  de- 
zen voorfpoed  ontflond  eene  befmettelijke  ziekte  in 
's  Keizers  leger,  welke  duizenden  wegdeepte,  en  den 
Keizer  noodzaakte,  met  het  ellendig  overfchot  van 
'  zijn  leger  naar  Duitschland  te  keeren. 

Dood  van  Door  dit  ongeluk  des  Keizers  rees  de  moed  van 
us  iTl!'  ALEXANDER.  III  niet  Weinig.  Hij  had  wel  het  voor- 
ftel  van  den  Griehfchen  Keizer  rianuel  ,  dat  hij 
zijne  Kerk  met  de  Roomfche  wilde  vereenigen,  in- 
dien de  Paus  het  Roomfche  Keizerrijk  op  hem  wil- 
de overbrengen ,  van  de  hand  gewezen  ,  maar  ech- 
ter reeds  in  het  jaar  1167  frederik  in  eene  Kerk- 
vergadering van  Lateraan  afgezet,  en  zijne  onderda- 
nen van  den  eed  van  trouwe  ontflagen,  ook  floten 
de  fl:eden  van  Lomhardy'é  een  verbond,  om  de  bur- 
gers van  Mi  lanen ,  wier  (lad  op  's  Keizers  bevel  ge- 
floopt  was ,  bij  te  ftaan  ,  om  dezelve  te  herbouwen , 
hetwelk  ook  vervolgens  ondernomen  en  voltooid 
werd,  voorts  bouwden  zij  eene  nieuwe  fl:ad,  welke 
zij ,  ter  eere  van  den  Paus ,  en  tot  fpijt  des  Keizers  ^ 
Akxandria  noemden.    Eindelijk  werd  het  gezag  van 

ALEX- 


GESCHIEDENIS.  155 

ALEXANDER  als  het  ware  ten  vollen  bevestigd  door       V 

den  dood  van  paschalis  III,  in  het  Jaarii68.  Des-    ^^^ 

zelfs  aanhangers ,  onder  welken  echter  geene  Kardina-  Hoofdil. 

len  meer  waren ,  verkozen    wel  tot   zijnen  opvolger  na  C.  G. 

den  Bisfchop  van  Tuscoïi  en  Abt   van   Struma^  die  j^^^J°{^* 
^  '         cot  1517. 

zich  CALixTüs  III  noemde,  doch  deze,    hoewel  hij  ■ 

van  den  Keizer  bevestigd  werd ,  kon  tot  geen  groot 

aanzien  geraken. 

Onder  deze  omftandigheden  oordeelde  Keizer  fre-  Keizer 

DERiK  het  dienftig  ,   aan    alexander   in  het  jaar  ^^ederik 
n  JIJ  11  moetzich 

1170  voorllagen  van  vrede  te  laten  doen;  welke  on- voor  den 

derhandeling  echter  vruchteloos  afliep ,   doordien  de  Paus  ver- 
Paus  niet  wilde  handelen  zonder  de  (leden  van  Lom- 
hardyë   te    kennen,   met   welke  de   Keizer  als  met 
muitelingen  in  geene  onderhandeling  komen  wilde. 

Dus  zag  de  Keizer  zich  genoodzaakt  tot  eenen 
nieuwen  veldtogt  naar  Italië ,  welken  hij  in  het  jaar 
1174  ondernam,  maar  die  zeer  ongelukkig  eindigde. 
Hij  belegerde  AlexandrVè  te  vergeefs ,  en ,  doordien 
Hertog  HENDRIK  van  Sakfen  en  Beyeren  hem  met 
zijn  krijgsvolk  verliet,  verloor  hij  in  het  Jaar  1176 
den  veldflag  bij  Lignago^  tegen  de  Lombardifche 
Bondgenooten,  waar  door  hij  verpligt  was,  om  bij 
den  Paus  om  vrede  aan  te  houden;  waar  toe  de  on- 
derhandelingen te  Venetië  werden  aangevangen ,  waar 
heen  zich  de  Paus  begaf  met  den  Gezant  van  Sicilië 
en  de  Afgevaardigden  van  Lombardy'è;  doch  de  Paus 
dwong  tevens  den  Doge  en  den  Raad  van  Venetië, 
met  eede  te  beloven  ,  dat  zij  den  Keizer  zonder 
voorkennis  van  den  Paus  niet  in  hunne  ftad  zouden 
laten ,  voordat  de  vrede  dadelijk  gefloten  was ,  alleen 

mog- 


156  K  E  R  K  E  L  IJ   K  E 

V       mogten  's  Keizers  Gezanten  in  de  ftad  komen.    Ein^ 

BOEK     delijk  werd  in  Jullj  1177  de  vrede  tot  ftand  gebragt, 

Hoofdft.  ^^^^  ^y   ^'^  Keizer  beloofde,  alexander   als  den 

m  C.  G,  regtmatigen  Paus  te  zullen  erkennen;  de  voogdij  der 

Jaario73.  f^j^^l  Rome,  en  al  wat  aan  de  Roomfche  Kerk  ont- 

tot  1517. 

m. nomen   was  ,   terug  te  zullen  geven;   de  goederen 

van  aiATHiLDis  zou  de  Keizer  nog  vijftien  jaren  be- 
houden, maar  dan  zou  het  regt  op  dezelve  en  alle 
nog  overige  verfchillen ,  door  een  geregtelijk  onder- 
zoek en  vonnis,  afgedaan  worden.  De  Tegenpaus 
CALixTus  zou  eene  Abdij  bekomen;  met  den  Ko- 
ning van  Sicilië  werd  een  beftand  voor  vijftien,  en 
met  de  Lombarden  voor  zes  jaren  getroffen  (*). 

Zoo  dra  de  vrede  getroffen  was,  liet  de  Paus  toe, 
dat  de  Venetianen  den  Keizer  in  hunne  ftad  ontvin- 
gen, nadat  hij,  in  een  Klooster  digt  bij  de  ftad  , 
van  eenige  Kardinalen  van  den  ban  ontdagen  was. 
ïoen  de  Keizer  in  de  ftad  kwam,  wachtte  de  Paus 
met  de  Kardinalen  hem  voor  de  deuren  der  Kerk 
van  St.  MARCus,  zittende  op;  de  Keizer,  den  Kei- 
zerlijken mantel  afgelegd  hebbende ,  knielde  voor 
den  Paus  neder  ,  en  kuste  hem  den  voet.  Den 
volgenden  dag  las  de  Paus,  op  verzoek  des  Keizers, 
in  de  gemelde  Kerk  de  Mis;  en  na  het  eindigen  van 
den  dienst,  knielde  de  Keizer  andermaal  voor  hem 
neder,  kuste  hem  de  voeten,  en  offerde  hem  goud. 

Ver- 

(*)  hegii  Pacis  facta  inter  Imperatorem  et  Papam , 
Statutde  in  Anagnia  a.  1176.  in  goldasti  Conjlitt.  Im^ 
periales  T.  III,  p.  360.  et  Acta  Pacis  public a  inter 
Freder*  I.  Lnp.  et  Akx*  Papam.  ibid,  p»  353. 


liinf 


j'i.  c;«^„i,.  -»*  ., 


-''•y'-^- 


KnielcLe  3.e  Keizer  anoLexmaal  -roorliem.  nedLer,  iuste 
liem  3.e  voeten,  en  offerAe  liem  goucL, 

XVI. 3).  SlacLz.  156. 


GESCHIEDENIS.  15? 

Vervolgens  leidde  hij  den  Paus  buiten  de  Kerk  naar       v 
deszelfs  paard,  en  hield  den    ftijgbeugel ,  zelfs   zou     boek 
hij  's  Paufen   paard    bij    den   teugel  geleid   hebben  ,  Hoofdft. 
indien  de  Paus  dit  niet  belet    had ,   om   den   verren  na  C.  G. 
weg.    De  Gefchiedfchrijver  romuald  ,  Aartsbisfchop  J^^r'°73» 
van  Salerm,  die  als   Gezant  van   den  Koning   van  »- 

Sicilï'é  bij  dit  alles  tegenwoordig  was ,  verhaalt  (*)  , 
dat  de  Keizer,  als  een  Kerkelijke  deurwachter,  voor 
den  Paus  den  wes  naar  het  altaar  baande ,  hebbende 
zijnen  mantel  afgelegd  en  een'  ftok  in  de  hand ,  om 
het  volk  af  te  weeren.  Eindelijk  plaatfte  zich  de 
Paus  op  het  groote  plein  voor  het  Paleis  van  den 
Patriarch ,  op  zijnen  troon ,  aan  zijne  regterhand  zat 
•de  Keizer,  aan  zijne  linker  de  gemelde  Aartsbisfchop 
ROMUALD  ,  terwijl  de  Kardinalen  ,  Bisfchoppen  , 
Rijksvorsten  en  vele  andere  toekijkers,  in  het  rond 
Honden.  Hier  fprak  de  Paus  veel  van  de  blijdfchap, 
welke  men  over  de  verbetering  én  bekeering  des 
Keizers,  dezen  verlorenen  Zoon,  maar  die  weder 
gevonden  was,  die  geftorven  en  weder  levende  was 
geworden,  dien  God  van  zijne  dwaling  terug  ge- 
bragt  had,  en  die  als  een  verdoold  fchaap  in  den 
fchaapsftal  zijner  Moeder,  de  Kerk,  terug  gekeerd 
was,  en  over  het  herftel  van  den  Kerkdijken  vrede 
gevoelen  moest.  Hij  verklaarde  daarom ,  dat  hij  den 
Keizer,  deszelfs  Familie  en  Vorsten  weder  als  Ka- 
tholijke  Vorsten  aannam.  Hier  op  zeide  de  Keizer 
in  het  Hoogduitsch  ,  hetwelk  zijn  Kanfelier  in  het 
Italiaansch  vertolkte:   dat  het  hem  zeer  aangenaam 

was  ^ 
^  X*)  Chron,  p(}g,  s.2>i,  : 


158  K  E  R  K  E  L  IJ  K  E 

V       was,  dat  God,  die  de  zuiverheid  van  zijn  geweten 

BORK.     kende,  zoo  vele  verftandige  mannen  uit  veifchillen- 

Hoofdft.  de  oorden  der  wereld  hier  zamen  had  laten  komen , 

na  C.  G.  opdat  zij  zijne  dwaling  en  zijne  bekeering    uit  zijn 

Tuur  I  oT  "^ 

tot  I5I7  ^^S^^  berigt  duidelijk  verdaan;  maar  ook  thans  zijne 
verkleefd heid  aan  de  Kerk  van  God  in  hun  vader- 
land bekend  maken  konden;  het  was  waar:  de  Kei- 
zerlijke Majefteit  had  hem  niet  van  de  menfchelijke 
natuur  bevrijd;  op  aanhitfen  van  booze  menfchen 
had  hij  de  Kerke  Gods ,  terwijl  hij  geloofde ,  haar 
te  verdedigen ,  bijkans  verftoord ,  en  door  ketterijen 
en  fcheuringen  gefchud,  tot  dat  God  hem  eindelijk 
tot  de  waarheid  en  in  den  fchoot  der  Kerk  terug  ge« 
bragt  had ,  zoodat  hij  nu  alexander  als  Katholij- 
ken  Paus  vereerde.  Zoo  diep  moest  zich  deze  mag- 
tlge  Vorst  vernederen  voor  den  Paus  alexander  , 
v^^en  hij  als  roland  veracht  en  zeventien  jaren 
lang  moedig  het  hoofd  geboden  had  ! 

Met  deze  vernederingen  nog  niet  vergenoegd  , 
hebben  later  Italiaanfche  Schrijvers  van  de  XIV  en 
XVde  eeuw  nog  eene  fchandelijke  bijzonderheid  ver- 
haald, welke  EREDERiK  van  alexander  zou  on- 
dergaan hebben.  De  Paus  namelijk  zal  den  Keizer 
voor  de  Kerk  van  .S"^.  Marcus  geboden  hebben  , 
neder  te  vallen,  en  hem  om  vergeving  te  bidden; 
vervolgens  zal  hij  hem  den  voet  op  den  nek  gezet, 
en  daar  bij  deze  woorden  uit  den  XCIften  Pfalm 
gefproken  hebben:  Op  den  feilen  leeuw  en  den  ad" 
der  zult  gij  treden»  Gij  zult  den  jongen  leeuw  ett 
den  draak  vertreden;  de  Keizer  had  hier  op  ge- 
zegd:   Niet  voor  u,  maar  ter  eere  van  petrus, 

maar 


GESCHIEDENIS.  159 

maar  de  Paus  zal  des  te  trotfcher  geantwoord  heb-       v 
ben:  Niet  flechts  voor  petrus,  maar  ook  voor  mij!     ^^^J^ 
Men  beriep  zich  ter  bevestiging  van  dit  verhaal  op  Hoofdft, 
eene  Schilderij  in    het  Hertoglijk  Paleis  te  Feneti'è^  "^  C.  G. 
welke  kort  na  deze  gebeurtenis  zal  gefchilderd  zijn.  tot^'^i^r* 
Doch  bij  nader  onderzoek  heeft  men  op  dezelve  wel  . 
de  bovengemelde  vernedering  van  den   Keizer,  maar 
geen  bewijs  voor  dit  laatfte  vertelfel  gevonden,  ook 
wordt  hetzelve  genoeg  wederlegd    uit  het  omftandig 
verhaal   van  den  ooggetuigen  romuald  ,  die  daar 
van  volftrekt  zwijgt,  gelijk  ook  de  andere  Gefchied- 
fchrijvers  uit  de  XII  en  XlIIde  eeuwen ;  zelfs  zwijgt 
'er  Paus  alexander  zelve  van  in  eenen  Brief,   in 
welken  hij  aan   de  Engelfche   Prelaten   berigt  geeft 
van   de  verootmoediging  des   Keizers  ( * ).      Men 
gist,  dat  de  vertelling  haren  oorfprong  heeft,  omdat 
de  Paus  ,   gelijk   eene   oude    Chronik  van  ^vignon 
meldt,  terwijl  de  Keizer  hem  de  voeten  kuste,  deze 
Bijbelplaats;  fuper  aspidem  et  bajiliscum  amhuJahis^ 
door  de  Geestelijkheid  in  het  Koor   hebbe  laten  zin- 
gen. —  Hoe  het  zij,  merkwaardig  en  zekerder  is 
eene  andere   bijzonderheid ,    in.  eene  Chroniek   van 
Petersberge  (f).     Het  was,  volgens  deze  Chroniek, 
wiCHMANN,  Aartsbisfchop  van   Maagdenburg^   die 
den  Keizer  beweegde,  om  zich  aan  des  Paufen  voe- 
ten neder  te  werpen,  en  zijne  dwaling  openlijk  te 
erkennen.    Maar,  als  de  Paus  wat  lang  talmde,  om 
den  Keizer  op  te  heffen ,  riep  diederik  ,  Markgraaf 

van 

(*)  apiid.  BARON.  ann.  ad  a.  1 177.  n.  26, 

(t)  Chron,  Montis  Sereni  ad  a.  1177, 


löo  K  E  R  K  E  L  IJ  K  E 

V       van  de  Neder Jausniiz,   {OrientaUs  Marchio ,")  den 
BOEK     Keizer  gemelijk  toe;  waarom  hij  toch  zijne  waardig- 
HoofdH.  heid  aan  zulk  eene  befchimping  blootflelde?  De  Paus 
na  C.  G.  vraagde  ,wat  die  Duitfche  Vorst  gezegd  had,  en  dit 
tot^5i7.  verftaan  hebbende,  haastte  hij  zich,  om  den  Keizer 
'    op  te  beuren ,  en  hem  den  kus  des  vredes  te  geven. 
Schikldn-      In  het  jaar  1178   wierp  de  Tegenpaus  calixtus 
ALEXAN-   ^'^^  insgelijks  aan   de  voeten  van  alexander,  en 
DER III     werd  door  dezen  zoo  wel  ontvangen,  dat  hij  hem 
oiiitrent    ^^^  ^ijn  Hof  en  tafel  hield.    In  het  volgende  jaar 
zingvnu   hield  de  Paus  eene   Kerkvergadering  van  bijna  300 
eenen    ^  prelaten  in  de  Kerk  van  Lateranen ,  welke   de   der- 
vervolg.    ^^   algemeene   Kerkvergadering    van    Lateranen  ge- 
noemd wordt;  op  dezelve  verordende  hij,  ten  einde 
voor  het  vervolg  alle  fcheuringen  voor  te  komen, 
dat  die  geen  voor  regtmatig  verkoren  Paus   zou  er- 
kend worden,  die  twee  derden  had  van  de  ftemmen 
der  Kardinalen  ;    zullende  een ,  die  één   derde  der 
Hemmen  hebbende,   zich   den  naam  van  Paus  zou 
aanmatigen,  terftond  aangemerkt  worden,  als  in  den 
ban   zijnde;   deze  fchikking  werd  te  noodiger  ver- 
klaard, omdat,   daar  alle  andere  Kerken  Opperden 
erkenden  ,    door    welke    de    ontdane    twisten   over 
verkiezingen    beflist   konden  worden,   de  Roomfche 
Kerk  geen'  Overheer  had.     Te   gelijk  verklaarde  hij 
alle  inwijdingen   door  Tegenpaufen ,  (^hcerejtarchit ^^ 
gedaan ,  voor  nietig  ;   zoodat   allen ,   die  door  hen 
Geestelijke  ambten  bekomen  hadden,   dezelve  moes- 
ten nederleggen  (*}.     Eenige  aanhangers  van   den 

laat- 
(*)  Conciï.  Lateran,  ap.  hard.  T,  VL  P.  II.  p,   1673. 


GESCHIEDENIS.  i6i 

laatflen  Tegenpaus  verkoren  nog  wel  zekeren  lan-  V 
Dus  siTiNus  tot  zijnen  opvolger,  die  zich  inno-  '^^^^ 
CENTius  III  noemde.  Maar  de  kleine  vesting,  die  Hoofdft. 
hem  in  de  nabijheid  van  Rome  ingeruimd  was ,  aan  ia  C.  G. 
den  Paus  verkocht  zijnde,  werd  hij  door  dezen  uit  ^^'^I^f?* 
het  land  gebannen.  Nog  maakte  deze  Paus  andere 
fchikkingen  omtrent  de  Pausfelijke  verkiezingen, 
Niettegenftaande  de  verordeningen  van  nicolaus  II  in 
het  jaar  1059 ,  dat  de  verkiezing  van  een'  nieuwen 
Paus  zou  gefchieden  door  de  Kardinaal  Bisfchop" 
pen  en  Kardinaal  -  Priesters  ^  hebbende  de  overige 
Geestelijkheid  en  het  volk  van  Rome  het  regt  om 
hunne  bewilliging  te  geven ,  gaf  deze  blijvende  invloed 
der  Geestelijkheid  en  des  volks  gedurig  aanleiding  tot 
wanorden,  om  welke  in  het  vervolg  voor  te  komen 
ALEXANDER  deze  geheel  uitduitende,  de  verkiezing 
tot  de  Kardinalen  alleen  bepaalde;  van  eenig  regt 
der  Keizeren  werd  federt  de  tijden  van  gregorius 
VII  niet  meer  gefproken.  Evenwel  nam  alexan* 
DER  in  het  Kollegie  der  Kardinalen  nog  eenige  der 
voornaarafte  uit  de  Roomfche  Geestelijkheid  aan , 
zoo  als  den  Prior  of  Aartspriester  der  Lateraanfchc 
Kerk,  de  Aartspriesters  van  den  Heil.  petrus  en 
St.  Maria  Maggiore ,  als  ook  de  Abten  der  Heil. 
PAULUS  en  LAURENTius  buiten  de  muren  der  ftad; 
insgeliiks  de  hooge  Ambtenaren  der  Roomfche  Kerk, 
(^Primicerius  ^  Secundicerius  ^  Protoscriniarius^  SaC' 
eellarius  ,  Arcarius  ,  Adminiculator  ,  Primicerius 
Defenfionum ,  )  wier  ambten  afgefchaft  werden ,  of 
andere  naiTien  kregen;  op  deze  wijze  was  het  ge- 
makkelijk, de  lagere  Geestelijken  en  het  volk  van 
XVI.  Deel.  L  al- 


l6a  K  E  R  K  E  L  IJ  K  E 

V  alle  deelneming  aan  de  verkiezing  van  eenen  nieii- 
BOEK  yjQj^  Paus  uit  te  fluiten.  Deze  vermeerdering  v^ 
Hoofdit.  Kardinalen  leide  den  grond  tot  de  derde  klasfe  van 
na  C.  G.  het  Kollegie  der  Kardinalen,  welke  de  Kardinaal- 
tot  IS17  ^^^^'^'^^'^  Uitmaken,  hoewel  het  onzeker  is,  wanneer 
■  hetzelve  volkomen  voltallig  is  gemaakt  met  de  Opzie- 

ners der  voomaamfte  Gods  •  en  Gasthuizen  te  Rome,, 
Twist  van     Keizer  frederik  was  de   eenige  Vorst  niet,  die 

den  Paus  j^^  dapperen  wederftand  voor  de  Pausfelijke  trotsheid 
met  HEN-  ,    , ,  ,  ,//,,. 

PRIK II     moest  bukken,    maar  ook   hendrik  II,  federt  net 

Koning  jaar  1154  Koning  van  Engeland^  een  magtig  en 
laud  over  °^°^'^'S  Vorst,  moest  insgelijks  vele  vernederingen 
THOMAS  ondergaan,  niet  alleen  van  den  Paus,  maar  ook  van 
MCKET.  eei^en  heerschzuchtigen  Prelaat  in  zijn  eigen  Rijk. 
Deze  Prelaat  was  thomas  becke.t  ,  de  Zoon  van 
een  aanzienlijk  man  te  Londen,  n^zt  te  Bologna  in 
het  geestelijk  en  burgerlijk  regt  gefludeerd  hebben^ 
de,  werd  vervolgens  Aartsdiaken  te  Canterbury;  de 
Koning,  wien  hij  een'  aanmerkelijken  dienst  gedaan 
had,  trok  hem  aan  het  Hof,  en  fchOJik  hem  ver- 
volgens de  waardigheid  van  Kanfelier,  waar  door 
BECKET  zoo  goed  als  eerfte  Staatsdienaar  was,  ook 
werd  hem  de  opvoeding  van  's  Konings  oudften 
^oon  toevertrouwd.  In  dezen  flaat  leefde  hij  vol- 
maakt als  een  Hoveling,  prachtig  en  kostbaar,  heb- 
bende zijn  vermaak  in  jagen ,  fpelen  en  tournooijen. 
Van  zijne  gemeenzaamheid  met  den  Koning  verhaalt 
men  onder  anderen  de  volgende  bijzonderheid.  Als 
zij  eens  te  zamen  door  de  flraten  van  Londen  re- 
den, ontmoette  hun  een  bedelaar,  die  van  koude 
trilde.  Zou  het  niet  loffelijk  zijn ,  zeide  de  Koning, 

als 


GESCHIEDENIS.  163 

fh  «rij  deze  armen  man  wat  gaven?    Als  becket       v 
dit  toefterade,    vatte    de  Koning  beckets  mantel,     ^^^^ 
om  hem  dien  af  te  nemen;  deze  verweerde  zich,  en  Hoofdft. 
beide  trokken  zoo  fterk ,  dat  zij  bijna  van  het  paard  na  C.  G. 
vielen.    Eindelijk  moest  becket  den  mantel  laten  |yt^iri7* 
flippen,    dien  de  Koning  toen  aan  den  bedelaar  gaf.  ■ 

HENDRIK  zich  Verbeeldende ,  dat  zulk  een  man 
als  becket  hem  zou  kunnen  dienen,  om  de  bui- 
tenfporige  vrijheden,  welke  de  Engelfche  Geestelijk» 
beid  zich  had  aangematigd,  te  beperken,  deed  hem 
in  het  jaar  1162  tot  Aartsbisfchop  van  Canterbuty 
verkiezen;  maar  vond  zich  weldra  in  zijne  verwacht 
ting  bedrogen,  becket  zond  terftond  aan  den  Ko- 
ning, die  zich  in  Normandien  bevond,  het  groot 
zegel  toe ,  en  deed  affland  van  de  waardigheid  van 
Kanfelier,  -verklarende  ,  dat  hij  zijn  geheele  leven 
voortaan  aan  zyn  geestelijk  ambt  wilde  wijden.  Ook 
ving  hij  eene  flrenge  levenswijze  aan,  en  droeg  een 
ileed  van  heel  gemeen  linnen  op  het  bloote  lijf, 
hetwelk  hij  niet  afleide ,  voordat  het  geheel  morfig 
en  met  ongedierte  vervuld  was;  zijne  gewone  fpijze 
was  water  en  brood ,  hetwelk  hij  nog  door  zekere 
kruiden  eenen  walgelijken  fmaak  gaf;  hij  geefelde 
zich  zelven  dikwijls,  en  wiesch  dagelijks  aan  bede* 
laars  knielende  de  voeten,  waar  na  hij  hen  met  ge» 
fchenken  gaan  het.  Zijne  mildheid  aan  Kloosters 
en  Godsdienftige  Geftichten  ,  zijn  aanhoudend  bid- 
den en  lezen  van  godvruchtige  boeken ,  zijne  ver* 
keering  en  gelaatstrekken  zelve,  alles  vertoonde  aan 
bet  volk  eenen  Hoveling,  die  plotfeling  in  eenett 
Heiligen   veranderd  was,  alhoewel  fchrandere  men- 

X,  ft  fche»- 


164  K  E  R  K  E  L  f)  K  Ë 

V  fchenkenners  door  dit  alles  heen  zyiien  hoogmoed  eit 
BOEK  heerschzucht  zagen  doorftralen;  ja  'sKonings  onge-» 
Hoofdft.  noegeii  openbaarde  zich  fpoedig  tegen  hem  bij  verfchei- 
na  C.  G,  dene  gelegenheden ,  alzoo  de  Vorst  in  hem  denheersch- 
10^1  ci't'  zuchtigen  Prelaat  ontdekte,  welke  niet  alleen  de  En» 
■  gelfche  Kerk  maar  het  Rijk  zelve  beheerfchen  wilde* 

Schielijk  openbaarde  becket  zijne  heerschzucht  door 
daden.  Hij  eischte  van  eenen  der  aanzienlijkfte  Hee- 
ren  des  Rijks  eene  Baronij  terug,  die  voor  dezen 
tot  ziin  Aartsbisdom  zou  behoord  hebben;  tegen  dè 
Engel fche  Staatsregeling  aan  deed  hij  eenen  Vafal  des 
Konings  in  den  ban ,  en  liet  den  Koning  een  trotscü 
antwoord  geven,  die  hem  gebood,  den  ban  op  te 
heffen.  Een  Geestelijke  in  het  Graaffchap  TVorceS" 
ter  had  de  Dochter  van  een'  Edelman  onteerd,  en 
den  Vader  vermoord ,  om  deszelfs  wraak  te  ontgaan. 
BECKET  liet  dezen  in  de  Aartsbisfchoppelijke  gevan- 
genis brengen ,  en  ftrafte  hem  alleen  met  de  ontvvijding 
van  zijnen  (land,  voltlrekt  weigerende  hem  ter  ftraf. 
fe  aan  den  Koning  en  de  Wereldlijke  Overheid  over 
te  leveren.  Op  eene  fchandelijke  wijze  plunderde  de 
Geestelijkheid  de  geheele  Natie,  daar  zij  de  misda- 
Öen  met  geld  liet  boeten,  terwijl  zij  zelve  flraffe- 
loos  alle  fchendaden  bedreef,  zooriat  'er  federt  het 
begin  van  hendriks  regering  meer  dan  honderd 
moorden  gepleegd  waren,  zonder  dat  men  hen  als 
eigenlijke  misdadigers  behandelde. 

De  Koning  wilde  aan  deze  wanvoegelijkheden  eens 
vooral  een  einde  maken,  en   beriep  ten    dien  einde 
de  Prelaten  van  ziin  Riik  bijeen  in  het  jaar   ii6j, 
hun  de  vraag  voorleggende :  of  zij  zich  aan  de  ou- 
de 


GESCHIEDENIS.  i6s 

de  Engelfche  wetten  en  gebruiken  onderwerpen  wil-       V 
den  ?     Zij  namen  dit  aan  ,  doch   met  bijvoeging,     ®°^^ 
behoudens  de   regten   van   hunnen   üand.    De   Ko-  Hoofdft. 
ning  verliet  daar  op   de   vergadering    met  ongenoe-  "^  C.  G, 
gen,  en  liet  den   Aartsbisfchop   aanzeggen,   om  de  j[^j  1517* 

Kasteelen  over  te  geven,  welke  hij  nog  bezat.  

In  het  volgende  jaar  1164  hield  hendrik  eene  Y^stftel- 
algemeene  vergadering  van  zijne  Geestelijke  en  We-  ^^^  q^^^^ 
reldlijke  Standen  te  Clarendon ,  op  welke  de  Bis-  rendon, 
fchop  van  Oxford  de  voorzitting  had.  Hier  werden 
ter  voorkoming  van  alle  misverftand  in  het  vervolg 
tusfchen  de  Geestelijke  en  Koninklijke  en  Adelijke 
Gerigtshoven ,  de  gewoonten  en  wetten ,  welke  on- 
der HENDRIKS  Voorvaderen  in  gebruik  waren,  ver- 
nieuwd, en  voor  een  gedeelte  in  zestien  voorfcbrif- 
ten  begrepen  (*)»  ^^^e  vastfliellingeu ,  hoe  zeer  ge- 
fchikt,  om  de  Geestelijkheid  te  kortwieken,  werden 
echter  door  alle  de  aanwezende  Geestelijken  met  eede 
aangenomen.  De  Aartsbisfchop  becket  was  de 
eenige  ,  die  dit  weigerde.  Maar  als  de  Groot  - 
Prior  der  Tempelheeren  in  Engeland  hem  te  voet 
viel ,  en  fmeekte ,  om  zich  niet  aan  's  Konlngs  toorn 
bloot  te  (lellen ,  onderteekende  hij  met  de  overigen , 
drukte  zijn  zegel  op  de  bovengemelde  verordenin- 
gen, en  deed  'er  den  eed  op.  Maar  fpoedig  toon- 
de hij  berouw  over  deze  infchikkelijkheid ,  waar 
voor  hij  door  flechte  fpijzen  en  harde  kleederen  boe- 
te deed ;  ja  hij  onthield  zich  zelfs  van  het  lezen  der 
Misfe,  tot  dat  de  Paus  alexander   IÏI  hem   van 

zij» 
r*)  HAED.  Act,  Concil.  T.  VI.  P.  II.  />.  1903. 

L3 


ièS  K  E  R  K  E  L  IJ  K  E 

V  zijnen  eed  en  van  alle  fchnld  ontfloeg.  Want  aaö 
BOEK  dezen  had  hij  teiftond  alles  gemeld  ,  en  ten  ant* 
HoofdiL  woord  gekregen,  dat  hij  alleen  dan  draf  baar  was  , 
na  C.  G.  wanneer  hij  geheel  vrijwillig,  en  niet  door  den  nood 
J^"J°73*  gedwongen,  eenen  misflag  begaan  had. 
w  *     HENDRIK  wendde  zich  ook  tot  den  Paus ,  maar 

deze  befchüuwde  in  becket  een  fteunpilaar  van  de 
regten  der  Geestelijkheid,  hij  vergunde  dus  wel  aan 
den  Koning,  op  deszelfs  verzoek,  eenen  Pausfelij- 
ken  Legaat  in  zijn  Kijk,  maar  onder  voorwaarde, 
dat  hij  niets  ten  nadeele  van  becket  zou  onderne- 
men, waarom  de  Koning  deze  vergunning  ook  ter- 
ftond  terug  zond.  Daartegen  zocht  de  Koning  zich 
op  allerhande  wijze  aan  becket  te  wreken,  tegen 
wien  verfcheidene  min  of  meer  zware,  ook  fomtijds 
opgeraapte  befchuldigingen  werden  ingebragt.  Maar 
becket,  op  den  bijftand  van  den  Paus  fteunende, 
bood  aan  dit  alles  onverfchrokken  het  hoofd,  en 
begaf  zich  eindelijk ,  na  het  houden  der  Mis ,  uit 
de  Kerk  naar  het  Koninglijk  Paleis,  latende  het 
Kruis ,  als  zijn  noodweer ,  voor  zich  dragen ,  of 
als  een  teeken  ,  dat  hij  de  geestelijke  wapenen  tegen 
den  Koning  gebruiken  wilde.  Zijne  verfchijning  ten 
Hove  was  des  te  onverwachter,  dewijl  de  Koning 
hem  als  eenen  meineedigen  verrader  had  laten  ver- 
oordeelen.  Ook  bragten  de  Prelaten,  die  toen  juist 
ten  Hove  waren,  hem  zijn  gedrag  tegen  de  bezwo- 
rene  vastftellingen  van  CJarendon  onder  het  oog  5 
doch  deze  verklaarde  hij  voor  nietig,  dewijl  ook  de 
Paus  dezelve,  op  eenige  weinige  na,  verworpen 
had,  terwijl  hij  hen  op  eenen  gebiedenden  toon  ver-^ 

maas- 


f^Br 


GESCHIEDENIS.  167 

maande,  zich  tegen  de   onderdrulNkinc;  der  Kerk  te       V 
verzetten  ,    zich    te    gelijk   op  den  Paus   beroepen-     ^^"^ 
de.    Over  dit  beroep  was   de  Koning  ten   hoogden  Hoofdft. 
verbitterd,  maar  becket  ontging  's  Vorsten   toorn,  "^  C.  G. 
door  vermomd    het  Rijk    te  verlaten  ,    en  naar  de  lot'^Jr^*] 
Nederlanden  over  te  üeken.  . 

Behalve  den  Paus  kon  becket  ook  Ihat  maken 
op  den  Koning  van  Frankryk  ^  LonEWVK  VII,  die 
deze  onlusten  in  het  Rijk  van  hendrtk  met  genoe- 
gen zag,  en  den  Aartsbisfchop  in  zijn  Rijk  noodig- 
de.  HENDRIK,  over  het  een  en  ander  verbitterd, 
verdreef  al  de  nabefiiaanden  van  becket  uit  zijn 
Rijk,  en  noodzaakte  de  vrienden  der  genen,  die 
hem  gevolgd  waren,  door  eenen  eed,  om  zich  tot 
hem  te  begeven ,  van  welken  eed  de  Paus  hen  ech- 
ter terftond  ontnoeg.  Voorts  liet  de  Koning  de  in- 
komllen  van  alle  Geestelijken,  die  de  partij  van 
becket  genomen  hadden ,  en  van  deszelfs  Aartsbis- 
dom intrekken,  hij  ftrafte  allen,  die  bevelen  van 
hem  of  van  den  Paus  in  handen  hadden  ,  tevens 
verbood  hij  alle  Appellen  naar  Rome,  op  zware 
ftrafFen,  onder  welke  waren  voor  Wereldlijke  Gees- 
telijken het  uitfteken  der  oogen  en  ontmanning,  en 
voor  de  Monniken  het  afbouwen  der  voeten.  Ook 
verbood  hij  het  betalen  van  den  Pieterspemiing  aan 
den  Paus. 

Maar  tegen  dit  alles  werd  becket  te  halftaiTiger, 
naardien  de  Paus  hem  in  alles  gelijk  gaf.  Toen 
HENDRIK  in  het  jaar  1166  in  Normandi'è  kwam, 
beklom  deze  Aartsbisfchop  den  Kanfel ,  en  deed 
openlijk  al  de  genen  in  den  ban,  die  de  zoogenoem- 

Jv  4  de 


i68  K  E  R  K  E  L  IJ  K  E 

V  de  oude  gebruiken  der  Engelfchen  voorbonden.  Aan 
DOEK  ^ej^  Koning  zalven  fchreef  hij,  dat  hij  hem  wel  aU 
Hoofdn.  zijnen  Koning  en  Heer  raad  en  eerbied  fchuldig 
na  C.  G.  was ;  maar  dat  hij  tevens  zijn  Geestelijke  Vader 
•J^"|°'j^' zijnde,  de  Koning  van  hem  kastijdingen  vermaning 
.  moest  aannemen ,  ook  kondigde  hii  hem  de  Godde- 

lijke (IralFe  aan,  indien  hij  niet   ophield,  de   vrijhe- 
den der  Kerk  te  onderdrukken.     Vergeefs  fchreven 
hem  de  Bisfchop  van  Londen  en  zijne  overige  Suf* 
fraganen ,  hem  meldende ,  dat  zij  wegens  zijne  han» 
dehvijze  op  den  Paus  appelleerden,  maar    deze   liet 
den  Aartsbisfchop  niet  varen,   hoewel   hendrik  in 
eenen  hevigen  Brief  aan  den  Aartsbisfchop  van  Keu-' 
len  en  eenen  anderen  aan  den   Paus   zei  ven    in   het 
jaar  1168  dreigde,  alle    gehoorzaamheid    aan  alex- 
A>;der   te  zullen  opzeggen,  omdat  hij  eenen  verra-» 
der  begunftigde.    Ondertusfchen  was  de  Koning  in 
der  daad    in   verlegenheid ,  en   moest   het   aanzien  , 
dat  BECKET  den  Bisfchop   van  Londen   en  vele  an- 
dere  Engelfche   Geestelijken    in  den   ban  deed  ,  ja 
eindelijk  tot  een  mondgefprek   met  becket    befl ui- 
ten, hetwelk  in  de  jaren  n68   en  1169,   in  tegen- 
woordigheid des  Konings  van  Frankryk  ^  bij  herha« 
hng,  doch  vruchteloos   gehouden   werd.     hendrik 
befloot  ten  laatflen,  gedurende  eene  gevaarlijke  ziek* 
te,  zich  rust  te  bezorgen;  ook   kwam  men  in  eea 
nieuw  mondgefprek,   in    het  jaar    1170,    over  alle 
voorwaarden  van  bevrediging,  overeen,   doch  toen 
de  Aartsbisfchop  daar    op    zeide ,  dat  hij  den  Ko- 
ring den  kus  des  vredes   wilde  geven  ter  eere  Gods^ 
weigerde  de  Koning  dien  aan   te  nemen,  geloovenT- 

de, 


i 


GESCHIEDENIS.  169 

de,  dat  'er  in  deze  uitdrukking  iet  nadeeligs  voor       v 
hem   verborgen  lag.      Evenwel    bewilligde  hij   kort     boek 
daar  na  in  alles.  Hoofdft. 

In    der   daad    zegevierden    bij    deze    bevrediging  na  C.  G. 

ALEXANDER    en    BECKET    over  dcn   Koning.      De  )2^''^°73« 

°  tot  1517. 

hoogmoed  des  Aartsbisfchops   wies  door  'sKonings 

toegevendheid  fteeds  aan ,   en  hij  kwam  ,  terwijl   de  Schijnba- 
Koning  zich   nog  in  Normandi'ê  onthield,   zegevie-  nir,gdes 
rend,  onder  de  toejuichingen  des  volks,   en  voorna- Konings 
meiijk  der  Geestelijkheid ,   in  Engeland  terug.    Ter-  ^^^^  ^^^' 
ftond  na  zijne  terugkomst  zond   hij  aan  den  Aarts- 
bisfchop  van  Tork  eenen  Brief  van   den  Paus ,,  waar 
bij  aan  denzelven  de  waarneming  van  zijn  ambt  ver- 
boden werd,  omdat  hij  beftaan  had,   den  Koninklij- 
ke Prins  HENDRIK  tot  Koning  te  kronen,  hetwelk 
aan    den    Aartsbisfchop   van   Kanterbury  toekwam. 
Een  andere    Brief  van  den  Paus  kondigde   dezelfde 
ftraf  aan   de   Bisfchoppen   van    Londen ,   Salisbury , 
Oxford^  Chester ^  Rocheiter  en  anderen  aan,    omdat 
zij  deze  kroning  hadden  bijgewoond.    In   den  Kers- 
nacht des  jaars    1170,   (met  welken  toen   het  jaar 
I171  begon,)   deed  hij  van  den  Kanfel  te  Kantev' 
lury  twee  Edellieden  in  den  ban ,    den  eenen ,   om- 
dat hij  aan  de  Aartsbisfchoppelijke   Kerk  haar  land- 
goed onthield ;    den   anderen ,   omdat  hij  een  paard 
van  den  Aartsbisfchop  den  flaart  had  afgehouwen. 

De  bovengemelde  Prelaten  en  meer   anderen   brag-  Moord 
ten  hunne  klagten  over  de  handelwijze  van  becket  vanrHo- 
bij  den  ouden    Koning  in   Normandi'ê  in,   die  daar  j^'i!!^'^^* 
door  in  hevigen  toorn  omftoken,  zich  eenige  woor- 
den liet  ontvallen,  welke  zijnen  wensch  te  kennen 

L  5  ga- 


170  KERKELIJKE 

V  gaven ,  dat  hij  van  dezen  rustverfloorder  eens  ver- 
^oE"*  lost  mogt  worden.  Vier  Edellieden  van  het  Hof, 
Hoofdft.  ^00''  <^^2^  gezegden  opgewekt,  verbonden  zich  za- 
na  C.  G  men,  en  naar  Engeland  overgeftoken  ,  overvielen 
ton???,  ^y  ^^^  Aartsbisfchop  in  de  Kerk  onder  den  Vesper- 
■  dienst ,  en  bragten  hem  ,  onder  het  roepen ,  waar  is 

de  verrader  des  Konings?  voor  het  altaar  om  het 
leven  op  den  apften  December  des  Jaars  1170.  Men 
zegt,  dat  hij  den  dood  bedaard  ondergaan  hebbe, 
noemende  zich  een*  verdediger  der  Kerk,  en  bid- 
dende, dat  men  zijne  Geestelijken  fparen  zoude. 
Gevolgen  Op  de  tijding  van  dezen  moord  was  hendrik, 
moord^'^'^  de  gevolgen  van  denzelven  voorziende ,  ten  hoog- 
ften  ontfteld,  en  toonde  alle  blijken  van  leedwezen; 
hij  floot  zich  zelven  drie  dagen  lang,  van  allen  af- 
gezonderd, op,  en  weigerde  zelfs  fpijs  of  drank  te 
gebruiken,  tot  dat  zijne  vertrouwelingen  hem  als 
het  ware  noodzaakten,  noodiger  maatregelen  te  be- 
ramen. 'Er  werd  dan  een  Gezantfchap,  met  den 
Aartsbisfchop  van  Tork  aan  het  hoofd,  aan  den 
Paus  gezonden ,  maar  deze  wilde  hetzelve  niet 
ééns  toelaten.  Een  ander  Gezantfchap  vond  naau- 
welijks  gehoor  bij  eenige  Kardinalen,  en  (tuitte  met 
moeite  de  afkondiging  van  een  Interdikt  van  Gods- 
dienst op  den  Koning  en  alle  deszelfs  landen,  het- 
welk de  Paus  voornemens  was  op  Witten  Donder- 
dag uit  te  fpreken.  De  Gezanten  beloofden  onder 
cede,  dat  de  Koning  de  uitfpraken  van  den  Paus  en 
de  Kardinalen  in  alles  gehoorzamen  zouden,  waar 
op  de  Paus  den  Banblikfem  terug  hield;  maar  daar- 
tegen deed  hij  in  den  ban  de  moordenaars  van  bec- 

KET 


i 


GESCHIEDENIS.  171 

KET  niet  alleen ,  maar  allen  ,  die  tot    deze  daad  ge-       V 
'raden  ,  geholpen  ,    of  ze  goedgekeurd  luidden  ;   ook     ^^^^ 
allen ,  die    hen  in  hunne  landen  opnemen   en  begun-  Hoofdft. 
ftig^n  zouden ,  hoewel  zij  in  der  daad  een  jaar  lang  "^  C.  G. 
veiligheid  genoten  op  een  Koninklijk  Kasteel.  ^^^  1K17I 

Twee    Kardinalen    begaven    zich   nu    in  het  Jaar 

1172  naar  Normandië^  alwaar  zij  te  Savigny  met 
HENDRIK  een  gefprek  hadden,  maar  zoo  buitenfpo- 
rig  waren  hunne  eifchen ,  dat  hendrtk  hen  met  be- 
dreigingen verliet ,  doch  echter  kort  daar  na  een 
vergelijk  met  hen  trof;  volgens  hetwelk  de  Koning 
zwoer,  dat  de  bewuste  moord  zonder  zijn  Weten 
èn  wil  gefchied  was.  Dewijl  hij  echter,  door  on- 
voorzigtige  woorden ,  tot  denzelven  aanleiding  gege- 
ven had,  bad  hij  ootmoedig  om  ahfolutie  of  a(]aat, 
welke  hij  ook  ontving;  tevens  beloofde  hij,  twee- 
honderd Ridders  ter  verdediging  van  het  Heil.  Land 
een  jaar  lang  te  zullen  onderhouden;  de  appelleii 
vrij  toe  te  laten,  en  die  geregtelijke  gewoonten,  die 
ten  zijnen  tijde  tegen  de  vrijheden  der  Kerk  inge- 
voerd waren ,  voor  nietig  te  verklaren ;  aan  de  Kerk 
te  Kanterbury  hare  goederen  te  zullen  wederge- 
ven enz. 

Tot  hier  toe  had  hendrik  zijne  waardigheid  nog  hendrik 
ftaande  gehouien ,  maar  binnen  kort  werd  hij  door  ^^^^ 
de  omflandigheden  genoodzaakt,  zich  voor  de  Gees- 
telij'<heid  te  verootmoedigen.  Zijne  drie  Zonen  (Ion- 
den  in  het  jaar  11 73  tegen  hem  op,  ook  werd  hij 
daar  door  in  eenen  oorlog  met  den  Koning  van 
Frankryk ,  die  hen  befchermde,  ingewikkeld;  ein- 
delijk viel  ook  de  Koning  van  Schotland  niet  een 

t9l- 


172  K  E  R  K  E  L  IJ  K  E 

V  talrijk  leger  in  zijn  land;  tegen  deze  zamenfpanning 
BOEK  verweerde  hendrik  zich  wel  dapper  en  niet  onge- 
Hoofdrt.  lukkig,  maar  geloofde  echter,  den  bijftand  der  Gees- 
na  C.  G.  lelijkheid  noodig  te  hebben.  Hij  verzocht  dan  den 
10^1517.'  ^^"^  ALEXANDER  III,  dat  dcze  zijne  vijanden  in  den 
■  ban  zou  doen ,  om  daar  door  bijzonder  zijne  Zonen 

tot  hunnen  pligt  terug  te  brengen;  bij  deze  gelegen- 
heid fchreef  hij  aan  den  Paus,    dat   het  Koningrijk 
Engeland  onder  deszelfs  regtsgebied   ftond ,   en  dat 
hij ,  ten  aanzien  van  het  Leenregt ,  alleen  van  heoi 
afhankelijk  was ;    maar   alhoewel   de   Aartsbisfchop 
van  Kanterbury  in  naam  van  den   Paus ,   al  de  ge- 
nen in  den  ban  deed,   die  den  Koning  ontrustten, 
waren  de  gevolgen  daar  van   niet  van  veel  aanbe- 
lang, terwijl  de   Geestelijkheid  niet  ophield,  den  te- 
gcnwoordigen  Staat  van  Zaken  voor  te   dragen ,  als 
£ene  Goddelijke  ftraffè  voor  den  moord   van  bec- 
KET.    De  Koning  befloot  daarom ,  zich  door  eene 
openbare  daad  van    boete  van   de  genegenheid  van 
zijn  volk  en  ook  van  de   Geestelijkheid  te  verzeke- 
ren.   In  het  jaar  1174  uit  zijne  Franfche  landen  te 
Southampton  gekeerd ,  vastte  hij  op  water  en  brood , 
en  deed  eene   bedevaart  naar  Kanterbury^  en   wel 
zoo   dra  hij    in   het  gezigt  dier  ftad  kwam,  met 
bloote  voeten.    Hij  wierp   zich  in  de   Kerk  bij  het 
Graf  van  becket   op  den   grond  neder,    en  deed 
'   een  lang  gebed ,  terwijl  hij  door    den  Bisfchop  van 
Londen  openlijk  van  den    Predikftoel  liet  verklaren, 
dat  hij  aan  den  moord  des   Aartsbisfchops  niet  het 
minde  deel  had.     Evenwel  tot  eene  boete  voor  de 
aanleiding ,  welke  hij  door  zijne  onbedachte  woorden 

tot 


GESCHIEDENIS.  173 

lot  denzelven   gegeven  had  ,   ontblootte  hij ,   nadat       V 
hem  door  de   aanwezende  Bisfchoppen   aflaat  gege-     ^^^^ 
ven  was,  den  rug,  en  liet  zich  door  de  Monniken,  Hoofdfl'. 
die  in  groot  getal  tegenwoordig  waren ,   met  roeden  "^  C.  G, 
geefelen.    Vervolgens  deed  hij  aan  de  Kerk  aanzien   ^^^  j^^?^ 
lijke  gefchenken,  en  wees  geld  aan,  tot  het   onder-  ■ 
houd  van  waschkaarfen   bij   het   graf  van  becket; 
ook  hield  hij   nog   drie  dagen  in  vasten  en   bidden 
aan.     Hier  door,   zegt  de   Gefchiedfchrliver   mat- 
THEUS  PARIS,  verwierf  hij  zich  zoo  zeer  de  gunst 
van  dezen  Martelaar ,   dat  op  dienzelfden  tijd  zijne 
Veldheeren  eene  volkomene  overwinning  op  de  Schot- 
ten behaalden,  en  hunnen  Koning   zelven  gevangen 
maakten. 
De  Geestelijkheid,    die  becket    aanmerkte,    als  thoma» 

eenen  Martelaar  voor  haar   gezag  en  aanzien ,  het-  ^^^^^"^ 

^      o  f  voor 

welk  men  gemeenlijk  de    vrijheid  der    Kerk  noem-  eenen 

de  ,    kondigde    fpoedig     eene     menigte     wonderen  Heiligen 

verklaard 
aan,   welke   bij  zijn  graf  gebeurde  ,    aan   lammen, 

dooven ,  blinden ;  overledenen  werden  opgewekt , 
en  zelfs  doode  vogels  en  andere  beesten  kregen  het 
leven  weder.  De  Koning  van  Frankryk  ,  wiens 
Erfprins  heel  ziek  was,  deed,  door  eene  openba- 
ring daar  toe  vermaand  zijnde,  eene  bedevaard  naar 
dit  graf,  en  de  Prins  herflelde.  alexander  III 
had  hem  reeds  in  het  jaar  11 73  plegtig  voor  eenen 
Heiligen    en   Martelaar   verklaard ,    en   zijne   veree-  , 

ring  (leeg  in  Engeland  zoo  hoog,  dat  hij  de  Maagd 
MARIA  zelve  den  rang  betwistte.  Van  alle  gewes- 
ten kwamen  vreemdelingen  hunne  aandacht  bij  zijn 
graf  verrigten ,    zoodat  men   dikwijls   in    één  jaar 

ttieer 


i?4  K  E  R  K  E  L  IJ  K  Ë 

•  V  meer  dan  50,000  Pelgrims  naar  hetzelve  telde.  Onder* 
BOEK  tusfchen  moeten  wij  hier  niet  vergeten  ,  dat  zelfs  reeds 
Hoofdft.  '"  ^^^  eeuwen  niet  altijd  even  voordeelig  over  dezen 
na  C.  G.  Heiligen  thomas  geoordeeld  werd.  Zijn  tijdgenoot. 
Jaar  1073.  ^^  Engelfche  Gefchiedfchrijver  willem  van  JSIew^ 
.  bridge^  berispte  zijne  onftuimigheid,    hoewel   Hechts 

huiverig;  maar  de  Godgeleerden  van  Par'^i  hebben 
kort  na  zijnen  dood  over  zijne  heiligheid  en  zelfs 
over  zijne  zaligheid  getwist,  dewijl  één  van  hen  be- 
weerde ,  dat  hij  wegens  zijne  trotsheid  den  dood , 
hoewel  niet  juist  zulken  dood ,  verdiend  had  (*). 
ALEXAN-  Op  deze  wijze  zegevierde  alexander  III  over 
DER  III  jjg  magtigfte  Vorsten  van  Europa^  den  Keizer  fre- 
DERiK  en  den  Koning  hendruc;  geen  wonder,  dat 
hij  zijne  overmagt  ook  aan  andere  Vorsten  deed  ge- 
voelen. In  het  jaar  1180  dreigde  hij  Koning  WIL- 
LEM van  Schotland  met  den  ban  en  een  interdikt, 
omdat  hij  zekeren  Bisfchop  niet  tot  het  gerust  bezit 
zijner  waardigheid  wilde  laten  komen;  en  deze  be- 
dreigingen werden  terftond  vervuld.  Aan  den  Ko- 
ning van  Portugal  bevestigde  hij  den  Koninklijken 
jitel,  die  hem  reeds  in  het  jaar  1142  door  inno- 
CENTius  II  gegeven,  maar  door  de  Koningen  van 
Kastiliê  tot  hier  toe  betwist  was.  —  Deze  Paus, 
die  de  magt  van  zijnen  Stoel  zoo  zeer  gevestigd 
had,  overleed  in  het  jaar  1181. 
tuciusIII  Ziin  opvolger  lucius  III,  te  voren  ubaldo^, 
'Kardinaal -Bisfchop  van  Ostia  en  Veletri ^  geboortig 
.van  Lucca^  kon  uit  hoofde  van  aanhoudend  mis- 
f  ver- 

(*)  BAL^us  Hist.  Ujiiverfit.  Paris.  T.  II.  p.  388. 


GESCHIEDENIS,  175 

verftand  met  de  Romeinen  zijn  verblijf  in  deze  ftad      v 

niet  nemen ;  maar  onthield  zich  te  VektrL    De  Ro-    ^^oejc 

tneinen  hielden  Tuscoli  belegerd,  en  als   de   Aarts-  Hoofdf!, 

bisfchop  van  Mentz^  christiaan,  door  den  Paus  na  C.  G, 

daar  toe  verzocht,  de  ftad  met  eenig  Duitsch  volk  te  J^^'"^°73» 
'  ^  cot  1517» 

hulp  kwam ,  wisten  zij  dien ,  gelijk  men  toen  verhaal-  ■ 

(de,  met  vergift  om  te  brengen.  In  het  volgende 
jaar  11 84  kregen  zij  eenige  Geestelijken  van  'sPau- 
fen  partij  gevangen;  dezen  ftaken  zij  de  oogen  uit, 
behalve  een,  die  hen  tot  leidsman  dienen  moest, 
en  dus  zonden  zij  hen  met  Bisfchopsmijters  op  ezels 
aan  den  Paus. 

In  dit  jaar  reisde  lucius  naar  den  Keizer  te  Ve^ 
rona.  Deze  had  in  het  Jaar  1183  te  Conjlans  den 
vrede  gefloten  met  de  fleden  van  Lombardy'è^  waar 
bij  aan  dezelve  vele  voorregren  werden  vergund  , 
maar  echter  de  oppermagt  des  Keizers  bewaard 
bleef;  ook  werd  de  naam  van  Alexandri'ê  in  Cafa- 
rea  veranderd,  hoewel  deze  ftad  in  het  vervolg  den 
eerften  naam  weder  aangenomen  heeft.  In  het  jaar 
II 86  was  ook  de  Keizer  zoo  gelukkig,  dat  hij  een 
der  ftevigfte  zuilen  van  de  Paufelijke  magt  aan  de 
andere  zijde  van  Italië  deed  wankelen  ,  door  een 
huwelijk  van  zijnen  oudften  Zoon  hendrik,  met 
B.ONSTANTIA,  Vaderszuster  van  willem.  Koning 
van  Sicilië^  welke  Vorst  geene  kinderen  had,  waar 
door  de  jonge  Prins  een  goed  uitzigt  had  om  iq 
tijd  en  wijle  het  Koningrijk  van  Sicilië  te  bekomen. 
De  bijeenkomst  tusfchen  den  Keizer  en  den  Paus 
te  Ferona  liep  ongunftig  af;  de  Paus  weigerde 
's  Keizers  voorfpraak  toe  te  laten  voor  de  Bisfchop- 

pen. 


176  K  E  R  K  E  L  IJ  K  Ë 

V       pen,  die  den  Tegenpaus  waren   toegedaan  geweest 3 

BOEK     ouk  kon  men  het  niet  eens   worden   over  de   nala*. 

Hoofdft.  tenfchap  van  de  Vorstin  mathildis;  waar  bij  nog 

na  C.  G.  kwam  een  hevige  twist  reeds  in  het  jaar  1183  over 

jaariop.  ^^  verkiezing  van  eenen  Aartsbisfchop  te  Trier  ^  al- 

,  waar  van  de  twee  mededingers  volkmar  door  dert 

Paus  en  rudolp  door  den  Keizer  befchermd  werd; 

ook  weigerde  de  Paus  aan  den  Keizer  de  Keizerlijke 

kroon  voor  deszelfs  Zoon,   onder  voorwendfel,  dat 

*er  geene  twee  Keizers  te  gelijk  regeren  konden. 

LuciusIIÏ      Lucius  III  overleed  te  Verona    in  het   jaar  1185* 

«erft.  UR- 'j'gjftQi^^l  bragt   uberto   crivelli  ,   Aartsbisfchop 

BANUSllI. 

De  twis-   van  Milanen^  de  Kardinalen  die    zich   bij  hem   be- 
tenmet    vonden,  onder    veilige  bedekking    te  Ravenna^  al* 

zer  dur-11  ^^^'"  '^y  ^^^^  ^^"  ^^^  P^"^  benoemd  werd,  en  den 
voort.       naam    urbanus    III  aannam  ,    maar    te    gelijk  zijn 
Aartsbisdom  behield.    Hij   zette  de   verfc billen  met 
den   Keizer  voort,  en   bragt   die    tot  den    hoogften 
graad  van   verbittering.     Hij   drong  aan   op   de   te- 
ruggave der    nalaienfchap  van   mathildis,  en  be« 
fchuldigde  den  Keizer,  dat    deze,   bij   het  affterven 
van  Bisfchoppen ,  derzelver  losfe  nalatenfchap ,  {exu* 
via ,)  aanfloeg ,  waar  door ,  zeide  de  Paus ,  derzel- 
ver opvolgers  de  Kerken,  (hij  meende  wel,  hunne 
Paleizen  , )  ledig  vonden ,   en  genoodzaakt   werden  , 
roevers  te  worden ,   om  ze   weder  in  (laat  te  bren- 
gen.   Verders    befchuldigde    hij   hem ,   verfcheidene 
Nonnenkloosters  te  hebben  verftoord;   ook  weigerde 
hij,  even  als  n'cius,   's  Keizers  Zoon  te  kronen; 
daartegen  wiidde   hij  volkmar  tot   Kardinaal -Pries- 
ter en  Aartsbisfchop  van  Trier,  waar  door  de  vij- 
and- 


GESCHIEDENIS.  tyy 

andfchap  openlijk   uitberstte.     De  Roomsch  Koning       v 
HENDRIK,    liet    eenen  Prelaat  uit  Lombardyë,    die    ^^^^ 
ijverig  de  zijde  van  den   Paus  voorftond  ,    na  hem  Hoofdft. 
herhaalde  keeren  gevraagd  te  hebben:    Van  wien  hij  na  C.  G. 
de  beleening  als  Bisfchop  ontvangen  had?   waar  op  JoJ"5i7* 
deze  telkens  antwoordde :    van  den  Paus ,  met  vuis-  n 

ten  flaan  en  in  den  flijk  werpen;  ook  bezette  hij 
het  geheele  Roomfche  Kampani'è ,  en  plunderde  de 
in  de  nabijheid  gelegene  Kloosters,  terwijl  de  Keizer 
alle  toegangen  naar  den  Paus  met  foldaten  floot; 
Waar  tegen  de  Paus  hem  met  den  ban  dreigde,  {leu- 
nende op  verfcheidene  Duitfche  Bisfchoppen  ,  die 
zijne  zijde  kozen,  hoewel  na  veelvuldige  gevechten 
en  daden  van  vijandelijkheid  rudolf  in  het  Aarts- 
bisdom Trier  de  overhand  bekwam» 

De  Keizer ,  niet  bezwijkende  voor   de  anders   zoo 
gevaarlijke  zamenfpanning  der  Bisfchoppen,   hield  in 
het  jaar  \\^(>  eenen  Rijksdag  te  IVorms ^   op  welken 
hij    de   Bisfchoppen   van   hunne    ftreeken    tegen  het 
Rijk  befchuldigde.      Zij   verfchoonden    zich   allen  j> 
door    eenen    eed ,    behalve    de    Aartsbisfciiop    van 
Mentz,  terwijl  die  van  Keulen^    die  Plaarsbekleeder 
van  den  Paus  mDuitschland  was,  zich  openliik  voor 
den  Paus  verklaarde.    Op  eenen  nieuwen  Rijksdag  te 
Gelnhaufen^  in  het  jaar  1186,  ftelde  de  Keizer  aan 
de  Rijksftenden  de  eifchen  van  den  Paus  voor,   ver- 
klarende, dat,  als  deze  voortging  hem  onbetamelijk 
te  behandelen,    hij  met  raad  en  daad   der  Vorsten 
hem   zou  weten   te   antwoorden  ;    waar    op  hij   de 
Bisfchoppen  afvraagde,  wat  hij  van  hen  te   vreezen 
of  te  verwachten  had.    Op  voorlld  van  den  Aar^s- 
XVI.  Deel.  M  biKói 


178  K  E  R  K  E  L  IJ  K  E 

V  bisfchop  van  Mentz  werd  toen  befloten,  dat  men, 
BOER  jf,  naam  der  Bisfchoppen,  aan  den  Paus  fchrijven, 
Hoofda.  ^"  ^^"^  vermanen  zou,  de  regtmatige  begeerte  des 
na  C.  G  Keizers  te  voldoen.  De  Paus,  fchoon  ontzet,  dat 
itori°i^  de  Bisfchoppen  hem  dus  verlieten  ,  bleef  nogtans 
■■  bij  zijn  voornemen ,  om  den  Keizer  in  den  ban   te 

doen  ,  wordende  daar  in  echter  door  de  ingezetenen 
van  Ferona ,  waar  hij  aanhoudend  bleef  wonen ,  en 
eindelijk  door  den  dood  in  October  des  jaars  1187 
verhinderd. 
GRRGORi-  Zijn  opvolger  gregorius  VIII  fcheen  den  Keizer 
ts       en  aangenaam    te  zijn ,    maar  ftierf  reeds  in  de 

lil.  maand  December  van  hetzelfde  jaar  1187.    De  ijver, 

dien  hij  betoonde,  om  eenen  kruistogt  te  bevorde- 
ren ,  ten  einde  het  verlies  van  'Jeruzalem  te  herftel- 
len ,  hetwelk  den  ongeloovigen  in  handen  was  ge- 
vallen ,  werd  door  den  volgenden  Paus  clemens 
III  voortgezet,  met  dat  gevolg,  dat  Keizer  frede- 
RiK  zelve  in  het  jaar  1189  naar  AzVé  trok,  alwaar 
hij  in  het  jaar  1191  zijnen  dood  vond;  ook  onder- 
namen de  Koningen  van  Frankryk  en  Engeland 
eenen  dergelijken  togt,  gelijk  wij  het  een  en  ander 
in  de  Gefchiedenis  der  Kruistogten  gezien  hebben* 
Ia  Duitschland  maakte  clemens  een  einde  van  de 
verfchillen  over  het  Aartsbisdom  van  7>/Vr,  door  de 
verkiezing  van  volkmar  en  rudolf  te  niet  te 
doen,  waar  na  de  Domheeren  eeiie  nieuwe  verkie- 
zing deden.  Ook  trof  hij  in  het  jaar  1189  een. 
vergelijk  met  de  Romeinen ,  die  zich ,  onder  voor- 
deelia;e  voorwaarden,  aan  hem  onderwierpen,  waar 
bij  aan  de  regten  van  den  Keizer  op  deze  Hoofdftad 
geheel  niet  gedaciu  werd.  Maar 


GESCHIEDENIS.  179 

Maar  daartegen    was   de  dood  van  willem   If,       V 

Koning  van  Sicili'ê ,  in  het  jaar  1189  voor  het  Kei-     ^^^ 

zerlijke  Huis ,    naar  het  zich  liet  aanzien ,    des  te  Hoofdf!. 

voordeehger.    Hij  had  zijne   Vaderszuster  konstan-  n?.  C.  G. 

TiA  ,    die    met    den    Roomsch    Konina:    hendrik  ^^'^I?^?* 
'  ■-  tot  1517» 

getrouwd  was,    tot  zijne  erfgename  verldaard,  en  . 

haar,  met  haren  Gemaal,  op  eene  algemeene  Riiks-  ^^ 
vergadering  laten  huldigen.     Maar  de  Sicilianen  had-  (che  Ko- 
den  geen  zin  aan  eenen  buitenlandfchen   Vorst ,  en  ning  hen- 
HENDRiK     met    zijne    Gemalin    bevonden    zich    in  °^'J^^  ^^^ 
Duitschland ,  ook  was  de  Paus  misnoegd ,  dat  deze  ning  van 
fchikkingen  gemaakt  waren ,   zonder  hem   als   Leen-  Sicilie. 
heer  te    kennen.     Als   daarom    tankred,  onechte 
Zoon    van   rogier  ,  Hertog  van  /^puUë ,   oudflen 
Zoon  van  rogier  ,  den  eerften  Koning  van  Sicilië, 
de  wapens  opvatte,   en  zich   in  het  begin   van   het 
jaar  1190  tot   Koning  liet  kroonen  ,   fchonk   cle- 
MENS  hem  terftond  de  beleening  van  het  Rijk ,  niet- 
tegengaande  tankred  zelve   aan  konstantia  den 
eed  van  trouwe  had  afgelegd. 

Op  CLEMENS  ni ,  die  in  het  jaar  1191  overleden  cofles- 
was,  volgde  innocentius  III,  te  voren  Kardinaal- "^^^^^^^^^ 
Diaken,  hyacinthus  genoemd,  hendrik  VJ,  die 
thans,  na  den  dood  van  zijnen  Vader  frederik. 
Keizer  was,  fpoedde  in  het  jaar  119a  naar  Italië y 
©m  zich  van  dezen  Paus  te  laten  kronen ,  gelijk 
ook,  na  eenig  verwijl  van  'sPaufen  zijde,  gefchied- 
de.  Indien  men  den  Gefchiedfchrijver  roger  van 
Hoveden  (♦)  zou  gelooven,  zal  de  Paus  bij  deze 

ge- 
(*)  Annall.  Angl.  Part,  post.  ad  a.  1191.  p.  685). 

M  a 


i8o  KERKELIJKE 

V       gelegenheid    den    Keizer  op  eene  verregaande  wyze 

BOF-ii      bet'chimpt   hebben.    Als  hij  namelijk  den   Vorst   de 

Hooi'dft.   kroon  had  opgezet,  zal  hij  hem  die   met  den  voet 

m  C.  G   weder    van    het    hoofd    gefchopt    hebben,  daar  de 

.ü*^!??!  Keizer  voor  hem  bukkende  op  de  knieën   lag,  ten 
tot  15 17 

m  teeken ,  dat  hij  hem  het  Keizerrijk   weder  ontnemen 

kon;  doch  alhoewel  deze  Schrijver  een  tijdgenoot, 
en  zijn  verhaal  van  baronius  ,  pagi  en  andere  la- 
tere zoo  Roomschgezinde  als  Proteftantfche  Schrij- 
vers overgenomen  is,  is  deze  bijzonderheid  in  zich 
zelve  zoo  ongeloofelijk ,  daar  zij  beter  op  het  too- 
necl  dan  in  de  Kerk  zou  gevoegd  hebben,  dat  men 
ze  met  alle  regt  in  twijfel  mag  trekken,  te  meer, 
dewijl  andere  gelijktijdige  Schrijvers  'er  niet  alleen 
van  zwijgen,  maar  ook  verzekeren,  dat  hendrik 
met  alle  eer  gekroond  is  geworden  ( ♦ ),  Zekerder  is 
het,  dat  HENDRIK,  volgens  een  verdrag  met  de  Ra- 
mei/jen  f  zijne  bezetting  uit  de  ftad  Tuscoli  trok,  en 
daar  door  die  ftad,  op  welke  de  Romeinen  federt 
langen  tijd  zeer  gebeten  waren ,  aan  hunne  woede 
overliet,  gelijk  zij  dan  ook  dezelve  bemagtigden  en 
ten  gronde  Hoopten ,  na  de  inwoners  gedeeltelijk  om- 
gebragt,  gedeeltelijk  op  het  wreedst  mishandeld  te 
hebben. 

De  Keizer  haastte  zich,  om  naar  Apuliï  voort  te 
rukken,  en  het  Kijk  van  Sicilië  aan  tankred  te 
ontweldigen.  Dit  mislukte  hem  echter  in  den  eer- 
ften  veldtogt,  veel  eer  geraakte  zijne  Gemalin  kon- 

STAN-- 
(*)  Verg.  CH.  coTTUEB  scHWARz  Disf.  de  HeuriciVJ 

Romana ,  eaque  ignominiofa  coronatione  Altorf.  1 737^. 


GESCHIEDENIS.  i8i 

STANTIA   in   TANKREDS    handen  ,    boewei  zii,   onk       V 
door  's  Paufen  medewerking ,   Ipoedig  in  vrijheid  ge-     "o*^* 
(leid  werd.    Maar  toen  tankred   in   het  jaar  1193  Hoofdft. 
overleden  was,  drong  hendrik  zegevierend  het  Ko-  na  C.  G. 
ningrijk  in,  en  liet  zich  tot  Koning  van  Sicilië  kro-  Joj'^i5i7* 
nen,  zonder  naar  de  toefteraming  van    den   Paus  te  — 
vragen. 

Deze  was  intusfchen  nog  in  eenen  anderen  twist 
met  den  Keizer  geraakt,  richard.  Koning  van 
Engeland^  was  in  het  jaar  1192,  als  hij  uit  Syri'é 
over  land  door  Duitschland^  als  een  bijzonder  per- 
foon  vermomd,  naar  huis  keerde,  in  het  gebied  van 
den  Hertog  leopold  van  Oostenryk  herkend  en  ge- 
vangen genomen ,  tot  wraak  van  eenen  hoon ,  wel- 
ken de  Hertog  voorwendde,  in  Palestina  van  den 
Koning  geleden  te  hebben,  hendrik  VI  noodzaak- 
te den  Hertog,  den  Koning  aan  hem  over  te  leve- 
ren, onder  voorwendfel  van  bezwaren  tegen  denzel- 
ven  te  hebben ,  maar  in  der  daad ,  om  hem  een 
groot  losgeld  af  te  perfen.  Daar  de  kruisvaarders 
onder  de  bijzondere  befcherming  van  den  Paus  Hon- 
den,  wendde  zich  richards  IVÏoeder,  elfonora. 
Koningin  weduwe  van  Engeland^  herhaalde  keeren 
fchriftelijk  met  erndigen  nadruk  tot  den  Paus  ,  maar 
deze  kende  den  Keizer  te  wel,  dan  dat  hij  zich 
openlijk  durfde  te  laten  zien;  richard  werd  einde- 
lijk in  het  jaar  1194  ontdagen  tegen  het  betalen  van 
150,000  Mark  zilver  Keulsch  gewigt;  deze .  Vorst 
zond  in  het  volgende  jaar  1195  een  gezantfchap 
naar  Rome,  om  den  Paus  onder  fcherpe  verwijtin- 
gea  te  bewegen,  om  den   Hertog  van  Oostenryk  te 

M  3  nood- 


i8a  K  E  R   K  E  L  IJ  K  E 

V  noodzaken  ,  de  Engel fche  Gijzelaars ,  die  hij  in  han- 
BoF.B  den  liad ,  te  oniflaan ,   liet  reeds  ontvangen  geld  aan 
Hoofdtl  ^^^  Koning  terug,   en  liem   voorts  behoorlijke   vol- 
na  c.  G  doening  te  geven.      De  Paus    zich   nu  niet  langer 

j''^"°'^^' kunnende  onttrekken.,   deed   den   Henog  en   allen» 
tot  1517  ^  * 

,1  die  deel  hadden  gehad  aan  het   gevangennemen   van 

Koning  RiCHARD,   in   den   ban,  en   Itelde  deszelfs 
land  onder   Interdict.     Doch  nog  in  het  jaar   1198 
moest  de  Paus  innocentiüs  III  desHertogs  Zoon, 
op  (IrafFe  van  den  ban  bevelen ,  den  Koning  het  af- 
geperste geld  te  herltellen. 
Dood  van      Keizer   hendrik   VI  (lierf   in    het   jaar   1197   te 
HEND^RiK   ^^^^fi^^  "1   Sicilië;  gelijk   een   en  andere  Schrijver 
VI  -n       verzekert ,   onder  den   Paufelijken  ban ,    doch   waar 
PauscoE-yan  de  overige  Schrijvers  niets  melden:    hij   was  in- 

LKSTlNüS  ,     .  •>        J 

lil.  tegendeel,  voornamelijk  dewijl  hij  ook   het   Rijk  van 

Sicilië  bezat,  voor   de  Paufen   geduchter,    dan  zijn 

Vader  ooit  geweest  was;   in  het  volgende  jaar  1198 

overleed  ook  de  Paus  coelestinus. 

iNNocEN-      Op  dezen  grijsaard  van  negentig  jaren  volgde  een 

Tiusill.    j^^j^  ygj^  j^jgj.  j^ggj.  ^^^  zeven  en    dertig  jaren,  niet 

zonder  tegenfpraak  van  verfcheidene  Kardinalen.  Hij 
was  de  Kardinaal  -  Diaken  lotharius,  uit  Anagni^ 
een  (ladje  bij  Rome,  geboortig,  Zoon  van  den  Graaf 
van  Segni ,  en  nam  den  naam  van  innocentiüs  III 
aan.  Hij  had  te  Rome,  Parys  en  Bologna  zich  in 
de  Wijsbegeerte  geoefend,  bezat  de  tot  zijne  waar- 
digheid noodige  begaafdheden  ,  en  kwam  in  zeer 
gunflige  tijden  voor  de  Paufelijke  hoogheid  aan  de 
regering.  hendrik  VI  liet  flechts  eenen  Zoon, 
een  kind  van  pas  vier  jaren  ,  na ,  frederik  ,  die 

wel 


GESCHIEDENIS.  183 

wel  reeds   in   het  jaar  1197   als   Koning,  en   zijne       v 

Moeder  konstantia    als  Regentesfe  des  Rijks  er-     ^^ek 

kend  was ,  gelijk  zijn  Vader  hem    ook  reeds  in  het  Hoofdft. 

jaar  1 196  van  de  Duitfche  Rijksftenden  als  zijn'  op-  na  C.  G, 

volser  had  laten   benoemen,   doch   de   heerschzucht  ^^^'^'°'^^* 
^                                                                                 tot  1517» 
der  Paufen  en  de  verdeeldheid  der  Duitfche  Vorsten 

veroorzaakten,  dat  de  Broeder  van  hendrik,  fi- 
Lips,  Hertog  van  Zwaben  en  Thuscia,  (Toskanen^') 
bezitter  der  Erfgoederen  van  mathildis  ,  zich  bui- 
ten ftaat  bevond ,  om  de  regten  van  zijnen  Neef  te 
handhaven. 
Van  deze  voor  hem  gunflige  omftandigheden   ver-  innocen» 

ziiimde  innocentius  niet  gebruik  te  maken.   Daags  ^"'^ , 

°  °    wordt 

na   zijne  inwijding  reeds  noodzaakte  hij    den   Stad    meester 

houder  van  Rome  aan  hem  den  eed  van   trouwe   af  ^'^"  Ro- 

ni*^  *  vin 
te  leggen ,  waar  door    zelfs  de   laatfle  fchaduw   der  ^e  Mnrk 

Keizerlijke  Oppermagt  over  deze  fiad  een  einde  nam.  vnnAnco- 

Vervolgens  eischte  innocentius  den  eed  van  hulde  "^  ^1  ^^^" 

r.  ^  tigtden 

van  riarkward  or  marcualdus  ,  Rijksfenefchal  Kerkelij- 
Hertog  van  Ravenna  en  Romandiola,  die  door  den  J^^n  ftnat 
vorigen  Keizer  ook  met  de  Mark  Ancona  beleend 
was  geweest.  Deze  bood  wel  den  Paus  alle  voor- 
deden en  eene  jaarlijkfche  fchatting  aan,  indien  hij 
hem  de  Mark  wilde  laten  behouden,  maar  kon  ech- 
ter niet  beletten,  dat  de  inwoners,  uit  afkeer  xeigQ.x\. 
de  Duitfchers ,  die  de  Italianen  te  zeer  gedrukt 
hadden ,  zich  aan  den  Paus  onderwierpen ,  zoodat 
Ancona  ^  Fermo ,  OJtmo  en  andere  lieden  zich  onder 
deszelfs  gehoorzaamheid  begaven,  koenraad  van 
Zwaben ,  Hertog  van  Spoleto ,  en  Graaf  van  Asjïsjo , 
werd  insgelijks  genoodzaakt,  zijne  landen  en  Itedeti 

M  4  aan 


ï84  K  R  R   K  E   L  IJ   K  E 

V       aan  den  Paus  af  te  ftaan ,  en  zich  naar  Duitschland 
BOEK      te   begeven.      Bij     dit   alles   gebruikte   de  Paus   het 
Hoofdft    voorwendfel ,  dat  hij  aan  de  Roomfche  Kerk   flechts 
na  C.  G.  herllelde ,  het  gene  haar  van  ouds  had  toebehoord  , 
Jaario73.  ^^  maakte  zijn  gebruik  van  den   eerwaardigen   naam 
m—^ —    van  den  Apostel  petrus,  maar  in  der  daad  bedien- 
de hij  zich,  gelijk  mattheus   paris  (♦)   uitdruk- 
kelijk   ichrijft  ,   van    den    tegenwoordigen   ftaat  des 
Rijks,  hetwelk  zonder  Keizer  was,  om  hetzelve  ve- 
le kasteelen  en  fteden  te  ontnemen.    Dus  was  inno- 
CENTius  eigenlijk  de  flichter  van    het  Paufelijk  We- 
reldlijk gebied  in  Rome  en  Midden  -  halte  ^   hetwelk 
tot  onzen  tijd  toe  den   naam  van  den   Kerkdijken 
Staat  gedragen  beeft  (f). 

Gaarn  had  de  Paus  ook  het  voorm^Wge  E xatchaat 
van  Ravenna,  de  Eiflanuen  van  mathildis  enz. 
onder  zijne  niagt  gebragt,  maar  hier  zag  hij  zich 
genoodzaakt  eene  gunftiger  gelegenheid  af  te  wach- 
ten. In  Tosknnen  gingen  de  voornaamfle  fteden, 
als  Florence,  Lucca ,  Pif^t  en  Siena  een  verbond 
met  eikanderen  aan  ,  hetwelk  door  den  Paus  onder- 
fteund  werd,  die  niet  naliet  aan  allen  in  te  prenten, 
dat  'er  twee  groote  lichten  aan  den  Kerkhemel  wa- 
ren ,  welke  hunnen  Zetel  in  Itali'è  hadden ,  en  van 
welken  het  kleinfle,  de  Keizerlijke  magt,  ziin  licht 
had  van  het  grootfte,  de  Paufelijke  magt,  even  als 
de  maan  haar  licht  van  de  zon  ontleent. 

De 
(*)  Hiit.  Major.  ad.  a  1210. 

(t)  Geita  Innocent ii  UI  dom.  Pontif.  pramisfa  ejuiè* 
Epistt.ex  edit.  baluzii  Par.  idZi.fol.  Tom.  I, 


GESCHIEDENIS.  185 

De  tegenwoordige  geftelHhcid   van  het   Koningrijk       V 
Sicilië  bood  insgelijks  aan    den   Paus  eene   voordee-     ""'''? 
lige  gelegeniieid  aan,  om  zijn  gezag  in    dat  Rik   te  Hoofdft. 
vestigen.      De    Keizerin    Moeder    konstantia   was  "  C.  G. 
in  liet  jaar  iiyS   overleden;    de  Grooten   des   Rijks  'or'^l^^y 

waren  onrustig  ,  de  Natie  haatte  de    Duitfchers ,   en 

de  Geestelijkheid  was   geheel  op   de   zijde  van   den  ^^  ^^"* 
Paus.     De  uiteifte  wil  van  Keizer  hendrik  VI   ge-  Sicilië  als 

vonden  onder  de  papieren   van  den   Hertog  mark-  Voogd 

1       .  .        ,.•!  11'    vanden 

WARD  in  het  jaar  iüco,   was  insgelijks  zeer  gun  Ing  .^^^^gj^ 

voor  den  Paus ,  waarfchijnlijk  omdat  deze  Vorst  freüerik 
geene  betere  veiligheid  voor  zijn  onmondig  kind  wist: 
uit  te  vind  n,  uar.  ndien  hij  de  gunst  van  den  Paus 
voor  hetzelve  winnen  kon.  konstantia  had  reeds 
voor  haar  overlijden  den  Paus  laten  verzoeken,  dat 
hij  haren  Zoon  de  gewone  beleening  van  het  Ko- 
ningrijk Sicilië^  het  Hertogdom  Apuli'è^  het  Vors- 
tendom Kapua  enz.  wilde  fchenken ;  aan  welk  ver- 
zoek de  Paus  voldeed,  onder  voorwaarde,  dat  de 
Koningen  van  Sicilië  zich  verpligten  zouden  om  de 
Kerkelijke  Bisfchopsverkiezingen  te  erkennen,  eenen 
Paufelijken  Legaat  te  ontvangen ,  aan  de  Geestelij- 
ken vrij  Appel  op  den  Stoel  van  Rome  te  vergunnen 
enz.  —  De  bovengemelde  Hertog  markward  ver- 
hinderde echter  een'  geruimen  tijd  den  Paus,  in  het 
volvoeren  van  zijne  oogmerken.  Terftond  na  het 
overliiden  van  konstantia  kwam  hij  in  Sicilië  over  , 
onder  voorwendfel,  dat  de  overleden  Keizer  hem 
tot  Voogd  over  zijnai  nagelatenen  Zoon  had  aan- 
gefteld;  waar  tegen  de  Keizerin  konstantia  deze 
Voogdijlchap    aan  den    Paus  had  opgedragen  ,  die 

M  5  ook 


iHÖ  K  E  R   K   E  L  U  K  E 

V  ook  terflond  eeiieii  Kardinaal,  als  zijnen  Legaat^ 
BOEK  naar  Sicilië  zond,  om  daar  met  de  Grooten,  aan 
Hoofdrt.  welken  de  opvoeding  van  den  jongen  frederik  was 
na  C.  G  aanbevolen ,  de  regering  op  zich  te  nemen.  —  Ten 
10^1517.  ^^^^^^^  ïy^^  wendde  zich  nog  een  ander  mededin- 
■  ger  naar  een  gedeelte  van  het  Rijk,  waltiier,  (of 

GAUTiER,)  Graaf  van  Brienne^  tot  den  Paus;  de- 
ze Franfche  Heer  was  onlangs  getrouwd  met  de 
oudfte  dochter  van  den  Koning  tancred  ,  en  eisch- 
te  voor  zich  het  Graaffchap  Lecce  in  Terra  d'Otratj' 
to ^  en  het  Vorstendom  Tarento.  De  Paus,  zich 
hier  door  in  verlegenheid  bevindende  ,  oordeelde 
raadzaam ,  hem  zijnen  eisch  te  bewilligen ,  maar 
deed  hem  tevens  in  een  open  Konfiflorie ^  (een e  ver- 
gadering van  Kardinalen,  gehouden  in  tegenwoordig* 
heid  van  vele  andere  Toehoorders,)  bij  eede  belo- 
ven, dat  hij  niets  ten  nadeele  van  frederik  onder- 
nemen, maar  dien  hulde  zweeren  en  tegen  zijne  vij- 
anden verdedigen  zou.  Maar  de  Grooten  des  Rijks , 
inzonderheid  de  Bisfchop  van    Troja^  Kanfelier  van 

Sicilië  ,    WALTER  ,    ( of   GUALTERO ,  )    DE    LA    PA- 

GLiANA,  een  vijand  van  het  Huis  van  tancred, 
namen  dezen  flap  des  Paufen  zoo  euvel  op,  dat  de 
laatstgemelde  de  inwoners  van  Mesfina  opriep,  en 
voor  hen  aan  den  Paus  de  booste  oogmerken  toe- 
fchreef;  hier  op  reisde  brienne  naar  Frankrykj 
om  kriigs benden  te  verzamelen,  en  zijne  eifchcn  met 
de  wapenen  aan  te  dringen. 

Ondertusfchen  had  markward  zulke  voortgangen 
gemaakt,  dat  hij  in  het  jaar  1200  Pakrmo  belegeren 
kon.    De  Paus  zond  een  leger  tegen  hem  onder  zij- 
nen 


GESCHIEDENIS.  187 

ren    Neef  en  Veldheer  jakoü  ,    hetwelk  op  mar-      v 

KWARD  in  eenen  veldflag  eeiie  volkomene  overwin-     ^'^^^ 

IV 
ning  behaalde,  hoewel  deze  kort  daar  na   weder  de  Hoofdft. 

overhand  in  Sicilië  kreeg ,  doordien  de  bovengemel   na  C.  G. 

de  Bisfchop  van  Troja^  pagliana,   zich   met  hem  J^"^°73. 
^  '  cot  1517, 

verbond.     Deze  had  zich,  na  den  dood   des  Aarts-  — — . 
bisfchops  van  Palermo  ,  tot  deszelfs  opvolger  laten 
verkiezen,  (^qï postuleren ^^  en  zonder  den  Paus  te 
kennen    of  het  Pallium  ontvangen  te  hebben,  de 
befluring  van   het  Aartsbisdom    aanvaard;   de  Paus 
wilde    hem  daartegen    wel    vergunnen    het    Bisdom 
Troja  te  behouden,  maar  alleen  toeftaan,   om  zich 
Voogd  of  Dienaar  der  Kerk  van   Palermo  te  noe- 
men.    De  trotfche  Prelaat  verwierp   deze  fchikking, 
èls  te  vernederend,  en   fprak  zoo  wel  van  den  Paus 
sis  van   BRiENNE    met  verachting,   terwijl   hij   zich 
alle   magt  in   Sicilië    aanmatigde,    en  eindelijk  met 
MARKWARD  verbond,  alhoewel  deze  door  den  Paus 
in   den  ban   gedaan   was.     Hier  op  deed   de  Paus 
hem  in  het  jaar   1201  insgelijks  in  den  ban,  waar 
door  hij,  van  ieder  verlaten  wordende,  genoodzaakt 
vi'as ,  zich  voor  den  Paus  te  verootmoedigen ,  maar 
als  deze  hem  gebood,  dat  hij  zich  niet  verder  tegen 
den  Graaf  van  Brienne  zou  verzetten ,   gaf  hij  ten 
antwoord,  dit  niet  te  kunnen  doen,  al  zou  de  Apos- 
tel PETRUS  zelve  van  Christus  gezonden   worden, 
om  hem  zulks  te  bevelen,   en  al  zou  hij  'er  om   in 
de  Hel  komen.    Ook  vereenigde  hij  zich    met  eenen 
anderen  Duitfchen  Veldheer,  diepold  ,  die  al  fe- 
dert    eenige   jaren  in  Apuii'è  voortgangen    gemaakt 

had ; 


188  K  E  R  K  E  L  IJ  K  E 

V       had ;    maar  zij  werden  door  brienne  in  het  jaar 
■OEK      I20I  geflagen. 
Hooicift.       Inmiddels    had   markward   Palermo  bemagtigd, 
na  C.  G.  en   zich    meester   gemaakt  van   den  jongen   Koning 

J^^'^'°^3' FREDERIK,  maar  werd   in   zijne  verdere  oogmerken 
Kot  1517.  '  ■'  ° 

■  in  het  jaar  1202  door  den  dood  gefluit. 

Nu  deed  zich  weder  een  ander  Duitsch  Veldheer 
op,  welken  de  Italianen  willem  capparone   noe- 
men, die   in  Palerno  drong,   zich  van  frederik 
meester  maakte ,  en  zich  Opperopziener  des  Konings  en 
Stadhouder  van  Sicilië  noemde.    Thans  verzocht  de 
Kanfelier  pagliana,  van  deze  onrusten  gebruik  ma- 
kende, den  Paus  andermaal  om  ahfolutie^   welke  hij 
ook ,  onder  belofte  van  volkomene  gehoorzaamheid  , 
verkree?.   —  Onderwijl  bleven  diepold  en  buienne 
malkanderen  beoorlogen,  tot  de  laatstgemelde  in  het 
jaar  1205  het  leven  verloor,   waar  na  de   Paus  die- 
pold   in   het  jaar   1206   van   den   ban  onthief,    en 
naar  Sicilië  zond ,  alwaar  capparone  en  pagliana 
om  het  Regentfchap  twistten,  tot  de  Paus  eindelijk 
zelve  in  het  jaar   1208   in  Sicilië  kwam  ,   en   door 
zijn  gezag  en  fchikkingen  op  eenen  Rijksdag  te  San 
Germano  de  rust  en  orde  eenigermate  herftelde. 
De  Paus       Terwijl   innocentius    zich    beijverde ,    om    zijn 
doet  uit-   weeskind    frederik    te    handhaven,    hoewel   nog 
er  de     n^^^^»  ^"^  ^^"^  eigene  belangen  te  bevorderen,  was 
ver  ie-      hij   tevens   werkzaam  ,  om  denzelven  uit  te  fluiten 
zing  van    ^^^  ^^^  Keizerrijk,  hoewel   de  jonge  Vorst,  gelijk 
Keizer,     wij  gezegd  hebben,  reeds  in  het  jaar   1196  door  de 
verkiezing  der  Duitfche  Vorsten  een  regt  op  hetzel- 

va 


GESCHIEDENIS.  189 

ve  verkregen  had.    De  meeste  Vorsten  waren  onge-      v 
negen ,  om  een  kind ,  hetwelk  ver  buiten   Duitsch-    ^^^ 
land  leefde,  tegen  den  zin  des  Paufen,  te  erkennen,  Hoofdft. 
en  boden  daarom   aan  frederiks  Oom,  filips,  na  C.  G, 
Hertog  van  Zwaben  en  Toskanen  ^  die  tot   hier  toe  j^"^    j^' 
alle  moeite  voor  zijnen  Neef  gedaan  had ,   zelven  de  - 

kroon  aan,  welke  deze  in  het  jaar  1198  befloot  aan 
te  nemen,  wordende  door  de  Sakfifche^  Zwabifche^ 
Beyerfche  en  andere  Grooten  erkend  ,  terwijl  de 
meeste  Geestelijken  en  de  Vorsten  aan  den  Rhyn 
tegen  hem  den  Hertog  otto  verkozen.  Zoon  van 
HENDRIK  den  Leeuw  ^  weleer  Hertog  van  Sakfen 
en  Beyeren  ^  onder  den  naam  van  otto  IV.  Deze 
beide  Mededingers  deden  terflond  hun  best ,  om  den 
Paus  tot  hun  belang  over  te  halen,  filips,  die  uit 
een  Huis  afftamde,  hetwelk  bij  de  Paufen  hatelijk 
was  ,  en  wien  de  Paus  zelfs  in  den  ban  gedaan 
had,  omdat  hij  als  Hertog  van  Toskane  in  het  Pau- 
felijk  gebied  eenen  inval  gedaan  had ;  alhoewel  hem 
deze  ban  niet  plegtig  was  aangekondigd,  en  daarom 
van  filips  ontkend  werd;  verzocht  evenwel  van 
den  Paus  abfolutie  ,  die  dit  aan  zijnen  Legaat 
overliet,  indien  filips  alle  Paufelijke  voorfchriften 
zou  nakomen.  De  Legaat  fchijnt  zich  daar  mede 
overhaast  te  hebben ,  alzoo  de  Paus  zijne  vrijfpre- 
king  niet  bevestigde.  —  otto  daartegen ,  behoorde 
tot  eene  partij,  welke  den  Paufen  fteeds  toegedaan 
geweest  was.  De  Geestelijke  en  Wereldlijke  Vors- 
ten, die  hem  verkoren  hadden,  fchreven  ook  eer- 
biedig aan  den  Paus,  met  verzoek,  om  hunne  keu- 
ze te  bevestigen ,  onder  belofte ,  dat  otto  al  de  reg- 

ten 


I90  K  E  R   K  E  L  IJ  K  E 

V       ten  der  Kerk  voorÜaan,en  haar  alle  gehoorzaamheid 

BOEK      btwijzen  zoude.     Doch  de   aanhangers  van   fiijps 

Hoofdft.   fchreven  op  een'  geheel  anderen  toon,   zij  verzoch- 

na  C.  G.  ten  wel ,  dat  de  Paus  aan  den  door   hen  verkorcneii 

10^15'  7!  ^^""^^  ^y"^  genegenheid  wilde  bewijzen  ,   tevens  be- 

— rigtende,    dat    zij  met  denzelvcn  fpoedig  te  Roms 

zouden  komen,  ten  einde  hem  de  Keizerlijke  kroon 
door  den  Paus  te  laten  opzetten ,  maar  geen  woord 
van  eenig  verzoek  om  de  bevestiging  der  verkiezing 
door  den  Paus,  integendeel  verzochten  zij  heel  ern- 
ftig,  dat  deze  de  regten  van  het  Rijk  niet  benadee- 
len,  en  den  meermalen  genoemden  Hertog  mark- 
WARD  als  Gevolmagtigden  van  hunnen  Keizer  er- 
kennen zou. 

Op  deze  ftoute  taal  antwoordde  innocentius 
aan  deze  Duitfche  Vorsten,  dat  hij  wel  wist,  wie 
der  beide  Vorsten  de  genegenheid  van  den  Aposto- 
lifchen  Stoel  verdiende;  dat  'er  nog  fleeds  fchadelijke 
lieden  waren,  die  geene  eendragt  wenschten  tusfchen 
de  Kerk  en  het  Rijk ,  dat  het  leugen  was ,  als  of 
hij  tot  vermindering  van  het  Rijk  werkzaam  was; 
hij  zou  de  Keizerlijke  kroon  aan  den  genen  geven, 
die  regtmaiig  verkoren  was;  markward  was  een 
meineedig  verrader,  die  reeds  genoegzaam  te  onder 
gebragt  was. 

Bovendien  zond  hij  naar  Duitschland  een  wijd- 
loopig  gefchrift  over,  in  hetwelk  hi)  zijne  gedachten 
over  den  toeftand  des  Rijks ,  en  de  drie  verkorene 
Mededingers,  den  jongen  frederik,  filips  en 
OTTO  ontvouwde,  hetzelve  befluitende  met  de  Rijks- 
vorsten te  vermanen ,  dat  zij  zich  over  een  bekwaam 

per- 


GESCHIEDENIS.  191 

perfoon  vereenigen,  of  hem   het  oordeel  daar  over       V 
laten    zouden ;    zoo  zij   geen    van    beiden  deden ,     ^®^* 
20ude  hij,    om  hunne  oneenigheid  niet  te  voeden,  Hoofdft, 
en  met  petrus  tot  verloochening  der  waarheid   ge-  na  C.  G. 
bragt  te  worden,  den  Hertog  otto,    die  der  Kerke  'of'^j?^!* 
200  genegen  was ,  tot  Koning  en  Keizer  verklaren.     

Doch  geene  der  beide  partijen  fchikte  zich  naar  dit  De  Paus 
aanfchrijven  van  den  Paus,  maar  zij  beftreden  "lal- '^^^'■j"" 
kander  federt  het  jaar  1198  allerhevigst,  in  Duitsch-  den  ban. 
land  in  de  eerrte  jaren  met  gelijk  voordeel,  maar  in 
Italië  was  alles  voor  otto  gefiiemd ,  en  de  Paus 
zelve  zal  verklaard  hebben,  dat  hij  filips  de  kroon 
ontnemen  zoude ,  of  dat  deze  zulks  aan  hem  zou 
doen  (*).  Eindelijk  liet  innocentius  in  het  jaar 
laoi  door  eenen  Kardinaal-Legaat  'mDuitschlandhO' 
kend  maken ,  dat  otto  Koning  was ,  en  dat  hij  filips 
met  zijne  aanhangers  op  nieuw  in  den  ban  zou  doen. 
Maar  deze  ftap  van  den  Paus  werd  door  de  aan- 
hangers van  FILIPS  zeer  euvel  opgenomen,  en  ver- 
fcheidene  Aartsbisfchoppen  en  Bisfchoppen  toonden 
hem  in  eenen  nadrukkelijken  Brief  hunne  verontwaar- 
diging over  denzelven.  De  Paus  beantwoordde  de- 
zen Brief  in  eenen  anderen ,  gefchreven  aan  ber- 
THOLD,  Hertog  van  Zaringen,  die  insgelijks  van 
eenige  Rijksvorsten  verkoren  ,  maar  vervolgens  op 
de  zijde  van  filips  overgegaan  was.  In  denzelven 
verklaarde  hij,  dat  hij  het  regt  der  Duitfche  Vors- 
ten, om  eenen  Koning  te  verkiezen,  volkomen  er- 
kende ,  maar  dat  het  regt ,   om  den  door  hen  ver- 

ko- 

(*)  Chron,  Urfperg.  />.  233 ,  234. 


ipi  K  E  R  K  E  L  IJ  K  E 

V  korenen  perfoon  te  onderzoehen  ,  aan  den  Paos 
BOEK  flond ,  van  wicn  dezelve  gezalfd ,  gewijd  en  ge- 
Hoofdft.  kroond  moest  worden.  Of  zou  de  Paus ,  indien  de 
oa  C.  G.  Vorsten  eens  eenparig  eencn  Kerkroover,  eenen  ge- 
tot"^i7  excommuniceeruen ,  eenen  dwingeland  of  krankzin- 
■  nigen,  eenen  Ketter  of  Keiden  tot  Koning  verkoren, 

dien  zalven  en  kronen?     Zijn  Legaat  had   niet,   ge- 
"   lijk  de  Vorsten  hem  hadden   tegengeworpen ,   gehan- 
deld   als  Verkiezer  of  als   Rigter,   maar  flcchrs  als 
Aankondiger ,    (  Denunciator ,  )    bekend    gemaakt : 
dat  FiLiPS  onwaardig,  maar  otto  tot  het  Rijk   be- 
•  voegd  was. 
riLips  Maar  ook  deze   Paufeliike  Brief  deed   geene  uit- 

^g^j^QQj.j  werking  bij  de  partij  van  filips,  hoewel  deze  Vorst 
zelve  in  het  jaar  1293  voordeelige  aanbiedingen  aan 
den  Paus  ter  verzoening  liet  doen,  welke  thans  wel 
niet  aangenomen  werden,  maar  als  de  magt  van  fi- 
lips toenam  ,  en  hij  zelfs  door  den  Aartsbisfchop 
van  Keulen  andermaal  xtAken  gekroond  was, kwam 
men  in  onderhandeling,  waar  in  filips  beloofde , 
zoo  hij  den  Paus  of  de  Roomfche  Kerk  mogt  belee- 
digd  hebben ,  het  oordeel  daar  over  aan  de  Kardi- 
nalen en  aan  zijne  Vorsten  te  willen  onderwerpen; 
maar  zoo  de  Paus  hem  of  het  Rijk  beleedigd  had, 
zulks  wilde  hij,  ter  eere  van  Christus,  wiens  ftad- 
houder  de  Paus  was,  en  uit  eerbied  voor  den  Apos- 
tel PETRUS,  en  tot  zijne  eigene  zaligheid,  aan  het 
geweten  van  den  Paus  overlaten ;  verders  beloofde 
hij  zijne  Dochter  ten  huwelijk  te  zullen  geven  aan 
des  Paufen  Neef,  waar  bij  men  hopen  mogt ,  dat 
de  Erfilaten    van    mathildis    tot  eene    bruidfcbat 

zou« 


GESCHIEDENIS.  193 

zouden  gefchonken  worden.    Sommigen  verzekeren,       v 
dat  iNNOCENTius   op   deze  toezeggingen    bewilligd     ^^^^ 
zal  hebben ,  dat  filips  Keizer  zou    zijn ;    zoo  veel  Hoofdft. 
is  zeker,  dat  hij  eischte,   dat  otto  eenen   ftildand  tia  C.  G. 
van  wapenen  met  filips   zou  aangaan ,   welke  ook  ,-q"|^j7* 
in  het  jaar  1207  gefloten  werd,   ook  liet   hij   filips  ■ 

van  den  ban  ontflaan  ,  en  zou  zich  misfchien 
geheel  met  hem  verzoend  hebben ,  indien  filips  niet 
in  het  jaar  1208  door  den  Pahsgraaf  ot-^o  van 
Wtttehhach  was  vermoord  geworden. 

Nu  liet  zich  otto  nogmaal  in  Duitschïand  een-  oTToKei- 
parig  verkiezen ,  en  ininocentius  zelve  was  geheel  zer,wordc 
voor   hem   werkzaam,     otto   erkende,    dat   hij  het  p,us ge- 
Keizerrijk  aan  den  Paus   als   eene   weldaad   verfchul-  kroond, 
digd  was,  en  noemde  zich  in  eenen   Brief  aan   den 
Paus  duidelijk  genoeg :  door  Gods  en  des  Paufen  ge» 
nade  Roomsch  Koning,  (^Innocentk  Dei   Gratia  S. 
Rom,  fedis  Summo  Pontifici  Otto  eadetn    Gratia  et 
fua   Romanorum   Rex.  )   (*)     Ondertusfchen    ver- 
wekten de  pogingen,  welke  de  Koning   van  Sicilië^ 
FREDERiK ,  Neef  van  filips  ,   aanwendde ,   om  het 
Keizerrijk  voor  zich  te  verkrijgen,  aan  otto  bekom- 
meringen ,  waarom  hij  zich  haastte ,  om  naar  Italië  te 
trekken ,  ten  einde  de  kroon  van  Italië ,  en  te  Rome 
de  Keizerlijke  kroon  te  ontvangen.  -■  Deze  togt,  die 
in  het  jaar  1209  ondernomen  werd,  flaagde  in   het 
eerst  naar  wensch.     otto,   als  een  afftammeling  uit 
het  Welfifche  Huis ,  werd  in  de  fteden  van  Lombar dy'é 
met  bhjdfchap  ontvangen,  en  te  Monza  als   Koning 

vaa 
(*)  In  Registro  Innoc.  lil.  Epi^t.   i6j.  p,  754. 
XVI.  Deel.  N  ' 


194  KERKELIJKE 

V       van  Italië  gekroond.    Maar  de  Keizerlijke  kroon  ont- 
■°^'^     ving  hij  uit  handen  van  den  Paus  te   Rome  in  den 
Hoofdil.   herfst  van  gemelde  jaar,  doch  niet  eer,  voor  dat  hij 
na  C.  G-eenen  plegtigen  eed  in  handen  des  Pauien    had  afge- 
rot 1517.'^^^^'  ^^^^  ^y  ^y  genoegzaam  in  alle  de  eifchen  van 
■  den  Roomfchen  Stoel  bewilligde. 

Maar  ver-      Met  deze  plegtighcid   nam   echter  de   goede  ver» 

volcens 

in  den  ban  ft^ndhoiiding  tusfchen  den  Paus  en  den  Keizer  fpoe- 

gedaan.  dig  een  einde.  Vooreerst  geraakten  de  Romeinen^ 
gelijk  zoo  menigmaal  gebeurd  was,  met  een  aantal 
foldaten  van  het  Keizerlijk  leger,  hetwelk  voor  Rome 
gelegerd  lag,  in  twist,  waar  bij  de  Duitfchers  niet 
weinige  dooden  en  gewonden  kregen;  maar  ook 
kreeg  otto  fpoedig  met  den  Paus  zelven  verfchil  ; 
het  was  reeds  voor  hem  beleedigend,  dat  de  Paus 
van  hem  eischte,  dat  hij  den  dag  na  zijne  kroning 
met  zijn  leger  het  Roomfche  gebied  zou  verlaten, 
gelijk  een  Schrijver  van  deze  tijden  dit  verhaalt;  ook 
gebeurde  zulks  niet  eer,  voordat  de  Keizer  gebrek 
aan  levensmiddelen  begon  te  krijgen,  welke  de  Ro- 
meinen niet  langer  leveren  wilden;  waar  bij  fpoedig 
nog  andere  bezwaren  kwamen.  Volgens  mattheus 
PARIS,  herinnerde  de  Keizer  zich,  dat  hij  bij  eene 
beloofd  had,  ook  de  waardigheid  des  Rijks  te  zul- 
len handhaven ,  en  deszelfs  regten  herftellen ,  waar 
over  noodwendig  verfchil  ontftaan  moest,  dewijl  de 
Paus,  gedurende  het  openftaan  van  den  Keizerlijken 
troon ,  vele  Kasteelen  en  andere  bezittingen  des  Rijks 
ingenomen  had,  gelijk  ook  de  Koning  van  Sici/iê 
zich  van  verfcheidene  Rijksvestingen  had  meester 
gemaakt.    Anderen  verhalen,  dat  de  twist  ontftond 

over 


GESCHIEDENIS.  195 

over  de  erfgoederen  van  iniathildis.  —  Hoe  het       V 

zij ,    OTTO    bezette  verfcheidene  fteden ,    welke  de     ^^^ 

Paus  voor  eenige  jaren  aan  zich   onderworpen   had,  Hoofdft. 

ook  beoorloogde  hij  in  het  jaar   1210  den  Koning  "^  C.  G. 

Tinr  1 07^ 
van  Sicilië^  wien  hij  bijna  geheel  Jpuli'è  ontnam.  ^^^  1C17I 

De  Paus  liet  hem  herhaalde  keeren  vermanen,  om  ■. 
de  Roomfche  Kerk  en  den  Koning  van  Sicilië  niet 
te  vervolgen,  maar  otto  beriep  zich  op  zijne  ver- 
pligting  als  Keizer,  tot  handhaving  van  de  regten 
des  Rijks;  waar  op  de  Paus  nog  in  hetzelfde  jaar 
den  Keizer  en  deszelfs  aanhangers  in  den  ban  deed, 
en  alle  Stenden  van  het  Duitfche  en  Roomfche  Rijk 
van  den  eed ,  aan  hem  gedaan  ,  ontfloeg.  otto 
ftelde  aan  den  Paus  eene  bijeenkomst  te  Rome  voor , 
al  zou  hij  zich  ook  met  gevaar  van  zijn  leven  der- 
waarts begeven ,  maar  de  Paus  fchreef  hem ,  dat  de- 
zelve om  vele  redenen  onmogelijk  was,  Den  ban 
achtte  OTTO  in  het  eerst  zoo  weinig,  dat  hij  in  het 
jaar  121 1  zijnen  veldtogt  tegen  Koning  frederik 
vervolgde ,  die  bijna  het  geheele  vaste  land  van  zija 
Rijk  verloor ;  maar  daartegen  werkte  de  Paus  in  , 
Duitschland  des  te  fterker  tegen  hem,  alwaar  zijn 
Legaat,  de  Aartsbisfchop  van  Mentz,  sigfried, 
het  zelfs  daar  toe  bragt,  dat  Koning  frederik  op 
cene  vergadering  te  Bamherg  tot  Keizer  verkoren 
werd;  en  de  Paufclijke  partij  verfterkte  zich  onder 
de  Duitfche  Vorsten  zoo  aanmerkelijk,  dat  otto 
in  het  jaar  121 2  genoodzaakt  was  naar  Duitschland 
te  keeren. 
Dus  werd  innocentius  onverziens  bewogen,  om  I^^\ocEN- 

FREDERiK ,  die  thans  achttien  jaren  oud  w^as ,  wien  ^'"^,   j* 
'  J  '  werkt  de 

N  2  hy 


\i)6  K  E  R  K  E  L  rj  K  E 

V  hij  van  zijne   kindsheid    af  met  allen    ijver  van  dff 

BOKK  Keizerlijke    waardigheid  had   zoeken   uit  te  fluiten  , 

Hoofdft.  t'^3"s  ^^^^  ^^^  ^^  bevorderen.    Dewijl    vele  Vorsten 

na  C.  G.  verlangden,  dat  hij  in  Duitschland  zou  komen,  liet 

tot  i<;i7  ^^  ^^^^  hem  in  het  jaar  1212  naar  Genua  brengen, 

van  waar   hij,    niet   zonder  moeite   en   gevaar  ,  in 

verki3-  Zwahcn    aankwam  ,    maar    zoo    veel   onderHeuning 

fr"ederik  ^^"^ '  ^"  "^^^^  ^^^^  ^^'^    ^^^  werkzaam    bediende  , 
Il  toe       dat  hij  nog  in  hetzelfde  jaar  te  Mentz  de  hulde  van 
Keizer,     ^^j^  i^ksvorsten  ontvangen,    en  van  den   Aartsbis- 
ichop  aldaar  gezalfd  kon  worden,     otto  zelve  maak- 
te hem  het  beklimmen  van  den  troon    gemakkelijk , 
door   zich    in  eenen    oorlog   met   den   Koning   van 
Frankryk  filips  augustus  in   te  wikkelen  ,   tegen 
wien  hij   in    het   jaar    1214  eenen    grooten  veldflag 
verloor,  die  hem  zoo  van  alle  magt  ontzette,   dat 
hij  federt,  in    zijne   Brunswijkfche  Erflanden  opge- 
floten ,  alleen  den  naam   van    Keizer   behouden  kon, 
In  den  geraelden  veldflag  merkten  de  Franfchen  zich 
alleen  als  Christenen  aan ,  omdat  otto  met  zijn  le- 
ger in  des  Paufen  ban  was. 
rnEDERUf      Dus  hadden  de  Duitfchers  in  prederik  II  weder 
Il  toont   eenen  Keizer  uit  handen  van  den    Paus  ontvangen, 
eêrbieS  J^S^"^  ^^^^"  FREDERiK  zich   ten    uiterflen   dankbaar 
je^rens      betoonde,  noemende  in  eene   Gouden    Bulle  in  het 
den  Paus.  j^^^.  ^^^^  ^g  £^q^.  uitgegeven,  innocentius  zijnen 
liefften   Heer    en   vereeringswaardigflèn   Vader ,   Be- 
fchermer  en  Weldoener,  en  doende  tevens   alle  die 
bclofien,  welke  otto   IV  in  het  begin  zijner   rege- 
ring aan  den  Paus  gedaan   had.     Bij   zijne    kroning 
te  Akm^  in  het  jaar  12 15,  nam  hij,  om  den  Paiis 

te 


GESCHIEDENIS.  15^7 

te  believen  ,  met  den  Aartsbisfchop  van  Mcntz ,  het  V 
kruis  aan  ,  om  Palestina  te  hulp  te  trekken,  ^^^ 
Evenwel  moest  hij  nog  een  foort  van  geregtelijk  on-  Hoofdft. 
derzoek  ondergaan  voor  het  hoogde  Geestelijk  ge-  "^  C.  G. 
rigt,  hetwelk  de  Paus  in  het 'jaar  1215  hield  in  de  {q^  j^i?. 
algemcene  Kerkvergadering  in  het  Lat  er  aan  ^  eer  de 
Paus  zijne  Keizerlijke  waardigheid  bevestigde.  Op 
deze  vergadering  bevond  zich  als  Gezant  van  i-re- 
DERIK  de  Aartsbisfchop  van  Palermo  ,  en  ais  afge- 
vaardigde van  Keizer  otto  zekere  Milanees\  die 
uit  naam  van  zijnen  Meester  alle  gehoorzaamheid 
aan  de  Kerk  aanbood ,  indien  zij  zijne  Keizerlijke 
waardigheid  wilde  erkennen,  maar  de  Markgraaf  van 
Montfcrrat ^  een  aanhanger  van  frederjk,  bragt 
hier  tegen  veifcheidene  befchuldigingen  tegen  otto 
in ,  dat  hij  den  eed  verbroken  had  ,  welken  hij  aan 
de  Kerk  had  gedaan ,  eenen  geëxcommuniceerden 
Bisfchop  in  befcherming  genomen,  eenen  anderen, 
die  Paufel'yk  Legaat  was,  in  de  gevangenis  gezet, 
en  tot  fchimp  der  Roomfche  Kerk  frederik  eenen 
Papenkoning  ,  (  regem  preshijterorum ,  )  genoemd 
had.  Daar  en  boven  beweerde  de  Markgraaf,  dat 
de  Milanees  niet  moest  gehoord  worden ,  dewijl 
alle  Milanezen  als  vrienden  van  otto  met  hem  in 
den  ban  waren.  Hier  over  kwam  men  tot  weder- 
zijdsch  fcheklen ,  zoodat  de  Paus  de  vergadering 
Hioest  doen  fcheiden,  hoewel  hij  kort  daar  na  de 
verkiezing  van  frederik  goedkeurde,  die  ook  reeds 
te  voren  in  Junij  des  jaars  121 5  een'  der  gewigtigfte 
wenfchen  van  den  Paus  voldaan  had.  Hij  had  na- 
melijk in  eene  Gouden  Bul  te  Straatsburg  opgeflield, 

N  3  be- 


198  K  E  R  K  E  L  IJ  K  E 

V       bepaald,  dat  zijn  Zoon  hendrik,  die  op   zijn   be- 

BOEK     vel  tot  Koning  van  Sici/i'ó  gekroond  was,  van  zijne 

Hoofdfl    ^^'^^rlijke  magt  ontheven  zijn  ,   en   het   Koningrijk 

na  C.  G.  Sici/i'é  geheel  alleen  als  een  Paufelijk  Leenrijk  bezit- 

Janrio73.  jpj^  zon:  hij  wilde  zelfs   den  litel  van   Koning  van 
tot  KT7  '     -^  ° 

,  Sicilië  niet  voeren,  maar  dit  Rijk,  tot  de  meerder- 

jarigheid van  zijnen  Zoon,  door  een'  bekwaam  man 
laten  regeren ,  die  van  alles  aan  de  Roomfchc   Kerk 
rekenfchap  zou  geven;  en  dit,  ten  einde  het  Rijk 
van  Sicilië  y  tot  nadeel  van  den  Paus  en  de  erfgena- 
men van  FJR.EDERIK  3  niet  zou  mogen  fchijncn ,  met 
het  Keizerrijk  vereenigd  te  wezen. 
jNsjocEN-     Op  deze  wijze  waren  Duitschland  en  Italië^   ge- 
Tius  zet    durende  de   achttienjarige  regering  van  Paus  inno- 
jANvan     CENTius    III,   van    hem    genoegzaam    afhankelijk  ; 
Engeland  maar  Engeland  werd  dit  op  nog  fchandelijker  wijze. 
^  '  In  dit  Rijk  was  in  het  jaar  1199  Koning  jan  zijnen 

Broeder  richard  opgevolgd.  Hij  was  een  Vorst 
van  een  laag ,  wreed ,  onftandvastig  en  laf  karakter , 
die  zijnen  Neef  arthur  met  onmenfchelijke  wreed- 
heid vermoordde,  en  zonder  tegenweer  zijne  landen 
in  Frankryk  door  filips  augustus  liet  bemagti- 
gen;  door  al  hetwelk  hij  zich  de  verachting  en  haat 
ziiner  onderdanen  op  den  hals  haalde.  Hij  toonde 
zijnen  lagen  geest  ook  daar  door,  dat  hij  den  Pafus 
om  deszelfs  hulp  verzocht  tegen  den  Koning  van 
Frankryk ,  maar  daar  voor  moest  hij  in  zijn  eigen 
Rijk  de  overmagt  van  den  Paus  voelen. 

Na  het  overlijden  van  hubert,  Aartsbisfchop 
van  Kanterbury  ,  in  het  jaar  1205 ,  verkoren  de 
jonge  Monniken  uit  het  Klooster  van  den  Heiligen 

AU- 


GESCHIEDENIS.  199 

AUGUSTINUS  ,  den  Apostel  der  Angelfakfen ,  of  de       V 
Kanunniken   der    Christuskerk   te  Kanterbtiry  ,  des     ^°^" 
nachts  in  de  Kerk  hunnen  Onderprior  reginald  tot  Hoofdft. 
deszelfs  opvoJger.    Nog  dien  zelfden  nacht  ging  de-  »a  C.  G. 
ze  met  eenige  Monniken  op  reis  naar  Rojne ,  om  de  'oj^J^fi* 
bevestiging  van  den   Paus   te  verzoeken,  hebbende 
met  een  eed  beloofd,  niets  van  zijne  verkiezing  voor 
af  te  zullen  openbaren  ,  dewijl  men  eerst  des  Paufen 
goedkeuring  wilde  weten ,  eer  men  den  Koning  van 
de  verkiezing    kennis    gaf.     Maar    reginald  ver- 
breidde, zoo  dra  hij  in  Vlaanderen  gekomen   was, 
overal  uit,  dat  hij  tot  Aartsbisfchop  A^erkoren   was. 
Zijne  medebroeders  in  Engeland  voor   des   Konings 
toorn  vreezendc,  werden  hier  door  zoo  misnoegd, 
dat  zij  den  Koning  om  verlof  vraagden,  ten  einde 
eene  nieuwe  keuze  te  doen;  hetwelk  hun  de  Koning 
verleende,  en  daar  bij   joan   van   gray,   Bisfchop 
van  Norwich^   aanprees,   die  onder  al    de  Prelaten 
van  zijn  Rijk  zijn  grootfle    vertrouwen  bezat.    Op 
's  Konings  bevel  werd  joan  dadelijk   verkoren,   en 
plegtig  door  de  Monniken  ingevoerd  (*). 

REGINALD  kwam  intusfchen  te  Rome  aan,  maar 
de  Paus  weigerde  hem,  zonder  nadere  kundfchap, 
te  bevestigen,  terwijl  de  Sufraganen  of  Bisfchop- 
pen,  die  onder  het  Aartsbisdom  Kanterhury  behoor- 
den, zich  bezwaarden,  dat  men  hun  geen  deel  ge- 
geven had  in  de  verkiezing;  ook  bleef  de  Koning 
niet  in  gebreke,  twaalf  Monniken  naar  Rome  te 
zenden ,    om  de   nieuwe   verkiezing  xz  verdedigen. 

Ein- 

(*)  MATTH.  Pam,  Hisi.  Major.  p.  193,  212. 

N  4 


200  K  E  R  K  E  L  rj  K  E 

V       bindelijk  deed  de  Paus  in   het   jaar   1207  uitfpraak, 

BOEK     ^,aaj.  bij  hjj  (Je  beide  verkiezingen  te  niet  deed,  en 

Hoofdft.  ^^^  ^^  veertien  Monniken ,  die  zich  te  Rowe  bevon- 

na  C.  G  den ,  op  hunne  belofte  van  gehoorzaamheid  en  ftraf- 

tori«7  ^^  ^^"  ^^^  ^^^  '  §^^*^°*^  ^^"  Kardinnal  steven 
LANGTON,  eenen  den  Paus  geheel  toegedanen  En- 
geJschman ,  die  zich  toen  aan  zijn  Hof  te  Viterho  be- 
vond, tot  Aartsbisfchop  te  verkiezen,  het  geen  zij 
ongaarn  en  al  morrend,  een  uitgezonderd,  deden, 
waar  na  de  Paus  hem  terftond  wijdde. 

Om  echter  den  Koning  wegens  deze  eigendunke- 
lijke aanmatiging  eenige  voldoening  te  geven ,  fchreef 
de  Paus  hem  eenen  Brief,  verzeld  met  een  gefchenk 
van  vier  gouden  met  juweelen  bezette  ringen,  van 
welke  in  den  Brief  eene  zeldzame  allegorifche  ver- 
klaring gegeven  werd ,  welke  beuzelarijen  den  Ko- 
ning niet  kwalijk  behaagden;  maar  toen  de  tweede 
Brief  hier  op  volgde,  met  een  verzoek  van  den  Paus, 
dat  hij  den  Kanoniek  verkorenen  langton,  die  als 
een  zeer  geleerd  man  door  den  Paus  werd  aangepre- 
zen ,  gunflig  zou  onthalen ,  ontftak  de  Koning  in 
woedenden  tcorn  tegen  de  gemelde  Monniken,  die 
hij  van  verraad  befchuldigde ,  en  door  gewapende 
magt  uit  hun  Klooster  verdreef,  terwijl  zij  naar 
Vlaanderen  vlugtten,  waar  na  hij  het  Klooster  met 
andere  Monniken  bezette,  hoewel  de  landerijen  van 
hetzelve,  zoo  wel  als  die  van  het  Aartsbisdom,  fe- 
dert  onbebouwd  bleven  leggen.  Vervolgens  fchreef 
de  Koning  eenen  fcherpen  Brief  aan  den  Paus ,  met 
klagten  over  het  fchenden  van  zijne  regten,  welke 
hij,  als  het  noodig  was,  tot  den  dood  toe  wilde 

hand- 


GESCHIEDENIS.  aoi 

handhaven,  dreigende  tevens,    dat,   indien    de   Paus        v 

-de  verkiezing  van   den   Bisfchop   van    Norwich   niet     ^'^^^ 

wild^  goedkeuren ,  hij  alle  zijne  onderdanen   beletten  Hoofdft. 

zou ,  zich  naar  Rome  te   wenden ,    opdat   zijn  land  na  C.  G, 

niet  van  geld  uitgeput,  en  hij  daar  door  buiten  (laat  )'''"'^°^3. 
=■  o  r     7  j  iüt  1517. 

gefield  mogt  worden  ,  om  deszelfs  vijanden  terug  te 
drijven.  In  het  antwoord  van  den  Paus  op  dezen 
Brief  ,  zag  men  ,  onder  een  zachte  wijze  van 
voordel  ,  echter  duidelijke  blijken  ,  dat  alle  te- 
genftand  van  den  Koning  vergeefs  zou  wezen,  en 
■dat  de  Paus  volftrekt  niet  wilde  toegeven.  Evenwel 
was  dezelve  niet  voldoende ,  om  's  Konings  gezind- 
heden te  veranderen.  Waarom  de  Paus  in  het  jaar 
1208,  met  raad  van  zijne  Kardinalen,  aan  de  Bis- 
fchoppen  van  Londen^  Ely  en  fVorcester  last  gaf, 
om  den  Koning  te  vermanen ,  dat  hij  zich ,  in  deze 
zaak ,  van  God  zou  laten  overwinnen  ,  en  daar  door 
deszelfs  genade  verwerven ,  en  zoo  de  Koning  bleef 
wederftreeven ,  in  's  Paufen  naam  over  geheel  Enge- 
land een  Interdict  of  verbod  van  Godsdienstoefe- 
ning te  brengen.  De  drie  Bisfchoppen  baden  den 
Koning  met  tranen ,  dat  hij  zich  toch  niet  hier  voor 
wilde  blootftellen,  maar  deze  werd  bijna  woedend, 
en  berstte  in  grove  fcheldwoorden  uit  tegen  den  Paus 
en  de  Kardinalen,  en  zwoer,  zoo  als  hij  gewoon 
was ,  bij  Gods  tanden ,  indien  zij ,  of  wie  het  ware , 
zich  durfden  vermeten  het  Interdict  tegen  zijn  Rijk 
uit  te  fpreken,  zou  hij  alle  Prelaten  en  Geesteliiken 
naar  Rome  zenden  ,  en  hunne  goederen  verbeurd 
verklaren;  ja  alle  Romeinen,  die  zich  in  zijn  land 
bevinden  mogten,  de  oogen  laten  uitfieken,  en   den 

N  5  reus 

( 


ao2  K  E  R  K  E  L  IJ  K  E 

V       neus  affnijden ,  en  hen  dus  wegjagen ,  opdat  zij  voor 
BOEK     jjjig  volken   kenbaar  zouden   wezen.    Evenwel  kon- 
Hoofd  il.  digden  deze  Bi&fchoppen  kort  daar  na  het  algemeen 
na  C.  G.  Interdict  voor   Ef?geland  af,   zoodat  alle  openbare 
10^15^7.  Godsdienst  aldaar  ophield  en  ftilllond.     Van   de  Sa- 
■      ■  "    cramenten  werden  alleen  de  Biecht   en  het  Avond- 
maal aan  zielioogenden,  als  ook  de  Doop  aan  de 
kinderen  toegelaten.    De  lijken  der  overledenen  wer- 
den, zonder  van  een'  Priester  verzeld  te  zijn,  weg- 
gedragen, en  gelijk  paris  zegt,  als  honden,   op  de 
wegen  en  in  de   gragten  begraven.    Behalve  de  ge- 
melde drie  Bisfchoppen,  vlugtten  nog  twee  anderen 
het  land  uit,  om  'sKonings  toorn  te  ontgaan. 

Dezelve  berstte  ook  in  der  daad  allerhevigst  uit 
tegen  de  Geestelijkheid  en  Prelaten,  welke  hij  het 
land  uitbande,  terwijl  hij  de  Kerkelijke  goederen  in 
beflag  nam,  ook  liet  hij  zich  van  alle  zijne  onder- 
danen den  eed  van  hulde  en  trouw  vernieuwen. 
Doch  ondertusfchen  flond  de  Godsdienst  fiiil ,  en 
LANGTON  vergunde  flechts  aan  fomraige  Kerken, 
om  eens  in  de  week  Godsdienst  te  houden.  —  In 
het  jaar  laop  deed  de  Paus  den  Koning  in  den  ban, 
waar  op  onder  anderen  de  Aartsdiaken  vzn  Norwick, 
een  van  de  Opzieners  der  Koninklijke  Schatkamer, 
(^Exckequer,  bij  mattheus  paris  Scaccarium ^"y 
zijn  ambt  nederleide ,  verklarende  ,  dat  het  voor  ie- 
mand, die  eene  Geestelijke  waardigheid  bekleedde, 
gevaarlijk  was,  in  dienst  van  een'  Koning  te  blij- 
ven, die  in  den  ban  was,  waar  voor  de  Koning 
hem  in  boeijen  liet  kluisteren,  en  eenen  looden Pries- 
termantel  omhangen  ,   onder   welks   gewigt  hij  en 

voorts 


GESCHIEDENIS.  203 

voorts    van    honger   en    gebrek    binnen    kort  ftierf.       v 

Volffens   MATTHEus    PARIS  werd  de  Koning  in     ^^^^ 

IV 
zijn  opzet  gedijtd  duor  zekeren ,    zoo   als  hij   hem  Hoofdft. 

noemt,  valfchen  Godgeleerden  ,  alexander  »  bijge-  na  C.  G. 

n.iamd    Ccsmeniarius    of   den    Metzelaar  ^    die   met  J^^''^^''^^* 

'  tot  1517. 

waarfchijnlijke  gronden  bewees,  dat  de  Paus  geene    _ 

Koninklijke  of  vvereldfche  bezittingen  behoorde  te 
hebben,  dewijl  de  Heere  aan  den  Apostel  petrus 
alleen  raagt  over  de  Kerk  en  Kerkelijke  zaken  gege- 
ven had ;  de  Koning  begunftigde  dezen  Godgeleerden 
en  fchonk  hem  vele  aan  de  Geestelijkheid  onttrok- 
kene  Prebenden j  maar  naderhand,  door  het  gezag 
van  den  Paus  gevallen  zijnde,  had  hij,  zegt  de  Ge- 
fchiedfchrijver,  zijn  brood  moeten  bedelen. 

Tot  hier  toe  betoonde  Koning  jan  grooter  moed, 
tegen  de  overmagt  van  den  Paus,  dan  men  anders 
in  dezen  tijd  van  de  Vorsten  gewoon  was.  Ook 
oorloogde  hij  ten  dezen  tijde  voorfpoedig  tegen  de 
Schotten^  'm  Ierland^  en  in  Walles,  Bovendien  flond 
hij  in  verbond  met  Keizer  otto  IV,  die  insgelijks 
bij  den  Paus  in  den  ban  was.  Doch  toen  deze  zij- 
ne magt  begon  te  verliezen,  begon  ook  de  moed 
van  Koning  jan  te  verflaauwen,  en  men  begon  over 
een  vergelijk  te  handelen,  ten  w^elken  einde  twee 
Paufelijke  Legaten  in  Engeland  overeenkwamen ;  ook 
hield  de  Koning  te  Dover  een  mondgefprek  met 
LANGTON,  hetwelk  vruchteloos  afliep,  omdat  lang- 
ton een  volkomene  fchavergoeding  voor  de  Geeste- 
lijkheid eischte. 

Eindelijk  kwam  de  Paus  tot  het  uiterfte.     De  ban  De  Paus 

werd  op  nieuw  herhaald  5  elk  verboden ,  met  den  ^^^  ^'^^ 

Koning  af 
Ko- 


204  KERKELIJKE 

V  Koning  aan  tafel  of  anders  eenige  verkeering  te  on* 
BOER  derhoiiden,  en  alle  zijne  onderdanen  van  den  eed 
Hoofdrt.  'v^"  trouwe  aan  hem  ontflagen.  Hier  op  volgde  in 
na  C.  G.  het  jaar  1212  eene  plcgtige  afzetting  ,  waar  bij  de 
J^'J"°[^'  Paus  den  Koning  van  de  regering  vervallen  verklaar- 
de,  de  uitvoering  van  welk  vonnis  hij  aan  den  Ko- 
en biedt  ning  van  Franknk .  filips  augustus,  opdroeg, 
zijiiRijl;  u  j  \.  _x,.-,  ,  .  u  i,.M 
aan  den    ^"  "^™  "^^''  ^^^^r   het  erfelijk    bezit   van  het    Rijk 

Koning  van  Engeland  afftond,  en  vergeving  van  al  zijne 
F^-ankrvk  2^"^^"  beloofde.  Om  den  Koning  van  Frankryk 
aan.  daar  toe  te  bewegen ,  zond  de  Paus  zijnen  Onder- 
diaken  PANDOLF  aan  denzelven ,  echter  ,  met  hei- 
melijken  last,  om ,  indien  de  Koning  van  Engeland 
voldoening  wilde  geven ,  en  zich  onderwerpen ,  den- 
zelven weder  in  genade  aan  te  nemen. 

riups  AUGUSTUS,  die  reeds  voor  lang  op  gele- 
genheid geloerd  had,  tegen  zijnen  ouden  vijand  , 
verzamelde  terflond  eene  aanzienelijke  krijgsmagt  te 
Rouen,  en  bragt  eene  talrijke  vloot  in  zee,  waar 
tegen  joan  echter  van  zijne  zijde  60,000  man  en 
eene  nog  talrijker  vloot  gereed  had,  zoodat,  indien 
alle  Bevelhebbers  en  Soldaten  hem  getrouw  geweest 
waren ,  hij  niet  veel  van  de  Franfchen  zou  te  vree- 
zen gehad  hebben. 

Doch  de  Staatkunde  van  den  Paus  bedoelde  ,  de 
beide  Koningen  te  vernederen ,  maar  geenszins  om 
de  magt  van  filips  geduchter  te  maken ,  dan  hij 
reeds  was;  onverwachts  kwamen  in  het  jaar  1213 
twee  Tempelheeren  uit  Fratthyk  bij  den  Koning 
V2XÏ  Engeland^  die  hem,  uit  naam  van  pandulf  , 
een  mondgefprek  met  denzelven  voorfloegen,   waar 

ia 


GESCHIEDENIS.  zos 

in  de  Koning  bewilligde,  en  hetwelk  eerlang  te  Z)o-       V 
ver  plaats  had.      De  Pausfelijke  Legaat   rtelde   den     ^^^ 
Koning  in  hetzelve  zijn  dreigend  gevaar  voor  oogen,  Hoofdll, 
en  vermaande    hem ,   nog  in   tijds   aan  de   uitfpraak  na  C.  G. 
der  Kerk  gehoor   te   geven,  in   welk  geval  hij  zijn  J^^^  j^j^J 
Rijk  terug  ontvangen  ,  en  uit  zijne   verlegenheid  ge-  —— ^ 
red  zou  kunnen  worden. 

Thans  ontzonk  den  Koning  den  moed;   het  inier-  Koning 
dict  en  de  ban ,  welke  nu   reeds  vijf  jaren   hadden  ^^g^^^" '  ^ 
geduurd  ,    maakten  hem    twijfelmoedig    omtrent  de  zich  aan 
zaHgheid  van  zijne   ziel;    de   geweldige  toerustingen  den  Paus. 
des  Konings  van  Frankryk  maakten  hem  bevreesd, 
te  meer,  omdat  hij  zijne  Grooten  en   zijn  Volk  niet 
kon  vertrouwen ,  bij  al  hetwelk  kwam ,  volgens  on- 
zen Gefchiedfchrijver,   de  voorzegging  van   zekeren 
Kluizenaar  uit  het  GraafTchap  Tork^  die  door  geheel 
Engeland  verfpreid  was,  dat  hij  den   volgenden  He- 
melvaartsdag niet  meer  Koning  zou  zijn.    Door  dit 
een  en  ander  moedeloos  gemaakt ,  zwoer  de  Koning 
in  PANDOLFS  tegenwoordigheid,  dat  hij  de  uitfpraak    ' 
der  Kerk   gehoorzamen  zou,    en   zestien   van  zijne 
voornaamfte  Graven  en  Baronnen  zwoeren  in  zijne 
ziele,  dat  zij  hem,  indien  hij  zijnen  eed  niet  hield  , 
met  al  hun  vermogen  tot  voldoening  aan  denzelven 
verpligten  zouden. 

Ingevolge  van  dtze.  belofte  kwamen  weinige  dagen 
voor  Hemelvaartsdag  des  jaars  1213  de  Koning,  pan- 
DOLF ,  verfcheidene  Grooten  enz.  te  Dover  bijeen , 
alwaar  de  Koning  eene  fchriftelijke  verzekering  opfliel- 
de,  welke  vier  Baronnen  in  zijn'  naam  bezwoeren, 
dat  hij  aan   de    Prelaten  ^en  Geestelijkheid  vrijheid 

ver- 


flo6  K  E  R  K  E  L  IJ   K  E 

V       vergunde,  om  in  het  Rijk  terug  ie  keeren,   en   hun 

BOEK     fchadeloosllelling  bezorgen  zou ;  willende  anders  zijn 

Hoofdfl.  Patronaatregt  aan   den  Paus   verliezen,  en  het  den 

nn  C.  G.  Bisfchoppen  vrijlaten,  de  Kerk  tegen  hem  te  dienen. 

Jaario73.      ^^^^  ^^^^  belofte  verwierf  de  Koning  het  ophef- 
lot  1517.  ,  o  r 

fen  van  den  ban  en  het  uiterdict,  maar  om  van  zij- 
ne afzetting  vrijgefproken  te  worden,  moest  Koning 
JAN  nog  fchandelijker  vernedering  ondergaan.  Twee 
dagen  na  de  bovengemelde  bijeenkomst  verfcheen  hij 
andermaal  met  zijne  Bisfchoppen  en  Grooten  voor 
PANDOLF ,  en  gaf  in  handen  van  denzelven ,  als  ver- 
tegenwoordiger van  den  Paus,  zijne  kroon,  met  de 
Kouingr'ijken Efigeland  en  Ierland  over;  zijne  fchan- 
de  met  eenen  openen  Brief  aan  alle  Christenen  zelve 
bekend  makende;  en  daar  in  verklarende,  de  gemel- 
de Rijken  voortaan  van  den  Paus  en  de  Roomfche 
Kerk  te  leen  te  zullen  houden,  voor  zich  en  zijne 
nakomelingen,  en  als  Leenman,  in  plaats  van  alle 
dientkn,  welke  hij  als  zoodanig  fchuldig  was,  jaar- 
lijks aan  de  Roomfche  Kerk  te  zullen  betalen  1000 
mark  zilver,  700  voor  Engeland  en  300  voor  ler^ 
ïand^  boven  de  betaling  van  den  Pieterspenning  ^ 
en  onverminderd  de  Koninklijke  Regten  en  Regalien. 
Vervolgens  deed  Koning  jan  den  eed  aan  pan- 
DOLF  5  dat  hij  God  ,  den  Heiligen  petrus  ,  de 
Roomfche  Kerk  en  zijnen  Heer  den  Paus  innocen- 
Tius ,  en  deszelfs  regtzinnige  opvolgers  getrouw  zijn 
zoude.  Tevens  liet  hij  terftond  aan  den  Legaat  het 
eerde  jaar  van  het  beloofde  Leengeld  betalen,  die 
onbefchaamd  genoeg  was,  om  hetzelve  met  voeten 
te  treden  ;  waar  over  alleen  de  Aartsbisfchop  van 

Du- 


GESCHIEDENIS.  207 

Dublin^  die  tegenwoordig  was,   openlijk   zijn   mis*       V 
noegen  betuigde.    Zelfs  verhaalt  raen,  dat  de  Le-    ^^^ 
gaat  de  kroon  en  fchepter ,  welke  hem  de   Koning  Hoofdft. 
ten  teeken  van  zijne  leenroerigheid    aaii    den    Paus  '^^  C.  Oi, 
overgaf,  vijf  dagen  lang  onder  zich  heeft  gehouden,  [^^  iJiyl 
eer  hij  dezelve,  als  eene  genadegift,  aan  den   Ko- 
«ing  terug  gaf; 

PANDOLF  reisde  met  'sKonings  handfchrift  en  het 
ontvangen  geld  naar  Frankryk ,  alwaar  hij  de  En- 
gelfche  Prelaten  en  Monniken  last  gaf,  om  naar  En» 
geland  over  te  (teken  ,  tevens  den  Koning  van  Frank" 
ryk  vermanende,  om  geene  vijandelijkheden  tegen 
Engeland  aan  te  vangen.  Deze ,  woedend  van  fpijt , 
deed  den  Legaat  hevige  verwijtingen,  en  zou  wer- 
kelijk met  den  oorlog  zijn  voortgegaan ,  indien  niet 
de  Graaf  van  Vlaanderen^  één  zijner  magtigfte  Va- 
fallen ,  geweigerd  had ,  hem  in  denzelven  bij  te  ftaan , 
ook  werd  de  Franfche  Vloot  door  de  Engelfchen 
volkomen  vernield. 

Toen  de  Engelfche  Geestelijken  in  Julij  1313  in 
het  Rijk  terug  keerden ,  ging  de  Koning  hun  te  ge- 
moet,  en  zich  voor  de  Prelaten  nederwerpende , 
verzocht  hij  hen  met  tranen ,  dat  zij  zich  over  hem 
en  zijn  Rijk  wilden  ontfermen.  Zij  beurden  hem, 
insgelijks  weenende,  op,  leidden  hem  in  het  Kapit- 
telhuis  te  Winchester^  en  ontfloegen  hem  van  ^'èxï 
ban,  terwijl  hij  zwoer,  de  Kerk  en  Geestelijkheid 
te  zullen  befchermen,  en  de  hun  aangedane  fchade 
binnen  zekeren  bepaalden  tijd  te  Zullen  vergoeden. 
Thans  geloofde  Koning  jan,  dat  hem   niets  kon  Oorlog 

'verhinderen ,  om  zich   aan   Frankryk   te  wreeken ,  ^^^^  ^^■ 

ronnen, 
maar 


tol  1517. 


eo8  K  E  R  K  E  L  IJ  K  E 

V       maar  zijne  Grooten  weigerden  hem   hunnen   dienst, 
BOF.K     Yv-aar  op  hij  hen  met  geweld  wilde  noodzaken ,  doch 
HooidQ.   ^^  Aartsbisfchop  langton   noodzaakte    hem,  door 
nn  C.  G.  gebeden  en  bedreigingen ,  dit  voornemen  te  laten  va- 
,^\  ./.'2'  ren.    Ook  verzachtte   deze  het   verbod    van  Gods- 
dienst thans  in  zoo  verre,    dat  hij    toeliet,  dat    de 
Kanoiiieke  uren  met  eene  zachte  flem  gezongen  wer- 
den ;  doch  te  gelijk  ontwierp  hij   met  eenige  Groo- 
ten eene  voor   den   Koning  gevaarlijke   verbindtenis. 
Hun  eene    geheel    vergetene    oorkonde   van    Koning 
HENDRIK  II,   waar    bij    aan   zijne  onderdanen   vele 
vrijheden    waren    toegedaan  ,    vertoond   hebbende  , 
zwoeren  zij ,  in  zijne  tegenwoordigheid ,  dat  zij  ter 
wederkrijging  van  deze  regten ,  ten  bekwamen  tijde  , 
zoo  het  noodig  ware,  zich  dood  vechten  zouden. 

De  Koning ,  vvaarfchijnlijk  onderrigt  van  deze  ver- 
bindtenis, wendde  zich  thans  tot  den  Paus,  wiens 
magt  bij  ondervonden  had,  en  riep  hem  als  zijnen 
Leenheer  te  hulp  tegen  zijne  Grooten  en  Baronnen. 
De  Paus  zond  daar  op  eenen  nieuwen  Legaat,  den 
Kardinaal -Bisfchop  van  Tuscoli  ^  'm  het  jaar  1213, 
naar  Engeland^  om  de  fchadeloosftcUing  der  Gees- 
telijkheid te  bevorderen,  en  des  Konings  afzetting 
van  het  Rijk  op  te  heifen.  Ook  toonde  de  Paus 
zich  daar  in  infchikkelijk  jegens  den  Koning,  en  ter- 
wijl de  Geestelijkheid  onmetelijke  eifchen  deed,  be- 
rustte de  Legaat  in  het  aanbod  des  Konings ,  om  in 
eens  100,000  mark  ter  fchavergoeding  te  betalen  ; 
waar  tegen  de  Koning  op  nieuw  zijne  onderwerping 
aan  den  Paus  betuigde ,  en  ten  tceken  daar  van ,  in 
eene  grooie  vergadering  in  de  Pauluskerk  te  Londen^ 


GESCHIEDENIS.  èó^ 

lindermaal  zijne  Kroon  en  Rijken  overgaf.    De  Paus       ^ 
^af  ook   aan  zijnen  Legaat  volmagt,   om  de  ledig-     ^^f^ 
Ihande  Bisdommen  en  Abdijen  door  eene  Kanonieke  Hoofdll. 
verkiezing  of  Postulatie ,  docli  naar  zijnen  raad  en  fis  C.  G» 
met  Koninklijke   bewilliging  te  doen   vervullen,   ^^  \q[  \^il* 

geene    tegenfpraak    of  Appelkn  daaromtrent  toe   te  — • 

laten.  De  Legaat  ging  hier  in  zoo  willekeurig,  ge- 
weldig ,  en  partijdig  te  werk ,  dat  'er  een  algemeen 
misnoegen  ontftond,  en -de  Aartsbisfchop  langton 
zelve  in  het  juar  12I4  hem  dit  gedrag  verbood,  te- 
vens zich  op  den  Paus  beroepende;  maar  deze  was 
thans  over  den  Koning  zoo  voldaan,  dat  de  Prela<» 
ten  niets  konden  uitrigten. 

Eindelijk  fchreef  de  Paus  aan  zijrten  Legaat,  irt 
het  jaar  12I4,  dat  hij  het  Interdict  volkomen  uit 
vaderlijke  genegenheid  had  opgegeven ,  mits  de  Ko- 
ning 40,000  mark  aan  de  Geestelijkheid  betaalde  , 
welk  geld  echter  de  Prelaten  alleen  ontvingen,  ter- 
wijl de  lagere  Geestelijkheid  en  de  Monniken,  hoe- 
wel zij  zich  tot  den  Legaat  gewend  hadden,  niets 
ter  fchadeloosftelling  verkregen* 

Nu  fcheen  de  Paus  wel  Engeland  in  rust  gebragt  II. t groot 
en  deszelfs   Koning  vernederd   te  hebben ,  maar   de  ^'^^''ter 
Grooten  en  Baronnen  des  Rijks,  bij  Welken    de  Ko-  Kaninj? 
ning  JAN   reeds   lang   verachtelijk   en    gehaat  was  ,  getekend, 
eischten  in  het  jaar  13 15  van  hem  de  herftelling  der 
wetten  van  den  Heiligen  eduard  ,  en  andere  in  de 
bovengemelde  oorkonde  van  hendrik  I,  aan  hunne 
Voorvaderen  toegedaan.     De  Koning  nam   tijd   van 
beraad ,  liet  zich  in   zijn   Rijk   op   nieuw  huldigen , 
en  nam  zelfs  het  kruis  aan,  om  zich  tegen  de   Ba* 
£  XVL  Deel.  O  ton- 


tïo  KERKELIJKE 

V  roimen  te  verzekeren ;  maar  toen  zij  eene  krijgsmagt 
B«)KK  (jp  f\Q  j^eetj  biagten,  Londen  zich  aan  hun  overgaf, 
Iloofdll.  fi"  ^^  Koning  hun  niet  langer  kon  tegenflaan,  on- 
na C.  G.  derteekende  hij  eindelijk  in  Julij  des  jaars  1215  den 
Jaar  1073.  2oogenoemden  gr  ooi  en  Vrijheidsbrief^  (  the  great 
.  Charter ^^   welke  de  grondllag  van   de  vrijheid  der 

Engelfchs  Natie  geworden  is.  Dezelve  werd  weder- 
zijds door  vele  eeden  bekrachtigd,  ook  zou  men  de 
Pausfelijke  bevestiging  daar  op  verzoeken. 
De  Paus  Maar  jan  v*^as  alleen  op  wraak  tegen  zijne  Groo- 
doetde  i^xi  bedacht.  Terwijl  hij  een  groot  leger  vreemde 
jjjjjgyjjju  foldaten  tegen  hen  verzamelde,  beklaagde  hij  zich 
bij  den  Paus,  dat  zijne  Baronnen  hem  onbehoorlijke 
vrijheden  hadden  afgeperst.  De  Paus  ,  een  uittrekfel 
uit  den  Frijheidsbrief  gelezen  hebbende,  riep  vol 
ongenoegen  uit:  „  Willen  dan  de  Engel fche  Ba- 
ronnen eenen  met  het  kruis  geteekenden  en  onder 
de  befcherming  van  den  Apostolifchen  Stoel  ftaande 
Koning  van  den  troon  ftooten,  en  de  heerfchappij 
der  Rootnfehe  Kerk  aan  een*  ander  overdragen?  Bij 
den  Heiligen  petrus,  deze  beleediging  kunnen  wij 
niet  ongeftraft  laten ! "  Hij  verklaarde  vervolgens  bij 
eene  BuUe  den  Vrijheidsbrief  voor  nietig ,  en  veroor- 
deelde hem,  ook  fchreef  hij  aan  de  Baronnen  niet 
zonder  bedreigingen ,  dat  zij  zich  aan  den  Koning 
zouden  onderwerpen. 

Maar  deze  gehoorzaamden  aan  deze  aanfchrijving 
te  minder,  omdat  de  Koning  de  vijandelijkheden 
reeds  tegen  hen  begonnen  had;  en  zeiden  openlijk, 
dat  de  Paus  zich  eene  kwade  zaak  aantrok;  waar 
op  de  Paus  in  het  jaar  1215  den  ban  tegen  hen  uit- 

fprak  , 


GESCHIEDENIS.  aii 

fprak,  hunne  landen  onder  verbod  van  den  Gods-  \* 
dienst  bragt ,  en  van  alle  Vafalien  des  Konings  eisch-  ^J^e» 
te,  dat  zij,  tot  vergeving  van  hunne  zonden,  hem  Hoofdft. 
tegen  deze  vijanden  zouden  bijdaan.  Doch  zelfs  de  Qa  C.  G* 
voornaamfte  Prelaat  van  Engeland^  de  Kardinaal  en  Joj"^^?* 
Aartsbisfchop  langton  ,  weigerde  den  Paus  gehoor- 
zaamheid. Het  Domkapittel  van  Tork  had  zijnen 
Broeder  simon  langton  tegen  's  Konings  wil  tot 
Aartsbisfchop  verkoren,  waar  tegen  de  Koning  zich 
aan  den  Paus  vervoegde,  die  de  verkiezing  te  niet 
deed,  en  het  Domkapittel  gebood.  Afgevaardigden 
naar  Rome  te  zenden,  om  daar  met  raad  van  den 
Paus  een'  ander  bekwaam  man  te  verkiezen.  Geen 
wonder,  dat  langton  het  vonnis  tegen  de  Baron- 
nen niet  wilde  laten  afkondigen,  voorwendende, 
dat  het  met  list  van  den  Paus  verkregen  was,  en 
dat  hij ,  die  naar  Rome  ging  op  de  algemeéne  Kerk- 
vergadering, welke  de  Paus  bijeengeroepen  had,  den 
Paus  zelven  zou  fpreken.  Maar  pandolp  en  de 
Bisfchop  van  Winchester  lieten,  als  daar  toe  van 
den  Paus  gevolmagtigd ,  den  ban  openlijk  afkondi- 
gen ,  aan  welken  de  Grooten  zich  echter  niet  kreun* 
den ,  omdat  'er  niemand  bij  name  in  genoemd  was ; 
maar  de  Gevolmagtigden  van  den  Paus  verbodeo 
ook  aan  den  Kardinaal- Aartsbisfchop  langton  de 
waarneming  van  zijn  ambt  ,  en  toen  hij  te  Rome 
kwam,  bevestigde  de  Paus  hunne  uitfpraak.  D« 
Kanunniken  van  Tork,  die  daar  ook  aangekomen 
waren,  moesten  nu  den  genen  tot  hunnen  Aartsbis- 
fchop verkiezen ,  dien  de  Paus  hun  voorfchreef ,  van 
wien  echter  de  Paus  lo.ooo  pond  fterlings  voor  de« 

O  2  2i 


sift  K  E  R  K  E  L  IJ  K  E 

V       ze  verkiezing  afperste.    Ook  moesten  al  de  PrektefT 

BOEK     ^r  nu  afgeloopene  Kerkvergadering  hem  groote  geld- 

Hoofdil.  fominen  betalen ,  en  die  van  de  woekeraars  te  Rome 

na  C.  G.  opnemen. 

Jaario73.      rj,^^  ^.^^^^  ^^j^  ^^  Engelfche  Baronnen  tot  onder- 

werping  te  noodzaken ,  deed  de  Paus  een  aantal  der-, 
zelve  bij  name  in  den  ban ,  en  zelfs  de  Burgers  van 
Londen  ^  wier  ftad  ook  onder  verbod  van  Godsdienst, 
( Interdict , )  gelegd  werd.  Maar  deze  beletten  de 
afkondiging  van  den  ban,  en  deden  den  Godsdienst- 
in  hunne  flad  bij  aanhoudendheid  vieren.  Zij  zei- 
den eenparig,  dat  alle  deze  bevelen  met  list  verkre- 
gen en  nietig  waren ,  dewijl  wereldlijke  zaken  den 
Paus  volftrekt  niet  aangingen  ,  nademaal  de  Heer 
aan  petrus  en  zijne  opvolgers  alleen  Kerkelijke  za- 
ken overgekiten  had.  ,,  Waarom ,  "  riepen  zij  , 
,,  (Irekt  zich  de  onverzadelijke  hebzucht  der  Romei- 
„  nen  tot  ons  uit?  Wat  raakt  onze  twist  de  Apos- 
„  tolifche  Bisfchoppen?  Dat  zijn  dus  opvolgers  van 
,,  KONSTANTYN,  cn  nict  vau  petrus!  Nademaal 
„  zij  dezen  in  verdiende  en  werken  niet  navolgen, 
„  kunnen  zij  ook  dezelfde  magt  met  hem  niet  heb- 
„  ben.  O  fchande!  deze  magere  fchoften,  (fnarci- 
„  di  ril^a/di,)  die  niets  van  wapenen  of  wellcvend- 
„  heid  weten,  willen  thans  door  hunnen  ban  over 
„  de  gebeele  wereld  heerfchen;  zij,  die  fleehts  ver- 
„  achtelijke  woekeraars  en  Simoniaci  zijn!  "  Hoe 
gegrond  ook  deze  aanmerkiiigen  in  den  grond  waren, 
dat  de  Paus  en  de  Geestelijkheid  in  Staatszaken  niets 
te  zeggen  hebben  ,  zij  werden  gemaakt  van  lieden-, 
die  hunnen  Koning  zonder  tegenfpraak  van  den  Paus 
hadden  laten  afzetten  t  Mid- 


GESCHIEDENIS.  213 

^iddc'erwijl  liet  jan  door  zijne   vreemde  foldaten       V 

<3e   landen    en   goederen    der    Baronnen    met    zulke     ^°^^ 

■wreedheid  verwoesten ,  dat  zij  tot  eenen  wanhopigen  Hoofdft. 

ftap  kwamen,    en  in   het  jaar   1215  de   kroon  van  "^  C.  G. 

Eripeïnnd  aan  den  Prins  lodewyk.   Zoon    van  den  r'"'^!°J^* 

tot  1517^ 

Franfchen    Koning    filips    augustus  ,    aanboden.  

Deze,  niettegen (taande  de  pogingen   van   den  Paus,^^^^' 
om  den  Koning  van  Fr-ankryk  af  te  fchrikken ,  land-  bieden 
de  in  het  jaar  12 16  met  eene  groote   Vloot   in   En-  i.odewyic 
geland^  alwaar  hij   in   Londen   en   het  zuidelijk   ge-  j^^V'^"* 
deelte   des   Rijks    ontvangen  en   erkend  werd.     Te-  ningvan 
vens  zond   hij    Gezanten   aan  den  Paus ,  van   wien  F'^n^ryk 
hij  in  den  ban  gedaan  was ,  om  zich  te  verdedigen,  aan. 
en  deze  bevond  zich  in  geene  geringe  verlegenheid , 
toen  de  dood  van  Koning  jan  in  het  jaar  1216  een 
einde  van  den  twist  maakte.     Met  zijn    dood   veran- 
derde het  misnoegen   der   Engelfchen  tegen   hem   in 
medelijden  met  zijnen  minderjarigen   Zoon  hendrik 
lïl,  die  in   zijne  plaats  den  troon  beklom,     lode- 
wyk verloor  fpoedig   alle  genegenheid,    door  zijne 
partijdigheid   t^n  voordeele  van    de   Franfchen-,   hij 
werd  te  land  en  ter  zee    gellagen,   en    moest    blijde 
zijn,  dat  hij  in  het  jaar   121 7   met  een  dragelijlc  ver- 
gelijk naar  Frankryk  kon  keeren. 

.    Engeland   was   dus  geheel  aan  den  Paus  onder-  Twistmet 
worpen ,  maar  hij  beproefde  zijne  magt  ook  aan  an-  ^-^^  do- 
dere   Vorsten,      filips    augustus  ,    Koning     van  p^^k^l 
Frankryk ,  wïiS  minder  dan  andere  Vorsten  '^en-M^-d 
om  hem  iet  toe  te  ge^en;    immers,   als   des  Paufen 
Legaat    hem    in    het    jaar    1188    met  een    Interdict 
dreigde,  indien  hij  met  <Ien  toenmaligen  Koning  van 

O  3  £„, 


ai4  KERKELUKE 

V  Engeland  f  Hendrik  II,  niet  tot  een  verdrag  wilde 
"'^^^  komen,  had  hij  fier  geantwoord,  dat  het  der  Room- 
Hoofdfl.  fi^^  Kerk  niet  toekwam,  eenen  Koning,  allerminst 
na  C.  G.  der  Franfchen  ^  te  oordeelen;  evenwel  moest  ook 
tot  151 7  ^^^^  Vorst  voor  den  Paus  onderdoen.  Hij  was  in 
■"  het  jaar  1193  gehuwd  met  de   Deenfche  Prinfes  in- 

GEBURGis,  maar  had  terftond  na  de  voltrekking  van 
zijn  huwelijk  tegenzin  in  haar  gekregen  hebbende, 
zich ,  onder  voorwendfel  van  te  nabloedverwant- 
fchap,  door  zijne  Bisfchoppen  van  haar  laten  fchei- 
den ,  en  was  in  het  jaar  1 19Ó  met  maria  ,  Dochter 
van  den  Hertog  van  Meranië,  getrouwd.  Zoo  dra 
iNNOCENTius  dcn  Paufelijken  troon  beklommen  had, 
trok  hij  zich  deze  zaak  aan.  Zijn  Kardinaal -Le- 
gaat dreigde  in  het  jaar  1199  in  eene  algemeene 
Kerkvergadering  der  Franfche  Geestelijkheid  te  Dijon 
geheel  Frankryk  met  een  verbod  van  Godsdienst  , 
indien  de  Koning  zijne  wettige  Gemalin  niet  weder 
aannam.  Kort  daar  na  werd  ,  niettegenftaande  de 
Koning  aan  ■  den  Paus  appelleerde,  deze  bedreiging 
ook  voltrokken,  filips  hier  over  verbitterd,  dat 
zijne  eigene  Bisfchoppen  daar  in  bewilligd  hadden, 
dreef  hen  allen  uit  hunne  posten;  en  Joeg  hunne 
Kanunniken  weg,  na  hen  te  hebben  laten  plunder 
ren,  ook  mishandelde  hij  de  Priesters  op  gelijke  wij- 
ze. Maar  in  het  jaar  1201  kwamen  twee  andere 
Legaten  in  Frankryk^  die  ter  beflisfing  dezer  zaak 
eene  Kerkvergadering  beleiden  te  S&isfans,  Hier  was 
de  Koning  zelve  met  zijne  Grooten  tegenwoordig  , 
en  'er  werd  vijftien  dagen  lang  over  zijn  huweliik 
gehandeld.  Uit  vrees  voor  den  Koning  durfde  nie- 
mand 


GESCHIEDENIS.  215 

mand  zich  de  verflotene  Koningin  aantrekken,  tot       v 
dat  een    arme  Geestelijke,   tot  algemeene   bewonde-     ^^^^ 
ring,    voor   haar  fprak.     Onverziens   verliet  filips  Hoofdf^. 
de  vergadering;   nam  ingeburgis  weder  tot  zich,  "^  C.  G. 
en  kondigde  dit   den  Legaten  en  Bisfchoppen   aan.  J^^  j  '7* 
Hij    ontging  daar   door   de    handen  der  Romeinen,  ■ 

zegt  RiGORD,  die  reeds   tot  zijne  echtfcheiding  ge- 
reed waren  (*). 
Op    dezelfde   wijze  noodzaakte   i^nocentius  in  innocen- 

het  jaar  1198    alfonsus  X,  Koning  van  G.7///V/è',  ™^  °f' 
•'  ^  •>  »  5  fgrit  2)jne 

en  Leon ,   die  met  zijne  Nicht ,  de  Dochter  des  Ko-  raagt  ook 

nings  van    Kastilie,   getrouwd   was,  om  zich  van  °^^^  ^"- 

.  doreKo» 

dezelve  te  laten  fcheiden.  —  De   Koningen  van  -^r-  j^ingen, 

ragon  mogten ,  volgens  een  oud  herkomen ,  de  waar- 
digheid en  eerbewijzen  van  Koning  niet  genieten  , 
voor  dat  zij  of  Ridder  geflagen  of  getrouwd  waren , 
maar  als  pieter  van  Arragon  in  het  jaar  1204  te 
Rome  gekomen,  zich  van  den  Paus  liet  kronen,  en 
tevens  zijn  Rijk  leenroerig  aan  denzelven  maakte, 
fchonk  de  Paus  hem  en  zijne  opvolgers  het  regt, 
dat  hun  de  kroon,  als  zij  dit  van  den  Paus  ver- 
zochten ,  terllond  door  den  Aartsbisfchop  van  7>r- 
ragona  mogt  worden  opgezet.  --  Hij  noodzaakte 
SANCTius  of  SANCiiEZ,  Koniug  van  Portugal^  om 
de  jaarlijkfche  cijns  te  betalen ,  waar  toe  zijn  Vader 
zich  verbonden  had.  —  De  Koning  der  Bulgaren, 
KALOjOANNES,  over  Welk  volk  hevig  getwist  was 
tusfehen  de  Patriarchen  van  Oud  en  Nieuw  Rome , 

on- 
(*)  RIGORD  de  Gest.  Philippi  Aag.  p.    35.  fq.  bij  dü- 
CHtsNE  SS.  Hiit.  F  rune.  T  V. 

O4 


2t6  k  e  r  k  e  l  ij  k  e 

V       onderwierp  zich  in  het  jaar  1197  aan  den  Paus,  en 

BOP.K      ontving  van  denzelven  eenen   Patriarch  der  Bulgct' 

Hoordfl.  ''^»   ^y   ^^'^^  WQ.ïd.  van   den    Paus   gekroond,    tn 

na  C.  G.  befchonken  met  eene  tand ,   waar  op   een   kruis  en 

|"'^J°''^*  twee  fleutels,  ais  het  Paufel'ijk  wapen,   waren  afge- 

»■     beeld ,  en  verkreeg  ook  van  hem  vrijheid ,    om  geld 

met  zijn  Beeldtenis  te  laten  munten.  —  Tenzelfden 
tijde  onderwierp  zich  ook  de  Koning  van  Armem% 
met  zijnen  Patriarch  aan  den  Paus. 
INNOCEN-  Wanneer  wij  alles,  wat  wij  van  dezen  Paus  inno- 
Tiusfterfc  ^gj^^j^jg  ijj  veriiaald  hebben,  overwegen,  en  daar 
bij  voegen ,  hoe  veel  deel  hij  gehad  'heeft  in  het 
veroveren  van  Konjlatuinopolen  door  de  Franken  in 
het  jaar  1204,  en  hoe  onder  zijne  regering  de  In- 
quifitie  ^  de  Trans fuhflantiatie  en  de  Oorbiecht  zijn 
ingevoerd,  en  de  kruistogt  tegen  de  Albigenzen  ge- 
predikt is,  gelijk  wij  in  het  vervolg  zien  zullen  , 
moet  men  erkennen:  dat  innocentius  het  Pausfe- 
lijk  Rijk,  door  gregorius  VII  gegrond,  tot  volko- 
menheid gebragt  heeft ,  terwijl  de  Bedelmonniken , 
'<iie  om  dezen  tijd  insgelijks  opkwamen,  geftrekt 
hebben  als  een  krachtig  middel  ,  om  hetzelve  te 
fchragen. 

ïn  dit  hoog  aanzien  overleed  innocentius  III  in 
Julij  des  jaars  1216.  Men  begrijpt  ligtelijk,  dat  zij- 
ne voorbeeldelooze  heerschzucht  en  geweldige  han- 
delwijze hem  bij  velen  van  zijne  tijdgenooten  zeer 
gehaat  hebben  gemaakt,  waar  van  waarfchijnlijk  het 
gevolg  geweest  is,  dat  men  zijn  zedelijk  karakter  na 
zijn.  dood  zeer  nadeelig  heeft  voorgefteld,  waar  toe 
onder   anderen  behoort  een  zonderling  verhaal  van 

eenen 


GESCHIEDENIS.  -117 

eenen  beroemden  Monnik  en  Bisfchop  uit  het  mid-       v 
den.  der  Xlilde  eeuw ,  uit  den  mond   van   eene  Hei-     ^^^* 
lige  (*).     Kort   na   zijn'   dood,  fchrijft    hij,  ver- f^oof^^^^^ 
fcheen  deze  Paus ,  met  een    groote   vlam   omgeven ,  na  C.  G, 
aan  de  Heil.  lutgardis.     Hij  maakte  zich  aan  haar  Igj'^i^fi' 

bekend,  en  als  zij  hem  zuchtend  vraagde,  waarom 

toch  de  algemeene  Vader  der  Christenen  zoo  vrees- 
felijk  gemarteld  werd?  gaf  hij  haar  ten  antwoord: 
„  Om  drie  redenen ;  ik  zou  zelfs  wegens  dezelve 
„  met  alle  regt  tot  de  eeuwige  pijn  verdoemd  zijn 
,,  geworden,  indien  ik  'er,  door  de  voorbede  der 
,,  zaligfte  Moeder  Gods,  tot  wier  eere  ik  een  Kloos- 
„  ter  gedicht  heb ,  in  mijn  laatfte  uur  geen  berouw 
„  over  gehad  had.  Maar  hoewel  ik  den  eeuwigen 
„  dood  ontgaan  ben;  zal  ik  toch  tot  den  dag  des 
„  oordeels  met  de  wreedfte  pijnen  gepijnigd  worden, 
„  Dat  ik  thans  bij  u  mogt  komen,  daar  toe  heeft 
,,  mij  de  Moeder  der  Barmhartigheid  het  verlof  van 
„  haren  Zoon  bezorgd."  Met  deze  woorden  ver- 
dween    INNOCENTIUS.      „  LUTGARDIS,  "    ZOO    Ver- 

volgt  de  Schrijver,  ,,  ontdekte  zijnen  noodlottigen 
toeftand  aan  hare  Zusters,  opdat  zij  hem  te  hulp 
zouden  komen;  maar  zelve,  vol  medelijden  jegens 
hem,  leide  zij  zich  tot  zijn  best  eene  wonderbare 
marteling  op.  Zii  heeft  mij  die  drie  redenen  geo- 
penbaard ;  maar  die  ik  ,  uit  eerbied  voor  zoo  groo- 
ten  Paus,  niet  bekend  wil  maken.'*  Een  ander  ge- 
zigt,  of  liever  wellevende  hekeling  op  dezen  Paus, 

ver- 

(*)  THOMiS  Cantimpratens.  in  vitaB.  lutgardis  ^>- 

%inii  L,.  II.  C.  7.  ap,  rainald  ad  a.  1216. n.  ii./».  228. 

05 


fti8  K  E  R  K  E  L  IJ  K  E 

V  verhaalt  een  ongenoemde  Duitfche  Monnik,  op  het 
BOER  ginje  ^gf  XVde  eeuw  (♦).  Een  flapende  Abt, 
Hoofdft.  zegt  hij,  zag  God  op  zijnen  troon,  en  een  mensch 
na  C.  G.  met  eene  Pausfelijke  kroon  fchielijk  naar  hem  toeloo- 
10:^1^7  P^""^^  ^"  ^^"^  ^^  barmhartigheid  fraeekende ;  maar 
■  hoe  deze  van  eenen  grooten  Draak  vervolgd  werd, 

die  God  om  geregtigheid  tegen  hem  aanriep.  Kort 
daar  na  vernam  de  Abt,  dat  innocentius  geftor- 
ven  was.  Aan  den  anderen  kant  prijst  een  ander 
Schrijver  (f)  dezen  Paus,  omdat  hij  ver  af  was 
van  alle  pracht,  hij  roemt  zyne  matigheid  over  ta- 
fel, en  zijne  milddadigheid. 

INNOCENTIUS  is  Schrijver  geweest  van  verfchei- 
dene  werken ,  welke  echter  over  het  geheel  het  mid- 
delmatige niet  te  boven  gaan.  Zijne  Brieven  zijn 
belangrijk  voor  de  gefchiedenis  van  dezen  tijd,  en 
voor  de  kennis  der  gronden  van  de  Pausfelijke  magt. 
Zij  zijn  voor  een  groot  gedeelte  uitgegeven  door 
BALUZius  te  Parys  1682  in  II  Deelen  in  Folio, 
Andere,  die  federt  uitgegeven  zijn, worden  genoemd 
bij  FABRicius  (§).  Nog  een  Brief  van  dezen  Paus, 
door  GEBAUER  uitgcgevcn  (**),  in  welken  hij  Kei- 
X  zer  OTTO  IV   vermaant  ,    het  Roomfche  gebied  te 

ontzien,  onder  bedreiging  van  den  ban,   is  te  merk- 
waardiger wegens    het    korte  en    nadrukkelijke  ant- 
woord 

(*)  Compilatio  Chronolog.  ap.  pistor.   Rer.   German, 
Tom.  I.  pag.  1093. 
C  t )  ^^P'  RAiNALD  /.  c.  n»  1 5. 

(  5  )  Biblioth»  Lat.  Med.  et  inf.  atat.  T.   III.  p.  35. 
(**)  Leven  van  Keizer  richard  Bladz.  611-613. 


GESCHIEDENIS.  219 

woord  van  den   Keizer  (*),   waar  in  hij  aan  den       v 
Paus  verklaart,  dat  dit  geene  Geestelijke  zaak  was,     '^ork 
die  voor  hen  behoorde;   en  dat  hem  de  magt  over  Hoofdft, 
wereldlijke   zaken  toekwam.    ( In  temporalibus  vero  na  C.  G. 
flenam,  ut  fcitis  ^  habeo  potestatem,  de  quihus  vobis  'qj'^J???* 
fion  convenit  judlcare.^  Voorts  zijn  verfc heidene  wer-  —- — 
ken  van  dezen  Paus  gedrukt,  anderen  liggtn  nog  in 
Handfchriften.     Onder   allen  heeft   men   veel   werks 
gemaakt  van  zijn  Boek  over  de  menfchelijke  ellende  *y 
de  contemtu  mundi ,  feu  miferta  homtnis  Libri  tres , 
ook  genoemd  de  miferta  kumanae  conditionis. 

Reeds  op  den  derden  dag  na  den  dood  van  inno-  honorius 
CENTius  werd  te  Perugia  van  de  aanwezende  Kar*  ^^^* 
dinalen  de  Kardinaal  -  Priester  cencius  savelli  , 
een  geboren  Romein ,  tot  zijnen  opvolger  verkoren , 
die  den  naam  van  honorius  III  aannam.  Het  eer- 
fte  werk  van  dezen  was,  de  kruis togt,  reeds  onder 
zijnen  voorzaat  befloten  ,  door  te  zetten,  joan  , 
Koning  van  Engeland^  had  voor  zijnen  dood,  zij- 
nen Jongen  Zoon  hendrik  III  aan  den  Paus  aan- 
bevolen, en  deze  bezorgde  ook,  dat  dezelve  te 
Clocester  gekroond  ,  en  op  den  troon  bevestigd 
werd.  Het  eiland  Man,  hetwelk  toen  nog  zijn  ei- 
gen Koning  of  Vorst  had,  reginald  genoemd  , 
werd  door  denzelven  in  het  jaar  1219  insgelijks  als 
een  leengoed  aan  den  Paus  onderworpen ,  ten  einde 
beveiligd  te  zijn  tegen  alle  ondernemingen  der  En*- 
gelfchen;  over  het  algemeen  trad  de  nieuwe  Paus  in 

de  voetllappen  van  zijnen  voorzaat. 

Al- 

(*}  Aldaar  Bladz.  314, 


220  .  K  E  R  K  E  L  IJ  K  E 

V  Alleen  de  Keizer   fuederik  II,  die  in  gaven  van 

*ozK  ggest  boven  andere  Vorsten  van  zijnen  tijd  uitmunt- 
Hoofdft.  ^^  9  toonde  zich  minder  infchikkelijk  jegens  den  Paus, 
na  C.  G  Niettegenft.iande  zijne  belofte  aan  Paus  innocen- 
r«r!r^-  Tius  III,  wegens  de  fcheiding  van  Sicilië  en  het 
1  Duitfche   Rijk ,   werd   zijn    Zoon  ,    hendrik  ,   die 

HENDRIK ,  reeds  Koning  van  Sicilië  was,  in   het  jaar   inao, 
FREDERiK  fchoon  flcchts  zeven  jaren  oud,   door  de  Duitfche 
II,  wordt  Rijksvorsten   tot    Roomsch    Koning  verkoren,   niet 
Roomscli  ronder  den  invloed  des  Keizers ,    gelijk  men  vermoe- 
Koning     den  mag,  en  hij  zelve  in  eenen  Brief  aan  den   Paus 
verkoren,  bekende,  fchoon  hij  tevens  aan   denzelven  verzeker- 
de,   dat    Sicilië  van  het  Duitfche  Rijk   gefcheiden 
zou  blijven. 
FREDERiK      HONORius ,  deze  Verzekeringen  niet  vertrouwende, 
}     p^      g^f  aan  zijne  Legaten  in  DuitscMand  last ,  om  naar 
gekroond  's  Keizers    oogmerken    naauwkeurig     onderzoek    te 
doen,    te  meer,    omdat  frederik  den  kruistogt, 
welken  hij  op  zich  genomen  had,   van  tijd   tot  tijd 
uitftelde.    Ondertusfchen  ontving  echter  frederik 
in  het  jaar  is2o  de  Keizerlijke  kroon  van  den  Paus , 
om  welke  plcgtigheid  te  bevorderen  frederik  ,  door 
den  Abt  van  Fulcla ,  als  zijnen  Gezant ,  den  Paus  van 
zijne  genegenheid  liet  verzekeren ,  en  tevens  de  Romei- 
nen vermanen,  om  zich  zoo  jegens  de  Kerk  en  den 
Paus  te  gedragen  ,    dat   de  Keizer  bij  zijne  komst 
over  hen  voldaan  kon  zijn ;  hetwelk  zag  op   de  on- 
rusten in  die  ftad ,  door  welke  de  Paus  in  het  jaar 
I2i8  tweemalen  genoodzaakt  was  geweest,   die  ftad 
te  verlaten,     üe  kroning   werd   met .  alle  plegtigheid 
voltrokken ,  en  in  het  jaar  1221  gaf  frederik  be- 
vel. 


GESCHIEDENIS.  aai 

vel ,  om   aan  den  Paus  alles  terug  te  geven ,  wat       V 
hem  van  de    Landen   der   Markgravin  mathildis     ^°^* 
ontnomen  was  geworden.  Hoofdft. 

Maar  zoo   dra  frederik  begon ,    in  zijn  Erf-  na  C.  G.' 
koningrijk  Sicilië,  hetwelk   gedurende  zijne  minder-  ^  '  1^17* 

jarigheid  aan  alle  verwarringen   overhevig  was,   zijn 

Koninklijk  gezag  en  de  goede  orde  te  herllellen ,  Verfchü- 
namen  vele  misnoegden ,  voornamel^k  Geestelijken ,  ^^^^y^  ^^^ 
hunnen  toevlugt  tot  den  Paus,  die  hunne  zaak  aan-  Keizer  en 
trok ,  en  ten  hunnen  behoeve  aan  den  Keizer  fchreef , 
niet  zonder  ingewikkelde  bedreigingen ,  waar  op  de- 
ze vrij  ernflig  antwoordde;  zelfs  riep  hij  uit:  ,,Hoe 
lang  zal  ik  het  verdragen,  dat  de  Paus  mijn  geduld 
misbruikt?  wanneer  zal  hij  palen  zetten  aan  zijne 
heerschzucht  ?  —  Thans  begint  hij  het  Keizerlijk  ge- 
zag te  verachten,  hetwelk  hij  zelve  heeft  bevestigd. 
Gaat ,  en  zegt  honorius  ,  dat  ik  mij  eer  deze  kroon 
zal  laten  ontnemen,  dan  zijne  beleedigingen  verdra- 
gen zal.  De  Paus  zond  wel  bevel  aan  alle  Ko- 
ninklijke ambtenaren  in  het  Rijk  van  Sicilië,  om 
van  de  Geestelijken  geene  fchattingen  af  te  vorde- 
ren, maar  hetzelve  werd  niet  gehoorzaamd;  even- 
wel werd  het  ingezamelde  geld  bellemd  tot  den  kruis- 
togt  naar  Egypte. 

De  belangen  van  den  kruistogt  vereenigde  de  bei- 
de Vorsten  ook  weder  met  malkanderen,  die  in  het 
jaar  1222  eene  bijeenkomst  hielden  te  Feroli ,  in  het 
Pausfeiijk  gebied;  ook  trouwde  de  Keizer  in  het  jaar 
1225,  met  genoegen  van  den  Paus,  de  dochter  van 
den  gevvezenen  Koning  van  Jeruzalem ,  joannes 
VAN  brienne;    maar  deze  goede  verftandhouding 

werd 


522  K  E  R  K  E  L  ri  K  E 

V       werd  telkens   afgebroken.    In   het  jaar   1223  fteld» 

BOEK     FREDERIK    üün   dcD  Paus  cenigc   Geestelijken  vooi 

Hoofdft.  ^^^  ^^   Bisdommen  van   Kapua  en  Averfa^  en  al» 

na  C.  G.  de  Paus  zijne   iiitfpraak  verfchoof  tot  de  aankomst 

Jaar 1 073.  j      Kardinalen,  liet  de   Keizer  hem  verkla* 

tot  1517.  °  ' 

L  ren,  dat  hij,  indien  de  Paus  hen  niet  goedkeurde, 

geene  anderen  aannemen  zou ,  waar  tegen  de  Paus 
weder  in  eenen  Brief  hevig  uitvoer,  zonder  dat  ons 
de  uitflag  dezer  zaak  bekend  is.  In  het  jaar  1225 
vervulde  de  Paus  vier  Bisdommen  en  eene  Abdij  in 
het  Napolitaanfche ,  zonder  voorweten  des  Keizers , 
evenwel  dien  verzoekende,  deze  eerwaardige  man- 
nen aan  te  nemen ,  maar  deze  beklaagde  zich  over 
dit  fchenden  van  zijne  regien  als  Koning,  en  liet 
geenen  der  benoemde  Prelaten  tot  het  bezit  van  hun 
ambt  komen;  evenwel  fchijnt  hij  in  het  volgende 
jaar  hier  in  te  hebben  toegegeven  ,  wanneer  eene 
gewigtiger  zaak  hem  bezig  hield. 

Ten  einde  zijn  gezag  in  Lombarbyê  te  herftellen, 
beleide  hij  eenen  rijksdag  in  het  jaar  1226  te  CrC' 
mofja,  waar  toe  hij  met  een  leger  uit  zijn  Rijk  op- 
trok, terwijl  zijn  Zoon  hendrik  met  een  leger  uit 
Duitschland  in  Lombardy'è  zou  dringen.  Maar  de 
ftad  Milanen  en  eenige  andere,  als  ook  vele  Groo» 
ten ,  floten  een  verbond  tegen  den  Keizer ,  en  be- 
letten deszelfs  Zoon  met  geweld,  om  zich  met  zij- 
nen Vader  te  vereenigen ,  wiens  Vafallen  in  het  Her- 
togdom Spoleto  insgelijks  weigerden ,  hem  in  dezen 
togt  te  volgen,  en  zich  deswegens  tot  den  Paus 
vervoegden  ;  zoodat  frederik  in  zijn  oogmerken 
tegen    de  Lombarden  te   leurgefteld  werd ,    en  nu 

zelfs 


GESCHIEDENIS.  223 

zelfs  de  bemiddeling  van  den  Paus  verzoeken  moest       v 
tot  een  vergelijk  met  de  Lombarden  ^  hetwelk  deze     boei 
ook  tot  ftand  bragt ,  doch  zoo ,  dat  de  verbondene  Hoofdft. 
fteden  het  voor  zich  zelve  niet  voordeeliger  hadden  na  C.  G. 
kunnen  opftellen.    In  een  ander  misverftand  toonde  J^f  J°f  J* 
FREDERiK  zich  cchter  niet  zoo   buigzaam ,  daar  hij  __— . 
aan  zijnen  Behmvdvader  jan  van  brienne  dat  deel 
van  zijn  Jeruzalemfche  Rijk  weigerde  in  te  ruimen  , 
hetwelk  de  Arabieren  den  Christenen  nog  overig  ge- 
laten hadden ,  waarom  de  Paus  aan  denzelven  in  het 
jaar  1227  een  gedeelte  van  zijn  gebied  tot  zijn  on- 
derhoud gaf. 

Op  den  i8den  Maart  van  het  laatstgeme^e  jaar  Dood  van 
overleed  Paus  honorius  III.  Behalven  het  gene  honorius 
wij  hier  van  hem  vermeld  hebben ,  zullen  wij 
in  het  vervolg  nog  gelegenheid  vinden  ,  om  van 
andere  zijner  verrigtingen  te  gewagen  ,  van  het 
bevestigen  van  nieuwe  Geestelijke  Ordens  en  Ge- 
nootfchappen ,  en  het  invoeren  van  Kerkelijke 
plegtigheden  enz.  Nog  Kardinaal  zijnde,  fchreef 
hij  een  groot  Boek  ,  waar  in  al  de  tollen  en 
andere  inkomHen  der  Roomfche  Kerk  ,  met  de 
{hikken  daar  toe  behoorende ,  zijn  opgeteekend : 
Liber  Cenfualis ,  of  Liber  Cenfuum  Ecclafi^  Ro' 
iname,  waar  van  de  Jefuiet  papenbroch  en  mu- 
RATORi  (lukken  in  het  licht  gegeven  hebben  ;  bij 
hetzelve  heeft  hij  een  dienstboek  der  Roomfche  Kerk 
gevoegd,  waar  in  bijzonder  de  dienden,  door  den 
Paus  op  Feestdagen  te  verrigten,  en  de  plegtighe- 
den bij  deszelfs  verkiezing,  en  bij  de  krooning  van 
eenen  Keizer  befchreven  worden.    Dit  dienstboek  is 

on* 


424  K  E  R  K  E  L  IJ  K  E 

V        onder  den  titel:  Ordo  Romanus  X//,  Auctor  e  Cench  ^ 
BOEK     uitgegeven  door  mabillon  (♦),   van  zijne  andere 
Hoofdll.   min  belangrijke  fchriften  heeft  fabricius   (f)  eene 
na  C.  G.  lijst   gegeven. 

tori?i7*     ^^^  ^^^  ^^  opvolger  van  honorius,  gregorius 

— IX ,  bezit  had  genomen  van   den  Paufeiijken   troon, 

GREGORi-  drong  hij  bij  den  Keizer  frederik  II  aan  ,   dat  de* 
doet  Kei-  2^    zijnen   kruistogt    naar   Palestina ,    waar    van   hij 
zer  KRE-    zelve,  toen  nog  Kardinaal -Bisfchop  van  Ostia,  den- 
kfdenban  i^^'^er  de  gelofte  had  afgenomen ,  thans  eindelijk  ni 
veel   uitftellens   zou  voltrekken ;    de   Keizer  maakte 
werkelijk  toerustingen  tot  den  togt ,  maar  werd  door 
eene  ziekte  aangetast,  juist  toen   hij  fcheep   meende 
te  gaan.      Zoo    zeer   was  de   Paus   hier  over  mis^ 
noegd,  dat  hij  verklaarde,  dat  de  Keizer  thans  wer* 
kclijk   in    den   ban    vervallen   was  ,   die  hem    reeds 
voor  twee  jaren   bedreigd   was,  en   dat   hij   deszelfs 
ziekte  enkel   voor  een   gezocht   voorvvendfel  en  uit- 
vlugt  hield,    frederik  ontfchuldigde  zich   vergeefs  . 
door  zijne  Gezanten,  met  den  verzwakten   ftaat   zij- 
ner gezondheid ,  de  Paus  antwoordde ,  dat  hij  flechts 
het  oordeel  had  uitgefproken ,  waar   aan  de  Keizer 
zelve  zich  onderworpen   had,   hem   vermanende,  in 
den  fchoot  der  Kerk  terug  te  fpoeden,  en   aan  God 
de  fchuldige  genoegdoening  te   geven  ,   tevens    hem 
befchuldigende  van  vele    andere  onregtvaardigheden , 
inzonderheid   tegen  de    Geestelijken,    in   een  Rijk^ 
hetwelk  aan  zijne  Kerk  toebehoorde,  en   welke   hij 
dus  niet  langer  dulden  kon.  De 

(*)  Tn  Mus.  Ital.  T.  II.  p.   165-220. 
Ct)  Biblioth.  Lat»  Med.  et  inf.  otAt,  T.  III.  />.  267^ 


GESCHIEDENIS.  225 

De  verootmoediging,    welke  hij   van   den  Keizer       V 
verlangde ,  volgde  niet ,  waarom  de  Paus  in  het  jaar    ^^^ 
1228,  op  Witten  Donderdag,  het  Feest   der  pleg- Hool'dft. 
tige    Excommunicatien ,   op    eene   Sijnode   van    vele  na  C.  G. 
Italiaanfche  Bisfchoppen  ,    den  ban    met   al  de  ge-  {ot'^J?(7* 

wone   plegtigheden    openlijk    tegen   den   Keizer   uit-  

fprak.  In  eenen  Brief  aan  de  Bisfchoppen  van  ApU' 
U'é  gaf  hij  hun  daar  van  kennis,  met  vele  befchul- 
digingen  tegen  den  Keizer,  en  met  bevel,  om  tegen 
denzelven  ,  alhoewel  hunnen  Koning,  het  banvonnis 
eiken  Zon-  en  Feestdag  openlijk  aan  te  kondigen. 

Doch,  terwijl  de  Paus  aan  alle  Vorsten  en  Pre- 
laten in  Europa  van  dezen  ban  en  deszelfs  redenen 
keunis  gaf,  fchreef  ook  frederik  aan  vele  Chris- 
ten Vorsten ,  zich  over  dit  onregtvaardig  vonnis  be- 
klagende, en  God  tot  getuige  nemende,  dat  in  der 
daad  eene  zware  ziekte  hem  in  den  kruistogt  belet 
had ,  en  belovende  denzelven ,  zoo  dra  mogelijk ,  te 
zullen  volbrengen.  Onder  anderen  droeg  hij  den 
Koning  van  Engeland  in  eenen  Brief  voor:  hot 
brandend  de  geldzucht  ware  van  de  Roomfche  Kerk ; 
hij  herinnerde  denzelven  het  voorbeeld  van  deszelfs 
Vader,  dat  van  den  Graaf  van  Touloufe  en  andere 
Grooten.  Van  de  menigvuldige  foorten  van  Si}?jo- 
nie,  de  ongehoorde  geldafperfingen ,  openbaren  en 
tot  hier  toe  onbekenden  woeker,  met  welken  de 
Paufen  de  geheele  wereld  befmetten ,  wilde  hij  niet 
gewagen.  Deze  onverzadelijke  bloedzuigers  bedien- 
den zich  van  honigzoete  woorden ,  dat  het  Room- 
fche Hof  de  Kerk ,  onzer  aller  Moeder  en  Zooge- 
vroiivv  is,  maar  dit  Hof  was  de  wortel  en  oorfprong 

XVI.  Deel.  P  van 


a25  K  E  R  K  E  L  IJ  K  E 

V       van  alle  kwaad,   wiens   ftiefmoederlijke  gezindheden 

*^^^     uit  alle  deszelfs   vruchten    duidelijk   bleken.   —   De 
IV 
Hoofdft.  ^^""^^  ^^^^  ^^^  °P   ^rnioede   en  eenvoud  gegrond, 

na  C.  O.  en  was    toen  ook   vruchtbaar  in  Heilige  mannen , 

jaario73  ^^^^  thans  overladen  met   rijkdommen,    was  het  te 

tot  1517.  ' 

pi  vreezen,  dat  met  de   bouwlieden  ook    het   gebouw 

der    Kerk   zou  inftorten.     Ten  befluite   waarfchuwt 

hij  alle  Vorsten  tegen   de   geldgierigheid  en   onregt- 

vaardigheid  van  den  Paus,  met  de  plaats. uit  via- 

GiLius: 

Tutic  tua  rei  etqitur,  par'ies  cutn  proximus  ardet. 

De  Paus  FREDERIK  liet  het  niet  enkel  bij  woorden,  maar 
dooreen  behalve  dat  hij  aan  de  Kardinalen  en  aan  de  Romein 
uit  Rome  ^^^  fchreef,  aan  de  eerften  om  den  Paus  van  zulke 
verdreven  onregtvaardige  ondernemingen  terug  te  houden ,  wel- 
ke hij  anders  nadrukkelijk  zou  moeten  ftraffen,  en 
aan  de  laatften,  om,  volgens  hunnen  pligt,  de  reg- 
ten  des  Keizers  van  Rome ,  hunnen  weldoener  te 
verdedigen  ,  bragt  hij  ,  behalve  andere  Grooten  te 
Rome^  de  fuangipani  op  zijne  zijde,  die  met  den 
Paus  reeds  over  Fiterbo  in  twist  waren.  Dezen 
verklaarde  hij  voor  hunne  goederen  tot  Vafallen  van 
het  Rijk,  waar  van  het  gevolg  was,  dat  de  Romei- 
nen kort  na  Pafchen  des  jaars  1228  eenen  opftand 
tegen  den  Paus  verwekten,  nadat  zij  hem  reeds  te 
voren,  terwijl  hij  de  Mis  las,  met  fchelden  en 
fchreeuwen  hadden  ingevallen.  Zij  noodzaakten 
hem,  de  ftad  te  verlaten,  en  vervolgden  hem  tot 
Fiterbo^  ja  dwongen  hem  zelfs,  naar  Perugia  te 
vlugten;  waar  voor  hij  hen  in  den  ban  deed, 

lo 


GESCHIEDENIS»  aa? 

In  dezen    verwarden    toeftand  zocht  gregorius       V 
zijn  aanzien  tegen  den  Keizer   te   handhaven ,  door     ^^^ 
twee  FVanciskanen  aan  hem  af  te  zenden  met  eenen  Hoofdfï. 
eigenhandigen  Brief,  in  eenen  gezwollen  ftiji  gefchre-  "^  C.  G« 
ven,   over  de  onderdrukking  der  Geestelijken,  wel- ^^j  ifjirl 
ke   hij  den  Keizer  vermaande  te  Haken ,  alzoo  de 

Paus  anders  nog  andere  fchikkingen  tegen  hem   zou  DeKeizet 

^  00  onder- 

moeten  maken.  Doch  deze  poging  van  den  Paus  neemtdeti 
werkte  niets  uit,  de  Keizer  had  waarfchljnlijk  eenige  kruistogu 
Geestelijken  geftraft,  die  hem  als  eenen  in  den  ban 
gedanen  Vorst  behandeld  hadden,  tegen  zijn  Plak- 
kaat, waar  bij  hij  al  dit  Geestelijken,  die  zich  vef- 
ftouten  zouden,  het  Pausfelijk  bevel  te  volgen,  ter* 
ftond  van  alle  hunne  wereldlijke  inkomften  ontzette. 

In  de   Gefchiedenis   der   Kruistogten  ,   hebben   wij  Kruistogt 
gezien,  dat  Keizer  frederik  II,  in  het  jaar  1228,  ^^"^'^^" 

DERIK  1X6 

den  kruistogt  ondernomen  hebbe ,  met  dat  gevolg ,  Oorlog 
dat  hij  een  verdrag  voor  tien  jaren  met  den  Sultan  "^^^  ^^ 
van  Egypte  floot,  gedurende  welke  yeruzaïem  den 
Christenen  in  handen  zou  gefield  worden.  De  Kei- 
zer volbragt  dus  zijne  gelofte,  maar  op  eene  wijze, 
welke  den  Paus  ten  hoogden  verbitteren  moest,  om- 
dat hij,  een  uit  de  Kerk  uitgebannene,  nu,  zondef 
den  Paus  te  kennen,  en  in  fpijt  van  denzelven,  den 
Heiligen  Oorlog  ondernam.  Geen  wonder,  dat  de 
Paus  hem  bij  denzelven  allerhande  verhinderingen  in 
den  weg  leide,  terwijl  'er  tevens,  gedurende  's  Kei- 
zers afwezendheid ,  een  vinnige  oorlog  ontfl:ond  rus- 
fchen  den  Paus  en  den  Hertog  van  Spoleto  ^  's  Kei- 
zers Stadhouder  in  Sicilië,  In  Sicilië  waren  ver* 
fcheidene  Grooten  tegen  den  Keizer  opgeftaan,  die 

P  a  Vtf* 


ftaP>  K  E  R  K  E  L  IJ  K  E 

V  vervolgens  de  wijk  genomen  hadden  in  de  Mark 
"^^^  Ancona^  alwaar  de  Hertog  hen  vervolgde,  geloo- 
Hoofdft.  vende,  of  vermoedende,  en  niet  zonder  waarfchijn- 
na  C.  G  lijkheid,  dat  zij  door  den  Paus  waren  opgeftookt, 
tor  1517.  alhoewel  de  Keizer  naderhand  zijnen  vStadhouder  be- 
■  '  ftrafie,  dat  hij  zonder  zijn   bevel  in  het  land    van 

den  Paus  gevallen  was.  De  Paus  deed  den  Hertog 
hier  op  in  den  ban,  en  zond  ook  een  leger  tegen 
hein  te  veld,  onder  des  Keizers  Schoonvader  jan 
VAN  BRiENNE,  en  den  Kardinaal  colonna,  het- 
welk in  1229  in  Apuli'è  drong,  en  verfcheidene 
plaatfen  beraagtigde. 

Op  de  tijding  van    dezen  oorlog  fpoedde  frede- 
lUK.   in    datzelfde  jaar   met    zijn  leger  weder   naar 

Europa ,  te  meer ,  omdat  de  Geestelijkheid  in  Pa- 
lestina^ op  aanftoken  van  den  Paus,  alle  Kerkelijke 
gemeenfchap  met  hem,  omdat  hij  in  den  ban  was, 
afgebroken  had.  Schielijk  dreef  hij  de  Paufelijke 
foldatett,  die  men  Sleuteldragers ,  {clave  ftgnati ^') 
noemde  ,  omdat  zij  's  Paufen  wapen ,  de  Sleutelen 
des  Hemelrijks,  in  hunne  vaandels  voerden,  uit  zij- 
ne landen ;  maar  moeijelijker  was  het ,  zich  met  den 
Paus  te  verzoenen.  Deze  befchuldigde  hem  overal, 
dat  hij  zich,  onder  den  ban  zijnde,  verftout  had, 
eenen  kruistogt,  en  dus  eenen  onregtvaardigen  oor- 
log, te  ondernemen.  Dit  niet  alleen,  de  Paus  ver- 
weet hem  bovendien  den  flilfliand  met  den  Muham^ 
tr,edaanfchen  Vorst  gefloten  ,  als  ook  dat  hij  het 
zwaard  van  den  altaar  van  St,  Pieter  genomen  of 
daar  gewijd  aan  denzelven  overgegeven  had;  dat  hij 
CHRISTUS  uit  zijnen  Tempel  te  Jeruzalem  verdre- 
ven , 


GESCHIEDENIS.  22(> 

ven,  en  de  wacht  van  het  Heilige  Graf  aan  de  Sa-       v 
racenen  toevertrouwd ,   en  het  verbond  met  de  Oos-     ^^^^ 
terfche  Christenen  geheel  verloochend   had.    Dit  en  Hoofdd. 
nog  meer  had  de  Patriarch  van  Jeruzalem ,   die  ge-  na  C.  G. 

Tonr  1  Cs'y'l 

heel  op  zijde  van  den  Paus  was,  overgefchreven  ,on-  {^'^  ^^f* 

der  anderen  ook  nog,  dat  de  Keizer  de  Dominikanen 

en  Franchkanen  ,  die  in  deze  ftad  hadden  willen 
prediken,  van  den  Kanfel  had  laten  fleepen,  op  den 
grond  werpen  en  openlijk  afkloppen.  Alleen  vergat 
hij  *er  bij  te  voegen ,  of  ook  deze  Monniken ,  het- 
welk zeer  geloofelijk  is ,  tegen  den  Keizer  hebben 
willen  prediken,  den  ban  afkondigen,  en  hem  even 
zoo  beledigen  ,  als  de  Patriarch  en  eene  menigte 
andere  Dienaars  van  den  Paus  deden,  frederik 
daartegen  beroemde  zich ,  dat  hij  met  eene  kleine 
magt  meer  gedaan  had ,  dan  de  talrijke  legers  der 
Christenen  te  voren  hadden  kunnen  uitvoeren. 

Ondertusfchen  was  frederik  echter  bedacht ,  om  Vrede 
den  vrede  met  den  Paus  te  herftellen ,   waar  toe  hij  ^nsfdien 
denzelven  voordeehge  voorwaarden  liet  doen;   maar  ^er en 
GREGORius  deed  aan  alle  kanten  zijn  best,    om  een  Jen  Paus. 
leger  tegen  den  Keizer  op  de  been  te  brengen ;   ook 
was    hij    reeds    bedacht ,    om   Hertog  otto  ,    een* 
Kleinzoon  van  hendrik    den  Leeuw  ^  tot  Duitsch 
Koning   te   doen   verkiezen,    frederik,   voelende, 
hoe  veel  hem  aan  d^^n  vrede  der  zoogenoemde  Kerk 
gelegen    was,    om    in    rust   te   regeren,    deed    uit 
Duitschland   den  Hertog  van   Oostenryk  en  eenige 
Bisfchoppen,  als  bemiddelaars  van   den    vrede  over- 
komen, waar  op  in  het  jaar  1230  een   vergelijk  met 
den  Paus  volgde,  op  voorwaarden,  welken,   gelijk 

P  3  se- 


830  K  E  R  K  E   L  IJ   K  E 

V       gewoonlijk ,  voor    den  Keizer    niet  gunflig  waren. 

BOEK     £)l«  Keizer  zwoer  eerst  en  voor  alles  aan   den  Paufc- 
IV 
Hoofdlh  'ijken  Legaat,  dat  hij,  omtrent  alles,  waarom  hij  in 

na  C.  G.  den  ban  gedaan  was  ,  aan  de  bevelen  der   Kerk   ge- 
J^j^'^j^^^' hoorzamen   zou,  ook   moest  hij  plegtig  belooven  , 
,  aan  de  Geestelijkheid  alles  te  zullen    herflellen  ,   wat 

haar  ontnomen  was ,  behalven  meer  andere  inwilli- 
gingen. Hier  op  hief  eerst  een  Domlnikaner  liet  In* 
terdict  van  Godsdienst  op  in  die  Kerken, over  welke 
de  Kardinaal  pelagius  hetzelve  uirgefproken  had, 
en  ten  laatften  werd  de  Keizer  door  de  Legaten  van 
den  ban  ontdagen. 
Dubbel-  Nu  liepen  'er  eenige  jaren  in  rust  voorbij,  en  de 
«inmg  ge-  ^gjjg  Vorsten  deden  zelfs  eikanderen  wederkeerige 
den  Paus.  diensten;  evenwel  bleef  de  Paus  in  den  grond  het 
Opperhoofd  van  het  Lombardisch  verbond,  hetwelk 
in  het  jaar  1229,  in  tegenwoordigheid  van  eenen 
Pausfelijken  Gezant,  vernieuwd  werd;  toen  nogtans 
de  Keizer  in  11231  eenen  Rijksdag  te  Ravenna  uit- 
fchreef,  belastte  de  Paus  den  Bisfchoppen  'mLombarm 
^yë,  den  met  den  Keizer  geflotenen  vrede  ook  daar 
bekend  te  maken,  en  te  doen  waarnemen.  Hij  deed 
den  Keizer  om  dezen  tijd  wel  een  verwijt,  dat  hij 
wetten  gegeven  had,  die  hem  bijkans  als  een  ver- 
volger der  Kerk  aankondigden,  maar  als  de  Keizer 
zich  daar  door  beleedigd  toonde,  fchreef  hij  hem, 
dat  zijne  vermaning  enkel  uit  den  geest  van  liefde 
was  voortgevloeid,  greoorius  was  zelfs  in  het 
jaar  1232  genoodzaakt,  de  hulp  van  den  Keizer  in 
te  roepen.  De  R-(meinen  hadden  hem,  in  het  jaar  1230 
ontfteld  zijnde  door  eene  zware  overftrooming  van 

den 


GESCHIEDENIS.  331 

den  Tiber,  met  eere  weder  in  humie   ftad  ontvan-       V 
gen ;  maar  in  het  jaar  1232  trokken   zij ,  den    Paus     ^^^ 
van  partijdigheid  voor  Fiterbo   befchuidigende ,   met  Hoofdf!. 
een  leger  in  het  Romeinfche  Kampnnië^  en   de  Paus  '''^  C.  G. 
moest  hun  eene  aanxieneUjke  fom    betalen,   om   het  jj^j  j°'j»] 
van  verwoesting   te   bevrijden.     De   Keizer  kon   aan  ■■ 

den  Paus  den  verzochten  biifliand  niet  veileenen , 
omdat  hij  tegen  de  muitelingen  in  Sicilië  de  handen 
volhad ;  zij  behandelden  echter  over  'en  weder  el- 
kander vriendelijk.  De  Keizer  liet  den  Pans  verze- 
keren, dat  hij  altijd  bereid  was,  het  zwaard  tegen 
alle  vijanden  van  het  Geloof  en  de  Kerk  op  te  vat- 
ten; en  de  Paus  verk'aarde  hem  in  eenen  gezwolle- 
nen  Brief,  dat  tusfchen  de  Moeder,  de  Kerk,  en 
haren  zoo  beminden  Zoon ,  niets  anders  dan  volko- 
inene  eensgezindheid  heerfchen  kon. 

Maar  op  hoe  iosfen  voet  deze  eensgezitidhetd 
ftond,  bleek,  toen  vele  (leden  van  Lombatdyë  zich. 
vijandelijk  tegen  den  Keizer  gedroegen,  en  de  Kei- 
zer beklaagde  zich  in  het  jaar  1233  in  eenen  Brief 
aan  eenen  Kardinaal,  dat  de  Paus  bij  deze  gelegen- 
heid op  zijne  eer  en  die  des  Duitfchen  Rijks  geen 
acht  geflagen  had.  Evenwel  verhinderde  dit  den 
Keizer  niet,  den  Paus  in  het  jaar  1234  zijne  hulp 
aan  te  bieden ,  toen  de  Bomeinen  hem  op  nieuw  uit 
hunne  ftad  verdreven  hadden ,  willende  niet  alleen 
geene  Kerkelijke  flraffen  meer  van  hem  dulden, 
maar  zelfs  van  hem  eene  jaarlüHche  fom  me  gelds 
voor  de  verdediging  der  Kerk  eifchende  ;  ook  leiden 
zij  in  vele  (leden  en  kasteelen  in  hunne  nabuurfchap 
bezettingen,  en  hechtten  hunne  wapens  in   dezelve 

P  4  op. 


:32  K  E  R  K  E  L  IJ  K  E 

V       op,   met  het  Romehifche  opfchrift:   S.  P.   Q.  R. ; 

BOEK      2ij  oefenden  het  regt  der  munt,   verwoestten  fommi- 

Hoofdü.   ?>^  PausfeUjke  gebouwen  te  Rome  ^    en   betrokken  de 

na  C.  G  GecsreUjkheid  voor  hunne   regtbank.     De  Paus  deed 

lo^isi'?  '^*^"  ^"  ^^"  ^^"  »  ^"  ^^^^  ^^^^  deden   de  Keizerlijke 
■  foldaten  hem  grooten  dienst ,  die  den  Romeinen  eene 

groote  nederlaag  toebragten,  waar  op  zij  zich  we- 
der aan  den  Paus  onderwierpen.  Een  oude  Levens- 
befchrijver  van  dezen  Paus  fpreckt  echter  van  's  Kei- 
zers trouweloosheid,  waar  tegen  frederik  zelve 
in  eenen  rondgaanden  Brief  (*)  naderhand  verhaalt, 
dat  de  Paus  heimelijk  uitftrooide,  dat  de  Keizer  d» 
Romeinen  zonder  zijn  vy^eten  en  begeerte  uit  haat 
tegen  hen  beoorloogd  had.  Zoo  veel  is  zeker,  dat 
de  Paus  aan  de  Lombarden  de  verzekering  gaf,  dat 
zijre  verbindtenis  met  den  Keizer  tegen  de  Romei' 
nen  geheel  niet  tot  hun  nadeel  zou  ftrekken. 

Dus  fchijnt  het  gedrag  van  den  Paus  tegen  den 
Keizer  dubbelzinnig  genoeg  geweest  te  zijn.  In  het 
jaar  1234  gedroeg  hij  zich  als  middelaar  tusfchen 
den  Keizer  en  den  Lombardifche  fteden,  doch  met 
zeer  weinig  gevolg.  Toen  in  datzelfde  jaar  de 
Roomsch  Koning  hendrik  tegen  zijnen  Vader  be- 
gon op  te  (taan,  deed  de  Paus  den  ontaarden  Zoon 
op  's  Vaders  verzoek  in  den  ban,  door  den  Aarts- 
bisfcbop  van  Saltsburg,  Ondertusfchen  zijn  'er 
Schrijvers ,  die  tf  kennen  geven ,  dat  de  Paus  reeds , 
toen  de  Keizer  zich  in  Palestina  bevond,  op  aller- 
hande wijze  gepoogd  heeft ,  denzelven  van  den  troon 

te 
(*)  In  tzTTii  de  Hneis  L,  II.  £p.  21.  p.  148. 


I 


GESCHIEDENIS.  033 

te  bonzen,  en  zijnen  Zoon  hendrik  op  denzelven       v 
te  plaatfen,  en  latere  Schrijvers  nemen  het  zelfs  als     ^^^^ 
bekend  aan,  dat  de  Paus  den  Roomsch    Koning  tot  Hoofdft. 
een  verbond   met  de  Lombarden    verleid ,  en  zich  na  C.  G. 
met  hem  tegen  zijnen  Vader  verbonden  zal  hebben,  -^^j.      '^* 
hoewel  men  erkennen  moet,  dat   het  één   en  ander  -  — ,  - 
niet  voldoende  bewezen  is. 

Zekerder  is  het,  dat  frederik,  die  thans  een 
ontwerp  gefmeed  had,  om  de  lieden  van  Lombardyë 
tot  onderwerping  te  dwingen ,  daar  in  door  den  Paus 
zoo  veel  mogelijk  gedwarsboomd  werd.  In  het  jaar 
1235  nam  de  Keizer  wel  de  bemiddeling  van  den 
Paus  aan ,  maar  deze  bleef  zonder  uitwerking ,  veel 
meer  vermaande  de  Paus  hem,  om  de  gefchillen  met 
de  Lombarden  geheel  aan  zijne  beflisling  over  te  la- 
ten ,  en  zelve  op  nieuw  den  kruistogt  naar  Palesti' 
na  te  ondernemen.  Maar  frederik  fchreef  aan  den 
Paus  op  eenen  rustigen  toon,  dat  hij  het  voor  on- 
bezonnen hield,  het  Heilige  Land  te  hulp  te  trek- 
ken, en  valfche  Christenen  achter  zijnen  rug  te  la- 
ten ,  die  veel  erger  waren  ,  dan  alle  Saracenen : 
„  lialië ,  fchreef  hij ,  is  mijn  erfdeel ;  dat  weet  de 
geheele  wereld.  Naar  vreemde  landen  dingen ,  en  zij- 
ne eigene  in  den  pekel  laten,  zou  buitenfporige  eer- 
zucht wezen,  inzonderheid  daar  de  Italianen^  en 
vooral  de  Milanezen ,  mij  grof  beledigd  en  allen  eer- 
bied jegens  mij  verzaakt  hebben." 

GREGORius  moest  het  dus  aanzien,  dat  de  Kei- 
zer in  het  jaar  1236  met  een  krijgsheer  uit  Duitsch' 
land  in  Lombardyë  trok  ;  alwaar  hij  in  dit  en  het 
volgende  jaar  groote   voortgangen   maakte.    Om   de 

P  5  Ro. 


234  K  E  R  K  E  L  IJ  K  E 

V  Romeinen  voor  zich  te  winnen ,  zond  de  Keizer  hun 
BOEK  j,;,  }^gt  jaar  1237  de  overblijffelen  van  het  CVrocc/ö  of 
Hoofdn.  Höofdvaandel  der  Milanczcit ,  die  van  hera  geflagen 
na  C.  G.  waren,  met  het  daar  toe  behoorende  wapen;  welke 
10^1  ?f 7*  *^P  eenige  pilaren  in  het  CampidogUo ,  (  het  oude 
I..  Capitolium ^^    werden    opgehangen  ;    de    Romeinen 

namelijk  hadden  kort  te  voren  weder  eenen  opftand 
gemaakt,  eenen  Senator  verkoren,  die  geheel  voor 
den  Keizer  was,  en  den  Paus  genoodzaakt,  om  de 
ftad  te  verlaten.  Maar  de  Keizer  zelve  ftremde  den 
voortgang  zijner  eigene  wapenen,  door  zijne  al  te 
groote  geftrengheid  tegen  de  vier  nog  overig  zijnde 
(leden  van  het  Lombardisch  verbond,  die  zich  reeds 
wilden  overgeven ,  en  die  hij  naderhand  niet  bedwin- 
gen kon.  Ook  bekuipte  de  Paus,  wien  de  Romeinen 
weder  met  groote  eerbewijzen  ingehaald  hadden ,  ter- 
wijl zijne  Gezanten  in  het  jaar  1238  bij  frederik 
als  middelaars  handelden,  een  nieuw  verbond  tegen 
hem,  waar  bij  hij  de  Venetianen  en  Genuezen  te- 
vens in  zijne  befcherming  nam. 
De  Paus       Onder  deze  voor  den  Keizer  min   gunftige   om- 

"^^'"'         ftandigheden  ,  waagde  de  Paus  het  op  Palmzondag 
rieuwt  *'    ,  ,       ,  .  ,      . 

denbau    van  het  jaar  1239  den  ban   op  nieuw  plegtig  tegen 

tegen  \^q^  ujt  te  fpreken ,  op  gronden  van  fchuldig  te  zijn 
FREDERIK  ^^^  on(^erdrukkiug  der  Kerk  en  der  Geestelijken  , 
doch,  gelijk  paris  aanmerkt,  de  naaste  oorzaak 
was  wel,  dat  frederik  in  het  jaar  1238  zijne  reg- 
ten  op  Sardinië  nadrukkelijk  handhaafde,  en  zijnen 
natuurlijken  Zoon  hendrik,  dien  de  Italianen  en- 
zio  noemden ,  tot  Koning  van  hetzelve  maakte , 
niettegenftaande  de  Paufen  aanfpraken  op  dit  eiland 

had- 


GESCHIEDENIS.  235 

hadden.    Eer  nog   de  Paus   ',iit  vonnis  afkondigde       v 
had  de  Keizer  den  Ürief  aan  de   K;  rdmalen  gcfcbre-     "'^^_* 
ven  ,    welken    anderen   vroeger    plaaifcn ,   geüjk    wij  fioofdft, 
boven  (*)  gezien   heh'^en,   als   ook  aan  de  Romei-  "^  C.  G. 

foor  T  C^'7% 

tien.     Maar  zoo   weinig    It  orde   ^ich   de   Paus    aan  '  ^  _;,' 

COC  151 7» 

dit  fciirijven,  dat  hij  op  \Vitten  Donderdag  daaraan-  ■  —m 
volgende  den  openlijken  lian  herhaalde,  en  aan  alle 
Bisfchoppen  in  Europa  gebood ,  denzelven  plegtig 
bekend  te  maken ,  welken  hij  ook  uitrtrekte  tot  al- 
len, die  den  Keizer,  wisn  hij  aan  den  Satan  tot 
verderf  des  vleeschs  had  overgegeven  ,  opdat  zijn 
geest  in  den  dag  des  Heeren  mogt  behouden  wor- 
den ,   met  raad  of  daad  zouden  bijftaan. 

Het  antwoord  op  de  bezwaren  en  befchuldigingen 
van  den  Paus,  hetwelk  fuedrrik  door  de  Bisfchop- 
pen van  fVurtsburg,  Wtrms  ^  Verceïli  en  Parma 
had  laten  opfliellen ,  was  ongemeen  zacht,  en  weder- 
leide  dezelve  met  alle  befcheidenheid.  Maar  toen  de 
afkondiging  van  den  ban  in  vele  landen  echter  voort- 
gang had,  verfchoonde  de  Keizer  den  Paus  veel 
minder.     In  eenen   Brief  aan   den   Graaf  van   Corn-  1 

wallh ,  zijnen  Zwager ,  en  aan  deszelfs  Broeder  den 
Koning  van  Engeland,  en  andere  Vorsten  (f),  ver- 
dedigde hij  zich  niet  alleen  tegen  des  Paufen  be- 
fchuldigingen ,  maar  bragt  zelve  veel  zwaardere  te- 
gen den  Paus  in,  met  alle  hevigheid:  ,,  Slaat  uwe 
oogen   in  het   rond ! "  zoo  fpreekt   hij  de   Vorsten 

aan, 

(*)  Bladz,  225. 

(t)  ap.  M'TTH.  Paris,  pag.  500.  et  in  Petr.  de  Ft- 
tieis  Libr.  I.  Epist.  ai. 


D36  K  E  R  K  E  L  IJ  K  E 

V       aan,    „  merlct  gij  menfchen  kinderen,   op  de  erger- 

BOKit      j,J5  (jgf.   ^vereld ,   op   de  tvveedragt   der  volken !  be- 

Hoofdft.  klaagt    de    algemeene    verbanning  der  geregtigheid ! 

na  C.  G.  De    boosheid   van   Babyion    begint  van   de    oiidften 

tot  IS  17  ^^^  volks,  die  het  fchenen  te  regeren j  maar  die  het 

gerigte    in   bitterheid ,    en   de   geregtigheid  in  alfem 

verkeeren  !  "  Na  deze  en  dergelijke  voorbereidingen 
verhaalt  hij  aan  de  Vorsten:  hoe  die  nieuwe  voor- 
vechter ,  die  ongelukkig  Paus  geworden  is ,  voor 
dezen  zijn  bijzondere  vriend ,  alle  weldaden ,  door 
het  Duitfche  Rijk  aan  de  Kerk  bewezen,  vergeten 
hebbende ,  hetzelve  onregtvaardig ,  fnood  en  trou- 
weloos behandeld  had  ;  hij  had  den  Sultan  van 
Egypte  gefchreven ,  dat  hij  hem  Palestina  niet 
moest  overleveren;  zijn  Rijk,  gedurende  zijne  afwe- 
zendheid,  beoorloogd;  hem  dan  opgehitst,  om  de 
Romeinen  te  beoorlogen,  dan  weder  zich  met  hen 
tegen  hem  verbonden ;  maar  bijzonder  de  oproerige 
Lombarden  tegen  hem  geftadig  onderfteund,  en  alle 
zijne  regten  en  voordeelen  tegengewerkt.  Wat  den 
ban  betrof,  welken  de  Paus,  zonder  naar  zijne  re- 
denen te  hooren ,  overhaast ,  op  raad  der  Lombar- 
difche  Kardinalen,  tegen  hem  had  uitgefproken ,  de- 
ze kon  hem  niet  benadeelen  ,  alzoo  de  Paus  niet 
zijn  regter ,  maar  zijn  fnoodfte  vijand  was.  De  Kei- 
zer verachtte  de  Paufelijke  waardigheid  niet,  maar 
deze  Paus  was  zijnen  post  geheel  onwaardig;  hij 
was  bereid,  om  op  eene  algemeene  Kerkvergadering 
alles ,  waar  mede  hij  den  Paus  befchuldigd  had ,  en 
nog  meer,  te  bewijzen.  Hij  kon  voorts,  zijn  ge- 
weien doorzoekende ,  niets  anders  vinden ,   hetwelk 

den 


GESCHIEDENIS.  137 

éèn  Paus  zoo  tegen  hen  verbitterd  had ,  dan  dat  liij       v 
zijne  toeftemming  geweigerd  had   tot   een  voorgefla-     *oex 
gen  huwelijk  van  zijnen  natuurlijken  Zoon  hendrik  Hoofdft. 
met  eene  Nicht  van  den  Paus.    De  Vorsten   mogten  na  C.  G. 
de  Kerk  beklagen,    die  een  zoo  krank  hoofd  had  ;  J^J"^'°^|* 
het  was  een   brullende  leeuw,  een  razend  Profeet,  . 

een  Priester  ,  die  het  Heiligdom  ontheiligde.  Het 
was  hunne  zaak  toe  te  zien ,  dewijl  de  beurt  van 
vernedering  ook  aan  hen  komen  zou,  wanneer  eerst 
de  magt  des  Roomfchen  Keizers  door  den  Paus 
vertreden  was.  Want  de  ware  oorzaak,  welke  den 
Paus  het  hart  geraakt  had ,  was  ,  dat  de  Keizer 
hem  de  zaken  van  Lomhardyë  niet  had  willen  over- 
laten. Dezen  grond  bijzonder  vonden  vele  Geeste- 
lijke en  Wereldlijke  Rijksbenden  in  Duitschland  zeer 
waarfchijnlijk.  Alhoewel  zij ,  gelijk  zij  aan  den  Paus 
fchreven  ,  het  uit  eerbied  ^voor  den  Apostolifchen 
Stoel  niet  gaarn  wilden  gelooven;  evenwel  was  dit 
het  algemeen  gevoelen,  dat  hij  den  Keizer  ten  ge- 
valle van  de  Milanezen  en  derzelver  aanhangers  in 
den  ban  gedaan  had. 

Van  nu  af  aan  (leeg  de  wederzijdfche   verbittering  Weder- 
ten  hoogden    toppunt,      gregorius    beantwoordde  ^-ijdfche 
des  Keizers   Brief  door  eenen   anderen ,   welken  hij  befchul- 
aan  alle  Vorsten  en  Prelaten  van  Europa  zond  (*).  digingen 

Hevig  vaart  hij  in   denzelven   tegen   frederik  uit:  yf"  ^^^'^ 

Paus  en 
„  Hij    is  het  heest ,    ( bestia , )  cJat  uit   de    zee   is  den  Kei- 

epgekomsn^  (uit  de  openbaring  van  joannes,)    vol^^"^* 

namen  van  Godslastering ;  me:  de  pooten  van  eenen 

Beer , 
(*)  MATTH,  Paris,  ad  ann.  1259. 


438  K  E  R  K  E  L  IJ  K  E 

V  Beer,  en  met  de  kaken  van  eenen Leeuw  woedende, 
■OER  maar  voor  het  overige  als  een  Luipaard,  opent  het 
Hoofdft.  zijnen  mond  tot  lasteringen  van  den  Goddelijken  naam , 
na  C.  G.  en  tast  zijnen  tabernakel  aan,  en  de  Heiligen  die  in 
Jaario73.  ^^^  hemel  wonen.  '*  Vervolgens  wederlegt  hij  de 
,,  '  befchuldigingen  van  den  Keizer  tegen  hem ,   en  her- 

haalt zijne  befchuldigingen  tegen  den  Keizer,  van 
wien  hij  zegt,  dat  hij  Gode  gelogen  en  de  Kerk  be- 
drogen heeft,  dat  hij  een  vat  is  vol  van  de  onrein- 
fte  ondeugden,  eene  kronkelende  flang,  die  in  zijn 
perfoon  simon  den  Toveraar  weder  opgewekt  heeft. 
Hij  beweert,  dat  de  Keizer  zelve  het  voordel  tot 
het  bovengewaagde  huwelijk  gedaan  hebbe,  en  de- 
wijl de  Paus  daar  in  niet  bewilligd  had,  handelde 
de  Keizer  als  de  Egypttfche  Hoer  met  jozef  ;  de- 
wijl de  Keizer  beweerde,  dat  hij  van  hem  den  Paus 
niet  in  den  ban  gedaan  kon  worden,  befchuldigt  hi^ 
hem,  dat  hij  aan  de  Kerk  de  magt  ontzegt,  om  te 
binden  en  te  ontbinden  ,  en  dus  een  Ketter  zij.  „Maar 
„  dewijl  misfchien  velen  niet  ligt  zullen  gelooven," 
zegt  de  Paus  ten  laatften ,  „  dat  hij  zich  zelven 
„  in  de  woorden  zijnes  monds  verflirikt  heeft,  zoo 
„  zijn  de  bewijzen  tot  overwinning  des  geloofs  ge- 
5,  reed ,  dewijl  deze  Koning  der  Pestilentie  openlijk 
„  beweert,  dat  de  geheele  wereld  door  drie  bedrieg 
„  gers  ,   (  Baratatores ,    een    Italiaansch  woord ,  ) 

,,   CHRISTUS     JEZUS,    MOZES    CU    MUHAMMED ,    bc- 

„  drogen  is  geworden ,  van  welken  *er  twee  in  eere 
„  geftorven  zijn ,  maar  jezus  aan  een  hout  is  op- 
„  gehangen.  Bovendien  heeft  hij  onderdaan,  dui- 
„  delijk  te  verzekeren ,  of  liever  te  liegen ,  dat  allen 

„  dwa- 


GESCHIEDENIS.  139 

,,  dwazen  zijn,  die  gelooven,  dat  God,  die  de  Na-      V 
„  tuur  gefchapen  heeft,  en  alles  vermag,  van  eene    °^^ 
5,  Maagd  geboren  zal  zijn.    Deze  Ketterij  bevestig-  Hoofdfl. 
„  de  hij  door  de  dwaling ,  dat  niemand   heeft  kun-  na  C.  G. 
„  nen  geboren  worden,  voor  wiens  ontvangenis  de  50^1  ^^r^ 
5,  vereeniging  van  man  en  vrouw  niet  voorafgegaan  i 

„  is;  en  dat  eenmensch  niets  anders  gelooven  moet, 
5,  dan  het  gene  hij  door  krachten  en  gronden  der 
j.  Natuur  bewijzen  kan." 

Merkwaardig  zijn  hier  de  bedenkingen  van  mat- 
THEus  PARIS,  den  eerlijken  Benedictijner  Monnik, 
die  ten  dezen  tijde  aan  het  Hof  van  hendrik  IIÏ, 
Koning  van  Engeland^  leefde,  en  die  vrijmoedig- 
heid genoeg  bezat,  om  zelfs  de  Paufen  te  beoordee- 
len:  „  Toen  deze  Brief  des  Paufen  in  de  wereld 
„  rondgezonden  was,  werd  de  Brief  des  Keizers, 
5,  hoe  veel  waarfchijnlijkheids  die  ook  bevatten  mogt, 
daar  door  verdacht ;  En  had  niet  de  Roomfche 
geldgierigheid  de  vereering  der  volken  van  den 
„  Heer  Paus  meer ,  dan  nuttig  was ,  afgetrokken , 
„  zoo  zou  de  geheele  wereld  door  dezen  Brief  ver- 
„  bitterd,  tegen  den  Keizer,  als  tegen  eenen  open- 
„  baren  tegenftander  der  Kerk,  en  eenen  vijand  van 
,,  CHRISTUS  ,  hevig  en  eenparig  opgedaan  zijn. 
5,  Maar  helaas!  vele  Zonen  werden  van  hunnen 
„  Vader,  den  Paus,  losgefcheurd ,  en  beweerden, 
5,  als  aanhangers  van  den  Keizer,  dat  de  onverzoe- 
„  nelijke ,  tusfchen  hen  reeds  verharde  haat ,  de 
„  voorgemelde  fcheldwoorden  en  uitgedachte  be- 
„  fchuldigingen  had  voortgebragt.  De  Heer  Paus, 
3,  zeiden  zij,  beroept   zich  ten  onregte  daar  op, 

„dat 


3» 
5J 


ft4o  K  E  R  Iv  E  L  IJ  K  E 

V       ,,  d:it  hij  FREDERiK   bemind,  en  bet  eerst  tot  het 

»oEtt     ^^  Keizerdom  bevorderd  heeft.    Want  dit  gefchiedde 

Hoüfdfl    5  5  en^^l  uit  haat  tegen  otto,   wien  de  Kerk  met 

na  C  G.  jj  FREDERIKS   hulp    tot    zijnen  dood  toe  vervolgd 

lo^is?/.' "  heeft,   omdat  hij  begonnen  had,   de  verftrooidc 

-  „  bezittingen  van  het  Rijk,  overeenkomftig  zijnen 

,5  eed,    mannelijk   te   verzamelen;   zoo  als   ook  de 

„  tegenwoordige  Keizer  voorgenomen  heeft  te  doen. 

„  FREDERIK  heeft  dus  daar  door  aan  de  Kerk  dienst 

„  gedaan;  en  de  Roomfche  Kerk  is  meer  aan  hem 

„  verfchuldigd  ,   dan   hij  aan   haar    redelijker  wijze 

„  verbonden   is.     De  Wcsterfche  Kerk,  voorname- 

„  lijk  .van  de  zijde  der  Monniken,   en   boven   allen 

„  de  aan  God  meest   gehoorzame  Engel fche  Kerk, 

„  voelt    de   dagelijkfche    verdrukkingen    der  Romei- 

„  nenj  maar  Keizerlijke  verdrukkingen  heeft  zij  nooit 

5,  ondervonden.     Het  volk  voegde  'er  nog  bij;  wat 

5,  zou  dit   beduiden?     Voor  dezen   heeft  de  Paus 

„  den  Keizer  verweten,  dat  hij  aan  muhammed  en 

„  de  Saraceenfche  wet   meer  genegenheid  bewees , 

,,  dan  aan  christus  en  de  Christelijke  wet;   maar. 

5,  thans  befchuldigt  hij  denzelven  in  zijnen  hevigen 

„  Brief,  dat  hij    zoo  wel  muhammed,  als  jezus 

j,  en  MOZES ,  hetwelk  verfoeijelijk  is  om  te  zeggen, 

„  eenen  bedrieger ,  (  Barntazes , )  noemt.    De  Kei- 

5,  zer  fchrijft  in  zijne  Brieven   nederig  en  Katholijk 

5,  van  God;    alleen  in  dezen  laatflen  fielt  hij   den 

„Paus,    maar  niet  deszelfs  ambt,   ten   toon;   bij 

5,  leert  ook  niets  Kcttersch  openlijk ,  of  beweert  het 

„  ftout ,  zoo  veel  wij  weten ;   hij  heeft   ons   geene 

5,  woekeraars  ,  noch    roovers    van    onze  inkoraften 

„toe- 


GESCHIEDENIS.  241 

■^^  toegezonden.    En  dus  is  'er  eene  geduchte  fcheu-      V 
^,  ring  onder  de  Volken  ontdaan."  ^^^ 

FREDERiK ,  die  zicli  tot  hier  toe  van  de  kundig-  Hoofdn. 
heden  en  pen  van  zijnen  Kanfelier  petrus  de  vi-  "^  C.  G. 
NEis  bediend  had,  liet  dezen  Brief  van  den  Paus  [^j  j^j^J 
door  denzelven  beantwoorden  (*).  In  de  inlei- 
ding van  dit  antwoord  wordt  gezegd:  dat,  gelijk 
*er  aan  den  hemel  twee  groote  lichten  zijn ,  de  Zon 
en  de  Maan,  de  Voorzienigheid  dus  ook  op  aarde 
twee  regeringen  gefield  heeft,  het  Priesterdom  en 
Keizerdom  ,  het  eerfte  tot  vermaning  ,  (ad  caute- 
/am,^  het  andere  tot  befcherming,  beide  tot  behoud 
des  vredes  op  de  wereld.  Maar,  vervolgt  de  Kei* 
zer,  hij  die  op  den  Stoel  der  verkeerde  lecre  zit, 
die  met  den  olie  der  fchelmerij  boven  zijne  mede^ 
genoot  en  gezalfde  Farizeër,  de  tegenwoordige  Paus  y 
zoekt  krachteloos  te  maken,  het  gene  uit  eene  na- 
volging der  hemelfche  orde  ontftaan  is,  hij  wil  den 
glans  onzer  Majedeit  verdonkeren  door  ons  geloof 
met  een  leugenachtig  fchrijven  te  befchuldigen.  Hijj 
die  enkel  in  naam  Paus  is ,  heeft  ons  het  beest  ge- 
noemd,  dat  uit  de  zee  opkomt,  en  dat  vol  namen 
van  Godslastering  is.  Maar  wij  beweeren,  dat  hij 
het  monfter ^  (bellua ^')  is,  daar  men  van  leest:  Een 
ander  rood  paard  kwam  uit  de  zee  op ,  en  die  op 
hetzelve  zaty  nam  den  vrede  van  de  aarde  weg^ 
opdat  de  genen ,  die  op  dezelve  wonen ,  malkanderen 
dooden  zouden.  Want,  van  den  tijd  zijner  verhef- 
fing af,  heeft  deze  Vader,  niet  der  barmhartigheden, 

maar 

C*)   PETR.  DE  VKNEIS  L.   f.  E(i.  3I.  />,    102 -a^d. 

XVL  Deel.  Q 


942 


KERKELIJKE 


V 

BOEK 
IV 

Hoofd  IK 
na  C.  G 
Jaar  1073 
cot  1517 


Arinmer- 
lar.gea 
over  de 
befchul- 
diging 
aangaan- 
de drie 
Bedrie- 
gers. 


maar  der  oneenigheden ,  deze  zorgvuldige  bevordo» 
raar  der  verwoesting ,  niet  der  vertroosting ,  de  ge- 
heele  wereld  tot  ergernis  verwekt.  En,  om  zijne 
.  woorden  in  den  regten  zin  uit  te  leggen ,  hij  is  de 
groot  e  Draak  ^  die  de  geheele  wereld  verleid  heeft; 
de  Antichrist^  van  wien  hij  ons  den  voorlooper  ge- 
noemd  heeft;  een  andere  bileam,  door  geld  ge- 
huurd ,  om  ons  te  vervloeken ;  een  Vorst  door  de 
Vorsten  der  Duisternis,  die  de  voorzeggingen  mis- 
bruikt hebben.  De  befchuldiging ,  dat  hij  die  erger- 
lijke woorden  van  drie  Bedriegers  zou  gefproken  heb- 
ben, ontkent  de  Keizer  niet  alleen  ronduit,  maar  legt 
jüok  eene  regtzinnige  Geloofsbelijdenis  af  van  Chris- 
tus; omtrent  muhammed  verklaart  hij  zich,  ge- 
leerd te  hebben,  dat  deszclfs  ligchaam,  van  Duive- 
len bezeten,  in  de  lucht  hangt;  maar  van  mozes 
voegt  hij  'er  bij,  dat  hij  een  vriend  en  gunfleling 
van  God ,  en  een  won  der  werker  geweest  is.  —  Bij 
flot  verzekert  hij ,  dat  het  geluk  des  Keizers  altijd 
door  den  Paufelijken  nijd  beflreden  is  geworden ; 
en  dreigt ,  zoo  men  zijnen  brullenden  wederpartijder 
niet  beteugelt,  met  het  zwaard  geduchte  ftraf  te 
zullen  oefenen. 

Men  zal  het  in  den  eerden  opflag  zeker  ongeloo- 
felijk  vinden ,  dat  de  Keizer ,  in  die  eeuwen ,  zou 
hebben  durven  onderdaan,  zoodanige  gezegden  zich 
te  laten  ontvallen ,  omtrent  den  Godsdienst ,  toen 
aelfs  eene  vrije  verklaring  omtrent  de  Kerkelijken  ent 
omtrent  de  Kerkelijke  gebruiken  niet  ftrafFeloos  ge- 
duld werd;  de  openbare  volksmeening ,  gelijk  wij 
uit  PARIS  gezien  hebben,   wilde   dit  ook  van  den 

Kei- 


GESCHIEDENIS.  243 

Keizer  niet  gelooven,  en   toen   de  Paus  den  Graaf      v 
ROBERT,  Broeder  van  lodewyk  den  Heiligen,  Ko-     ^^^^^ 
ning  van    Fratikryk ,  in   plaats  van   frederik   op  fjoofdft. 
den  Keizerlijken  troon  wilde  zetten ,  wezen  de  Fran-  "a  C.  G. 
fche  Stenden  dit  voorflel  met  verontwaardiging  van  'ot'^lrfl* 
de  hand,  en  verklaarden,  dat  's  Keizers   hoofd  vijand  ■         ■ 
niet  tegen  hem  getuigen  kon.    Veel   meer  lieten  zij, 
door  Gezanten,  den  Keizer  naar  zijn  geloof  vragen, 
aan  welken  deze  zoo  nadrukkelijk  betuigde,   dat  hij 
een  ijverig  Christen  was,  dat  men  'mFrankryk  daar 
volkomen  over  voldaan  was  (  * ).    In  der  daad ,  dat 
deze  befchuldiging  door  den  Paus  in    de  uitberfting 
van  den  hevigften  haat  tegen  den  Keizer  bekend  ge- 
maakt is ,   maakt  dezelve  hoogst  verdacht ;    en   de 
getuige,  op   welken  de   Paus   zich   beriep,    zet    ook 
niet  veel  kracht  aan  derzelver  geloofwaardigheid  bij. 
HENDRIK,  Landgraaf  van   Thuringen,   zal   dit  den 
Keizer  op   eene  Rijksvergadering  te   Frankfort   aan 
éen  Mein  in  het  jaar   1242  openlijk  hebben   hooren 
zeggen,  en  geoordeeld  hebben,  dit  als  een  waar  lid 
der  Kerk  aan  den  Paus  te  moeten  melden  (f).  Maar 
deze  Landgraaf  heeft  zich   naderhand  als  eenen  der 
ijverigfte  aanhangers  van  den  Paus  en  partijen  des 
Keizers  geopenbaard. 

Evenwel  kan  men  aan  den  anderen  kant  niet  den- 
ken, dat  eene  zoo  (lellig  voortgebragte  befchuldi- 
ging zonder  eenige    aanleiding  geheel  zou  verdicht 

zijn 

(*)  MATTH.  Paris.  pag.  517,  518. 
•  Cf)  Hist.  de  Landgrav.  Thuringia  in  pistöru  SS.  rer, 
Cerman.  Tvm.  I.  pag.   327. 

Qa 


J44  KERKELIJKE 

V       zijn  geworden  door  den  Pniis ;   en  in  der  daad  vindt 

^^•^     men  verfcheidene  blijken  van  vrije  of  zelfs  ergerlijke 

Hoofdil.   gevoelens  van  Keizer  frederik,  omtrent  denGods- 

na  C.  G.  dienst  en    Godsdienstplegtigheden.     Van   het  Heilige 

t^/l'^ïr'  Avondmaal   zal   hij    eenige    booze    en  ongeloofelijk 

COC    1  ^  1  ^  • 

■  buitenfporige  lasteringen  gefproken  hebben ,  zegt  pa- 

ris C  * ).  Dit  verhaalt  een  ander  van  zijne  Tijdge- 
nooten  duidelijker  (f).  Volgens  dezen  zag  de  Kei- 
zer ééns  eenen  Priester  de  gewijde  hostie  naar  eenen 
zieken  dragen ,  en  zeide  tegen  eenen  zijner  Geeste- 
lijken: „  O  wee!  hoe  lang  zal  dit  bedrog,  (hij 
noemde  het  in  het  Itahaaiisch  trufa , )  duren !  "  — 
Ter  opheldering  van  dit  berigt  kunnen  nog  andere 
overleveringen  of  vertellingen  dienen ,  die  men  van 
dezen  Keizer  uitgeflrooid ,  en  welke  joan  van  win- 
TERTHUR,  een  Zmtzerfche  Franciskaan,  in  de 
XlVde  eeu'.v  verzameld  heeft  (§).  Eens  woonde 
FREDERIK  met  zijn  Hof  in  Palestina  de  Mis  bij. 
Een  Muhammedaansch  Vorst  vraagde  hem  ,  wat 
toch  dat  gene  was,  hetwelk  de  Priester  om  hoog 
hief,  en  hetwelk  van  hem  en  aile  Christenen  zoo 
diep  vereerd  werd?  Hier  op  gaf  frederik  tenant- 
woord: „  Onze  Priesters  vertellen,  dat,  het  gene 
zij  zoo  hoog  verheffen,  onze  God  is;"  waar  op  de- 
ze Vorst  hernam:    „  Deze  God  moet  dan  van  uwe 

Pries* 

(*)  Pag,  484, 

(f)  ALBERic.  Chron.  pag.  568.  in  leibnit.  Accesf, 
Hiit.  Tom.    II. 

(5)  Chron.  pag.  1735.  in  eccard.  Corp»  Hist.  Med* 
«evi  T.  I.  et  ap.  leibmt.  /.  c,  T.  I.  p.   i  i.  /^. 


GESCHIEDENIS.  ti4S 

Priesters,  die  hem  dagelijks  in  de  Mis  eten,  al  lang  V 
verteerd  zijn,  al  was  hij  zoo  groot  als  de  grootfte  ^°^^ 
berg!"  Eene  andere  keer,  met  zijn  leger  voorbij  Hoofdfl. 
een  korenveld  trekkende ,  zal  hij  uitgeroepen  hebben :  na  C.  G. 
„  o  hoe  vele  Goden  zullen  'er  uit  dit  graan  op  J^^  ^  \^'^ 
zijn'  tijd  vervaardigd  worden!"  Waarfchijnlijk  heeft 
dus  FREDERIK  met  de  Transfubjïantiatie  gefpot, 
en  bovendien  zich  vtle  losheden  omtrent  den  Gods- 
dienst veroorloofd ,  daar  hij ,  een  fchrander  en  ge- 
leerd Vorst,  de  Geestelijkheid  niet  als  plaatsvervan- 
gers der  Godheid  befchouwde,  gelijk  men  in  zijn' 
lijd  gewoon  was,  en  ook  met  Griekfche  en  Arabi- 
fche  VVij-geeren  en  Muhammedaanfche  Vorsten  ge- 
meenzaam verkeerde  en  verbindtenisfen  had;  en  in 
der  daad  hoe  vele  aanleiding  had  deze  Vorst  niet, 
tot  zoodanige  losheid,  wanneer  hij  het  hoofd  der 
Leeraren  onder  de  Christenen  befchouwde,  in  het 
Westen,  die  zich  de  heerfchappij  over  alles  aanma- 
tigde ,  Vorsten  aan  zich  onderwierp ,  Vorsten  afzet- 
te ,  Rijken  uitdeelde ,  onderdanen  van  den  eed  van 
trouwe  aan  hunne  Landsheeren  ontfloeg,  en  zelfs 
over  het  verftand ,  geweten  en  leven  der  Christenen 
befliste,  terwijl  duizenden  zoogenoemde  Leeraars  en 
Dienaars  van  den  Godsdienst  in  der  daad  zijne  die- 
naars waren  ,  met  de  heetfie  geestdrift  bezield  , 
om  zijnen  wil  in  alles  te  volbrengen  ;  met  één 
woord,  het  was  voor  eenen  Vorst  als  frederik 
zeer  wel  in  te  fehikkcn ,  dat  hij  de  toenmalige  ge- 
fteldheid  van  den  Godsdienst  en  de  Kerk  als  een 
zamenweefll-1  van  Priesterlijke  heerschzucht  en  ftaat- 
kmide  befchouwde,  maar  daar   uit   volgt  nog   niet, 

Q  3  dat 


340  KERKELIJKE 

V  dat  hij  zoodanigeii  toefland  van  den  Godsdienst  op 
BOEK  rekening  van  deszelfs  eerbiedwaardigen  Stichter  zou 
Hoofdft.  görteld  hebben,  fchoon  ieder  een  gemakkelijk  begrij- 
na  C.  G.  pen  kan ,  dat  de  Paufen  en  de  Geestelijkheid  zijn 
tot  1517  oordeel  over  hunne  bedriegelijke  en  heerschzuchtige 
—  handelwijze  hebben   kunnen  uitgeven  voor  een  ver- 

achten van  den  Godsdienst  in  het  gemeen,  en  voor 
loutere  godslastering.    Merkwaardig  is  het,  dat  naar 
het  verhaal  van  een'  Schrijver  van  deze  tijden   (*), 
de  vermaarde  Parysfche  Wijsgeer,  simon  van  Tour- 
tiay ^   of  Doornik^  juist  zoo,   als  frederik,   van 
de   drie   flichters    van    Godsdienften    zal  gefproken 
hebben;    maar  dat  daar  op  zijne  fpraak   veranderd 
zij  in   een  brullen,  en  dat  hij,  zijn  overige   leven 
lang,  als  een  beest  zal  doorgebragt  hebben.    Of  de 
Keizer    misfchlen    het   gezegde   van    dezen    Wijsgeer 
herhaald  hebbe,  zonder  duidelijke  afkeuring,  dan  of 
men  hem  dit  gevoelen  hebbe  toegedicht,    uit  hoofde 
van  zijne  genegenheid  voor  de  Wijsgeeren,  zijn  vra- 
gen ,  welke  moeijelijk  zijn  te  beantwoorden. 
Boekover      Ondertusfchen  zocht  frederik  vergeefs  zich  te- 
u    cfy^    gen  deze  befchuldigingen  te  verdedigen.    De  meeste 
driegers,  menfchen  in  zijnen  tijd, en  ook  nog  in  het  vervolg, 
de  tribus  gaven  zijnen  vijand  den  Paus  meer  geloof  dan  hem; 
ribus.  °'    zelfs  heeft  'er  zich  een   gerucht  verbreid ,  dat  hij , 
of  op  zijn  bevel  zijn  Kanfelier  petrus  de    vineis, 
een  Boek  van  de  drie  Hoofdbedriegers ,    (  ^<?  tribus 
impostoribus ,')  zou  gefchreven  hebben,  om  zijne  ge- 
zeg- 
(*)  THOMAS  Caniimprat.   in   bul^ei   Hiit,  Univerfit, 
Paris.  T.  III.  p.  9. 


GESCHIEDENIS.  247 

eegden  te  flaven.    Van  dit  gerucht,    hetwelk  geenen       V 

ffrond    heeft,  bediende  zich   in  later  tijd  een   win-     ^^^-^ 

.  IV 

zuchtig  mensch,  zoo  niet  meer  dan  één,  om  wer-  Hoofdft. 

keiijk  een  Boek  onder  dezen  Tijtel  op  te  (lellen ,   en  na  C.  G. 
als  het  werk   van   frederik   uit    te  geven.      Men  ^  j^J^f?' 
zegt,  dat  van  hetzelve  reeds  in  de  XVde  eeuw  een  n.  . 
druk  in  lialië  voorhanden  geweest  zij;  anderen  mel- 
den, dat  het  eerst  in  het  jaar  1704  verdicht  zal  zijn. 

Deze  hevigheden  tusfchen  den  Keizer  en  den  Paus  Hevige 
bleven  echter  niet  lang  bij  enkele  woorden  en   ge-  f'^r^if 
fchrifcen.    Als  men  eenen  ouden   Pausfelijken  Schrij- den  Kei- 
ver geloof  mag  geven  (*),  zal  frederik  den  Paus  gerenden 

^  Paus. 

gedreigd    hebben ,   dat  hij  hem  tot  zulke  armoede 

zou  brengen,  dat  hij  in  plaats  van  eene  kroon  asfche 
op  zijn  hoofd  ftrooijen,  in  plaats  van  brood  aren 
plukken ,  en  voor  zijn  uitmuntend  wit  paard  naar 
een  ezel  zou  moeten  omzien.  Ook  kwam  het  dra 
tot  eenen  hevigen  oorlog,  zijnde  de  bemiddeling  tot 
vrede  door  den  Koning  van  Frankryk  aangeboden, 
door  den  Paus  van  de  hand  gewezen.  De  Paus 
namelijk  verliet  zich  op  de  fteden  van  Lomhardy'é ^ 
onder  welke  Milanett  zelfs  de  Priesters  en  Monni- 
ken gewapend  had;  ook  floot  hij  in  1239  een  ver- 
bond met  de  Vemtianen  ^  gelijk  ook  de  magtige 
Markgraaf  van  Ene  de  Pausfelijke  partij  koos.  Voorts 
verzamelde  hij  uit  alle  landen  verbazende  geldfom- 
men  van  de  Geestelijkheid;  hier  tegen  bande  fre- 
derik alle  Dominikanen  en  Franciskanen^  die  ge- 
boren Lomhar dijers  waren,  uit  Sicilië,  en  leide  zij- 
ne 
(*}  ap,  RAiNALD.  ad  a.  J239. 

Q4 


348  KERKELIJKE 

V       ne    Geestelijkheid     eene    algemeene    oorlogsbelasting 
BOEK     op;  gebiedende  tevens  allen  op  te   hanffcn,   die  be- 

Hoofdfl.   v^'^"  "^^^  ^^"  ^^^^  '"  zijne   landen   zouden  invoe- 

na  C.  G.  ren.     Ook  kon  hij  zich ,   bij  den    aanvang  des  oor- 

10^5^7  '°o^'  gelukkiger  dan  zijne  voorzaten,  op  zijne  Duit- 

—  ■  fche   Rijksbenden    verlaten ;    zelfs    de    Bisfchoppen 

weigerde  de  afkondiging  van  den  ban   te  doen,   en 

fommige  Rijksbenden   fchreven    aan  den   Paus:    ciat 

hem    volflrekt  geen   regt   toekwam  ,   om   hun   eenen 

Keizer  op   te  dringen  ;    maar    enkel  den   genen    te 

kronen ,  dien  zij  verkoren  'hadden. 

In  het  jaar  1239  rukte  's  Keizers  Zoon,  Koning 
HENDRIK,  met  een  leger  in  de  Mark  Ancona.  De 
Paus  deed  ook  dezen  terftond  in  den  ban ,  maar 
HENDRIK  liet  desniettemin  te  Pi  fa  den  Godsdienst, 
in  zijne  tegenwoordigheid,  ftatelijk  vieren.  De  Paus 
dreigde  de  Duitfche  Ridders,  die  den  Keizer  getrouw 
bleven,  vergeefs  met  het  verlies  van  hunne  voorreg- 
ten;  terwijl  frederik  tcn^r)  Franciskaan^  die  waar- 
fchijnlijk  onrust  ftichtte,  ten  behoeve  van  den  Paus, 
liet  verbranden.  Zelfs  nam  een  Opperhoofd  van  de- 
ze Orde,  een  vermaard  Prediker,  Broeder  elias  ge- 
noemd, de  partij  des  Keizers,  en  verweet  den  Paus 
openlijk  vele  buitenfporigheden ,  ook  ontfloeg  hij  die 
genen  van  den  ban ,  die  wegens  hunne  gehechtheid 
aan  den  Keizer  daar  in  vervallen  waren. 

In  het  jaar  ii39  was  de  kans  des  oorlogs  wisfel- 
vallig,  maar  in  het  volgende  jaar  drong  frederik 
zelve  met  een  leger  in  het  Hertogdom  Spoleto .,  en 
naderde,  na  het  bemagtigen  van  vele  (leden,  Rome 
^selve.    In  dezen  noüd  droeg  gregorius  ,  verzeld 

vaa 


GESCHIEDENIS.  249 

tan  Kardinalen   en   Prelaten,   de  gewaande  hooflen       v 

van  PETRUS  en  paulus  ,  en  het  gevvaaiiJe  kruis  van     ^°^* 

CHRISTUS,  in  eenen  plegtigen  omgang,  rona.     Ook  Hoofdfl. 

vermaande    hij  het  volle   tot  eenen    kruistogt   tegen  "''  C.  G, 

den  Keizer,  welken  velen   uit  het   gemeen   op   zich  J^^'''°73« 

namen;  doch,  zoo  men   eenen   Pausfelijken  Levens-  -m 

befchrijver  mag  gelooven,   liet   fredeiuk   alle  deze 

kruisfoldaten ,  als  zij  hem  in  handen  vielen ,  met  een 

gloeijend  ijzer  een  kruis  op  het  voorhoofd  branden , 

of  het  hoofd  in  vier  deelen  klieven ,    of  aan   houten 

kruifen  genageld,  in   het  vuur  werpen;   en   in  het 

jaar  1240  joeg  hij  alle   Franciskanen  en   Dominika- 

tien  het  land   uit,  enkel   twee  landskinderen  in   elk 

Klooster  uitgezonderd,  om  hetzelve  te  bewaren. 

GREGORius    IX,   hoewel  reeds   XC  jaren  bereikt  gregori- 

hebbende ,  toonde  nog  fteeds    goeden   moed   te   hou-  "^  ^'^ 

,  .         ,  eene 

den.    Om  den  Keizer  den  laatfien  flag  toe  te  bren-  Kerkver- 

gen ,  wilde  hij  in  1241  eene  algemeene  Kerkvergade- ë^'^^'^ing 
ring    beleggen,    onder  het  fchijnbaar  voorwendfel  ,  q^j  jen ' 
dat  FREDERiK  zclve  zich  meermalen  op   het  oordeel  Keizer  af 
van  zoodanige  vergadering  beroepen  had ,  maar  deze  ^^  ^euen. 
Keizer  wel    wetende ,    dat  in  deze  eeuwen  op    de 
Kerkvergaderingen    de   invloed    van    den  Paus   meer 
gold ,  dan  alle  redenen   en  vertoogen ,   weigerde  in 
dezelve  te  bewilligen,  en   wees  zelfs  eenen   flildand 
van  wapenen  af,   omdat   die   van   Lombardyen   daar 
in  mede  begrepen  zouden  wezen,   die  hij  voor  op- 
roerige  onderdanen  hield.      De  Paus  echter  bij  zijn 
voornemen  blijvende,  vermaande  alle  Bisfchoppen  en 
Prelaten ,    om    zich  naar   Rome  te  vervoegen ,    ook 
werd  'er  te  Genua  eene  vloot  galeijen  uitgerust ,  om 

Q  5  de 


350  K  E  R  K  E  L  IJ  K  E 

V       de   Paufelijke  Legaten,   en  de  Gezanten   der  (leden 

BOEK     yan   Lomhardyen   en    vele    Preliten  en  Bisfchoppen 

Hoofd (1.   ^^^  2^^  *'^^''  Rome  over  te  voeren ,  maar  deze  vloot 

na  C.  G.  werd  in  het  jaar  124 1    door  de   Siciliaanfche  ^   over 

jaario73.  ^^jj^g  's  Keizers  Zoon  Hendrik  het  bevel  had,   ge- 
tot  ;5i7.  '    ^ 
, flagen,  en  de  Paufdijke  Legaten,  de   Lombardifche 

Gezanten  en  vele  Prelaten  gevangen  genomen ,  en 
naar  het  Napelfche  gevoerd,  terwijl  de  Keizer  te 
land  Rome  met  zijn  leger  meer  en  meer  naderde. 
Op  dezen  tijd  was  richard.  Graaf  van  Cornwaly 
Broeder  des  Keizers ,  van  eene  bedevaart  uit  Pa- 
ïestina  terug  gekomen,  dezen  zond  de  Keizer  met 
eene  volmagt  naar  Rome,  om  over  vrede  te  hande- 
len; maar  hij  werd  van  de  Romeinen  openlijk  be- 
fchimpt,  en  de  Paus  wilde  van  genen  vrede  hooren, 
ten  zij  de  Keizer  zich  volftrekt  aan  zijnen  wil  en 
aan  de  bevelen  der  Kerk  onderwierp.  Dit  gaf  den 
Keizer  gelegenheid,  om  tegen  zijnen  Behuwdbroeder 
te  zeggen:  dat  het  hem  regt  aangenaam  was,  dat 
deze  nu  ook  bij  ondervinding  geleerd  had,  het  geno 
hij  hem  te  vooren  had  voorfpeld. 
Dood  van  Midden  onder  deze  benarde  omdandigheden  flierf 
GRF.GORi-  GREGORius  IX.  Volgens  MATTHEus  PARIS  fmartte 
^*  '  het  hem  voor  zijn'  dood  nog,  dat  de  Keizer  een 
vast  Kasteel,  hetwelk  de  Paus  in  het  Romeinsch, 
Kampani'è  aangelegd  had ,  tot  befcherming  zijner  na- 
beftaanden,  innam,  en  allen,  die  hij  daar  in  vond, 
liet  ophangen.  De  ondernemende  geest  van  grego- 
Rius  openbaarde  zich  niet  alleen  in  zijne  handelin- 
gen met  FREDERiK  II ,  maar  ook  met  andere  Vors- 
ten ,  en  zelfs  met  de  Geestelijkheid ,  welke  hij  ii> 

af- 


GESCHIEDENIS.  251 

afhankelijkheid  wist  te  houden ,  in  zijne   pogingen ,       v 

om  de  ivTuistogten  te  bevorderen,   de    Grieken  met     ^o^» 

zijne  Kerk  te  vereenigen ,  groote  geldfomoien  te  ver-  Hoofdf! 

gaderen ,  nieuwe  wetten  te  maken ,  heiligen  te  ver-  na  C.  G, 

klaren,  in  het  gebruiken  van  den  ban,  het  vastüel-  Yj^^7Z* 
'  ^  'tot  1517, 

len  van  plegtigheden ,  het  doen  verzamelen   van  vijf  , . 

Boeken  van  Decretalia  ^  of  befluiten  en  wetten  van 
zijne  voorzaten  enz.  Zijne  fchriften  zijn  door  gerh. 
vossius  in  het  jaar  1586  te  Rome  in  4to  uitgege- 
ven, en  van  geene  bijzondere  waarde. 

De  Keizer  gaf  terftond  na  's  Paufen  dood  aan  de  coeles- 
Kardinalen ,  ook  aan  die,  welke  hij  gevangen  had, '^*^^'^^"* 
verlof,  tot  het  verkiezen  van  eenen  nieuwen  Paus, 
en  de  keuze  viel  op  den  Kardinaal  -  Bisfchop  van 
Osiia ,  GALFRIED  of  GOFFRIED  ,  ezu'  Mi/afjees ,  die 
den  naam  van  coelestinus  IV  aannam ,  een  oud 
zwak  man,  die  reeds  op  den  achttienden  dag  na 
het  aanvaarden  van  zijne  regering  overleed. 

Na  zijnen  dood  verliepen  'er  bijkans  twee  ja-  innocen. 
ren ,  eer  de  Kardinalen  tot  eene  nieuwe  verkiezing  "'"^us  IV. 
zich  bepaalden,  waar  van  fommigen  vergeefs  den 
Keizer  de  fchuld  hebben  willen  geven ,  daar  het  in» 
tegendeel  uit  zijne  Brieven  blijkt,  dat  hij  zijn  mis- 
noegen over  dit  dralen  op  het  nadrukkelijkst  aan  de 
Kardinalen  deed  blijken ,  hoewel  intusfchen  de  oor- 
log tusfchen  hem  en  de  Pausfelijke  partij,  waar  toe 
de  Genuezen,  die  van  Milanen  en  anderen  behoor- 
den, met  kracht  werd  voortgezet. 

Eindelijk  werd,  in  Junij  des  Jaars  1243,  ^^  ^nag» 
»/,  de  Kardinaal -Priester  sinibald  ,  uit  het  Gra- 
felijk Huis  Fiefchi  te   Genua,   tot  Paus  verkoren, 

on- 


251  KERKELIJKE 

V       onder  den  naam  van  innocentius  IV.    Deze  keuze 
BOEK     ^vas  zelfs  aan  den  Keizer  niet  onaangenaam,  wiens 
Hoofdft.   vriend   de  thans  verkoren  Paus  tot  hier  toe  geweest 
na  C.  G.  was ,  zoo  dat  hij  voor  deze    verkiezing  God  open- 
JaarioT-.  j^jj^  u^^  danken ;   doch   te   gelijk   zal   de  doorzigtige 
.._._    Vorst  zijne   bekommering   aan   zijne   Hofgrooten   al 
fpoedig  te  kennen  hebben  gegeven :    „  dat   hij  door 
deze  keuze  eenen  vriend    had   verloren,   die   weldra 
zijn  hévigde    vijand   zou   worden."    frederik  liet 
den  Paus  door  eenen  Brief  en  een   Gezantfchap  ge- 
luk wenfchen ,  en  tevens   zijnen  wensch   te  kennen 
geven ,  dat  de   behandeling    der   Kerk  jegens    hem , 
die   ftiefmoederlijk    geweest   was  ,   in   eene    vaderlij- 
ke   mogt    veranderen.      De    Paus    betuigde    insge- 
lijks door  een  Gezantfchap  zijne  zucht  tot   vrede  , 
maar  begeerde  tevens ,  dat  de  Keizer  alle  gevangene 
Bisfchoppen  in   vrijheid   (lellen  ,  en   zich  verklaren 
zou,   welke    genoegdoening  hij    wilde   geven  op  de 
redenen ,  welke  hem  den   ban   veroorzaakt  hadden  , 
eindelijk  vorderde  hij  zijne  bewilliging   tot  eene  al- 
gemeene  Kerkvergadering. 
Detwis-       Te  midden  van  deze  onderhandelingen,    overvie- 
len tus-     jg^  jjg   Pausfelijke   troepen    de    flad   Viterho    onver- 
fch'in  aen 

Paus  en    ziens ,  waar  over  de  Keizer  zich  ten  hoogflen  ver- 
den Kei-   toornde,  te  meer,  omdat   men   de    oude    befchuldi- 
nieuwd     g'"§^"  tegen  hem  te    gelijk   weder  opzocht  en  ver- 
nieuwde;  vergeefs  kwamen    aanzienlijke   lieden   tus- 
fchen  beiden,  om  eene  verzoening  te   bewerken;  al- 
zoo  de  Keizer    volftrekt    weigerde,  gelijk   de  eisch 
van  den   Paus   was ,   om    zich   voor   de   Kerkelijke 
ftrafFen  te  verootmoedigen ,  en  aan  de  Kerk  alles  te- 
rug 


GESCHIEDENIS.  253 

rug  geven;  gelijk  aan  den  anderen  kant  de  Paus  on-       V 
gezind  was,  's  Keizers  eisch,  dat  hij   zijne  Legaten    °°^ 
uit  Lombardyen    terug  zou   ontbieden  ,   in  te   willi-  Hoofdfl, 
gen ,  en  dus  zijne  getrouwe  bondgenoofen  op  te  of-  "a  C.  G, 

feren                                                                                           Jaar  1 073. 
^^^^^'                                                                                        tot  1517. 
Evenwel  kwam  het  in  het  jaar  1244  zoo  ver,  dat  

FREDERiK  door  Gezanten  onder  eede  liet  belooven ,  De  Paus 

vlugtnaar 
voor  alles  voldoening  te  zullen  geven ,  wat  hem  den  Lyons. 

ban  veroorzaakt  had,  en  'er  werden  voorafgaande 
vredespunten  ontworpen ,  zulke  zelfs ,  welke  een 
Vafal  omtrent  zijnen  Leenheer  zich  niet  zou  hebben 
laten  gevallen,  toen  onverwachts  de  heimelijke  vlngt 
van  den  Paus  naar  Lyons  eensklaps  alle  hoop  van 
verzoening  deed  verdwijnen.  Terwijl  de  Keizer  te 
Terni  en  de  Paus  te  Sutri  gekomen  waren  ,  waar 
op  men  een  mondgefprek  tusfchen  hen  verwachtte, 
befloot  de  Paus  tot  eene  heimelijke  vlugt,  voorwen- 
dende, dat 'men  hem  berigt  had,  dat  de  Keizer 
eenen  aanflag  voorhad,  om  hem  gevangen  te  nemen, 
doch  ,  gelijk  uit  alie  omflandigheden  blijkt  ,  met 
voorbedacht  overleg,  omdat  hij  'm  Italië  te  veel  bezet 
was, en  tt  Rome  zrch  zelve  niet  veilig  vond,  alwaar 
de  Frangipani  zich  voor  den  Keizer  verklaard  had- 
den, terwijl  hij  te  Lyons  ^  onder  de  befcherming  van 
den  Koning  van  Frankryk^  in  ftaat  zou  zijn,  om 
in  plaats  van  met  den  Keizer  te  onderhandelen,  be- 
velen te  kunnen  geven.  Hoe  het  zij,  in  het  holde 
van  den  nacht  ontvlugtte  hij  uit  Sutri  ^  en  begaf 
zich  naar  Civita  Vecchia ,  alwaar ,  hetwelk  de  bo- 
ven opgegevene  gedachte  verflerkt,  eene  Genueefche 
welbemande  vloot  van   23  galeijen  gereed  lag,   met 

wel- 


451  KERKELIJKE 

V  welke  hij  naar  Genua  zeilde,  en  zich  van  daar  naaf 
BOEK  Lyons  begaf.  De  Franfche  Grooten  raadden  hun- 
Hoofdft.  "^"  Koning,  om,  gelijk  reeds  de  Koning  van  /fr- 
na  C.  G.  ragon  gedaan  had,  en  ook  in  Engeland  gefchied 
Jaar 1 073.  ^^g^  den  Paus  het  verblijf  in  zijn  Rijk  te  weigeren, 
.  maar  de  Cistercienfer  Monniken  haalden  den   bijge- 

loovig  Godvruchtigen  Koning  lodewyk  over,  om 
^  den  Paus  tegen  den   Keizer  in  zijne  befcherming  te 

nemen ,  hetwelk  hij  hun  in  hunne  vergadering  knie- 
lende beloofde,  waar  voor  zij  hem  aandeel  in  hunne 
goede  werken  toezeiden. 

FREDERiK  zond  wel  terflond ,  op  de  tijding  van 
des  Paufen  vlugt ,  hem  den  Graaf  van  TouJoufe  achter 
na ,  om  hem  zijne  bevreemding  over  dezen  ftap ,  en 
zijne  bereidwilligheid  tot  vrede  te  betuigen,  maar  de 
Paus  zich  nu  in  ftaat  ziende,  om  met  den  Keizer 
als  Regter  te  handelen ,  beriep  in  het  Jaar  1245  eene 
algemeene  Kerkvergadering  te  Lyons ,  alwaar  hij 
vooraf  den  ban  tegen  den  Keizer  op  nieuw  herhaal- 
de, en  denzelven  indaagde,  om  in  perfoon  of  door 
zijne  Gezanten  op  de  bezwaren  tegen  hem  te  ant- 
woorden ,  en  voor  alles  voldoening  te  geven  (*),  Ook 
zond  de  Keizer,  hoe  weinig  hy  zich  ook  van  deze 
vergadering  beloven  kon ,  evenwel  den  Aartsbisfchop 
van  Palermo ,  benevens  thaddeus  de  suessa  ,  met 
anderen  naar  Lyons ^  alwaar  145  Prelaten,  meesten- 
deels Franfche,  Spaanfche  en  Italiaanfche ,  de  verga- 
dering uitmaakten,    aan  welke  echter  de  naam  van 

(*)  Concil.    Lugdunenf.    I.   ap.  harduin.  Tom.  VII. 
ƒ «5-  375.  k^'  ' 


GESCHIEDENIS.  t55 

eigemeene  Kerkvergadering  gegeven  werd ,  en  welke       V 
in  het  jaar  1245  eenen  aanvang  nam.  ^^ 

Daar  waren  vijf  treurige  onderwerpen ,   welke  de  HoofdH. 
Paus ,  heel  fieriijk ,  zegt  paris  ,    met  de   vijf  won-  na  C.  G, 
den  van  christus  vergeleek ,  om  welke  hij  de  ver-  f^!!''!°^J" 

lut  151/» 

gadering  beleid  had:    de    verwoestende  invallen  der , 

Mogollen  en  Tartaren  in  Europa ;  de  nieuwe  ket-  ^^  P^"s 
terijen ,  bijzonder  in  Lombardyen ;  het  verlies  van  j^gizgr  af 
het  Heilige  Land;  en  de  vervolgingen  ,  welke  de 
Kerk  van  den  Keizer  lijden  tnoest.  Hij  las  tegen 
den  Keizer  verfcheidene  befchuldigingen  voor,  ook 
van  ketterij,  meineed  en  Kerkroof.  Meer  dan  één 
Bisfchop  voer  hevig  tegen  den  Keizer  uit,  als  den 
hevigflen  vijand  der  Kerk  ,  en  bijzonder  wekten  de 
Spaanfche  Bisfchoppen  den  Paus  op ,  om  denzelvea 
daar  voor  te  flraffen. 

THADDEUS  van  Suesfa  bood ,  in  frederiks 
naam,  aan  den  Paus  alle  verlangde  voldoening  aan, 
ook  hulp  tegen  de  Mogollen  en  Sar ac enen  ^  enz. 
Maar  de  Paus  antwoordde ,  dat  men  op  's  Keizers 
woorden  geen  ftaat  kon  maken;  ook  weigerde  hij 
de  Koningen  van  Frankryk  en  Engeland  als  Borgen 
toe  te  laten,  gelijk  des  Keizers  Gezant  dit  voorftel 
gedaan  had;  deze  verdedigde  ondertusfchen  zijnen 
Heer  mannelijk  tegen  alle  befchuldigingen  ;  onder 
anderen  zeide  hij  tegen  de  leden  der  vergadering, 
ten  aanzien  der  befchuldiging  van  Ketterij:  „  Mij- 
re  Heeren ,  omtrent  dit  gewigtig  punt  kan  men  eerst 
volkomene  zekerheid  hebben  ,  wanneer  mijn  Heer 
zelve  tegenwoordig  was,  en  over  het  binnenfle  van 
lijn  hart  eene  belijdenis    afleide.    Evenwel,  dat  hij 

geen 


a5<5  K  E  R  K  E  L  IJ  K  E 

V       geen    Ketter   is  ,  wordt    daar   door  waarfchijnlijk  , 

BOER      omdat  lii.)    geene   woekeraars   in   zijn  Rijk  duldt.  '* 

Hooidii   Eene  fchampere  toefpeling ,  zegt  paris  ,  op  de  me- 

na  C.  G.  niatc  van  zulk  volkje  in  het  Pausfeliik  gebied.  Niet 

jaario73.  ^^j^^^j.    ^^^  ^^^  ^^j^  j^oeite ,   verkreeg  hij  een  uit- 
tot  1517.  '  ,  3  o      j 

■Il  ftel  ten  dien  einde   van  veertien  dagen. 

FREDERiK  ,    dïc  Tceds   tc   Tuntt   gekomen  was, 
met  oogmerk ,  naar  het  fcheen ,  om  naar  Lyons  voort 
te  reizen,  hoorende ,  wat  *er  was  voorgevallen,  ver- 
klaarde, dat  hij    wel   zag,   dat    de   Paus    enkel   uit 
wraakzucht  eene  Sijnode  tegen    hem    hield;   en   dat 
het  onvoegzaam  was  ,  zich    voor   zoodanige  verga- 
dering te  (tellen.     Deze  verklaring  des  Keizers   vol- 
deed aan    velen    niet,  en   thaddeus   zijn  afgezant 
vond  voor  zijne  vertoogen  geen'  ingang ;  waarom  hij 
eindelijk  zich  op  eene  andere  Kerkvergadering  beriep, 
die  talrijker  en  vollediger  zou   zijn.    De  Paus   ant- 
woordde hier  op:    dat  deze  vergadering   talrijk  ge- 
noeg was;  had  de  Keizer  de  Bisfchoppen  van  zijne 
Koningrijken  belet,  om   op   dezelve  te  verfchijnen  , 
die  fnoodheid  kon  en  moest  hem  niet  te  ftade  ko- 
men. 

Nu  kwam  de  Paus  tot  het  uiterfte.  Niet  zonder 
verbazing  en  ontfteltenis  der  geheele  vergadering , 
zegt  MATTHEUS  PARIS,  fprak  hij  den  i6den  Julij 
1246  het  door  hem  befloten  vonnis  over  den  Keizer 
uit:  Na  eene  breedvoerige  optelling  van  des  Keizers 
misdaden,  meineedigheid  ,  vredebreuk,  kerkroof  en 
ketterij,  waar  bij  de  Paus  echter,  hetwelk  opmerke- 
lijk is ,  niets  gewaagde ,  van  het  voorheen  den  Kei- 
zer te  last  gelegde  gevoelen  omtrent  citie  Hoofdbe* 


-,r^:-r'  .i^i   ia   33.L  ^T  ^rutfX.  aóet. 


Xn,  U.  iiiiix.  iJ7. 


GESCHIEDENIS.  257 

driegers   in   den    Godsdienst^  misfchien,   omdat   hij       V 
de  waarheid  dier  befchuldiging  niet  zag  te  bewijzen ;    ^^^-^ 
verders   van  verachting  der  Kerkelijke  magt ,  vriend-  ^Qofdl!. 
fchap  met  de  Saracencn ,    houden   van   Saraceenfche  aa  C.  G. 
bij  wijven  ,  die  door  gefnedenen   werden   opgepast ,  ZQ^j^r^* 
enz. ,  verklaarde  hij  den  Keizer  het   Rijk   onwaardig  .. 
en  van  God  verworpen  te  zijn ,  ontfloeg  alle  zijne 
onderdanen  van  den  eed  van  trouw,   verbood  elk  en 
een   ieder,  hem  als  Keizer  of  Koning  te  gehoorza- 
men ,  op  ftraffe  van  den  ban ,  en  beval  de   Vorsren , 
die  het  regt  van  verkiezing  hadden,   eenen   nieuwen 
Keizer  te  verkiezen,  terwijl  hij  zelve  fchikkingen  zou 
maken  omtrent  het  Riik  v^n  Sicilië, 

THADDEus  zclvc  was  dooF  dezen  onverwachten 
flag  ontfleld,  en  verliet  met  zijne  medegezanten,  on- 
der de  aandoenlijkfle  weeklagen,  terllond  de  verga- 
dering; maar  de  geest  van  frederik  was  door  dit 
geval  niet  ter  neder  geflagen.  Zoo  dra  men  hem 
meldde,  dat  de  Paus  hem  afgezet  had,  ontftak  hij 
in  den  hevigften  toorn ,  en  al  de  omfianders  met 
een  grimmig  gelaat  aanziende  ,  brak  hij  met  ecne 
donderende  ftem  in  deze  woorden  los:  „Dus  heeft 
mij  deze  Paus  op  zijne  Kerkvergadering  verworpen, 
en  van  mijne  kroon  beroofd?  Waar  heeft  hij  toch 
die  rtoutheid  en  roekeloosheid  vandaan?  Waar  zijn 
mijne  koffers  met  kleinodiën?"  Deze  hem  gebragt 
zijnde,  floot  hij  die  open.  ,,Wij  willen  eens  zien,'* 
zeide  hij,  „  of  mijne  kronen  verloren  zijn!"  Ver- 
volgens zette  hij  eene  van  dezelve  op,  en  zeide  met 
dreigende  oogen  en  ontzagbarende  frem  :  „  Nog 
heb  ik  mijne  kroon   niet   verloren,  en  zal  ze  ook, 

XVI.  Deel.  R  zon- 


258  KERKELIJKE 

V  zonder  bloedigen  kamp ,  noch  door  den  Pausfelijken 
BOFK  aanval,  noch  door  eene  Kerkvergadering,  verliezen I 
Hoofdft.  Zou  deze  lage  guit  zich  zoo  hoog  verheffen,  dat 
na  C.  G.  hij  mij,  den  grootften  van  alle  Vorsten,  van  de 
tot^^fy  ^keizerlijke  hoogheid  zou  afftooten  ?  Neen ,  mijne 
^  om  handigheden  zijn  veel  meer   hier  door  verbeterd. 

Tot  hier  toe  was  ik  verpligt,  hem  in  het  een  of 
ander  te  gehoorzamen,  ten  minden  hem  te  veree- 
ren; maar  thans  ben  ik  volftrekt  niet  meer  verbon- 
den ,  hem  lief  te  hebben ,  of  te  vereeren ;  ja  zelfs 
niet,  om  in  goede  verftandhouding  met  hem  te 
flaan."  Ook  behandelde  hij  in  der  daad  de  goede- 
ren, nabeflaanden  en  vrienden  van  den  Paus  federt 
met  veel  meer  flrengheid. 

Vervolgens  liet  hij  Brieven  afgaan  aan  de  Konin- 
gen van  Frankryk  en  Engeland ,  welke  zoo  vele 
harde  waarheden  voor  den  Paus  en  de  Geestelijkheid 
in  het  algemeen  bevatten ,  dat  de  goede  Monnik  pa- 
ris zelve,  die  anders  veel  van  deze  natuur  verdra- 
gen kon,  zich  daar  over  beklaagt.  Deze  Brief  floot 
met  eene  verklaring ,  dat  de  Keizer  de  Geestelijken  , 
en  vooral  de  grootflen  onder  hen  ,  zoo  ver  zou 
brengen ,  dat  zij  bij  flot  blijven  zouden ,  zoo  als  zij 
in  de  eerfle  Kerk  waren.  „  Die  Geestelijken,"  zegt 
hij,  5,  plagten  Engelen  te  zien,  door  wonderwer- 
5,  ken  te  fchitteren,  zieken  te  genezen,  en  Konin- 
„  gen  en  Vorsten,  door  heiligheid,  maar  niet  door 
,,  wapenen  ,  aan  zich  te  onderwerpen.  Maar  de 
„  tegenwoordigen ,  die  aan  de  wereld  overgegeven  en 
„  door  weelde  bedwelmd  zijn ,  achten  den  Heere  ge- 
„  ringj  alle  Godsdienst  wordt  door  hunne  verba- 

„  zen- 


GESCHIEDENIS.  asg 

„  zende  rijkdommen  verflikt.    Het  is  dus  een  lief-      v 

,,  dewerk,  aan  zulke  lieden  de  fchandelijke  rijkdom-     ^^^ 

„  men  te  onttrekken ,  met  welke  zij  tot  hunne  ver-  Hoofdfl. 

5,  doemenis  bezwaard  zijn.    Daar  voor  moet  gijlie-  na  C.  G, 

„  den,  en  alle  Vorsten,  daar  voor  moeten  wij  zorg  J^^"°^^* 

„  dragen,  opdat  zij  het  overvloedige  afleggen,  en, 

3J 


met  weinig  te  vrede ,  God  dienen  mogen.'* 


De  beide  Koningen  zagen  wel,  op  het  ontvangen 
van  dezen  Brief,  dat  frederik  de  magt  der  Kerk 
met  alle  vermogen  zocht  te  vernietigen,  doch  zij 
zwegen,  hoewel  de  zaken  van  den  Paus  federt  ver- 
beterden; alleen  waren  de  Vorsten  beducht,  dat, 
indien  de  Paus  den  Keizer  kon  afzetten ,  de  Room- 
fche  Kerk  zoo  trotsch  zou  worden  ,  dat  zij  zich 
zou  vermeten ,  met  andere  Vorsten  naar  willekeur 
te  handelen. 

LODÈWYK  IX  van  Frankryk^  die  eenen  kruistogt 
in  den  zin  en  daar  toe  den  vrijen  doortogt  door 
's  Keizers  landen  noodig  had,  wendde  alle  pogingen 
bij  den  Paus  aan ,  om  hem  met  den  Keizer  te  ver- 
zoenen, maar  de  Paus  wilde  nergens  naar  luisteren, 
waarom  de  Koning  hem  misnoegd  verliet ,  omdat 
hij,  zegt  PARIS,  bij  den  knecht  der  knechten  Gods 
geene  nederigheid  gevonden  had. 

Terwijl  frederik  de  aanhangers    van   den  Paus  hendrik, 

uit  alle  fleden  verdreef,  in  welke  hij   meester  was ,  i-3"dgrar,f 

van  1  hu- 
en  zelfs  fommigen  van  dezelven  liet  ophangen,  ge- ringen, 

lukte  het  den  Paus    in  het  jaar   1246,  de   meeste  tot  Keizer 

Geestelijke  Vorsten  van  Duitschland  te  winnen ,  aan  c^^rc^ 

welken   hij    hEndrik  ,    Landgraaf  van   Thuringen , 

aanbeval,  als  die  gereed  was,  ter  eere  van  God  cxv 

R  a  be- 


'fu 


fefe  KERKELIJKE 

V      befcherming   der  Kerk  de  hoogde    waardigheid  aan 

BOEK     (g  nemen,  en  leide  hun,   tot  vergeving   van   hunne 

Hoofdft.  Eonden,  en  in  vertrouwen   op   de    genade  van  den 

na  C.  G.  Heiligen  Geest  op,  om  denzelven  tot  Keizer  te  ver- 

^""^j^^^"  kiezen  (♦).    Dewijl  hendrik  meestendeels  van  Bis- 

.1  fchoppen  op  den  troon  geplaatst  werd,  noemde  men 

hem  den  Papenkoning ,  (  Rex  Clericortim , )  evenwel 

moet  men  hier  bij  aanmerken,  dat  de  naam  Paap^ 

uit  Pnpa  ontdaan,  in   die   tijden   niets  verachtelijks 

bevatte,  maar  aan  alle  Geestelijken  als  een  eernaam 

gegeven  werd.    De  Paus  zond  aan  hendrik  25,000 

mark  zilvers  en  liet  het   kruis  tegen   frederik   in 

Duitschland  prediken ,  waar  door  hendrik  in  ftaat 

gefield  werd,   om  *s Keizers   Zoon,   den  Roomsch 

Koning    KOENRAad    bij     Frankfort     aan    den    Maitt 

uit  het  veld  te  flaan,  hebbende   de  Zwabifche  fol- 
daten,  door  den   Paus  omgekocht,   gelijk  men  ver- 
haalde, de  vlugt  genomen,  en  hunnen  Vorst  verla- 
ten.   Ook  gaf  de  Paus   zijnen   Legaat  in  Duitsch- 
land volmagt ,  om  uit  te   roeijen  en  neder    te  wer- 
pen ,  te  verftooren ,  en  te  vernietigen ,   te  bouwen , 
en  te  planten ,  zoo  als  het  hem  naast  God  goed  zou 
dunken.      Maar  hendrik   ftierf  reeds  in    het  jaar 
1247 ,  na  van  den  Roomsch  Koning  eene  zware  ne- 
derlaag   geleden   te   hebben,   en   gaf,  zegt  paris  , 
zijn  verwijfden  geest,  zonder   van  iemand  beklaagd 
te  worden. 
DePaus       Terwijl  frederik  nog  in    het  jaar    1246  aan  de 
verwekt^  Geestelijke    en    Wereldlijke    Grooten   in    Engeland 

eenen 
(*)  INNOCENT.  Epht,  ap.  RAYNALD.  ad  a.  1246. 


I 


GESCHIEDENIS.  261 

eenen  Brief  fchreef  ter  zijner  verdediging  tegen  den       V 
Paus  ,   deed  deze  zijn  best ,  om    des   Keizers    on-     *P^ 
derdanen  in  Sici/ie  tot    oproer  aan  te  hitfen ,  door  Hoofd(T, 
Brieven,  in  welken  hij  iien  bad,  om  Gods  barmhar-  na  C.  G. 
tigheids  wille,  en  het  hun  beval,  tot  vergeving  huu- J^^  isjtI 
ner  zonden ,  zich  aan  de  heerfchappij  van  eenen  ver-  .■ 

doemden  mensch,  dien  hij  een'  tweeden  nero  noem-  j".!!^^ 
de ,  te  onttrekken  ,  en  tot  den  fchoot  van  hunne  Sicilië. 
Moeder,  de  Kerk,  weder  te  keeren.  Ooli  maakten 
eenige  voorname  SiciUaanfche  Grooten  eene  zamen- 
zvveering  tegen  's  Keizers  leven,  maar  werden  ont- 
dekt en  grootendecls  ter  dood  gebragt.  De  Keizer 
fchreef  dit  aan  den  Koning  van  Ejigeïand^  met  bij- 
voeging, dat  deze  verraders  van  eenige  Franciska- 
ner  Monniken  met  het  kruis  geteekend  waren,  en 
vrijwillig  tot  hunnen  dood  toe  beleden  hadden,  dat 
de  Paus  de  ftichter  van  dezen  moorddadigen  aanflag 
was,  betuigende  de  Keizer,  nooit  aan  eenige  voor- 
ftellen  tegen  het  leven  van  zijnen  vijand  gehoor  te 
hebben  willen  geven ,  hoe  onregtvaardig  deze  hem 
ook  behandeld  had.  Het  is  waar,  dat  paris  te- 
vens verhaalt,  dat  men  te  Rome  twee  booswichten 
gevat  en  geftraft  hebbe,  gezonden  van  frederik  , 
om  den  Paus  te  vermoorden ,  doch  hij  voegt  'er  bij , 
dat  fommigen  gezegd  hadden ,  dat  men  dit  alleen 
verzonnen  had ,  om  frederik  ,  die  zich  over  den 
Paus  beklaagd  had,  met  dezelfde  misdaad  te  be- 
zwaren. Zoo  gewaagt  deze  Schrijver  ook  van  eenen 
voormaligen  krijgsbediende  des  Keizers ,  en  van  meer 
dan  veertig  foldaten ,  die  zich  bij  eede  onderling 
verbonden  hadden,  dat  zij,    al   ware  het  ook,  dat 

R  3  de 


a6a  K  E  R  K  E  L  IJ  K  E 

V  de  Keizer  ftierf,  den  Paus  in  flukken  zouden  hou- 
BüEK  wen,  meenende  God  en  menfcheii  daar  mede  dienst 
Hoofdft,  ^^  zullen  doen ,  dat  zij  zulken  verftoorder  der  open* 
na  C.  G.  bare  rust  uit  den  weg  ruimden;  evenwel  vindt  men 
tori<^7  geen  bewijs,  dat  frederik  de  aandoker  van  deze 
■  voornemens   zou   geweest  zijn.     Alleen    zijn   merk- 

waardig   de  aanmerkingen    van    den    bovengemelden 
Schrijver,  als  hij  van  den  angst  des  Paufen  fpreekt, 
die  zich  van  vijftig  foklaten  in   zijn  vertrek  liet  be- 
waken, waar  bij  hij  de  oude  fpreuk  aanvoert:  Wien 
velen  vreezen  ,  moet  ook  voor  velen  vreezen;  en  'er 
bijvoegt;    De  verfloorder  van  velen  wordt  ook  veel- 
vuldig verftoord.     Ook  (preekt  hij  bij   deze   gelegen- 
heid van  ecnen  vrij   algemeenen   haat  en  vervloekin-i 
gen  tegen  den  Paus,  van   wien   men  overal   kwaad 
fprak  enz. 
DcKeizcr     Dewijl  onder  de  befchuldigingen  tegen  den  Keizer 
Icgteene  ^^^q  der  voornaaralle  die  van  Ketterij  was,  liet  de  Kei- 
bdijdenis  zer  zich  door    den  Aartsbisfchop  van  Pa/ermo,  den 
tf.  Bisfchop  vanPavia^  en  eenige  Abten  en  Dominikaner 

Monniken  in  den  Godsdienst  onderzoeken,  en  leide 
voor  hun  op  nieuw  zijne  Geloofsbelijdenis  af.  Maar 
hun  getuigenis  van  's  Keizers  regtzinnigheid  werd 
door  den  Paus  gewraakt,  onder  voorwendfèl,  dat 
dezelve  eene  kunstgreep  was,  van  's  Keizers  onder- 
danen, evenwel  wilde  hij  zelve  den  Keizer  niet  in 
perfoon  hooren,  ten  zij  die  ongewapend,  en  flechts 
met  een  klein  gevolg  bij  hen  kwam. 
WILLEM        Door  deze  handelwijze  van  den  Paus'  nam  de  ver- 

S""^?^^?"  bittering  des  Keizers  meer  en  meer  toe:   hoorcnde, 
Holland  ,  ^  '  ' 

tot  dat  de  Paus  Legaten  gezonden  had,  om  hem   aller- 

we- 


GESCHIEDENIS.  263 

wege  nieuwe  vijanden  te  verweklien,  gebood  hij  zij-        v 
nen    Zoon    hendrik.    Koning    van    Sardinië,    de     ^'^^^ 
Pausfelijke  nabeftaanden  en    vrienden    van    Genua ,  Hoofdd. 
die  hij  in  zijne  magt  zou  lirijgen ,    ter  dood  te  laten  na  C.  G. 
brengen.    Zelve  liet  hij  in  het  jaar  1247  «^^n  geliefd-  |ori?i7* 

flen  bloedverwant  van  den  Paus ,  dien  hij  in  een  ge ; 

vecht  gevangen  genomen  had ,  ophangen.    Waar  op  ^oomsch 

j     n         u  •  n-i  ••    Koning 

de  Paus  hem  op  nieuw  op  eene  zoo  vreesfelijke  wij-  verkoren, 
ze  bande,  dat,  gelijk  paris  zegt,  alle  aanwezenden 
daar  over  ontfrelden.  Maar  frederik  ,  toen  hij  dit 
hoorde,  zeide  alleenlijk:  dat  de  Joden  dus  ook  den 
geftorvei^en  Heiland  nog  na  zijnen  dood  doorfioken 
hadden.  Doch  van  den  anderen  kant  bragt  de  Paus, 
die  reeds  aan  verfcheidene  Vorsten  de  Keizerlijke 
kroon  vergeefs  had  aangeboden ,  te  weeg ,  dat  Wil- 
lem, Graaf  van  Holland,  door  een  aantal  Geeste- 
lijke en  Wereldlijke  Stenden  toe  Roomsch  Koning 
verkoren  werd,  ook  zond  hij  eenen  Kardinaal  met 
eenig  krijgsvolk,  en  14,000  Mark  zilver  voor  der- 
zelver  betaling,  naar  Lomhardy'ê ,  maar  deze  werd 
door  den  Graaf  van  Savoye  zoo  lang  opgehouden  , 
tot  het  geld  verteerd  was,  waar  op  deze  foldaten 
verliepen. 
FREDERIK  ftoud  HU  iu  het  jaar  1247  op  het  punt  Dcodvan 

om  met  een  groot  leger  den  Paus  in  Lions  te  over-  frederuc 

II 

vallen,  toen  de  opfland   der  (lad   Parma  hem   naar     ' 

Lombardy'è  riep,  welke  ftad  hij  niet  kon  bemagti- 
gen,  maar  in  het  jaar  1248  met  groot  verlies  ver- 
laten  moest,  terwijl  de  BoJognezen  ook  in  het  vol- 
gende jaar  zijn'  Zoon  enzio  of  hendrik.  Koning 
van  Sardinië,  gevangen  kregen.  —  frederik  deed 

R  4  thans 


264  K  E  R  K  E  L  IJ  K  E 

V        thans  nogmaals  eene  vruchtelooze  poging,  om  zich, 

BOEK     ^QQj.  bemiddeling  des  Franfchen   Konings ,  met  den 

Hoofdft.  P^^s  te  verzoenen ;  ook  zeiden   's  Keizers   vrienden , 

na  C.  G.  dat  de  Paus  den  kundigen  Staatsdienaar   des  Keizers 

Taario7'ï.  ,.       ..  „  v 

tot  i-;!?  PETRUS  DE  VINEIS,    die  Zijnen  Meester  zoo  voor- 

I  treffelijk  met  zijne  pen  gediend  had ,  had  weten  over 

te  halen,  om  voor  zijnen  meester  door  eenen  Ge- 
neesheer een'  vergiftigen  drank  te  laten  bereiden ; 
de  Keizer,  dit  ontdekt  hebbende,  zal  den  Paus 
openlijk  van  een'  aanflag  tegen  zijn  leven  befchul- 
digd  hebben.  Hier  door,  zegt  paris,  geraakte  de 
Paus  in  een'  kwaden  naam;  maar  God  alleen  weet 
de  waarheid! 

Eindelijk  fcheen  's  Keizers  dood  in  het  jaar  1250 
van  dezen  langdiirigen  ftrijd  een  einde  te  zullen  ma- 
ken. Hij  overleed,  als  men  paris  mag  gelooven, 
met  berouw  over  zijn  gedrag  ,  en  in  de  kap  van 
een'  Cisiercienfer  Monnik  ,  hebbende  de  Aartsbis- 
fchop  van  Palermo  hem,  doch  zonder  den  Paus, 
van  den  ban  ontheven.  In  de  hoofdzaak  komen  ook 
andere  Schrijvers  hier  mede  overeen  ,  en  een  Le- 
vensbefchrijver  van  innocentius  IV,  wiens  partij- 
digheid tegen  Aq\\  Keizer  overal  doorfchijnt,  verdient 
geen  geloof,  als  hij  den  Vorst  wanhopig  den  geest 
laat  geven, 

Terftond  na  's  Keizers  dood  keerde  de  Paus  naar 
Rome  terug  in  het  jaar  1251,  na  vooraf  uit  Lhns 
aan  de  Stenden  van  Sicilië  gelchreven  te  hebben , 
dat  hemel  en  aarde  zich  moesten  verblijden  ,  dat 
die  geen  niet  meer  was,  die  hen  en  de  Kerk  zoo 
lang  vervolgd  had;  zij   konden  nu   in   den   fchoot 

hun- 


GESCHIEDENIS.  265 

hunner  Moeder  terug  keeren,  waar  zij   dezelfde  rust       v 
en  vrijheid  zouden   genieten ,  als  andere  Zonen   der     ^oek 

Kerk.  Iloofdft, 

Doch  ,  behalve  dat  vele  Bisfchoppen   in  dat  Rijk ,  na  c.  G. 
inzonderheid    de    Aartsbisfchop   van   Palermo ,  niet  ^  f^l?!^' 

van  zins  waren,  om   zich   aan  den   Paus  te  onder- 

werpen ,  leefde  ook  de  geest  van  frederHv  nog   in  koen- 
zijnen  Zoon  koenraad  IV ,  die  thans   Keizer  was ,  R^^omsch 
en   MANFRED  ,  wicu  FREDERiK  buitcu  dcu  ccht  ge-  Koning, 
teeld  had.    Tegen  Keizer  koenraad  had  innocen-  u^  ft^-n 
Tius  reeds  federt  het  jaar  1248,  even  als  tegen  zijn'  regt  tegen 
Vader,    het   kruis   laten   prediken,   thans   bevestigde '^^^ P^"^* 
hij  in  1251  WILLEM  als   Koning  van   Duitschland  ^ 
terwijl  hij  koeniiaad  in  den  ban   deed;   ook   zocht 
hij  allerwegen  de  Stenden  tegen  hem    op   te  flioken, 
waar  aan    echter  de   Keurvorst  van   Mentz    gehoor 
weigerde,    zeggende;   dat   aan  eenen   Priester  alleen 
het   zwaard  des   geestes  toekwam;   maar  hier  voor 
bezorgde  de  Paus  ook,  dat  hij  afgezet  werd. 

KOENRAAD ,  befloteu  hebbende ,  zijne  regten  te 
handhaven,  fpoedde  zich  in  het  jaar  1251  naar -r^«- 
li'é  ^  alwaar  hij  de  afgevallene  fteden  fchielijk  tot  on- 
derwerping dwong.  Intusfchen  had  de  Paus  een 
ontwerp  gefmeed,  om  een  zijner  Nichten  met  koen- 
RAADS  Stiefbroeder,  den  Prins  hendrik  ,  te  doen 
trouwen ,  en  aan  dezen  het  Rijk  van  Sicilië  te  fchen- 
ken,  maar  de  Grooten  van  dit  Rijk  keurden  dit  hu- 
welijk als  onwelvoegelijk  af. 

Daar  op  bood  de  Paus  dit  Rijk  in  het  jaar  125a 
aan  richard  ,  Graaf  van  Cornwal ,  den  Broeder 
van    HENDRIK    III,    Koning    van    Engeland^  aan. 

R  5  Maar 


266  K  E  R  K  E  L  rj  K  E 

V       Maar  riciiard  cischtc  borgtogt  voor  de  trouw  en 
BOEK      goede  gezindheid  der  Sicilianen ;   anders  ,  zeide  hij 

Hoofdrt.  ^^S^"  '^^"  Pausfelijken  Gezant,  is  het  even  zooveel, 

ca  C.  G  of  iemand  tegen  mij  zeide :    Ik  verkoop  of  fchenk 

fot"??7  "  '^^  maan,  ga  heen,  en  haal  die! 

■  Gemakkelijker  haalde  hij  den  Koning  van   Enge- 

land  zelven  over,  om  zijnen  jongeren  Zoon  ed- 
MUND  van  Lankaster  danr  toe  te  leenen ,  in  het  jaar 
1254.  De  Koning  nam  'sPaufen  voordel  met  blijd- 
fchap  aan,  en  zond  hem,  volgens  paris,  niet  al- 
leen al  het  geld ,  hetwelk  hij  bijeen  kon  krijgen , 
ten  einde  een  leger  op  de  been  te  brengen,  maar 
zond  hem  ook  opene  verzegelde  aanwijzingen ,  op 
welke  hij  van  de  Italiaanfche  Kooplieden  geld  kon 
opnemen,  zoo  veel  hij  noodig  had,  en  goed  zon 
vinden.  Eenigen  tijd  te  voren  had  de  Paus  vergeefs 
hetzelfde  aanbod  gedaan  aan  karel  van  Anjou  en 
Proveiice ,  Broeder  des  Konings  van  Frankryk ,  wien 
echter  zijne  nabeftaanden  het  aannemen  van  hetzelve 
ontrieden. 

KOENRAAD  had  zich  ondertusfchen  dadelijk  in  het 
Rijk  van  Sicilië  gevestigd.  Ook  was  hij  in  geheel 
Italië  gezien  en  bemind,  toen  hem  in  het  jaar  1252 
vergift  werd  ingegeven ,  zoodat  zijne  Gencesiieeren 
hem  naauwelijks  het  leven  redden.  Mogt  dit  maar 
niet.  gefchied  zijn,  zegt  paris,  door  fchuld  van 
het  Roomfche  Hof!  koenraad  ten  minden  heeft 
naderhand  den  Paus  zelven  befchuldigd,  dat  hij 
hem ,  zoo  als  te  voren  zijnen  Vader ,  had  willen 
vergeven.  De  vijandelijkheden  tusfchen  de  beide 
partijen  werden  intusfchen  langs  hoe  heviger,    koen- 

RAADS 


GESCHIEDENIS.  267 

RAADS  aanhangers  bezetten  alle   wegen   naar  Rome,       V 
en  verwoestten  alle  naburige   gewesten   om  die  ftad.     ^^'^^ 
De  Paus  daartegen  zond  een  fterk  leger  onder  zijnen  Hoofdft. 
Neef,   den   Kardinaal  willem  ,   om   Sicili'è  te  ver-  na  C.  G. 
overen  ,  hetwelk  echter   in  1254  door  koenraad  J^f^^ff^* 

COC  -^5    <  • 
geOagen  werd,  waar  bij  de   Kardinaal  zelve  het  Ie-  — — . 

ven  verloor.    Dus  paris,  ten  zij  deze  een  later  ge- 
vecht in  deze  hoofdnederlaag  veranderd  hebbe. 

Kort  hier  na  overleed  koenraad  in  Mei  van  het- 
zelfde jaar;  over  welk  flerfgeval  innocentius  zoo 
verblijd  was ,  dat  hij  uitriep ,  dat  thans  twee  van 
zijne  grootlle  vijanden,  een WerelJlijke  en  een  Gees- 
telijke, (hij  bedoelde  den  Engel fchen  Bisfchop  ro- 
BERT  van  Lincoln  ,  van  wien  ftraks  nader , )  uit 
den  weg  geruimd  waren.  Ook  maakte  hij  terftond 
fchikkingen ,  om  zich  van  het  Koningrijk  Sicilit 
meester  te  maken ,  en  het  Zoontje  van  koenraad  , 
een  wees  van  twee  jaren,  ook  koenraad  genoemd, 
en  onder  zijnen  Italiannfchen  naam  conradino, 
( of  de  kleine  koenraad  ,  _)  naderhand  tot  zijn  on- 
geluk bekend ,  daar  van  te  ontzetten.  Hij  begaf 
zich  zelven  met  eene  krijgsmagt  verzeld  in  perfoon 
naar  dit  Koningrijk,  alwaar  allen,  ook  de  Mark- 
graaf berthold  van  hochberg  ,  Stadhouder  des 
Rijks,  en  Voogd  van  den  jongen  koenraad,  als 
ook  manfred  ,  Vorst  van  Tarento ,  onechte  Broe- 
der van  Keizer  koenraad  ,  zich  aan  hem  onder- 
wierpen ,  hoewel  de  laatstgenoemde  hem  de  hulde 
weigerde,  en  kort  daar  na  de  wapenen  tegen  den 
Paus  opvatte,  wiens  foldaten  hij  in  het  begin  van 
December  1254  op  de  vlugt  floeg,  kort  voor  den 

dood 


268  K  E  R  K  E  L  IJ  K  E 

V       dood  van  Paus  innocentius  ,  die  te  Napels  krank 

BOEK      lag. 
IV 
Hoofdrt.      Uit  de  bovendaande  Gefchiedenis  van  dezen  Paus , 

na  C.  G.  blijkt  overduidelijk,  dat  hij  de  Pausfelijke  magt  niet 
tö't  IS  17  ^''^^'^  \\<tth  weten  te  handhaven,  maar  zelfs  uit  te 

breiden.    Na  den  moed  van  frederik   II,  en  het 

Dood  van  ganzien  van  het  Zwabisch  -  Keizerlijk.  Huis    gefnuikt 

INNOCEN-  _ 

TiusiV.  ïfi  hebben,  was  geen  ander  Vorst  of  Groote  koen 
genoeg,  om  hem  het  hoofd  te  bieden.  Hij  zeide 
ook  zelve,  volgens  mattheus  paris,  dat  hij  eerst 
dien  grooten  draak  moest  vellen ,  dan  zouden  de 
Koningen  van  Frankryk  ^  Engeland^  en  andere  in  de 
Christenheid ,  die  hij  koninkjes  en  Jlangetjes  noemde , 
gemakkelijk  vertreden,  en  even  als  hunne  Prelaten, 
van  hun  goed  en  geld  kunnen  beroofd  worden.  De 
Koning  van  Frankr-^k  was  tot  bijgeloof  toe  godvruch- 
tig, en  die  van  Engeland^  hendrik  III,  geheel  on- 
bekwaam om  te  regeren.  In  Portugal  droeg  hij  , 
op  voordel  der  Stenden  van  dat  Rijk,  de  regering 
op  aan  den  Broeder  van  den  Koning  sanctius  of 
SANCHEZ ,  dien  hij  alleen  den  titel  van  Koning  liet 
behouden.  Op  de  Kerkvergadering  te  Lions  fchonk 
hij  aan  de  Kardinalen  den  rooden  hoed,  dien  zij  fe* 
dert  gedragen  hebben ,  ten  kenmerk ,  dat  zij  fleeds 
gereed  zouden  zijn,  om  hun  bloed  voor  het  Chris? 
telijk  Geloof  te  Horten. 

In  Engeland  dreef  hij  zijne  heerschzucht  en  geld- 
afpersfingen  ten  hoogden  top,  waar  van  wij  bij 
mattheus  paris  een  wijdloopig  verhaal  lezen  j 
welk  verhaal  deze  eerlijke  Monnik  met  deze  woor- 
den befluit :  Het  Roomfche  Hof  was  als  de  af- 
grond , 


GESCHIEDENIS.  2G9 

grond,    (^hnrathrum ,^  welke  de  inkomften  van  alle       V 
Standen,  maar  bijzonder  bijna  al   de   bezittingen  der     ^^^ 
Bisfchoppen  en  Abten  verllond.  Hoofdft. 

Deze  aanmatigingen  en  knevelarijen  van  den  Paus  na  C.  G, 
vonden  wel  van  dezen  en  genen  tegenftand,  doch  al*  |q^  ici'l.' 

leen  fchroomvallig ,  uitgezonderd  van  robert  grost-  

HEAD  ,    (in  het  Latijn  capito  ,  of  Groothoofd ,  ^  ^^^^^"^ 
Bisfchop  van  Lincoln  in  Engeland,  die  in  een  Dorp  theao 
in  het  Graaffchap  SuJ/olk  geboren,   in  het  jaar  1235  verzet 
tot   Bisfchop   van   Lincoln  verkoren   was ,   en  voor  £„„£]{,„(! 
éénen  der  geleerdfte  en   fcherpzinnigfte  mannen  van  tegen  deo 
zijnen  tijd  gehouden  werd.  mattheus  paris  noemt  "^''^^* 
hem  :    „  eenen  openlijken    berisper  van   den   Heer 
,,  Paus ,   een'  beftrafFer  der  Prelaten ,  een'   hervor- 
„  mer  der  Monniken,  een'  leidsman  der  Priesteren , 
„  een'  leermeester  der   Kerkelijken,    een'  onderhou* 
„  der  der  fluderenden ,   een'  vervolger  der  onmati- 
„  gen,  een'  vlijtig  naarfpoorder  in  menigerlei  fchrif- 
„  ten  ,  een'  hamer   en    verachter   der  Romeinen.  '* 
Aan  zijne  tafel ,  voegt  de  Monnik  'er  bij ,   waar  hij 
zich  ligchaamsverkwikking  bezorgde ,  heerschte  over- 
vloed ,  wellevendheid  ,   vrolijkheid    en   bevalligheid ; 
maar  aan  zijne  geestelijke  tafel   was  hij   aandachtig, 
rijk  in  tranen  en  vol  berouw;  eindelijk,  in  zijn  Bis- 
fchoppelijk  ambt  vlijtig,  eerwaardig   en   onvermoeid. 
Hij  heeft  verfcheidene  fchriften  nagelaten ,   van  wel. 
ken  ouDiN  de  lijst  heeft  opgegeven  (*).     Hij  fchijnt 
een  heethoofdig  man   geweest  te  zrn,  die   in   vele 
twisten  gewikkeld  was.    Hij  deed  in   het  jaar  1243 

den 

(*)  In  Connn.  de  SS,  Zeel.  Antiq.T.  III.  />.  136-153. 


270  K  E  R  K  E  L  IJ  K  E 

V       deii  Abt   van   Bardenay  in  den  ban  en  zette  hem 

DOEK     af,  waar  op  omtrent  50  Monniken   van   dat  Kloos- 

IloofdO.  tsr»  ^i^  tevens   Priesters  waren,  den  Bisfcliop  zel- 

na  C.  G.  ven  in  den  ban  deden ,  maar  hij  trapte  hun   aan- 

V^rJcT 7' Schrijven   deswegens   met  voeten,  liet  den  Priester, 

IOC  ^5 *  /• 

I  die  het  overgebragt  had,  met  fchande  ten  huize  uit- 

jagen ,  en  zeide  openlijk ,  dat  de  Monniken  voor  zij- 
ne ziel  in  eeuwigheid  niet  bidden  zouden.  Deze 
twist  kwam  te  Rome^  alwaar  de  Disfchop  de  over- 
hand behield.  Andere  twisten  had  hij  met  zijn  Dom- 
kapittel, met  den  Abt  van  Westmunfter  ^  en  met 
den  Koning  zei  ven.  Iii  het  jaar  1250  moest  hij  in 
peripon  naar  Rome  reizen ,  omdat  vele  Geestelijken  , 
Tempelheeren  en  Hospitaal -Ridders  tegen  zijne  be- 
velen zich  op  den  Paus  beroepen  hadden.  Hier 
verfpilde  hij  veel  geld,  maar  het  geld  van  zijne  par- 
tijen had  de  overhand,  waar  over  hij  zich  bij  den 
Paus  beklaagde,  dat  deze  zijn  woord  niet  gehouden, 
maar  hen  vrijgefproken  teruggezonden  had.  Hier  op 
antwoordde  hem  de  Paus:  ,,  Broeder!  wat  gaat 
„  dat  u  aan?  gij  hebt  uwe  ziel  gered,  en  wij  heb- 
3,  ben  hun  genade  verleend  ;  is  daarom  uw  oog 
„  boos,  omdat  ik  goed  ben?"  Maar,  als  de  Bis- 
fchop  zuchtend  en  zacht,  evenwel  voor  den  Paus 
verftaanbaar ,  zeide :  „  O  geld !  geld !  hoe  veel 
5,  vermoogt  gij?  bijzonder  aan  het  Roomfche  Hof!" 
verweet  hem  de  Paus  fcherp  genoeg  zijne  heersch- 
zucht ,  gelijk  aan  de  Engelfchen  in  het  gemeen 
hunne  twistzucht,  door  welke  zij  malkanderen  arm 
maakten. 
Maar  eindelijk  geraakte  Bisfchop  robert  in  eenen 

ern- 


GESCHIEDENIS.  271 

crnftigen  twist  met  den  Paus,  die  hem  aanfchreef,       V 
dat  hij  een  Jcngen  ,   maar   die  een    neef   van    den     °9^* 
Paus  was ,  een    openvallend    kanonikaat    met    eene  Hoofdfl. 
Prebende  in  de  Kerk  tt  Lincoln  zou  bezorgen;  waar  "^  C.  G. 
op  hij  aan  den  Paus  terug  fchreef,   dat   hij  aan  zul-  [^^  151 7' 
ke  perfonen  geen  zielenzorg  konde  of  wilde  betrou-    ■     '  ■  ■ 
wen ,  die  niet  in  ftaat  waren ,   om  zich  zelven  te 
regeren.    De  Bisfchop  had  ook  vruchtelooze  voor- 
dellen aan    den  Paus   gedaan ,   tegen   het  overdoen 
van  alle  voordeelige  Geestelijke  bedieningen   in   Eft' 
geland  aan   Italianen  voor  aanzienlijke  geldfommen, 
waar  op  hij  ten  laatften   aan  den   Paus  eenen  aller- 
nadrukkelijkften    Brief   fchreef   (*).     In  denzelven 
fchreef  hij  hem,  dat  hij  de  Apostolifche  bevelen  met 
kinderlijken   eerbied    gehoorzaamde  ,    overeenkomdig 
den  wille  Gods  ,  dewijl   Apostolifche    bevelen   niet 
anders  konden  zijn  dan  de  leere  der  Apostelen  en 
van  CHRISTUS  zelven.    Doch  nu  flemde   de  inhoud 
van  den  laatften  Pausfelijken  Brief  niet   overeen  met 
de  Apostolifche  Heiligheid  ;    vooreerst ,   dewijl    uit 
het  in  denzelven  zoo  menigvuldig  voorkomende  Non 
obfiante ,  hetwelk  ook  naar  de  natuurlijke  wet  niet 
verbindend  kon  zijn,  een  zondvloed  van   onbeften- 
digheid,  roekeloosheid   en  ftoutheid ,  onbefchaamde 
leugens,   bedrog  en  wantrouwen,   en   ontelbare  an- 
dere   daar  uit  ontftaande   ondeugden   voortvloeijen , 
welke  de  zuiverheid  van  het  Christendom  en  de  rust 
der   mcnfchelijke   zamenleving  vernielen.     Bovendien 
kan  'er  na  de  zonde  van  lucifer,   welke  ook   de 

An- 
(*)  ap.  M.  Patis.  p,  8;o. 


272  KERKELIJKE 

V  Antichrist  op  het  einde  der  wereld  begaan  zal,  gee- 
BOEK  j-jg  2Ljn  ,  zoo  Qrijdig  met  de  Apostolifche  en  Euan- 
Hoofdft.  gelifche  leer,  en  bij  Christus  zelven  zoo  gehaat, 
na  C.  G.  (lan  wanneer  de  zielen  ,  doordien  men  ze  van  de 
Jqj  ,^,^' Priesterlijke  bediening  berooft,  gedood  en  in  het 
■  verderf  geftort  worden.    Ja ,   die   genen ,   die  zulke 

verderfelijke  menfchen  voor  de  fchapen  in  de  Kerk 
van  CHRISTUS  invoeren ,  zijn  erger  dan  lucifer  en 
de  Antichrist.  —  Dus  kan  de  Heih'ge  Apostolifche 
Stoel  onmogelijk  iets  bevelen,  hetwelk  zulke  zonde 
voortbrengt;  en  geen  Geloovige  kan  foortgelijke  be- 
velen gehoorzamen.  Uit  alles  befluit  de  Bisfchop, 
dat  hij  den  inhoud  van  des  Paufen  Brief  moest  te- 
genfpreken. 

De  Paus,  dezen  Brief  van  robert  gelezen  heb- 
bende, was  van  toorn  bijkans  buiten  zich  zelven. 
„  Wie  is  dan  deze  krankzinnige  oude,  riep  hij  uit, 
die  zich  vermeet,  over  onze  handelingen  te  oordee- 
len  ?  Bij  pieter  en  paulus  !  als  onze  aangeborene 
edele  denkwijze  ons  niet  terughield,  wij  zouden 
hem  in  zulke  fchande  ftorten,  dat  hij  voor  de  ge- 
heele  wereld  tot  een  fprookje ,  tot  verbazing ,  tot 
een  voorbeeld  en  wonderteeken  flirekken  zou.  Is  de 
Koning  van  Engeland  onze  Vafal  niet ,  en ,  om  nog 
meer  te  zeggen,  is  hij  onze  Lijfeigene  niet,  die  hem 
op  onzen  wenk  in  hechtenis  nemen ,  en  tot  fchande 
veroordeelen  kan  ? "  Maar  de  Kardinalen ,  in  wier 
tegenwoordigheid  de  Paus  dus  onbezuisd  uitvoer  , 
hielden  hem  voor ,  dat  het  geheel  niet  raadzaam 
was,  een  hard  befluit  tegen  den  Bisfchop  te  nemen: 
„  Wij  moeten  bekennen,  zeiden  zij,  dat  het  gene 

hij 


G  Ê  S  C  MI  E  D  E  N  I  S.  i?i 

bij  zegt,  waar  is;  wij  kunnen  hem  niet  veroordee-       V 
Jen.    Hij  is  regtzinnig ;  ja  een  zeer  heilig  man ,  god-     °°?* 
vruchtiger  en  heiliger   dan  wij ,   veel   voortreffelijker  Hoofdft. 
van  leven )   dan  wij;  zoodat  men  gelooft,   dat  'er ''a  C.  G* 
onder  al  de  Prelaten  niemand  grooter  is  dan  hij,  ja  '     ic\t^ 
niemand,  die  hem  gelijk  is.     De  geheele  Geestelijk- 
heid van  Frankr'jk  en  Engeland  weet  dit,  en  onze 
te^enfpraak  zou  daar  niets  tegen  uitregten.  De  waar- 
heden van  zijnen  misfchien  reeds  aan  velen  beken- 
den Brief  kunnen  velen  tegen  ons  in   het  harnas  ja- 
gen.   Want  men  houdt  hem  voor  een'  groot  Wijs- 
geer, voor  een'  in  het  Latijn  en  Grieksch  volmaakt 
geoefend  man,  voor  een'  ijveraar  voor  de  geregtig- 
heid,  een'  geleefd  Leeraar  der  Godgeleerdheid,  een* 
volksprediker,  een'  vriend   van  kuischheid,   en  een* 
vervolger  der  fchuldigen  aan  Simonie.''^     Zij   raadden 
dus  den  Paus  voor  dit  alles  de  oogen  te  fluiten  , 
opdat  'er    geene    onrusten    door   ontftaan   mogten  % 
voornamelijk  dewijl  men   wist,  dat  het  gevolg  daar 
van  eene  fcheuring  zijn  kon. 

Niet  lang  daar  na,  in  het  jaar  1253,  Werd  Bis- 
fchop  ROBERT  ziek.  Op  zijn  ziekbed  liet  hij  derl 
Dominikaner  Monnik  joannes  de  Sancto  ^gidio  j 
(in  het  Engelsch  van  St.  Gilles^')  een'  bekwaarai 
Geneesheer  en  Leeraar  der  Godgeleerdheid  j  bij  zich 
komen;  in  een  gefprek  met  denzelven,  befchuldigde 
hij  hem  en  de  Monniken  van  zijne  en  der  Francis- 
kanen  Orde  van  Ketterij,  omdat  zij  de  zonden  def 
Grooten  niet  vrijmoedig  befiraften ;  maar  bijzonder 
bewees  hij  hUn ,  dat  de  Roomfche  Prelaten  en  de 
Paus  zelve  Ketters  waren ,    wanneer  zij  de  zorg  dei? 

XVI.  Deel*  S  2;iG^ 


tot  15 17 


274  K  E  R  K  E  L  IJ  K  E 

V       zielen  aan  jongens  toebetrouwden.    Tegen  fommigen 
BOF.R     van  zijne  Geestelijken ,  die  hem  door  hunne  gefprek- 
Hotfdrt    ^^^  ^^  ^"^"o^  nachten  moesten  konen,  beklaagde  hij 
na  C.  G  zicli  over  de  geld  gierigheid  van  den   Paus  ,  welke 
Jaar  1073  j^       verlies    van   vele   zielen  veroorzaakte,  en   hem 
dus   als   den  Antichrist  kenbaar  maakte.    Hij  ver- 
foeide, zegt  PARIS,  nog  andere  uitfporigheden ;   allé 
foorten  van  hebzucht,   woeker.   Simonie    en  roof; 
alle  foorten   van   dartelheid  ,  wellusten ,   zwelgerijeft 
en  pracht ,  welke  aan  het  Roomfche  Hof  heerschten  , 
zoo  als  juist  van  hem  geoordeeld  werd  in  de  twee 
volgende    regelen : 

Ejus  avariti»  totus  non  fufllcit  orbis, 
Ejus  luxurise  meretrix  non  fuiScit  omnis. 

(„Voor  deszelfs  gierigheid  is  de  geheele  wereld  niet 
genoegzaam ,  en  alle  hoeren  zijn  niet  genoeg  voor 
deszelfs  dartelheid."^  Hij  wilde  nog  meer  zeggen ,  en 
fprak,  dat  men  binnen  drie  jaren  nog  erger  dingen 
te  wachten  had,  wanneer  hem  eensflags  de  fpraak 
begaf,  en  hij  (lierf,  in  het  jaar  1253.  innocen- 
Tius  zal  willens  geweest  zijn ,  om  de  beenderen  van 
dezen  zijnen  verklaarden  vijand  uit  de  Kerk  tt  Lincoln 
te  laten  werpen  ,  maar  toen  hij  daar  over  aan  den  Ko- 
ning wilde  fchrijven ,  zal  hem  de  Bisfchop  bij  nacht 
verfchenen  zijn,  en  hem  onder  de  hardde  verwijtin- 
gen zoo  gevoelig  met  de  punt  van  zijn'  ftaf  in  de 
zijde  gedoken  hebben,  dat  hij  van  zijn  voornemen 
werd  afgefchrikt. 

Hoe  groot  de  zedeloosheid  van  het  Roomfche  Hof 
ten  dezen  tijde  geweest  zij,  wijst  paris  nog  in  een 

voor- 


GESCHIEDENIS.  275 

voorbeeld  aan,  in  de  belijdenis,  welke  de  Kardinaal       V 

HüGo  openlijk  afleide,  toen  hij  in  het  jaar  1251  met    ^^^* 

den  Paus  van  Lions  naar  Rome  keerde.     In  deszelfs  Hoofd/!. 

naam  eene  aflcheidspreek  houdende  aan  de  inwoners  tia  C.  G. 

dier  ftad,  zeide  hij  onder  anderen:     „  Mijne  vrien-  ,^111-' 
'  ■'  37       j  Cüt  I5i7« 

„  den!  federt  wij  in  deze  flad  gekomen  zijn,  heb-  — — . 
„  ben  wij  veel  nuts  en  aalmoezen  aangebragr.  Toen 
„  wij  kwamen,  vonden  wij  twee  of  drie  hoerhui- 
„  zen;  thans,  bij  ons  vertrek,  laten  wij  'er  maar 
5,  één  enkel  na;  doch  dit  ftrekt  zich  uit  van  de 
„  Oost-  tot  de  Westerpoort."  Indien  men  dezen 
zelfden  Schrijver  gelooft,  hadden  de  ontzagchelijke 
verfchijning  van  Bisfchop  robert  ,  en  het  verdriet 
over  de  nederlaag  van  zijne  foldaten  ,  aan  innocen- 
Tius  de  ziekte  veroorzaakt,  aan  welke  hij  den  7den 
December  1254  overleed.  Als  zijne  nabeftaanden  in 
zijne  laatfte  oogenblikken  bij  hem  (tonden  te  huilen, 
en  zich  de  haren  uittrokken  ,  hief  hij  zijne  reeds 
halfgebrokene  oogen  nog  eens  op,  en  zeide  tot  hen 
deze  veelbeteekenende  woorden:  „  Wat  klaagt  gij 
ellendigen  toch  ?  Laat  ik  u  niet  allen  rijk  na  ?  Wat 
wilt  gij  dan  meer?  "  Nog  verhaalt  men  van  een 
nachtgezicht,  hetwelk  een  Kardinaal,  eenige  dagen 
na  'sPaufen  dood,  gehad  zal  hebben.  De  Kerk, 
in  de  gedaante  van  eene  eerwaardige  Matrone,  be- 
fchuldigde  hem  voor  den  troon  van  God,  dat  hij 
haar,  die  met  zoo  vele  vrijheden  gefticht  was  ge- 
weest, tot  de  laagfle  dienstmaagd  vernederd  had  ; 
dat  hij,  in  plaats  van  in  haar  volgens  hare  beftem- 
ming  het  heil  der  zondaren  te  bezorgen ,  haar  in  eene 
wisfelaars  bank  had  veranderd;  eindelijk,  dat  hij  se- 

S  2  loof. 


276  K  E  R  K  E  L  IJ  K  E 

V       loof,  geregtigheid    en   waarheid,   hare  hocfdpilareff , 

BOEK     j^jid  doen    wankelen.    Zij  verzocht  daarom  om   een 

HonfJft.  reütvaardig  oordeel;   en  de  Paus  werd   heengeleid, 

na  C.  G  om  zijn'  verdienden  loon  te  ontvangen.     Waarfchiji> 

10^^17  ^^^^^  weder  één  van  die  fchimpgedlchten  ,  met  welke 

■  men    zich   ten   niinflen   aan    de    nagedachtenis    vau 

eenen  Paus  zoclit  te  wreeken,  omdat  men  htm   bij 

zijn  leven  had  moeten  dulden. 

iNNOCKNTius  IV  was  vcrdet  bijzonder  in  de  Reg- 
ten  zoo  ervaren ,  dat  men  hem   deswegens   den   eer- 
naam  gaf  van   Faier  et   organum    veritatis.     Zijne 
Uitleggingen  over  de  vijf  Boeken  met  Decreten  van 
GREGORius  IX  zijn  meermalen  gedrukt.    Nog  heeft 
bij    190  Brieven  nagelaten  ,   en  Decreten  of  verorde- 
ningen ^  die  grootendeels  het  zesde  Boek  dtv  Dekreta- 
len  van  bonifacius  VIU  beflaan  ,  behalve  eenige  an- 
dere ichriften  ,  maar  die  niet  gedrukt  zijn  geworden. 
ALEXAN-       Nog  in  December  des  jaats   1254  werd   alexan- 
dêr  IV.    j)ER  IV  door  de  Kardinalen ,  die  te   Napels  tegen- 
woordig waren,  verkoren;   een  goed   vroom   man, 
maar  wiens  eenvoudigheid  fpoedig  door   de   Kardi- 
nalen van  zijn  Hof  verleid  werd,  zegt   mattheus 
Pariflenjis.     Üeze  Paus   vond   het   Duitfche ,   Italië 
aanfche  en  Siciliaanfche  Rijk  in    groote   verwarring, 
WILLEM,  Graaf  van  Holland^  had  zich  niet  kunnea 
laten   kronen   duor   den  Paus,    omdat  hij   in   ItaVt'i 
geen  gezag  had ,  en  zelfs   in    Duitschland  zijne  za- 
ken den  kreeftengang  gingen.    In  Opper -Italië  was 
ECCELINO  DE  ROMANO ,    die  langen  tijd  de  lieveling 
van  FREDERiK  11  en  bet  hoofd  der  Gibeilinfche  par- 
tij geweest  was ,  door  zijne  magt  en  wreedheid  fteeds 

voor 


GESCHIEDENIS.  277 

voor  den  Paus  en  de  Lomhardien  geducht;  nog  ge-       v 

vaarliiker  was  voor  den  Paus  in  Sicilië  manfred,     ^^ek 

IV 
Vorst  van  Tarento^   Vaders  Broeder  van  den  jongen  Hoofdd. 

Koning  koenraad  ,  gemeenlijk  konradyn  genoemd;  i'a  C.  G. 

hoewei  manfred  meer  voor  zich  zeJven,    dan  voor  •'"'''■' ^/'S* 

cot  15 17. 
dezen  regtmatigen  erfgenaam  des  Rijks,  de  wapenen  

voerde. 

Vergeefs  eischte  de  nieuwe  Paus,   dat  manfred  manfred 

hem  door  Gezanten  zijne  onderdanigheid  zou  betoo-  '^^'^'"^'^^0- 

°  nmgvau 

nen,  noch  minder  verlclieen   hij  in   het  jaar    1255,  Sicilic. 

op  des  Paufen  indaging ,  in  perfoon  ,  en  fchoon  'er 
in  Duitschland  ^  op  naam  van  konradyn,  een  wa- 
pendilftand  met  den  Paus  getroffen  werd ,  verbraic 
de  Kardinaal- Legaat  octavjanus  denzelven  fpoe- 
dig,  door  met  zijn  leger  manfred  van  de  Had  No- 
cera  af  te  üiijden,  welke  door  Keizer  frederik  II 
met  Arabieren  bezet,  en  daarom  bij  den  Paus  ge- 
haat was,  maar  het  gelukte  manfred,  het  Paufelijk 
leger  uit  te  hongeren,  en  den  Kardinaal -Legaat  tot 
een  verdrag  te  noodzaken,  en  als  de  Paus  dit  wei» 
gerde  te  bekrachtigen,  dwong  hij  den  Paus  zelven 
■het  Rijk  geheel  te  verlaten ,  en  liet  zich  in  het  jaar 
J258,  een  valsch  gerucht  van  konradyns  dood 
'hebbende  ,  laten  uitftrooijen ,  in  fpijt  van  den  Paus 
te  Palermo  tot  Koning  van  Sicilië  kronen. 

Nu  handelde  de  Paus  weder  met  den  Koning  van 
Engeland  y  ten  behoeve  van  wiens  Zoon  edmund 
hij  het  Rijk  van  Sicilië  iiad  aangeboden,  en  zond 
RUST  AND  als  zijnen  Legaat  in  het  jaar  12.55  in 
Engeland^  die  wel  door  allerlei  afpersüngen  groote 
fommen  gelJs.  vergaderde ,   maar  met  weinig  gevolg 

S  3  eenen 


278 


KERKELIJKE 


V 
Boek 
IV 
Hoüfdrt. 
na  C.  G 
Jaar  1073 
tot  1517, 


Handel- 
wijze 
over  de 
verkie- 
zing van 
een  Kei- 
zer. 


Twee 

Roomsch 
Koningen 
verkoren. 

IdCHARD 

enALFüN 
sus. 


eencn  kruistofrt  tegen  manfred  predikte,  ook  voa- 
den  zijne  geldafpersfingen  bij  velen  tegenftand  ,  de 
Bisfchop  van  Londen  verklaarde,  dat  hij  zich  liever 
den  kop  zou  laten  af  houwen,  dan  iet  daar  toe  be- 
talen, en  ik,  zeide  de  Bisfchop  van  IVorcester^ 
wilde  mij  liever  laten  ophangen,  hoewel  zij,  ziende 
dat  de  Paus  zich  met  den  Koning  naauwer  verbon- 
den had,  fpoedig  het  hoofd  in  den  fchoot  leiden. 

In  het  jaar  1256  verloor  de  Roomsch  Koning 
WILLEM  in  eenen  oorlog  tegen  de  Friezen  het  leven  ; 
dus  fliond  de  Keizerlijke  troon  geheel  ledig,  zonder 
dat  eenig  Vorst  aanfpraak  op  denzelven  maakte,  uit 
hoofde  van  den  invloed ,  welken  de  Paufen  zich  op 
de  voorgaande  Keizers  hadden  aangematigd  ,  waar 
uit  zoo  vele  wanordens  en  bloedige  oorlogen  ont- 
daan waren,  terwijl  alexander  IV  thans  de  Aarts- 
bisfchoppen  van  Mentz ,  Trier  en  Keulen  bijzonder 
waarfchuwde,  dat  zij  toch  niet  zouden  toelaten, 
dat  de  jonge  konradyn  tot  Roomsch  Koning  mogt 
verkoren  worden. 

Eindelijk  verkoren  de  Vorsten  van  Duitschïand ^ 
die  in  twee  partijen  verdeeld  waren,  in  het  jaar 
1257  de  ééne  partij,  aan  wier  hoofd  zich  de  Keur- 
vorst van  Blentz  bevond ,  richard  ,  Graaf  van 
CornwaU^  Broeder  van  hendrik  III,  Koning  van 
Engeland,  en  de  andere  onder  aanvoering  van  den 
Keurvorst  van  Trier,  alfonsus.  Koning  van  Kas- 
tili'è,  den  Wijzen  bijgenaamd.  De  Paus  ,  geen' 
van  beiden  misnoegen  willende  geven,  verklaarde 
zich  voor  geen'  van  beiden ,  willende  eerst  afwach- 
ten ,  wie  zich  het  eerst  op  den  troon  zou  plaatfen  ^ 

en 


GESCHIEDENIS.  279 

en  van  denzelven  bezit  nemen  ,   dit   was  richard  ,       v 
wieii  nu  alexander  eindelijk  in  het  jaar   1259  ais     '^oek 
Roomscii  Koning  erkende.  Hoofdft. 

Maar  in  Sicilië  gingen  de  zaken  niet  naar  's  Pau-  na  C.  G. 

fen  zin.    Hij  deed  wel  manfred  in   het   jaar    1:^0  r^r^o73» 
•'  ,  j  jy  fQj  1517. 

in  den  ban ,  maar  rigtte  daar  mede   weinig   uit ;   de-  . 

wijl  deze  Vorst  zich  in  het  Rijk   bemind  had  weten  De  Paus 
te  maken ,  en  het  in  eenen  ftaat  van   rust  gebragt ,  ^.jjjg  ,jgj* 
dien  men  in  60  jaren  niet  gekend   had ,   zoodat  nie-  manfred 
mand  in  Sicilië  zich  aan  'sPaufen  ban  kreunde.  overlatea 

Ook  waren  de  wereldlijke  wapenen   van  den  Paus  De  Paus 
in   Lombardyë  niet   gelukkig,    alwaar  zijn  leger  jn"^'^!^^"^^ 
het  jaar  1258  door  eccelino,  het  hoofd  d&r  Gibel-  ven. 
linen,  geflagen,  en  's  Paufen  Legaat  zelve  gevangen  Dood  van 
werd.    ECCELINO  flierf  in  het  volgende  jaar,  doch  ^^^^  jy 
desniettemin    kon    de   Paufelijke    partij   de   overhand 
niet  bekomen.     Zelfs  werden  door  manfreds  vrien- 
den te  Rome  onrusten   gefticht.     De  Romeinen,    de 
onderdrukking    van    hunnen    Adel   moede ,   haalden 
hunnen  voormaligen  Senator   brancaleone  uit  de 
gevangenis ,  en  herftelden  hem  in  zijne  waardigheid ; 
ook  noodzaakten   zij   den   Paus   met  de  Kardinalen 
naar  Fiterbo  te  vlugten,  alwaar  hij  tot  zijnen  dood 
toe  blijven  moest,  die  in  het  jaar  1261  volgde.    Hij 
was  niet  min  werkzaam   dan  zijne  voorzaten  ,  om 
de  Pausfelijke  magt  te  handhaven,   en    zijne  Kerke- 
lijke heerfchappij  onder  de  ongeloovigen  uit  te  brei- 
den; der  Geestelijkheid,  inzonderheid  den-Bedelmon- 
niken te  begunftigen;    den   hemel   met    Heiligen    te 
bevolken  ,  en  de   zoogenoemde  Ketters  te    vervol- 
gen. — 

S  4  Drie 


aJlo  KERKELIJKE 

V  Drie  maan.ien    verliepen ,   eer  de  Kardinalen ,  die 

BOER     flechts  ten  getale  van  acht  voorhanden  waren ,  den 
Hoofdft.  Patriarch  jakob  van  jferuzalem ,    die  juist    ten  de- 
na  C.  G  zen  tijde  te    Fiterbo    om   zaken  zijner  Kerk  tegen- 
|qj"°j^  woordig  was,  tot  zijnen   opvolger  verkoren,  onder 
— — —    den  naam  van  urbanus  IV.     Hij  was  de  Zoon  van 
rRBANus  ggfj'  fchoenlapper  te  Troyes  in  Frankryk.     Terftond 
Paus.        belloot  hij  zich  als  Rigter  te  gedragen    tusfchen  de 
belde  mededingers    naar   de   Keizerlijke   kroon,   ri- 
CHARD  en  ALFONSus,  en  terwijl  zijn  voorzaat  alex- 
ANDER  den  eerstgemelden  als  verkoren  Roomsch  Ko- 
ning erkend  had ,  verklaarde  hij   in  eenen   Brief  aan 
de  Kardinalen ,   dat  hij  dezen  titel  ook  aan  alfon- 
SüS  wilde  fchenken ;  wanneer  richard  zich  deswe- 
gens  beleedigd  hield  ,  poogde  hij  hem  in  eenen  Brief 
te  verzachten,  door  hem   te  verklaren,  dat  hij  hier 
mede  niets  beflist  wilde  hebben  ten  aanzien  van  zij- 
ne aanfpraak  op  het  Keizerrijk.    Vervolgens  daagde 
hij  de  beide    Vorsten    tegen    den    tweeden  Mei  Ats 
jaars  1264  voor  zich,  ten  einde  over  hunne  eifchen 
iiitfpraak  te  doen  ,   doch   richard  veifcheen   noch 
in  eigen'   perfoon ,  noch   door   gevolmagtigden  ,  en 
ontfchuldigde  zich    met   de   verwarringen   in    Enge- 
landy  die  hem   daar   op  hielden ,    dewijl  hij   in   de- 
zelve deel  genomen  had.     urbanus  bepaalde  daarom 
de  beide  Koningen  nader  tegen  het  jaar    1265,  het^^ 
welk  hij  echter  zelve  niet  beleefde. 
Züne  on.     Ook    mislukten   hem  zijne  pogingen,   om  man- 

<leme-      j-red  van  het  Koningrijk  Sicilië  te  berooven.     De- 
minden  »,,,..       ,^    ,  .     , 
lejTcn       ?^  Vorst   had  zijne  Dochter  konstantia    uitgehu- 

Ki^v?»FaEP  welijkt  aan  den  oudften  Zoon   van  jakob,  Koning 

VÏIA 


GESCHIEDENIS.  281 

van  Arragon ,  die  vervolgens  zijne   bevrediging  met       V 

den  Paus   zociit  te   bemiddelen,    maar  te  vergeefs,     ^'^^■f- 

iV 
ook  verbrak  lodevvyk  IX ,    Koning  van  Frankryk ,  Hoofdft. 

eene  huwelijksonderhandeling  van  zijnen  Zoon  met  ^^^  C.  G. 
eene  Arragonifche  Prinfes,  alleen  omdat  haar  Vader  |^^''j°^^* 
zich  vermaagufchapt  had  met  eenen  vijand  der  Kerk.  ■. 

De  Paus  daagde  vervolgens  op  Witten  Donderdag  Konirtir 
des  jaars  1263  manfred  openhjk  in,  om  zich  voor  x\^, 
den  eerflen  Augustus  van  dat  Jaar  in  perfoon  of 
door  afgevaardigden  te  komen  verantwoorden ,  en 
'sPaufen  vonnis  te  ontvangen,  manfred  zond  ook 
in  der  daad  Gezanten,  om  zich  te  ontfchuldigen , 
maar  de  Paus  verfchoof  het  onderzoek  eenige  maan- 
den; waar  op  de  Koning  aan  den  Paus  te  kennen 
gaf,  dat  hij  zelve  wilde  komen ,  hetwelk  de  Paus , 
ten  einde,  gelijk  hij  zelve  fch  rijft ,  in  eene  zaak, 
die  het  geloof  betrof,  zoo  te  handelen,  dat  niemand 
hem  zou  kunnen  berispen,  bewilligde,  doch  onder 
voorwaarde,  dat  manfred  van  niet  meer  dan  100 
-gewapenden  verzeld  zijn ,  en  zich  in  het  Kerkelijk 
gebied  niet  langer  dan  acht  dagen  ophouden  zoiK 

Aan   deze  voorwaarden   weigerde  manfred   zich  De  Paus 

te  onderwerpen,  en  nog  veel  minder  aan  eenig  oor- '^''^'^^'^^^ 
■1    ,  1        r>  j-  ï       •  ,         Rijk  van 

deel  van  den   Paus ,   die  ook  met  opregt  met   hem  siciliëaan 

handelde;  immers,  dewijl  de  Koning  van  ^//^f/^?;?^,  KARELvan 
wien  de  Paufen  Sicilië  reeds  voor  lang  hadden  "^°"^^" 
aangeboden,  van  alle  ondernemingen  op  hetzelve 
fcheen  af  te  zien ,  bood  de  Paus  dit  Rijk  op  nieuw 
in  het  jaar  1262  aan  karel  van  Anjou  ^  Graaf  van 
Provence^  Broeder  van  den  Fronfchen  Koning  lo- 
DEWYK  IX,  aan.    Middelerwijl  liet   manfred   zijfie 

S  5  troe- 


282  K  E  R  K  E  L  IJ  K  E 

V       troepen  in  het  Roomfche  Kampamè  en  de  Mark  van 

BosK     Ancona  rukken,  en  de  openbare   oorlog  tusfchen  de 

Hoofdft.   Gibeliiiicn ,  van  welken  manfred   het  hoofd  was, 

na  C.  G.  en  de   Guelfen  of  Pausfelijken ,    nam    na  het   jaar 

jaario73.  ^^^    j^^  ^^^  grootfle  gedeelte  van   ItaU'è  eenen  aan- 

tot  1517.        "^  ° 

.  vang,  zoodat  de  Paus  fpoedig   op  zijne   eigene  vei- 

ligheid bedacht  moest  zijn. 

Ondertusfchen  had  karel   van   Anjou^  met  toe- 
ftemming  van  den  Koning,  zijnen  Broeder,  het  aan- 
bod van  het  Rijk   van  SiciU'è  aangenomen.    En  nu 
kregen    de    Romeinen    op    eens  in  het  hoofd,   om 
eenen   Vorst    tot    Senator  te  verkiezen,    waar  toe 
fommigen   manfred  ,    anderen    den   Prins   pieter. 
van  Arragon ,   anderen  karel    van  Anjou  befliem- 
den.     De  Paus,  wien  Atzt  geheele  zaak  mishaagde, 
jnaar  wiens  regering  in  zijne  eigene  hoofdftad  zwak 
was ,  zoo  dat  hij  zich  buiten  ftaat  bevond  ,  den  wil 
der  Romeinen  te  wederftaan,  verklaarde  zich  voor 
KAREL ,  omdat  hij  van  dien  de  meeste  onderwerping 
verwachtte  ,  doch   fchreef  hem  de  volgende   voor- 
waarden voor,  dat  hij  deze  waardigheid  na  vijf  ja- 
ren weder  zou  nederleggen,  of  eer,  indien  hij  bin- 
nen dien  tijd  meester  werd  van  SiciU'è,  of  wanneer 
de  Paus   uitfpraak  zou  doen,   dat  hij  dezelve  niet 
langer  zonder  nadeel  der  Kerk  behouden  kon,   ook 
zou   hij   niets  tegen    de  regten  en   het    welzijn  der 
Kerk  ondernemen,    karel,  deze  voorwaarden  toe- 
geftemd  en  plegtig  bezworen  hebbende,  zond  eenen 
Stadhouder  met  een'   hoop  foldaten,  om  in  zijnen 
naam    bezit    van    zijne   waardigheid  als   Senator  te 
nemen. 

Meer 


GESCHIEDENIS.  283 

r  Meer  moeite  vond  de  Paus ,  om  dezen  Vorst  te       v 
doen  bewilligen  in  de  voorwaarden,  op  welke   hij     ^^ek 
hem    het    Koningrijk    Sicilië    wilde  laten   bezitten  ,  Hoofdft. 
welke  aan  karel  mishaagden,  en  waaromtrent  de  nr.  c.  G. 
Paus  genoodzaakt  was,   zich  infchikkelijk  te  toonen  jQt'^j?^^' 

«it  vrees  voor  manfred  ,  wiens  foldaten   Ostia  be- 

magtigd  hadden ,  en  zelfs  Rome  dreigden ;  de  Paus , 
het  kruis  tegen  manfred  hebbende  laten  prediken, 
behaalde  vervolgens  wel  eenige  voordeelen  op  het 
krijgsvolk  van  manfred  ,  maar  zelfs  te  Orvieto^ 
waar  hij  zich  onthield ,  werden  de  inwoners  tegen 
hem  oproerig,  zoodat  hij  naar  Perugia  moest  wij- 
ken ,  alwaar  hij  den  aden  October  1264  overleed. 
■  Van  urbanus  IV  meldt  men  nog  deze  bijzonder- 
heid ,  dat  hij  de  ftrengheid  van  het  Interdict  of  ver- 
bod van  Godsdienst,  hetwelk  zijne  voorgangers  en 
hij  zelve  zoo  vaak  gebruikt  hadden,  om  Vorsten  en 
Volken  zich  te  doen  onderwerpen ,  hebbe  gematigd  , 
BOodat  het  altijd  geoorloofd  bleef,  in  de  Kerken  met  '. 

geflotene  deuren  den  Godsdienst  te  vieren,   alfchoon 
ook  een  land  onder  zulk  een  Interdict  gebragt  was. 
•    Eerst  op  den  pden  Februarij  1265  werd  klemens  urbanus 
IV  tot  opvolger  van  urbanus  IV   verkoren.     Te  ^^  wordt 
voren  heette  hij  guido  of  güy  ,  en  was  geboren  te  vofga 
St^   Gilles  in  Languedok  ^  hij  had  een'  tijd  lang  als  door 
«en  voorname  Raad  en  Regtsgeleerde  aan   het  Hof  ^y^^^*^ 
wan  zijnen  Koning  geleefd  ,  en  was  getrouwd  ge- 
weest, hebbende  twee  Dochters  in  dit  huwelijk  ver- 
wekt; vervolgens  in  den  Geestelijken  Staat  getreden 
zijnde,    was    hij  bevorderd    tot  Aartsbisfchop   van 
^arbonne  ,  bij   zijne  verkiezing  was  hij  Kardinaal- 
iuJ  Bis- 


a84  K  E  R  K  E  L  IJ  K  E 

V  Bisfchop  van  Sahina.  Als  een  geboren  onderdaan 
BOEK  yan  KAREL  vaii  Anjou^  was  hij  bedacht,  om  het 
Hoofd'K  ontwerp  ten  uitvoer  te  brengen ,  om  detizelven  het 
na  C.  G.  Koningrijk  van  Sicilië  te  bezorgen.  Ook  kwam  kA- 
J^^'^j°^^' REL  in  Mei  1265  te  Rome  aan,  alwaar  de  voor- 
.  waarden   werden  vastgefteld,   onder  welken   hij  het 

Koningrijk  Sicilië  bekomen  zou,  waar  van  de  voor- 
raamfte  waren ,  dat  hij  nooit  Roomsch  Koning  of 
Keizer  zou  zijn,  noch  Lombardyen  of  Toskanen  met 
zijn  Rijk  zou  vereenigen;  hij  zou  den  leeneed  aan 
den  Paus  en  de  Kerk  afleggen,  jaarlijks  8,000'  oneen 
goud  aan  den  Paus  betalen ,  en  om  de  drie  jaren 
een  fraai  wit  paard  of  Telle  aan  den  Paus  fchenken , 
tot  dankbaarheid  voor  het  ontvangen  Rijk.  Bij  ge- 
brek van  erfgenamen  zou  het  Rijk  weder  aan  de 
Roomfche  Kerk  vervallen  enz.  fi 

KAREL         Ondertusfchen  moest    het  Rijk  met  de  wapenen 
vanAnjou  veroverd  worden,  en  het  ontbrak  karel   zoo  wel 

^'^^^y      als  den  Paus  aan  geld.     Evenwel  drong  karel  in 

ivomng 

van  Sici-    het  Rijk ,  terwijl  de  Paus  het  kruis    tegen  rianfred 

^^*  liet    prediken.      Ook    werden    eenige    Siciliaanfche 

''-r.\        Grooten  hunnen   Koning  ontrouw,  die   den    aöften 

Februarij    1266  eenen   veldflag    tegen  karel  en  iii 

denzelven  het  leven  verloor.    Dewijl  hij   in  dèn  ban 

geftorven   was,    werd   zijn   lijk    in   een  kuil  bij  de 

brug  van  Benevent  geworpen ,   welke   ftad   door  de 

Franfchen  deerlijk  geplunderd  werd.     Dus  werd  ka-- 

rel  meester  van  het  geheele  Rijk. 

Ongeluk-      Hij  bezat  echter  hetzelve  niet  lang  in   rust.     De- 

kige  tost  wijl  hij  zijne  nieuwe  onderdanen   door  zware  belast 

RADVN^    -tingen  drukte,  en  de  Franfchen  in   het  gemeen  alle 

bui- 


GESCHIEDENIS.  2S5 

buiten fporigheden  pleegden ,  ontftonden    overal  op-       V 
fchuddingen ,  en  de  misnoegden  verbonden  zich  met     ^^^^ 
de  GibeHinen ,  die  in  Lombardyen  en   Toskanen  tal-  Hoofdll. 
rijk  waren.      Deze'  allen  wierpen  het  oog   op   den  na  C.  G. 
eenigen  overgeblevenen   echten  tak  van  het  Hohen-  Iq/i^iI* 
fiaufifche    Huis ,    konradyn  ,    Zoon    van     Keizer 
XOENRAAD  IV,  die  toen  flechts  XV  jaren  oud  was, 
maar  wiens  moed  zijne  jaren  ver  te  boven  ging.  De- 
:ze ,  door  zoo  vele   Italiaanfche  Vorsten  en  fteden , 
en  door  de  misnoegde  Sicilianen   uitgenoodigd,   be- 
floot  tot  eenen  togt,  ter  herwinning  van   het   Rijk 
zijner  Voorvaderen,    hetwelk  hem    door  manfred 
en  nu^door  karel  onthouden  was.    In  September 
1267  kwam  hij ,  met  eene  talrijke  ruiterij ,  in  Italië^ 
waar  hij  zoo  veel   onderfteuning  kreeg,   dat  hij  in 
het  jaar  1268  tot  Rome  toe  voort  kon  dringen. 

KLEMENS  IV,  die  zich  te  Viterho  onthield,  be- 
proefde alles,  om  des  Prinfen  voortgangen  te  flui- 
ten, en  fprak  tegen  hem  een  vonnis,  en  herhaalde 
keeren  den  ban  uit,  ook  benoemde  hij  karel  van 
Anjou  tot  Vr edehouder ,  ( Paciarim  feu  Pacis  coU' 
fervator ^')  van  Toskanen,  om  de  Gibeïlinen  aldaar 
te  beteugelen.  Doch  inmiddels  verwekte  een  voor- 
naam Romein ,  angelo  capoccia  ,  een  oproer  te 
üowe,  alwaar  hendrik.  Broeder  van  den  Koning 
van  Kastilië ,  tot  Senator  verkoren  werd  ,  die  vol- 
komen de  partij  van  konradyn  omhelsde ,  welke 
Vorst ,  zijnen  togt  voortzettende ,  eindelijk  in  den 
zomer  des  jaars  1268  met  eene  foort  van  zegepraal 
zijne  intrede  in  Rome  deei.  Hier  werd  zijn  leger 
dermate  verfterkt,  dat  zijne  magt    die  van  karel 

over- 


a86  KERKELIJKE 

V  overtrof,  zoodat  hij  in  deszelfs   Rijk   indrong,    ka* 

BOER  RKL  trok  hem  te  gemoet,  en  de  beide  legers  kwa^» 

Hoofdn.  ^^^  ^°^  ^^"^"    bedisfenden   veldflag,  in  welken  de 

na  C.  G  foldaten  van  konradyn  reeds  de   overwinning  be- 

jaario73.  y^j-i^fg^  hadden ,  toen  zij  te  voorbarig  aan  het  plun- 

tot  15 17- 

.  deren  gevallen,  door  eenen  Bevelhebber  van  karei, 

overrompeld,  en  in  verwarring  gebragt  werden,  in 
welke  KONRADYN  zelve  gevangen  werd  genomen  , 
en  den  apften  October  des  jaars  1268  op  karels 
bevel  openlijk  te  Napels  onthoofd  werd. 

Verfcheidene  Schrijvers  hebben   verhaald,  dat  ka- 
rel  over  zijnen  gevangenen  den  Paus  hebbe  geraad- 
pleegd, die  hier  op  deze  woorden  zou  geantwoord 
hebben :     Vita  Conradini ,  mors  Caroli !    mors  Con- 
radini ^  vita  Caroli ,  te  kennen  gevende,  dat  het  le- 
ven of  de  dood  van  karel   afhing  van   het  leven 
of  den  dood  van  konradyn,  waar  van  dan  het  ter 
dood  brengen  van  den  laatften   het   gevolg  geweest 
zou  zijn.    Dit  is,   in  later  tijden,  tegengefproken , 
doch,  hoe  het  zij,  dit  is  zeker,  dat  de  Paufen  en 
ten  laatften  klemens  IV,  met   eenen   onverzoenlij- 
ken  haat,  den  ondergang  van  het  Zwabisch-Kéztr- 
lijk  Huis,  en  gevolgelijk  ook    van  konradyn,   be- 
vorderd hebben. 
Dood  van      Minder  gelukten   dezen  Paus  zijne  oogmerken  in 
KLEMENS  jDuitschland ;     alwaar    eene    vreefelijke    verwarring 
heerschte.     De  Keizer  richard  was,  in  de  burger- 
oorlogen van  Engeland^  in   het  jaar  1264  door  de 
Baronnen  gevangen  genomen  ,  die  hem  veertien  maan- 
den lang   gevangen   hielden ,    eer   hij  zijne   vrijheid 
wederkreeg.      alfon sus  ,    zijn   mededinger  ,    bleef 


GESCHIEDENIS.  aS; 

fteeds  in  Spanje^  hoewel  hij  bij  den  Paus  bleef  aan-       V 
houden  ,   dat  deze  zijn  regt  erkennen  zou.    Toen     ^^^^ 
RiciiARD  zijne  vrijheid  weder  bekomen  had,  bepaal-  Hoofdd. 
de  de  Paus  teeen  het   besin   des  jaars   1266  eenen  "^  C.  G, 
dag,  dat  de  beide   Vorsten   voor  hem   verlchijnen , -^q^  j^j^^ 
en  zijne  uitfpraak  ontvangen  zouden.     De  gevolmag-  '- 

tigden  der  beide  Vorsten  verfchenen,  maar  dewijl 
de  Spaanfche  geene  bewijzen  voor  het  regt  zijns 
meesters  aanvoerde,  werd  op  nieuw  een  uitftel  ver- 
kend tot  den  zomer  des  Jaars  126b',  wanneer  de 
gevolmagtigden  weder  verfchenen ,  doch  wanneer  de 
Spaan fchen  weder  reden  gaven,  waarom  zij  niet  ge- 
reed waren,  om  hunne  zaak  te  bepleiten,  w^erd  een 
nieuwe  dag  bepaald  op  den  iften  Junij  1269 ,  maar 
de  Paus  beleefde  denzelven  niet ,  alzoo  hij  den  apften 
November  des  jaars  1268  overleed.  Men  roemt 
hem,  als  een  voortreffelijk  Prediker,  ook  wordt  hij 
geprezen ,  omdat  hij  zijne  bloedverwandten ,  zelfs 
zijne  dochter,  niet  heeft  willen  verrijken  of  verhef- 
fen. Maar  zeer  was  hij  gezet  op  de  uitbreiding 
van  zijn  Pausfelijk  gezag  en  magt.  Meer  dan  700 
van  zijne  Brieven  zijn  gedrukt  geworden ,  van  wel- 
ken FABRicius  (*)  verflag  doet. 

Daar  verliepen  bykans  drie  Jaren,  eer  de  Kardina-  grego- 
len ,  die  zich  te  Fiterbo  bevonden ,  het  eens  waren ,  ^^^^^ 
om  hem  eenen  opvolger  te  verkiezen ,   zoodat  zeker  Paus. 
Bisfchop  al  fchertzende  zeide:     men   moest  het  dak 
van  het  Paleis  afbreken ,   om  den  Heil.  Geest  eenen 

rui- 

(♦)  Bihïioth,    Med.   et  inf.  Latin.   Tom,  I.  v.  Clem, 
IV.  pag.  3P4. 


ft88  K  E  R  K  E  L  IJ  K  E 

V  ruimere  toegang  te  verfchafFen,  ten  einde  hij  de  Kaf- 
BOER  (iinalen  tot  eenparigheid  mogt  brengen.  Eindelijk 
Hoofdft  gaven  zij  aan  zes  uit  hun  midden  volmagt,  om 
na  C  G.  eeneii  nieuwen  Paus  te  benoemen,  die  den  iften 
lo^isa  September  1271  hunne  ftemmen  gaven  aan  theal- 
r-  DO,    (of  THEOBALDO,)   VISCONTI,   uit  Piacenza^ 

Aartsdiaken  te  Luik^  die  zich  thans,  bij  gelegen- 
heid van  eenen  kruistogt,  te  Ptolemais  bevond,  eil 
in  het  jaar  1272  in  Italië  kwam;  en  onder  den 
naam  van  gregorius  X  het  Pausfchap  aanvaardde. 
Keizer  Om    dezen   tijd   overleed   Keizer  richard,   waar 

RicHARD    Qp  y^LpoNsus,  Kouing  van  Kasti/i'é,  den  Paus  ver- 
zocht, hem  nu  als  regtmatigen  Keizer  te  erkennen, 
hetwelk  de  Paus  weigerde,  onder  voorwendfel,  van 
de  regten  der  Rijksvorsten    niet  te    willen   benadee- 
len.      Het    misnoegen    tusfchen    alfonsus    en   den 
Paus  vermeerderde  nog,  toen  deze  Koning  krijgsvolk 
naar  Italië  overzond ,  om  de  Gibellinen  bij  te  ftaan , 
en  de  Keizerlijke  regten   te   handhaven,   waar   tegen 
de  Paus  zijnen  Legaat  in    Italië   beval ,  deze  ftout- 
heid  door  Kerkelijke  firafFen  te  beteugelen. 
RUDOLV        Ondertusfchen   fchreef   hij ,    gelijk    een    en   ander 
vanHabs-^y^g   Schrijver  verhaalt,  aan    de   Geestelijke  Keur- 
Keizer      vorsten,  op   ftrafFe   van   afzetting,   en   aan   de  We- 
verkoren, j-eidiijke  op  ftrafFe  van  den  ban ,  dat  zij  aan  de  Kerk 
eenen  befchermer,  Qadvocatus  ,}   zouden   bezorgen, 
door  de  verkiezing  van  een'  nieuwen  Keizer,  of  dat 
hij  met  zijne  Kardinalen  zelve  daar  voor  zorgen  zou« 
Hoe  het  zij ,  de  Vorsten  verkoren  den   soflen  Octo- 
ber    1273  RUDOLF   van   Hahsburg  tot   hunnen    Ko- 
ning, waar   op  de  Paus  door  verfcheidene  aanbie- 

diii- 


GESCHIEDENIS.  sSc) 

aingen  alfonsus  van  Kastilien  zocht  te  bewegen  ,       v 
om  van  zijne  aanfpraken   op  het  Keizerrijk    afrtand     ^'^^^ 
te  doen,  die  echter  niet  dan  na  verloop  van  tijd  zich  HoofdfT. 
door   bedreiging  van  den  ban  liet  bewegen,  om  van  na  C  G, 
den  titel  en  het  wapen  van  Keizer  af  te  fiaan(*).  In-  'qj^,'°j5* 

tegendeel  werden  rudolfs  Gezanten  te  vriendelijker  

van  den  Paus  in  het  jaar  1274  ontvangen ,  dewijl 
zij  in  naam  van  hunnen  meester  alles  inwilligden, 
wat  de  Paus  verlangde,  ottokar,  Koning  van 
Bohemen  ^  een  der  magtigfte  Vorsten  van  Duitsch- 
iami,  had  bij  den  Paus  ook  aangehouden ,  om  hem 
het  Keizerrijk  te  bezorgen  ,  maar  zijne  voorftellen 
vonden  geen'  ingang.  Alhoewel  het  nog  eenige 
maanden  duurde,  eer  de  Paus   zijne   goedkeuting  op 

de  verkiezing  van    rudouf    gaf,    waarfchijnlLjk ,    ten 

einde  dezen  te  doen  gevoelen ,  dat  hij  aan  hem  zijne 
Keizerlijke  waardigheid  verfchuldigd  was,  beloofde 
hij  hem  echter  zijnen  bijfiand  tegen  ottokar,  waar 
over  deze  zoo  vertoornd  was,  dat  hij  van  zijne 
Bisfchoppen  en  Geestelijken  eischte,  dat  zij  geeiie 
bevelen  van  den  Paus,  die  tegen  hem  gerigt  waren, 
erkennen  zouden,  en  de  genen,  die  dit  weigerden, 
in  hunne  perfonen  en  goederen  met  hardheid  ver- 
volgde. 

Eene    der  hoofd  werkzaamheden    van  grego^ius  Kerk  ver- 
X,  was  de  Kerkvergadering  te  Liom  in   1274,   die  S"^^''.'"^ 
voor  de  tweede    algemeene   Kerkvergadering  aldaar, 
of  als  de  XlVde  algemeene    Kerkvergadering ,   door 
de  Roomfche  Kerk  erkend  wordt,  alhoewel  niets  tQ- 

ker- 
(*)  MARiANA  de  Reb.  Hhp.  L.  XIII.  C.  22. 
XVL  Deel.  T 


690  K  E  R  K  E  L  IJ  K  E 

V)      kerder  is,    dan    dat,    ten    dezen    tijde,   zoodanige 

BOEK     Kerkvergaderingen    geheel  van  den    wil  en   invloed 

Hoofd  II.  van    den  Roomfchen    Paus  afhankelijk  waren.    Op 

na  C.  G.  deze  vergadering  verfchenen,  behalve  de  Latijnfche 

Jaar  1073  patriarchen  van  Konftantinopolen  en  Antiochi'è^  500 

lot  1517* 

I  Bisfchoppen,  70  Abten,  en  omtrent  1,000  mindere 

Opzien ders  van  Kerken  en  Kloosters;  de  Koningen 
van  Diiitschland  ^  Frankryk  en  Sicilië  hadden  hun- 
ne Gezanten  op  dezelve,  jakob.  Koning  van  Ar* 
ragon,  was  in  perfoon  tegenwoordig,  maar  begaf 
zich  na  de  tweede  zitting  weder  op  reis,  dewijl 
de  Paus  hem  niet  wilde  kronen,  voor  dat  hij  be- 
loofd zou  hebben,  aan  hem  de  fchatting  te  betalen, 
waar  toe  zijn  Vader  zich  in  het  jaar   1204  aan  in- 

NOCENTIÖS   III  verbonden  had. 

De  voorname  werkzaamheden  dezer  vergadering 
bepaalden  zich  tot  het  beramen  van  eenen  kruistogt 
naar  het  Heilige  Land,  waar  op  deze  Paus  zeer  ge- 
zet was;  vervolgens  op  eene  vereeniging  met  de 
Griekfche  Kerk,  dewijl  het  Latijnfche  Keizerrijk  te 
Konftantinopolen  weder  te  niet  was  gegaan;  het  in- 
voeren van  eene  verbetering  der  zeden  onder  de 
Christenen,  bijzonder  onder  de  Geestelijkheid;  eene 
onderhandeling  met  de  Gezanten  van  den  Keizer  der 
Mogollen;  van  al  hetwelk  wij  op  zijne  plaats  ge- 
fproken  hebben ,  of  verder  fpreken  zullen ;  allerbij- 
zonderst  was  de  Paus  bedacht,  om  door  deze  ver- 
gadering eene  fchikking  te  doen  vastftellen  om- 
trent de  wijze  der  verkiezing  van  eenen  Paus  voor 
het  toekomende  ,  opdat  die  geene  vertraging  zou 
kunnen    ontmoeten ,    waar    toe    de    inrigting    van 

bet 


GESCHIEDENIS.  a<» 

:tet    Conclave  ontworpen  en   vastgefteld  werd.  — —       V 

Op  zijne  terugreize  naar  Italië  had  de  Paus  een     ^°^* 
mondgefprek  in  het  jaar  1275  te  Laufanne  met  den  Hoofdft, 
Keizer  rudolf  ,  die  nu  bij   eede   alles  zelve   beves-  na  C.  G* 
tigde,  wat  zijne  Gezanten  te   voren   den  Paus  had- {^^^]°^^| 
den  ingewilligd.    Een  gelijktijdig  Schrijver  verhaalt       "  <  ■ 
wel,  dat  de  Keizer  vervolgens   door  den  Paus  iu 
den  ban  zij  gedaan,  omdat  hij  zich,  gelijk  afgefpro- 
ken  was,  niet  te  Milaan  op  den  bepaalden  tijd  had 
laten  vinden ,  om  van  den  Paus  de  Keizerlijke  kroon 
te  ontvangen ,  maar  in  de  voorgaande  eeuw  is  in 
een    opzettelijk  gefchrift  bewezen,    dat  dit  verhaal 
geenen  grond  Vrin  geloofwaardigheid  bezit. 

Met    andere    Vorsten    gebruikte    gregorius    X  Doodvaa 
meer  ftrengheid.     Den  Koning  van  Portugal^  SANG-  ^'^^^^^' 

e-  J  I  1    ••  1  RIUS  Aft 

Tius  of  SANCHEZ ,  noouzaakte  hij ,  onder  eede  te 
beloven,  dat  hij  de  vrijheden  der  Kerk  niet  zou  te 
na  komen.  Koning  jakob  van  Arragon ,  gebood 
hij,  zijne  bijzit  binnen  acht  dagen  van  zijn  Hof  te 
verwijderen,  op  ftraffe  van  den  ban  en  een  Inter- 
dict,  Milanen  en  Florence  bragt  hij  dadelijk  onder 
zoodanig  Interdict  .^  hetwelk  hij  in  het  jaar  1276  in 
de  laatfte  ftad  alleen  voor  eene  poos  ophief,  toen 
hij  door  dezelve  reisde.  Doch  weinige  dagen  daai* 
na  ftierf  hij  te  Arezzo  ^  den  laden  Januarij  1276. 
De  inwoners  en  Geestelijken  dezer  ftad ,  waar  hij 
ook  begraven  werd,  wisten  veel  te  vertellen  van  de 
wonderwerken ,  die  bij  zijn  graf  zouden  gebeurd 
zijn.  Ook  hebben  zij  van  tijd  tot  tijd  aangedron- 
gen ,  dat  de  Pausfen  hem  voor  eenen  Heiligen  zon- 
den  verklaren,  doch  het  niet  verder  kunnen  bren- 

T  a  gen. 


a^a  K  E  R  K  E  L  IJ  K  ^^' 

V       gen ,  dan  dat  de  Auditeuren  der  Rota  te   Rome  vt 

BOEK     de   XVUde   eeuw   eindelijk    verklaard   hebben  ,    dat 

Hoofdft.  GREGORius  X  dc  Caiionifatte  waardig  was. 

na  C.  G.      Elf  dagen  na  zijn  overlijden   werd    door   de  Kar- 

.  ^^'?r^  dinalen,  die  in    het   Conclave  te  Arezzo  opeefloten 
tot  151 7.  '  ^° 

■  werden,  volgens  het  voorfchrift  van  gregorius  ,  tot 

iNNocEN-  de&zelfs  opvolger  verkoren  petrus  van  Tarantaife^ 
een  Savoijaard  ^  die  zich  in'nocentius  V  noemde. 
Doch  deze  overleed  reeds  den  22{len  Junij  1276-. 
Aanmerkelijk  is  hen,  dat  'er  honderd  ftellingen  in 
zijne  fchriften  tegenfpraak  ondergaan  hebben  (*). 
ADRiAAN  In  zijn  plaats  werd  ottoboni  van  Fiesko  ,  een 
^'  Gefiuees,  op  den  Paufelijken  troon  verheven,  onder 

den  naam   van  adriaan   V,    een  oud   en  ziekelijk 
man,  die  reeds,  eer  hij  gekroond  en  ingewijd  was, 
den  i8den  Augustus  van  datzelfde  jaar   127Ö  over- 
leed.   Hij    had   echter  terftond  na  zijne  verkiezing 
het  voorfchrift  van  gregorius  X  omtrent  de  Paus- 
feliike   verkiezing,  hetwelk   aan   de   Kardinalen   ge- 
weldig mishaagde,  afgefchaft.     De  Kardinalen  lieten 
dit  door  den  Aarlsbisfcliop  van  Corinthe  te  Viterho 
bekend  maken;  maar  het  volk,  hier  aan  geloof  wei- 
gerende,  mishandelde   den   Aartsbisfchop ,   en  floot 
de  Kardinalen  nog  naauwer  op,   dan  te  voren. 
joANNES       Dus   kreeg   de  Roomfche  Kerk    nog  in  datzelfde 
•^^^'       jaar  1276  eenen   vierden  Paus  joannes  XXI,  het- 
welk   eigenlijk    de   XXfte  moest  zijn,   waaromtrent 
men  verfcheidene  gisfingen   te   berde    gebragt  heeft. 
Deze  is  onder  den  naam  van  petrus  hispanus  be- 

roem- 
(*}  TRiTHEM.  de  SS.  Eccles,  C.  472. 


GESCHIEDENIS.  293 

roemder  als  Geleerde  en  Schrijver,  dan  als  Paus  on-       V 
der  den  naam  van  joannes  XXF.    Hij  was  eigenlijk     '*^!5 
m  1226  te  Lisfabon  geboren,  en  heette  naar  zijnen  [looldff. 
Vader,  die  een  Geneesheer  was,   petrus  juliani.  "^  C.  G. 
Hij  had  zich  met  zoo  veel  iof  op  de  vvetenfchappen  \q^  ici% 
toegelegd,  dat  hij  den  eernaam   van   3Iagister  ont-  — 

vangen  had.  Hij  had  kennis  in  de  Grlekfche  en 
Arabifche  talen;  en  was  geoefend  in  de  Wijsbegeer- 
te ,  Geneeskunde ,  en  ook  in  de  Starrenwigchelarlj. 
Zijne  Summ<s  Logicales ,  waar  naar  hij  Sunimulator 
heette,  bleven  langen  tijd  het  Handboek  bij  het  on- 
derwijzen der  Logica^  zoo  als  zijn  Thefaurm  Pau- 
perum,  -of  Summa  Experimentorum  een  hoofdboelc 
in  een  ander  vak  is.  Men  verkoos  hem  inzonder- 
heid,  omdat  men  van  hem,  als  een  Geneesheer, 
^en  langer  leven  hoopte,  daar  reeds  drie  Paufen 
binnen  zes  maanden  tijds  overleden  waren.  Hij  was 
geen  vriend  der  Monniken ,  waarom  ook  deze  zijn 
karakter  met  zwarte  kleuren  geteekend  hebben.  Hij 
hield  niet  van  de  Monniken^  zegt  een  gelijktijdig 
Schrijver,  die  zelve  een  Monnik  was,  en  dit  ftrek- 
te  f  gelijk  men  geloofde^  tot  zijn  ongeluk^  terwijl 
^ij  juist  tegen  hen  zou  losgedonderd  hebben^  toen 
hij  het  leven  verloor,  Terftond  na  het  aanvaarden 
zijner  regering  bevestigde  hij  de  affchaffing  van  het 
voorfchrifc  van  gregorius  X  omtrent  de  Pausfelij- 
ke  verkiezing  ,  welke  zijn  voorzaat  bedoten  had. 
Ook  ontving  hij  van  ka  rel  den  leeneed  voor  het 
Koningrijk  Sicilië^  maar  werd  door  den  dood  ver- 
hinderd ,  meer  te  ondernemen.  In  Mei  des  jaars 
^277  werd  hij  door   het  inftorteu  van  de  zoldering 

T  3  van 


£-94  K  E  R  K  E  L  IJ   K  E  , 

V       van  zijn  vertrek  te  Viterho   zoo   kwalijk   toegefteld, 
BOEK     (^at  hij  zes  dagen  daar  na  den   geest   gaf;  alhoewel 
Hoofdll.  hy  2ich ,    gelijk  men    verhaalt ,    volgens   zijne   Star 
na  C.  G,  renkunde ,  een  lang  leven  beloofd  had. 
Jaar  10 73.      jhans  ondervond  men  weder  de  noodzakelijkheid 

van  eene  wet,  zoo  als  gregoriüs  X  gegeven  had. 

McoLAus  ȣr  waren  toen  maar  acht  Kardinalen ,  maar  die  zoo 
weinig  overeenkwamen ,  dat  de  inwoners  van  Viterho 
hen  eindelijk  in  het  Raadhuis  moesten  opfluiten; 
waar  door  zij  gedwongen  den  asften  November  1277 
den  Kardinaal -Diaken  joannes  cajetanus  tot  Paus 
verkoren,  die  den  naam  van  nicolaus  III  aannam. 
Hij  was  uit  het  vermaarde  Huis  Corfini  te  Rome 
oorfpronkelijk;  zijn  Vader,  die  tot  de  derde  Orde 
van  den  Heiligen  franciscus  behoorde,  had  hem 
als  een  kind  reeds  aan  dezen  Heiligen  overgegeven, 
en  hij  was  (leeds  een  ijverig  befchermer  der  Bedel- 
monniken, voornamelijk  der  Franciskanen ^.  v^z2xovs\ 
óok  de  Monniken  hem  hoogelijk  geprezen  hebben. 
Inzonderheid  verheffen  zij  zijne  wellevendheid  en  be- 
fchaafde  levenswgze,  waarom  men  hem  den  welle» 
venden  ^  (el  Compost  o, ")  noemde. 
RuroTT  Terwijl  de  Pausfelijke  Stoel  nog  ledig  ftond  9 
van  H  bs- ^j.|^ggj^  j^g^  ^^^  rudolf  van  Habsburg  met  een  le« 

veel  anii  ger  naar  Itali'è  zou  komen,  om  de  Keizerlijke  kroon 
den  Paus  ^g  ontvangen.  Doch ,  men  mag  twijfelen ,  of  het 
den  Keizer  ernst  geweest  zij ,  die  gewoon  was ,  aan- 
gaande zoodanigen  togt  naar  Itali'è ,  de  woorden  van 
den  Vos  in  de  Fabel  te  gebruiken ,  dat  de  voetdap- 
pen  zijner  voorzaten  hem  affchrikten ,  die  wel  ge- 
lukkig derwaarts  gereisd,  maar  zeer  ongefleld  terug 

ge- 


GESCHIEDENIS.  495 

gekeerd  waren;  zelfs  vervulde  hij  liever  in  het  Jaar       V 
1278  al  de  wenfchen  van  den  Paus,  door  van  de     °°^* 
fteden  en  landen  afïland  te  doen,  op  welke  deze  in  Hoofdft. 
Italië  aanfpraak  maakte ,  waar  tegen  deze  den  Ko-  na  C.  G. 
ning  van    Sicili'è   noodzaakte,  om   de  waardigheid  l^f"°^|' 
van  Rijkszaak  waarnemer  in  Toskanen  neder  te  leg- 
gen; evenwel,  gelijk  fommigen  willen,  niet  zoo  zeer 
uit  genegenheid  voor  den  Keizer,  als  wel,  omdat 
KAREL    gefpot    had  met  eenen  voorflag  ,  om  zijne 
Nicht  aan  eenen  Neef  van  den  Paus  uit  te  huwelij- 
ken.   Ook  moest  karel  zich  ontflaan  van  de  waar- 
digheid van  Senator  te  Rome^  omdat   de   tien  jaren 
verloopen  waren ,  welke  klemens  IV  bepaald  had. 

Voorts  hielp  de  Paus  in  het  jaar  1280  eenen  ou- 
den twist  ten  einde  te  brengen  tusfchen  rudolf  en 
KAREL  ,  over  de  Graaflchappen  Provence  en  Forcal- 
quier,  Aan  den  Keizer  zelven  deed  hij  nog  een 
zonderling  voorftel.  Deszelfs  geheele  gebied  zou  in 
vier  deelen  gedeeld  worden;  van  deze  deelen  zou 
Dtiitschland  erfelijk  blijven  aan  's  Keizers  nakome- 
lingen; het  Koningrijk  Vienne  of  het  Burgondifche 
Rijk  zou  tot  een  huwelijksgoed  (trekken  voor  's  Kei- 
zers dochter,  die  met  den  Zoon  van  karel  ge- 
trouwd was;  en  in  Italië  zouden  Lombardyë  enToS' 
kanen  twee  nieuwe  Koningrijken  uitmaken  ,  welke 
de  Paus,  zoo  als  men  geloofde,  voor  zijn'  Neef 
beftemd  had. 

NicoLAus  III  wist  zich  dus  een  magtig  aanzien 
te  bezorgen.     Zijn   tijdgenoot  nangis  (*)   verhaalt, 

dat 
(*}  Gest.  Philipp.  III.  Francor.  reg.  ap.  duchesn.  T.  V./>  53Ö. 

T4 


iyó  K  E  R  K  E  L  IJ  K  EO 

V        dat  hij   aan   karel   de    waardigheid  van   Senator  tö 

BOEK.     j^gjfjg  ontnomen  had ,  om  die  voor  zich  ,   zijn  leven 

IIoofdiL   '3"g»   ^^   behouden.     Als   hij,   zegt   deze  Monnik, 

na  C.  G.  dien  Koning  in  alles   zoo   geduldig  en   onderworpen 

tot^s??!  ^^"^>  ^°"  '^y  gezegd  hebben:    Anderen  kunnen  wij 

— wel  overwinnen,  maar  dezen  niet.     Van  de  befchul- 

diging,  dat  hij  fteeds  werkzaam  was,   om   zijne  nar 
beftaanden  te  verrijken ,    heeft  men  hem  niet  kunnen 
vrijfp  reken. 
MARTY.N       Na  de  dood  van  dezen  Paus    in  Augustus   1280., 
*^'  oniilonden  'er  te  Rome  en  te  Viterho  ^   waar  thans 

het  Pausfelijke  Hof  was,  groote  onlusten  tusfchen 
de  familie  der  AnnihaJd'mi ,  wier  opperhoofd  rIt 
CHARD  den  Koning  van  Sicilië  was  toegedaan,  en 
der  Orfini ,  bloedverwanten  van  den  overledenen 
Paus.  Twee  Kardinalen  van  de  eerstgemelde  fami-. 
lie  werden  te  Viterho  door  de  inwoners  gevangen 
genomen ,  terwijl  de  Orfini  uit  Rome  verdreven  wer- 
den. Eindelijk  verkoren  de  overige  Kardinalen  den 
osften  Februarij  1281  den  Kardinaal  -  Priester  der  H. 
c^ciLiA ,  siMON  VAN  BRIE,  een'  Franschman,  tot 
Paus,  die  den  naam  van  martinus  IVaannam,  hoe- 
wel 'er  flechts  déne  martin  onder  de  Paufen,  doch 
twee  MARiNussEN  geweest  waren, welken  naam  men 
met  dien  van  martinus  verwisfelde.  Dewijl  Viter' 
ho  onder  Interdict  lag,  en  te  Rome  niets  dan  ver- 
warring heerschte,  liet  martinus  IV  zich  te  OrwV- 
to  kronen. 

Dewijl  martyn  door  de  partij  van  kar  el  op  dtn 
Pausfclijken  Stoel  verheven  was,  begunftigde  hij  de 
belangen  van  dezen   Vorst  ten  üerkften.      Van  de 

RO' 


GESCHIEDENIS.  297 

Romeinen  verkregen  hebbende ,  dat  zij  liem  de  waar-       v 

digheid    van   Senator  opdroegen ,    benoemde    hij  in     ^^^^ 

het  jaar  1281  karel  in  zijne  plaats,  en  op  deszelfs  Hoofdft. 

aanfporen  deed  hij  den  Griekfchen  Keizer  michael  ,  na  C.  G, 

met  vvien  karel  in  oorlog  was,  in   den   ban,   om-  P^''^°73. 

°         '  'tot  1517. 

(iat  hij  zijne  belofte  van   vereeniging  met   de    Room-  - 

fche  Kerk  niet  vervuld  had,  welke  vereeniging, 
fchoon  vastgeflield  op  de  vergadering  te  Lions ,  ge- 
heel te  niet  liep.  Evenwel  zond  de  Keizer  nog  Ge- 
zanten aan  den  Paus ,  doch  die  koel  ontvangen  , 
met  de  tijding  van  den  Pausfelijken  ban  terugkeer- 
den, waar  op  michael  'sPaufen  naam  uit  het 
openbaar  gebed  liet  wegdoen. 

's  Paufen  partijdigheid  voor  den  Koning  van    Sici-  Sjciliaan- 

Uê  kwam  denzelven  echter  weinig  te  ftade.    De  Be-  ^^^"^^  V^*" 

per» 
velhebbers    van    karel   en   de    Franfchen   over   het 

algemeen  gedroegen  zich  zoo  baldadig  en  buitenfpo- 
jig  in  Sicilië^  dat  *er  op  dit  Eiland  eene  algemeene 
verbittering  tegen  de  regering  ontftond.  joan  van 
procida,  een  SkiUaansch  Edelman,  gaf  zich  in- 
zonderheid veel  moeite,  om  eene  zamenzvveering  te- 
gen KAREL  te  berokkenen;  hij  haalde  niet  alleen 
Koning  petrus  van  Arragon^  die  door  zijn  huwe- 
lijk met  KONSTANTiA  ,  Dochter  van  manfred, 
regt  op  SicUïè  had,  over,  om  deze  zamenzweering 
te  onderdeunen ,  maar  ook  den  Griekfchen  Keizer 
MICHAEL,  en,  wat  nog  meer  is,  de  Paus  nico- 
LAUS  IV  nam  aan  dezelve  deel ;  zelfs  zeggen  fom- 
mige  Schrijvers,  dat  deze  Paus  petrus  van  Arra- 
gon  met  SicilVè  beleend  hebbe.  Alfchoon  nu  Paus 
JMARTIN  IV  een  ander  ftelfel  volgde,  dan  zijn  voor- 

T  5  zaat. 


29S  KERKELIJKE 

V       zaat,  en  Koning   karel  genegen  was,  had  echter 

BOEK     de   zamenzweering  voortgang ,    en    berstte  met  het 

Hoofdft.  Paaschfeest   1282  uit,  wanneer  op  het  luiden  van 

na  C.  G.  de  l(lok  tot    de    Fesper  een  algemeene   moord  der 

jaario73.  pyanfchen  hl  Sicilië  een  begin  nam,  die   verfchei- 

tot    15  17.  ■^  0  5 

dene  weken  aanhield,  en  waar  door  vele  duizenden 
Franfchen  omkwamen, 

In  het  eerst  fcheen  deze  omwenteling,  welke  met 
den  naam  van  de  Siciliaanfche   Fenper  bekend  is  , 
niet  ten  nadeele  van  den  Paus  te  (trekken,  alzoo  de 
ingezetenen  van  Palerno ,  waar   dezelve  eenen   aan- 
vang genomen  had ,  verklaarden ,  zich  aan  de  Room- 
fche  Kerk  te  onderwerpen,  en  den  Paus   voor  hun 
Opperhoofd    te   willen   aannemen.     Maar  de  Paus, 
die  waarfchijnlijk  deze  gebeurtenis  als   eene  voorbij- 
gaande woede  aanzag,   en  zich  niet  kon  verbeelden, 
dat  eenig  Vorst  (lout  genoeg  zou  zijn ,  om  een  Rijk 
aan  te  tasten,  hetwelk  van  den  Paus  leenroerig  was, 
deed  die  van  Pakrmo  in   den  ban,  en  beval  hun, 
zich  terftond  weder  aan  hunnen  Koning  te  onder- 
werpen.   Die  van  Pakrmo  gaven  hier  op  tot  be- 
fcheid :  dat  zij  de  dienaren  der  ondeugd  volgens  den 
wil  des  Hemels  geftraft  hebbende,  de  bannier  van 
den  Heiligen  petrus  hadden  opgerigt;   maar  dewijl 
de  Paus  hen  zijner  en  des  Apostels  genade  onwaar- 
dig had  verklaard,  had  God,  in  plaats  van  dezen  hun 
eenen  anderen  petrus   te  hulp  gezonden;  en  wer- 
kelijk  landde   petrus    van    Arragon  in   Augustus 
128a  in  Sicilië  aan,  welk  Eiland  hij  weldra  geheel 
bemagtigde.    Vergeefs  zond   de  Paus  eenen  Legaat 
derwaarts,  die  den  Koning  en  de  Sicilianen  in  dea 

ban 


GESCHIEDENIS.  299 

ban  deed,  en  het  Eiland  onder  een  Interdict  leide,       V 
èok  dreigde  hij  petrus  van   zijne  trfkoningrijken    ^°?* 
te  zullen  ontzetten,  en  liet  in  1283   bekend  maken,  Hoofdft. 
dat  allen,  die  onder  de  vaandelen   van   karel   zou-  "a  C.  G. 
den  fneuvelen ,   zoo   volkomen  aflaat  zouden   genie-  \^^  1C17J 
ten,  als  zulken,  die  hun  leven  ter   verde. di?ing  van  ■ 

het  Land  van  Belofte  hadden  opgeofFürd.  De  beide 
Koningen  fpraken  intusfchen  af,  hun  verfchil  door 
een  tweegevecht  in  het  Engelsch  gebied  nabij  Bour- 
deaux  te  zullen  btflisfen,  waar  tegen  de  Paus  ka- 
rel  waarfchuvvde,  dat  de  Koning  van  Arragon 
daar  mede  alleen  ten  oogmerk  had,  karel  uit  Ita* 
U'è  te  lokken.  Ook  kwam  'er  niets  van  dit  twee- 
■gevecht.  In  het  jaar  1283  fchonk  de  Paus  het  Ko- 
ningrijk Arragon  en  het  Vorstendom  Kataloni'è  aan 
KAREL  van  Valoh  ^  tweeden  Zoon  van  den  Koning 
van  FVankryk^  en  het  Koningrijk  Fakntla  aan 
eenen  anderen  Zoon  van  dien  Vorst.  Maar  de  uit- 
komst beantwoordde  niet  aan  zijne  oogmerken,  pe- 
trus bleef  overwinnaar ,  dewijl  zijne  SpnanCche  on- 
derdanen hem  getrouw  bleven,  en  de  Kerkelijke 
ftrafFen  waren  zonder  uitwerking. 

Ook  deze  Paus  was,  terwijl  hij,  geliik  zijne  voor- Dood  van 
gangers.  Rijken  uitdeelde  en  Vorsten  afzette,  in  ziin  ^  ^^t'- 
eigen  gebied  met  veilig  tegen  oproeren;  m  het  jaar 
1284  was  hij  genoodzaakt  Orvieto  te  verlaten ,  en 
naar  Perugia  te  vlugten ,  alwaar  hij  den  29ften 
Maart  1285  overleed,  en  evenwel  zouden  'er  na  ziin 
dood  bij  zijn  graf  wonderen  gebeurd  zijn.  Men 
heeft  dezen  Paus  ten  laste  gelegd,  dat  hij  de  Duit- 
fchers  meer  dan  eenig  volk  haatte,  en  meermalen  ge- 

wenscht 


300  K  E  R  K  E  L  U  K  E 

V       woiischt  zou  hebben  ,  dat  geheel  Duitschland  een 

«oRii     vijver,  de  Duitfchers  kikvorfchen,    en  hij   zelve  een 

Hoofdft.   f'ioek  ware ,  om  hen  allen  op  te  flokken :   of  dat  zij 

na  C.  G.  kikvorfchen  en  hy  een  ooijevaar  zijn  mogt ,  om  hen 
Taario73.  ^.    , 

^^  icij^  te  verUmden. 

noNORius  IV,  die  den  aden  April  1285  verkoren 

BONORiL's  werd  ,  flamde  af  uit  het  aanzienlijk  Romeinsch  ge- 
fliicht  Save/Ii ,  maar  was  van  de  jicht  zoo  mishan- 
deld, dat  hij  gaan  noch  Haan,  noch  de  handen  be* 
wegen  kon ,  zoo  dat  hij  de  Mis  niet  anders ,  dan 
met  zekere  werktuigen  zittende  bedienen  kon.  Maar 
des  te  vlugger  was  zijn  geest.  Reeds  in  Jannuarij 
ja85  was  karel  ,  Koning  van  Sicih'ë,  overleden, 
en  had  het  overfchot  van  zijn  gebied  in  te  grooter 
verwarring  nagelaten ,  dewijl  zijn  oudfte  Zoon  en 
opvolger.  Prins  karel  van  Salerno,  bij  den  Ko- 
ning van  /irragon  gevangen  was.  Paus  martinus 
IV  had  terllond  zijnen  Legaat,  den  Kardinaal -Bis» 
fchop  van  Sabina^  en  den  Graaf  robert  van  /fr- 
tois.  Zoon  van  den  Koning  van  Frankryk,  tot 
Rijksbefluurders  ^angefteld ,  gedurende  de  minderja- 
righeid van  KAREL  MARTEL ,  oudften  Zoon  van  den 
tegenwoordigen  gevangenen  Koning ;  ook  had  hij 
den  Keizer  rudolf  aangezocht,  om  bijftand  tegen 
den  Koning  van  Arragon ,  doch  alles  te  vergeefs  , 
dewijl  deze  zich  dapper  en  gelukkig  tegen  de  Fran^ 
fphen  bleef  verweeren. 

HONORius  IV  poogde  zich,  op  eene  andere  wij- 
ze, bij  het  Napelfche  gedeelte  van  het  Rijk  van 
SictlVè  verdien  (lelijk  te  maken  ,  door  de  wetten , 
Welke  hij  in  het  jaar   1285  aan  hetzelve  gaf,    dia^ 

zeer 


GESCHIEDENIS.  301 

fceer  ten  voordeele  der  Paufen  waren,  en   de  magt       v 
der  Koningen  beperkten,  doch  alle  kracht  verloren,     ^^^^ 
zoo  dra  Prins   karel   uit   zijne   gevangenis   ontfla-  Hoofdfï. 
gen  en  terug  gekeerd  was.     Dit  ontflag   had  hono-  na  C.  G. 
Rius  op  allerlei   wijze   pogen  te   bevorderen,   door  •)^J^'°f^' 
reeds  in  1286  jakob  ,  jongften   Zoon   van    Koning  1. 
PETRUS  van  y^rragon ,  die  zich  tot  Koning  van  Si* 
cili'ê  had  laten  kronen ,   met  deszelfs   Moeder  kon- 
STANTiA,  en  de   Bisfchoppen,  die  hem  tot  Koning 
gezalfd  hadden ,  in  den  ban  te  doen ,  en  het  Eiland 
Oiider  een  Interdict  te  brengen;  de  oudfle  Broeder, 
ALFONSÜS5  die    over   Arragon    regeerde,   wist    den 
ban  te  ontgaan,   door  van  tijd  tot  tijd  te   beloven, 
dat  hij  Gezanten  aan  den    Paus    zou  zenden.     Ein- 
delijk kwam  het  in  bet  jaar   1287  zoo  ver,  door  be- 
middeling van  den   Koning  van    Engeland^  dat  'er 
een  vergelijk  getroffen  werd  ^  volgens  hetwelk  jakob, 
met  goedkeuring  van  den  Paus  ,  SicUi'è  behouden ,  en 
ALFONSUS  in    zijn    regt  op  Arragon   herdeld  ,   en 
vervolgens  karel  in  vrijheid  zou  ontflagen  worden. 
De  Paus   weigerde   echter   dit   verdrag  te  bekrachti- 
gen, maar  eischte,   dat  de  beide  Koninklijke   Broe- 
ders zich  met  hunne  Moeder  aan  hem  onderwerpen 
en  nederig  om  genade  zouden   aanhouden ,  doch  de 
dood  nam  hem  den  sden   April  1287   weg,  zonder 
dat  de  Arragonfche  Vorsten  hem  te  wille  waren. 

De  volgende   Paus    nicolaus   IV,  die   eerst  den  nicolaui 
Siften  Februarij  1288  op  den  Stoel  geplaatst  werd,  ^V» 
was  even  min  in   ffcaat ,   om   SiciU'è  weder  aan  het 
Huis  van  A7ijou  te  brengen.     Zonder   zijn  voorwe- 
ten   werd   'er   een  verdrag   getroffen  ,   weder   onder 

be- 


-3oa  K  E  R  K  E  L  IJ  K  E 

V       bemiddeling  van  den   Koning  van  Engeland^  tu|j« 

BOEK     fchen   ALFONSus    cn   KAREL,  volgcns    hetwelk  de 

Hoofdft.  l^atfte,  onder  vrij  harde  voorwaarden,  zijne  vrijheid 

na  C.  G.  wederkreeg.     Het  eenige ,  waar  in  men   bij  dit  ver- 

t^r\°l^'  ^rsg  ^^"   P^"^   verfchoonde ,   was  ,   dat   alfonsus 

lot  IJl/'» 

— — i.  op  zich  nam,  zijnen  Broeder  in  Sicilië  niet  te  zul» 
len  bijftaan.  De  Paus  echter  wilde  van  dit  verdrag 
niet  weten,  maar  kroonde  in  1289  den  ontflagenen 
KAREL  II  als  Koning  van  Sicilië^  ontving  van  hem 
den  leen -eed,  en  ontfloeg  hem,  als  ook  den  Ko- 
ning van  Engeland^  van  den  eed,  aan  alfonsus 
ter  bevestiging  van  het  verdrag  gedaan.  Doch  al- 
200  KAREL  dit  laatRe  weigerde  aan  te  nemen ,  maar 
zich  vrijwillig  weder  als  gevangene  aan  den  Koning 

van  Arragon  aanbood ,  en  de  belde  Broeders  AL- 
FONSUS en  jAKOB  Gezanten  aan  den  Paus  zon- 
den, liet  hij  eindelijk  in  het  jaar  lapi  door  zijnen 
Legaat  den  vrede  met  alfonsus  fluiten,  op  voor- 
waarde, dat  deze  vergeving  bij  den  Paus  zou  vra- 
gen ,  en  zweeren ,  der  Kerke  gehoorzaam  te  zullen 
zijn,  ook  moest  hij  de  gelofte  van  een'  kruistogt 
afleggen ,  en  zijnen  Broeder  jakob  of  den  Sicilianen 
geenen  bijlhnd  bieden.  JVIaar  reeds  in  den  zomer 
van  dat  jaar  1291  overleed  alfonsus  ,  en  jakob 
nam  terflond  bezit  van  zijn  Broeders  Rijk,  zonder 
zich  aan  den  Paus  te  ftooren ;  hij  werd  daarom  op 
nieuw  van  den  Paus  in  den  ban  gedaan,  maar  bleef 
met  dit  alles  Koning  van  Arragon, 
Dood  van  Met  meer  eeluk  noodzaakte  hij  den  Koning  van 
^^^^^^^^  Portugal,  DioNYSius,  over  wien  zich  de  Geeste- 
lijkheid van  zijn  Rijk  beklaagd  had,  in  het  jaar  1289 

met 


GESCHIEDENIS.  303 

fliet  dezelve   zich   tot  haar  voordeel  te   verzoenen.       V 
In  zijn'  tijd  verloren  de  Christenen  hunne  laatfte  be-    ^J*^* 
zittingen  in  het  Heilige  Land.    Kort    daar  na  over-  Hoofdfl. 
leed  deze  Paus  in  April  1292.    Zijne  Commentarien  na  C.  G. 
over  den  Bijbel  en  over  lombar  dus  ,  als  ook  zijne  toricf? 
Predikatien,  kent  men  alleen  in  den  naam.  » 

Hij  zal  het  voorfchrift  van  gregoriüs  X  om-  coelesh- 
trent  de  verkiezing  der  Paufen  herroepen  hebben , 
hoewel  anderen  dit  ontkennen.  Zoo  veel  is  zeker, 
dat  men  thans  weder  ondervond,  dat  hetzelve  niet 
werd  waargenomen,  alzoo  het  twee  jaren  en  drie 
maanden  duurde,  eer  men  hem  eenen  opvolger  ge- 
geven had ,  door  de  verdeeldheid  der  Kardinalen. 
Eindelijk  prees  hun  de  Kardinaal -Bisfchop  van  Os' 

tia  ,  LATINUS  ,  eenen   Kluizenaar  aan,    petrus    van 

Murrone,  dus  naar  den  berg   genoemd,   op  welken 
hij  in  het  Napel fche  niet  verre  van  Pulmone  leefde, 
wien  zij  ook  den  5den  Julij   1294   tot  Paus   verko- 
ren.   Hunne  Afgevaardigden  aan  hem  vonden  een' 
haveloos  en  uitgemergeld  oud  man  in  hem,  die  hun 
te  voet  viel,  zoo  als  zij  zich   voor  hem  nederwier- 
pen,  en  die  zijne  verkiezing  niet  zou  aangenomen 
hebben,  zoo  Koning  karel  van   Sicilië  en  de  Ko-      ^ 
ning  van  Hongaryè  hem  niet   door  hun  bidden  en 
verzoeken  daar  toe  hadden  overgehaald  en   bewogen. 
De  Kardinalen  hadden  hem  naar  Perugia  genoodigd, 
maar  op  verzoek  van  karel,  die  hem  gaarn  in  zijn 
Rijk  in  het  Napelfche  wilde   houden,   begeerde   hij, 
dat   zij    bij    hem   te   Aquila  zouden   komen.     Hier 
deed  hij  zijne  intrede ,  met  alle  blijken   van   nederig- 
heid ,  zittende  op  een  ezel,  welks  toom  door  de 

bei- 


3Ö4  K  E  R  K  E  L  IJ  K  E 

V       beide  bovengemelde  Koningen  gehouden  werd.  Spoe- 

BOEK     ^jg  vertelde  men  ook  wonderen,  die  bij   deze  gele- 

Hoofdil.   genheid  zouden   gebeurd  zijn ,   onder  anderen  bragt 

m  C.  G.  zeker  man  zijnen  lammen  jongen,  dien  hij ,  toen  de 

tot'^isi?  ^^"^  van  zijnen  ezel  afgeftegen   was,  op  dien  ezel 

^-  zette,    en   die  ook   op   ftaande    voet  genezen  was. 

Deze  Paus  nam  den  naam  aan  van  coelestinus  V. 

Spoedig  mishaagde  deze  Paus   aan   de  Kardinalen. 

Zonder  hunne  voorkennis  vermeerderde  hij  hun   ge- 

zelfchap   op   raad    van   Koning   karel    met  twaalf 

nieuwe  leden;  ook  vernieuwde  hij  de  wet  van  gre- 

ooRius  X,  omtrent   het   opfluiten  der   Kardinalen, 

tot  de  verkiezing  van  eenen  Paus.     Hier  kwam  bij, 

dat  hij  zich  niet  naar  Rome  begaf,  maar  te  Napels 

bleef. 

Ten  aanzien  van  de  zaken  van  Sidh"ê  eischte  hij 
vergeefs  van  Koning  jakob  van  Jrragon^  dat  hij  de 
Siciïianen ,  over   welke  zijn   Broeder  frederik   de 
regering  aanvaard  had,  ten  behoeve  van  Koning  ka- 
rel  zou  beoorlogen;   terwijl  hij   aan   den   laatstge- 
melden  de  Geestelijke  Tienden   van  Frankryk  voor 
vier  jaren  en   de  Tienden  van   Engeland  voor  één 
jaar  fchonk.    Ook  bevestigde  hij  de  door  hem   ge- 
ftichte  en  naar  hem  genoemde  Coekstiner -Orde ^  het- 
welk Paus  gregorius  X  reeds  te  voren  op  zijn  ver- 
zoek gedaan  had. 
coF.LEsTi-     Inmiddels  nam  het  misnoegen  der  Kardinalen  hand 
TiNuslegt  Qyer  jjand  toe.     coelestinus  ,   die  in  de  wereld 
waardig-   vreemd   was,  was  in  der  daad   onbekwaam   om   te 


held  n e-    regeren,   en   moest  in    alles   den   raad  van  anderen 

zoo 
dat 


volgen ;  terwijl  zijne  Hovelingen  hem  bedrogen ,  zoo 


GESCHIEDENIS.  3Ó5 

<.i;'.t  hij  meermalen  één  en  hetzelfde   ambt  aan   ver-       V 
fcheidene  perfoiieh  begaf.     Zelve  ging  hij   Voort  al$     "°^^ 
een   Kluizenaar    te  leven,   maar  hij    wilde    ook  de  i-ioofdlh 
'weelde   der   Kardinalen   beteugelen.    De  flimfte  on   n.i  C.  Gs 
der  dezen,  de  i\ardinaal  cenedictus   catetanus,  ^!!'!°^,! 

was  daarom,  met  eenige  anderen,  'er  op   bedacht,    = 

om  hem  tot  het  nederleggen  van  zijne  waardigheid 
te  bewegen,  naar  welke  hij  zelve  ftond.  Maar  daar 
tegen  zocht  Koning  karël  de  uitvoering  daar  van 
op  allerlei  wijze  te  verhinderen.  Te  Napels  bega- 
ven zich  eene  menigte  Bisfchoppen,  Monniken,  en 
de  gehcele  Geestelijkheid  in  eene  ftatelijke  Procesfie 
naar  het  Slot,  hetwelk  de  Paus  bewoonde,  en  één 
der  Bisfchoppen  verzocht  ditn  Paus,  toen  hij  zKh 
aan  het  venfier  vertoonde,  in  naam  des  Konings, 
der  Geestelijkheid,  en  der  Natie,  dat  hij,  die  dé 
eer  van  het  Rijk  was,  zich  toch  niet  mogt  laten 
verleiden,  om  zijne  waardigheid  neder  te  leggen. 
De  goedhartige  Paus  bewilligde  in  dit  verzoek  ;maaf 
werd  kort  daar  na  van  de  Kardinalen  weder  omge« 
zet.  Hier  verhalen  eenige  latere  Schrijvers,  en  ook 
PLATINA  (*),  dat  de  Kardinaal  cajetanus,  om 
den  Paus  volkomen  over  te  halen ,  denzelven  in  zijrï 
flaapvertrek  eene  fiem,  vVelke  deze  voor  eene  hemel- 
-''fche  ftem  hield,  deed  hooren,  welke  hem  aankon= 
digde,  dat  hij  het  Pausfchap  moest  nederleggen, 
indien  hij  wilde  zalig  worden.  Men  heeft  tegen  dit' 
verhaal  wel  eene  en  andere  bedenking  gemaakt  , 
maar  welke  niet  genoeg7.aam  fchijnen,  om  het  ge- 
heel 

(*)  Di  ntt.  Pontif.  in  Bmifuc.  Vill.  p.  iZ%. 

XV'l.  Deel.  V 


30Ö  KERKELIJKE 

V       heel  te  verwerpen ,  vooral  wanneer   meu   het   karak- 
BOF.K     ter  van  cajetanus  in    aanmerling   neemt,  hetwelk 
Hoofdil    ^^^^  vervolgens  nader  kenbaar  zal  worden, 
na  C.  G.     Op  raad  der  Kardinalen  fteldedan  chelestinus  bij 

jnario;3.  ^^.^  decreet  vast,  dat  een  Paus,    als  hij  wilde,  alle- 
cot  1517.  ,  7  j  7 

. zins  zijne  waardigheid  kon  nederleggen,  en  den  vol- 
genden dag,  kort  voor  Kersmis  des  janrs  1294,  las 
hij  in  ecne  vergadering  der  Kardinalen  de  redenen 
voor,  waarom  hij  het  Pausfchap  vrijwillig  nederlei- 
de,  en  hun  veroorloofde,  eenen  anderen  Paus  te 
kiezen.  Na  het  voorlezen  van  dit  gefclirift,  ont- 
deed coELESTiNus  zich  van  de  Pausfclijke  kleeding 
en  ging  aan  de  voeten  der  Kardinalen  zitten. 
BOMFA  In  het  Conclave  ,  hetwelk  thans  weder  herfteld 
ciLsVill.  yya<,  ^  verkozen  toen  de  Kardinalen  den  24fl:en  De- 
cember des  jaars  1294  denzelfden  Kardinaal  caje- 
tanus tot  Paus,  die  zich  den  weg  tot  den  Paus- 
felijken  troon  reeds  zoo  ver  gebaand  had.  Hij  was 
uit  de  ftad  Anagni  oorfpronkelijk  ,  uit  het  aanzien- 
lijk gedacht  Gaëiani ,  en  nam  den  naam  bonifacius 
VIII  aan,  hoewel  bonifacius  VII  eigenlijk  een  Te- 
genpaus geweest  was.  Hij  was  bekend  als  een  zeer 
ervaren  man ;  de  geoefendfte  in  openbare  zaken 
aan  het  Pausfelijke  Hof,  en  een  ijverig  verdediger 
der  Kerkelijke  Regten;  maar  tevens  komen  de  aan- 
zienliikde  Gefchiedfch rijvers  van  deze  en  de  naast- 
volgende  rijden  daar  in  overeen ,  dat  hij  in  gelijke 
mate  trotsch  en  listig  geweest  is.  Dewijl  hij  vaa 
de  partij  van  Koning  karel  onder  de  Kardinalen 
tegenfiand  vreesde  tegen  zijne  ve' kiezing,  vervoeg- 
de hij   zich  heimelijk  's  nachts    bij    denzelvcn,    en 

bo&d 


GESCHIEDENIS.  307 

bood  hem  den  geheelen  bijftand  der   Kerk  tot  vero-       v 
vering  van  Sicilië  aan ,  indien   hij    hem ,   door  zijne     ^^^^ 
vrienden  onder  de  Kardinalen,  de   Pausfelijke  waar-  Hoofdfl. 
digheid  wilde  bezorgen.    De  Koning   bewilligde  in  aa  C.  G. 
zijn  voordel,  en  nu  ontmoette  zijne  verkiezing  geene  l'^f^j?^^' 

zwarigheid  meer.  

De  goede  coelestinus  V,  of  nu  weder  pieter  coeles- 
VAN  MURRONE ,  had  bij  zijnen  afdand  gehoopt ,  tot  '^^^^l, 
zijne  Kluizenaarscel  te  zullen  keeren ,  maar  als  hij  ten  tot 
daar  toe  den  nieuwen  Paus  om  verlof  verzocht ,  ^^"  ^'J^ 
werd  hij  van  denzelven  met  ftrenge  woorden  afge- 
wezen, dewijl  deze  vreesde,  dat  deze  bij  het  volk 
als  een  Heilige  erkende  man  eens  weder  als  Paus 
mogt  aangenomen  worden,  pieter  ontvlugtte  daar 
op  in  het  begin  des  jaars  1295  van  Napels^  maar 
werd  achterhaald ,  en  op  het  Slot  Fumone ,  niet  ver 
van  Anagni ,  in  eene  enge  kamer  opgefloten ,  en 
fcherp  bewaakt,  tot  hij  in  het  jaar  1296  aldaar  over* 
ked.  Dit  verhaalt  zijn  Levensbefchrijver  petrus 
DE  ALLiACO,  of  PIETER  d'ailly  ,  waar  tegen  wel 
de  Kardinaal  jakob  breed  opgeeft  van  de  zachte  be- 
handeling hem  door  konifacius  aangedaan ,  maar 
deze  Kardinaal  is  bekend  als  een  Lofredenaar  van 
BONiFACius;  hier  in  echter  ftemmen  deze  Schrijvers 
overeen ,  dat  pieter  na  zijn  ontflag  van  het  Paus- 
fchap  nog  meer  wonderen  verrigt  heeft,  gelijk  hij 
dan  ook  in  het  jaar  13 13  door  Paus  klemens  V 
onder  de  Heiligen  geplaatst  is;  zijne  fchriften  van 
Zedelijken,  Godsdienftigen  en  Liturgifchen  inhoud, 
met  eenige  Predikatien  en  Brieven,  alles  zoo  als 
men    van   zulken  Kluizenaar  mag  verwachten,  zijn 

V  2  met 


3oS  K  E  R  K  E  L  IJ  K  E 

V  met  zijne  eigene  Levensbelchdjving  in  het  jaar  164^^ 
DüKic  ^g  Napels  \n  fülio  uitgegeven. 
Hoofdft.  1^^  ^^"^^^  onderneming  van  bonifaciüs-  VIII ,  om 
nn  C.  G.  Sicilië  tot  onderwerping  te  brengen ,  mislukte  hem. 
^qJ'^J^j^' De  Gezanten  van  karel  II,  Koning  van  Sicilië y 
-  (of  eigenlijk  flechts  van  Napels^')  en  der  Koningen 

FPEDERiK  yjjjj  Franhyk  en   Arrapoit^   floten  wel  in  het  jaar 

handhaaic  r,    ^  , 

zich  in      1295  aan  het  Hor  van  den  Paus  te  Anagni  eeneii 

^letRijk  vrede,  onder  voorwaarde  ,  dat  Sicilië  onder  de  magt 
der  Roomfche  Kerk  terug  zou  keeren,  of  dat  anders 
de  Koning  van  Arragon  krachtdadig  daar  toe  zon 
medewerken,  maar  de  Sicilianen^  die  liever  alles 
wilden  wagen  ,  dan  weder  onder  de  heerfchappij  der 
Franfchen  te  komen,  riepen  Piins  frederik.  Broe- 
der van  jAKOB  ,  Koning  van  Arragon ,  nog  in  dat- 
zelfde jaar  tot  hunnen  Koning  uit. 

BONIFACIÜS  zocht  wel  in  het  jaar  1296  door  vlei- 
jende  Brieven  frederik  en  de  Sicilianen  tot  andere 
gedachten    te  brengen,  waar    toe   hij  ook  Legaten 
naar  Sicilië  zond,  maar  als  men  éénen  derzelven  te 
Mesfina  den  dood   dreigde,   zoo   hij  zich  niet   ter- 
ftond  wegbegaf,  liep  dit  vruchteloos  af.    Even  min 
bekreunde  men  het  zich,  toen  hij  frederik  indaag-- 
de,  om  zich  te  onderwerpen.    Hij  ontbood  hier  op 
Koning  jakob  te  Rome  ^  wien  hij  in  het  jaar   1297 
de   waardigheid   van   Vaandrager,   (^  Gonfalom'ere ,  y 
der  H.  Kerk  en  van  Opperbevelhebber  van  hareVloo- 
ten  opdroeg;  en  ook   Sardinië  en  Korfika  fchonk, 
als  Leenen  van  den  Heiligen  Stoel,  doch  welke  Ei- 
landen de  Koning  eerst  aan  die  van  Pifa  en   Genua 
zou  moeien  oiuntmen.      Tevens  beleende  de  Paus 

den 


GESCHIEDENIS. 


3^9 


^en  gfooten  zeeheld   rogerius   de   loria  ,  die  ten        \r 

dezen  tijde  de  zijde   van  frederik  verliet,   en   die     ^'^^-^ 

van  KAREL  omhelsde ,  met  twee  Eilanden  in  de  na-  Hoofdrt-. 

bijheid  van  Tunis,   te  weten,    Ger^e  en  Carchim,^'^^  C.  G. 

welke  deze  Vlootvoogd  bemagtigd  had.  iTW^l' 

tot  151/. 

Eindelijk  werd  de  oorlog  met   Sicilië  'm  het  jaar  

lapy  met  alle  hevigheid  vernieuwd,  maar  Koning 
FREpERiK  bood  aan  de  overmagt  zijner  vijanden 
zoo  moedig  het  hoofd,  dat  hij  in  het  jaar  1302 
«enen  voor  hem  niet  oneerlijken  vrede  floot.  Hij 
zou  in  het  bezit  van  Sicilië  blijven,  onder  den  titel 
van  Koning  van  T>777«y^m ,  doch  na  zijnen  dood  zou 
hetzelve  weder  aan  karel  of  deszelfs  nakomelingen 
komen,  bonifacius  wist  echter  bij  deze  gelegenheid 
zijn  aanzien  vrij  wel  te  bewaren.  Zonder  hem  Ko- 
ning te  noemen ,  of  dezen  vrede  te  bevestigen ,  ver- 
klaarde hij  zich  te  zullen  verheugen,  indien  frede- 
rik aan  de  Kerk  voldoening  geven,  en  hij  hem  als 
een  verloren  fchaap  weder  vinden  zou,  ook  hief  hij 
bij  voorraad  den  Ban  en  het  Interdict  op,  hetwelk 
over  dezen  Koning  en  over  Sicilië  was  uitgefproken. 
In  het  volgende  Jaar  voegde  bonifacius  bij  de  vre- 
des voorwaarden ,  dat  frederik  zich  als  een  Leen- 
man der  Kerk  voor  Sicilië  zou  erkennen,  en  daar 
voor  jaarlijks  3,000  oneen  gouds  betalen. 

-De  reden,  welke  bonifacius  tot  deze  infchikke- Twist  van 
liikheid  bragt ,  was  inzonderheid  gelegen   in   de  ver-  bonifaci- 
fchillen,  in  welke  hij    was   ingewikkeld,   voor  eerst  J^p^^^J^a.*^ 
met  het  magtige  Romeinfche  Huis   colonna  ,   twee,  icn  co- 
Kardinalen  uit  welk  geflaclit,  jakob  en  pjeter  wel  ^^'^^'^^ 
tot  zyne  verkiezing,  maar  niet  tot  zijne  kroning  als 

V  3  Paus 


gro  K   E   R  K  E   L  IJ  K  E 

V       Paus  hunne  tocRemming  hndden  gegeven;   ook   ver- 

««JEK     haalt  men,  dat  een   nabedaande  van  deze  Kardina- 
IV 
Hoüfdfl.    '^"  »   SCIARRA   of  STEVEN  DE     COLONNA  ,    het    huis- 

na  C.  G  raad  en  den  fchat  van    den  Paus ,   welke   in   80  la- 
Jaario73.  jji^        aan  goud,  zilver  en  koper  beftond ,   op  den 

lot  151 7.         ^  0  7  r  ?       r 

— — _»  openbaren  weg  geroofd  had;  anderen  meenen,  dat 
zij  bij  BONiFACius  in  den  haat  waren,  omdat  zij 
hadden  zoeken  te  verhinderen ,  dat  coelestinus  het 
Pausfchap  nederleide;  ook  waren  zij  Gibellinen^  en 
daarom  gehaat  bij  den  Fans.  bonefacius  zelve 
legt  hun  in  de  Buüe  in  het  jaar  1297  tegen  hem 
uitgegeven  ,  te  last,  dat  zij  de  Koningen  jakob 
'  en  FREDERiK  ouderrteund ,  en  eenen   hunner   bloed- 

verwanten belet  hadden,  in  de  hun  toebehoorendè 
plaatfen  Palestrina ,  Colonna  en  Zagaruolo ,  Pausfe- 
lijke  bezetting  te  leggen.  De  Paus  deed  dan  deze 
twee  Kardinalen  in  den  ban;  ontzette  hen  van  hun- 
ne waardigheid;  ontnam  hun  hunne  goederen;  liet 
onder  het  aanbieden  van  aflaat  het  kruis  tegen  hen 
prediken;  verwoestte  hunne  huizen  te  Rome ^  en 
ontnam  hun  vele  (leden  en  kasteelen,  welke  insge- 
lijks ten  gronde  gefloopt  werden. 
Twist  of  Deze  dus  met  de  hevigfte  verbittering  van  'sPaufen 
een  Paus  zijde  voortgezette  twist  was  merkwaardig  ,   doordien 

^'^"^.      dezelve  aanleiding   gaf  tot  de   vraag:   of  het  eenen 
waardig-  00  ^ 

heidmag  Paus  geoorloofd  was,  zijne  waardigheid  neder  te 
nederleg-  jggo-en?  De  beide  Kardinalen  beweerden  in  het  jaar 
1297  in  een  gefchrift,  dat  zulks  ongeoorloofd,  en 
dat  BONIFACIUS  dus  geen  opvolger  was  van  coe- 
lestinus ,  maar  nog  fteeds  de  Kardinaal  cajeta- 
Nus,  wien  zij  van  heerschzucht ,  geweld  en  bedrog 


GESCHIEDENIS.  311 

bij  alle  Vorsten   en   Volken   befchuldigden,   zich  te-       V 
vens  op  eeiie  algemeene  Kerkvergadering  beroepende.     '^^^"-^ 
De  Kanonisten  en   Godgeleerden   hebben  vervolgens  Hoofdfl. 
over  deze  vraag  getwist,     piürre  la  palu,  of  pe   m  C.  G, 
TRUS  PALUDANus,  een   Dominikaner  uit  ^''^^^^'^- lot^J^J'f* 

di'é,  en  Leeraar  der  Godgeleerdheid,    die  toen  leef- 

de ,  beweerde ,  dat  de  Paus  nooit  geregtigd  was , 
zonder  bewilliging  der  Kardinalen ,  afftand  van  zijn 
Pausfchap  te  doen;  maar  joannes  andreas,  een 
vermaard  Regtsgeleerde  te  Bologna ,  wederleide  de 
gronden  der  Co/oimen,  en  zocht  in  een  bijzonder  ge- 
fchrift,  (^  de  Reiumtiatione  Papce ^  )  te  bewijzen, 
dat  eenen  Paus  dit  regt  allezins  toekwam  ;  welk  ge- 
voelen ook  naderhand  het  heerfchende  geworden  is. 

Allengs    werden    de   colonna's   door    den    Paus  Bedriece- 

overweldigd,     Preneste ^  of  gelijk   het  thans  heette,  ^'''^^  ^^"* 
„   ,        .  j  .  .  j-      ,  .del  van 

Palestrina ,  de  eenige  vestnig  ,   die   hun  nog  oveng  i5omfaci. 

was,  weerde  zich  zoo  dapper,  dat  de  Paus  de  hoop  us  VllI, 
opgaf,  om  ze  te  vermeesteren.  Hier  over  toornig, 
bood  hij  aan  den  Graaf  güido  van  Montefelhre , 
een'  ervaren  krijgsman,  maar  die  een  Franciskaner 
Monnik  geworden  was ,  het  beleid  der  belegering 
aan;  toen  deze  zich  met  zijnen  nieuwen  ftand  ont- 
fchuldigde,  verzocht  de  Paus  hem,  hij  zou  ten  min- 
den een  middel  aan  de  hand  geven ,  om  de  ftjid  te 
dwingen.  De  Graaf  antwoordde,  dat  hij  daar  toe 
wel  een  middel  wist,  maar  vreesde  zich  te  zullen 
bezondigen ,  als  hij  het  bekend  maakte.  O !  ant- 
woordde de  Paus,  is  het  anders  niet,  dan  neme  ik 
die  zonde  op  mij.  guido  gaf  dan  het  middel  op, 
daar  in  bedaanJe,  dat  de  Paus   veel  beloven,   maar 

V^  4  wei- 


:iT^  K  E  R  K  E  L  IJ  K  E 

V  weinig  houden  moest.  Dit ,  het  is  zoo ,  is  een  be- 
*j^J*  rigt  van  den  vermaarden  Dichter  dante,  die  in  zijn 
H  >ofda.  beroemd  Dichtduk,  La  divina  Commedia^  aan  dezen 
n,n  C.  G  Paus  bonifacius,  evon  als  aan  niculaus  lli,  eene 
t^'t  1517,  P'^^^s  in  de  Hel  heeft  aangewezen;  maar  dante 
■  was  een  tijdgenoot   van   dezen  Paus,  en   heeft  vele 

gefchiedkundige  waarheden  in  zijn  gedicht  gebragt; 
en  hoe  het  zij,  de  Gefchiedfchrijver  villam  (*) 
verzekert,  dat  bonifacius  een  ruim  geweten  had, 
als  'er  iets  voor  hem  te  winnen  was,  en  de  handel 
wijze  van  den  Paus  in  dit  geval  kwam  volkomen 
overeen,  met  het  opgegeven  middel.  Hii  liet  aan  de 
Kardinalen  genade  en  hcrftelling  van  hunne  goederen 
aanbieden ,  als  zij  hem  om  vergeving  bidden  en 
PaJestrina  aan  hem  overleveren  zouden.  Zij  onder- 
wierpen zich  in  het  jaar  129P  aan  deze  voorwaar- 
den ,  maar  de  Paus  herftelde  hen  niet  in  het  bezit 
hunner  goederen,  en  liet  Palestrina  geheel  verwoes» 
ten,  doch,  opdat  het  getal  der  zes  Kardinaal -Bis- 
fchoppen  in  de  Roomfche  Kerk  bUiven  zoude,  be- 
floot  hii  eene  nieuwe  Ihd,  onder  den  naam  van  de 
Pausfelijke ,  QCiv'itas  Papalis  ^')  te  (lichten,  wier 
Kathedrale  Kerk  de  voormalige  Kathedrale  Kerk  van 
Preneste  of  Pakitrina  zou  zijn.  Verders  liet  bo- 
nifacius eenen  bloedverwant  der  colonna's,  jo- 
ANNES  van  cECCiNO  lu  de  gevangcnis  werpen,  en 
hem  al  zijne  goederen  ontnemen.  Door  deze  behan-r 
t'eiing  verfchrikt,  keerden  de  colonna's  terug  tot 
hunne  voorgaande  gezindheden,  en  weken  om  hun- 
ne 
(*)  Vht.  Fiorentina  L.  VIII.  C  6,. 


GESCHIEDENIS.  313 

ice  veiligheid  naar  Sicilië  en  Frankryk  ^  in  welk  laat-       V 
fte  Rijk  één  van   hen,   steven,   door  Koning   fi-     '^'^^-^ 
LIPS    zeer  wel  ontvangen   werd.     Deszeifs   Broeder  Hoofdd. 
had  het  ongeluk ,  in  handen  van   zeeroovers  ie   val-  na  C.  G. 
len  5    die  hem   als   een'  galeiflaaf   gebruikten,    ni^ar  |^^^  °^^* 
herkend  en  door  den  Franfchen   Koning  vrijgekocht  .1 

zijnde,  wist  liij  zich  door  denzelven   des  te  nadruk- 
kelijker op  den  Paus  te  wreeken. 

Om  dezen  tijd  gaf  bonifacius  ,  misfchien  om  niet 
bij  alle  Kardinalen  in  haat  te  raken  ,  een  Decreet 
uit,  tegen  allen,  die  zich  aan  eenen Kardinaal  misgrij- 
pen zouden.  Maar  zijn  gedrag  jegens  deze  Kardinalen, 
en  in  het  gemeen  jegens  alle  Prelaten,  die  niet  vol- 
komen tot  zijne  partij  behoorden,  was  trotsch  en 
geweldig.  De  vervolgde  Kardinalen  hadden  zich 
naar  Genua  begeven,  alwaar  de  Aartsbisfchop  hun 
niet  ongunflig  was.  Als  daarom  deze  Aartsbisfchop 
eens  op  Aschwoensdag  voor  den  Paus  nederknielde, 
om  den  zegen  te  ontvangen,  wierp  de  Paus  hem  de 
asch,  welke  anders  op  het  hoofd  en  aan  het  voor- 
hoofd geftrooid  wordt,  in  de  oogen ,  en  daar  an- 
ders de  Priester  deze  woorden  gebruikt;  ,, Gedenk, 
6  mensch !  dat  gij  asch  zijt  ,  en  weder  tot  asch 
worden  zult !  '*  zeide  de  Paus :  „  Gedenk ,  ó  mensch! 
dat  gij  een  Gibellin  zijt,  en  met  de  Gibellinen  we- 
der tot  asch  worden  zult  (*)!" 

Op  dezelfde   heerschzuchtige   wijze  ,   als   bonifa-  Twist  van 

cius   de    colonna's   behandelde,    sedmea:  hii  zich  ^^mfa- 

o      ->  cwi  met 

ook  tegen  de  magtigfte  Vorsten,  waar  van  men   de  Keizer 

voor-  ALBERT. 

(*)  PAGI  Brev.  Petitif.  Kom.  T.  II.  p.  301. 

V5 


SH  K  E  R  K  E  L  IJ  K  E 

V  voorbeelden  in  Hongaryen ,  Bohemen ,  Denemarken 
BOFK  gn  Schotland  z^g.  De  Duhfche  Keizer  of  Roomsch 
Hoofuft.  Koning,  adolf  van  N as  fait  ^  liet  hena  door  Gezan- 
na  C.  G  ten  van  zijnen  eerbied  verzekeren ,  maar  de  Paus 
tori's  f? .  §^^  ^^^^  ^^"^  ernflige  vermaning ,  om  den  Koning 
m  van  Frankryk  niet  te  beoorlogen ,  en  beilrafte  hem , 

dat  hij ,  als  een  gemeen  foldaat ,  foldij  van  Engeland 
trok,  ja  hij  dreigde  hem,  zoo  hij  niet  gehoorzaam- 
de, dat  hij  nooit  de  Keizerlijke  waardigheid  beko- 
men zou.  Verfcheidene  Rijksvorsten  fpraken  van 
ADOLF  af  te  zetten,  en  verkoren  albert  van  Oos- 
tenryk  tot  Roomsch  Koning,  adolf  verloor  in  het 
jaar  ii^'i  in  eenen  veldilag  tegen  albert  het  le- 
ven ;  hier  op  riep  bonifacius  dezen  tot  verantwoor- 
ding, en  terwijl  de  Vorst  te  gelijk  door  de  Geeste- 
lijke Keurvorsten  des  Rijks  gedreigd  werd,  zocht 
hij ,  op  allerlei  wijze ,  de  gunst  van  den  Paus  te 
winnen,  hetwelk  hem  echter  bezwaarlijk  zou  gelukt 
ajn,  indien  de  Paus  niet  in  hevige  twisten  ware 
geraakt  met  filips  ,  den  Koning  van  Frankryk,  Nu 
befloot  hij,  zich  van  albert  tegen  denzelven  te 
bedienen  .^  en  bood  denzelven  in  het  jaar  1 303  alles 
vrijwillig  aan,  wat  hij  op  den  Paus  te  voren  ver- 
geefs verzocht  had. 

Zelfs  ging  bonifacius  nog  verder.  Ten  einde 
zich  aan  den  Koning  van  Frankryk  te  wreeken,  op 
wien  hij  ten  hoogden  verbitterd  was,  verhief  hij 
den  Keizer  zoo  veel  mogelijk  boven  denzelven.  lo 
eene  Redevoering,  welke  hij  in  het  jaar  1303  in  een> 
openlijk  Conftftorie  ter  bevestiging  van  albert  in 
de  waardigheid  van  /iöö;»;<7/^  -  Koning  hield,   merkte 

hy 


GESCHIEDENIS.  315 

hij  aan,  dat  men  gemeenelijk   de   beide   groote  lich-      v 

ten ,  die  God  gefchapen  liad ,  goed  en  wel  verklaar*     ^°^* 

de  van  de  Kerkelijke  en  Wereldlijke  Magt ;  maar  dat  Hoofdft. 

hij  thans  door  de  zon  den  Keizer  verltond ,  als  den  na  C.  G. 

Monarch  van   alle   Koningen  en   Vorsten.      „  Hier  P^f^°73' 

"  "  cot  I«;17, 

mag,"   zeide  hij,    „  de  Franfche  trotschheid,   die  ■ 

niemand  boven  zich  erkent,  zich  niet  verheffen.  Zij 
liegen, want  zij  zijn  van  regts\vege,en  moeten  onder 
den  Roomsch- Koning  en  Keizer  zijn.  Wij  weten 
ook  niet ,  van  waar  zij  dit  hebben ;  of  waar  zij  het 
gevonden  hebben ,  nademaal  het  bekend  is ,  dat  de 
Christenen  aan  den  Vorst  der  Kerk  onderworpen  ge- 
weest zijn  en  zijn  moeten.  Zij  hebben  het  noch  uit 
de  oude  noch  nieuwe  wet ,  van  geen'  P/ofeet ,  Eu- 
angelist  of  Apostel.  Daarom  zeggen  wij ,  het  gene 
de  Apostel  zegt:  Indien  iemand  een  ander  Euan- 
geïie  predikt ,  dan  jvij ,  die  is  vervloekt !  En  dat 
willen  wij  ook.  Deze ,  die  tot  Roomsch  -  Koning 
verkoren  is,  bevond  zich  wel  te  voren  in  den  damp 
van  hoogmoed  en  onwetendheid:  want  hij  was  ons 
en  onze  Kerk  niet  gehoorzaam  ,  zoo  als  het  be- 
hoorde. Maar  thans  is  hij  dit,  en  ook  gereed,  om  , 
alks  te  doen,  wat  wij,  onze  Broeders  en  de  Kerk 
willen.  Daarom  is  thans  ook  de  tijd  gekomen,  ora 
genade  te  bewijzen;  gelijk  de  Apostel  zegt:  IVa»' 
neer  de  volheid  des  tijds  gekomen  is."  Voorts  fprak 
de  Paus  veel  van  zijne  regten  en  van  zijne  genade; 
van  de  befcherming,  welke  hij  aan  den  nieuwerken- 
den  Koning  bewijzen  wilde,  maar  ook  van  de  flraf- 
fen,  die  deze  te  vrezen  had  ,  als  hij  flecht  regeerde. 
Al  zouden  ook,  zeide  hij,   alle  Wereldlijke  Vorsten 

te- 


3i6  K  E  R  K  E  L  IJ  K  E 

V       tegen  ons  verbonden  zijn  ,  wij  zouden  hen  nogtans , 
*^^*     nis    wij    de   waarheid    op   onze  zijde   hadden,   niet 
Hoofdft.   "^^'^•'  ^^"  ^^"  ftroohalm  tellen.     Ook  gaf  hij  aan  de 
na  C.  G.  Duitfchen    te    kennen  ,    dat    de    Stadhouder    van 
^^j^j?j^' CHRISTUS,  die  het   Keizerrijk  van   anderen  op   hen 
'  .1  .         had  overgedragen,  hetzelve,  wanneer  hij  wilde,  we- 
der aan  anderen  overdragen  kon.  —  De  Brief,  wel- 
ken de  Keizer  daartegen   in  het  jaar   1303   aan  den 
Paus  fchrecf,  was  des  te  ootmoediger  en  nederiger. 
Twist  van      Maar  zoo  veel   te   ongelukkiger  voor  Paus  boni- 

'f^'ü'»    FACius    eindigden   zijne  vcrfchilJen   met  filips  den 
ciL's  niet  ^  •' 

FiLiP';  den  Schoonen ,  Koning  van   Fraukryk.     Deze  Vorst  on- 

Schoonen  (jeryQ^d    reeds,  de   heerschzucht  van  Paus  bonifa- 

Koninfï 

vanFrank-  cius  m  het  jaar   1 295 ,   toen   deze   twee  Kardinalen 

ryk.  met  volkomene  volraagt  naar  Fraukryk  zond,   om 

den  vrede  tusfchen  filips  en  eduard,  Koning  van 
Engeland,  tot  ftand  te  brengen,  zelfs  door  het  h^* 
dreigen  en  uitvoeren  van  Kerkelijke  flrafFen  tegen 
den  onwilligen.  De  beide  Vorsten  verwierpen  deze 
geweldige  bemiddeling,  en  verklaarden  aan  den  Paus, 
dat  hij  hun  in  eene  zaak,  welke  den  Godsdienst 
niet  betrof,  niets  te  bevelen  had.  Evenwel  fchreef 
hij  hun  bij  herhaling ,  onder  flraffe  van  den  ban ,  in 
het  jaar  1296  eenen  wapenftilrtand  voor,  en  wist 
hen  zoo  te  belezen,  dat  zij  hem,  niet  als  Paus, 
maar  in  zijn  perfoon  als  benedictus  cajetanus 
tot  fcheidsman  verkoren,  waar  op  hij  als  zoodanig 
in  het  jaar  1298  uitfpraak  deed,  dat  de  beide  Ko- 
ningen vrede  fluiten,  en  dien  door  huwelijksverbind- 
tenisfen  tusfchen  hunne  familien  zouden  bevestigen; 
4at  zij   eikanderen   het  veroverde  terug  zouden   get 

ven , 


I 


GESCHIEDENIS.  $17- 

ven,  hetwelk  inmiddels  in  handen  van  den  Paus  ge-       v 

fteld  zou  worden;  ook  zou  de  Koning  van  Frank-    boeic 

r'^k  aan  den  Graaf  van  Vlaanderen ,   die  zich ,  hoe-  Hoofdfl. 

wel  zijn  Leenman  zijnde,  met  Koning  eduard  ver- na  C.  G. 

bonden  had,  omdat  filips  hem  zijne  Dochter  ont- J^^^^^'^* 

'  •*  tot  I517» 

hield,  welke  hij   aan   den  Zoon  van   eduard   had 

willen  uithuwelijken ,  alle  veroverde  phatfen  benevens 
zijne  Dochter  terug  geven.  Deze  uitfpraak  mishaagde 
den  Koning,  en  nog  veel  meer, dat  bonifacius  ,  het 
gene  hij  als  bijzonder  perfoon  hier  verrigt  had,  in 
eene  Pausfelijke  Bulle  bragt  ,  welke  hij  door  den 
EngeJfchen  Gezant  aan  filips  ter  hand  liet  ftellen. 
Toen  derhalve  deze  Bulle  in  den  Koninklijken  Staats- 
raad werd  voorgelezen ,  rukte  de  Graaf  van  Ar- 
tois  dezelve  den  Prelaat ,  die  ze  las ,  uit  de  handen  , 
en  ze  met  zijne  handen  verfcheurd  hebbende,  wierp 
hij  ze  op  het  vuur,  zweerende,  niet  te  zullen  dul- 
den, dat  de  Paus  den  Koning  en  het  Rijk  zoo  mis- 
handelde, ook  verklaarde  filips,  dat  hij  de  uit- 
fpraak, in  zoo  verre  zij  den  Graaf  van  Vlaanderen 
betrof,  niet  kon  aannemen  (*). 

Bij  deze  eerfte  onlusten  kwamen  fpoedig  andere 
verfchillen  van  meer  aanbelang.  De  Koning  had 
eene  belasting  gelegd  op  de  Geestelijkheid  van  zijn 
Rijk ,  die  zich  daar  over  bij  den  Paus  bezwaren- 
de ,  denzelven  in  het  jaar  1296  eene  beruchte 
Bulle ,  naar  de  eerfle  woorden  Clericis  Laicos  ge- 
noemd, 

(*)  Hifi  Of  ie  des  Démêlez  du  Pape  Boni  f  ace  VIII, 
avec  Phililipe  Ie  Bel ,  Roi  de  France ,  par  adriln  bail- 
LET  a  Paris  17 18.  i2mo. 


Si8  K  E  R  K  E  L  rj  K  E 

V       noemd  (*) ,  deed  uitvaardigen ,  in  welke  aan  alle  üom 

BOEK     ningen  5  Vorsten ,  Heeren  en  Leeken  verboden  wordt, 

Hoofdft.  belastingen  van    de  Geestelijken  te   nemen ,  en  aan 

na  C.  G.  de  Geestelijken ,   om  ze  aan   hun   te  betalen ,  alles 

lotlsn'  ^P  ^^^^^^  ^^"  ^^'^  ^^"' 

■  FiLiPS,  fchoon  deze  Bulle  niet  uitdrukkelijk  tegeit 

hem  alleen  gerigt  was,  was  echter  over  dezelve  ge- 
voelig, en  gaf  nog  in  hetzelfde  jaar  1296  twee  Pla- 
katen  uit;  het  eene  verbood,  dat  geen  vreemdeling 
in  zijn  Rijk  zou  komen,  om  daar  handel  te  doen; 
het  ander  verbood  den  uitvoer  van  geld ,  juweelen  , 
paarden,  levensmiddelen,  wapenen  en  krijgsbehoef- 
ten ,  zonder  zijn  uitdrukkelijk  verlof,  bonifacius  , 
die  in  gevoeligheid  den  Koning  niets  toegaf,  ontdek- 
te dezelve  terflond  in  eenen  langen  en  fcherpcn  Brief 
aan  den  Koning,  in  welken  hij  onder  anderen  zeide, 
met  betrekking  tot  deze  verboden  :  ,,  Indien  gij 
daar  bij  misfchien  het  oogmerk  mogt  gehad  hebben  , 
om  ons ,  onze  Broeders ,  de  Prelaten  en  Geestelij- 
ken, benevens  de  Kerken  en  derzelver  goederen,  in 
uwe  Rijken  overal  mede  onder  dit  verbod  te  begrij- 
pen: zoo  zou  dit  niet  alleen  onvoorzigtig ,  maar 
ook  zinneloos  wezen,  dat  gij  de  roekelooze  handen 
aan  iets  zoudt  leggen,  waar  over  gij  of  Wereldlijke 
Vorsten  volftrekt  geene  magt  hebt ;  en  gij  zoudt 
daar  door  veel  meer  in  den  ban  geraken." 

Op  dit  fchrijven  antwoordde  filips  met  even  zoo 
veel  koenheid,  dat  de  Koningen  van  Frankryk  wet- 
ten ten   beste  van  hun  Rijk  gegeven  hadden,  eer 


'ec 


C*)  Sext.  Deer  et.  L.  III.  ///    23.  C.  Z-P  •  9^' 


GESCHIEDENIS.  319 

*cr  nog  Geestelijken  in  waren   —  dat  de  Kerk  zoo       v 
wel  uit  Leeken  als  uit  Geestelijken  beftond ,  en  dat     ^^^^ 
de  Leeken  door  Christus  deel  hadden  aan    dezelf-  Hoofdfh 
de  vrijheid  als  de  Geesteliiken ;    dat  deze    nog  wel  na  C.  G, 
bijzondere  vrijheden  genoten,  hun  door  de  Pausfen,  lor'^J^fl' 
met  bewilliging  der  Voisten,  gefchonken,  maar  dat  ■ 

dezelve  den  Koning  het  regt  niet  konden  benemen, 
om  ter  verdediging  hunner  landen  middelen  ter  hand 
te  vaiten  ,  tot  welke  alle  onderdanen  het  hunne 
moesten  bijdragen.  Bij  flot  noemde  hij  het  fchan- 
delijk  voor  den  Stedehouder  van  Christus,  dat  hij 
aan  de  Geestelijken  verbood  ,  wat  Christus  en  de 
Apostelen  zelve  gedaan  hadden,  namelijk,  aan  den 
Keizer  fchatting  te  geven. 

Kort  daar   na   zondc-n    de   Bisfchoppen   en    Abten 
van  het  Kerspel  van  Rheims  ^   opgewekt  door   hun- 
nen  Aartsbisfchop    pieter    barbet,  een    verzoek- 
fchrift  aan  den  Paus  ,  waar  in  zij  hem  wel  bedank- 
ten voor  zijne  zorgvuldigheid   omtrent   de  vrijheden 
der  Kerk,  maar  hem  tevens    meldden,  dat  zijn    ge- 
bod door  den   Koning,    maar   ook  door   alle   zijne 
onderdanen  als   zeer   nadeelig   voor   het   Rijk   werd 
aangemerkt,  ja  dat  men  op  het  punt  ftond,  om  alle 
Franfchen^  en  gevolgelijk  ook  de   Prelaten,  als  Ko- 
ninklijke Leenmannen  op    te  roepen   tut  verdedis^ing 
van  het  vaderland;  zij  verzochten  daarom  den  Paus 
op    hunne    verpligting    acht    te    geven  ,   opdat   de 
Franfche  Kerk  in  eensgezindheid    met   den   Koning 
en  de  Stenden  rust  mogt  genieten. 

De  Koning  fchortfle  de  voltrekking  van  zijne  pla- 
kaïen  nog  ecnc  poos,  maar   toen  de  Paus   bij  zijn 

ge- 


320  K  E  R  K  E  L  IJ  K  E 

V  gevoelen  bleef,  gaf  hij  aan  dezelve  hare  volle  kracht^ 
BOEK  jjg  Paus,  die  aan  de  Geestelijken  bij  eenen  Brief 
lioufdft.  verlof  gaf,  om  den  Koning  in  dringende  behoeften 
m  C.  G.  vrijwillig  met  geld  te  onderfteunen  ,  waarfchuvvde 
jaario73.  ^^^^^^  ^^^  Koning  andermaal ,  om  zich  geene  Ker- 
m..  kelijke  ftraffen  op  den  hals  te  halen,  en  fchreef  aan 

zijne  Legaten  in  Frankryk,  dat  zij  den  Koning^ 
indien  hij  of  zijne  ambtenaren  hen  zouden  willen 
verhinderen,  de  gelden,  die  voor  het  Heilige  Land 
verzameld  waren ,  naar  lia/ië  te  zenden ,  zonder  be- 
denken in  den  ban  zouden  doen. 

Te  gelijker  tijd  echter   verzachtte   bonifacius   in 
eenen  Brief  in  Februarij  1297  aan   den  Koning  zijn 
bovengemeld  Decreet  ^  verklarende  dat  hij  der  Gees* 
lelijkheid  niet  verboden  had ,  vrijwiüig  en    in    geval 
van  nood   den   Koning   met    geld   te   onderfteunen* 
Deze  verzachting  deed  echter  bij  den  Koning  weinig 
af,  omdat  de  Paus  tevens  bij  hem  aanhield,  dat  hij 
de  gelden,  die  voor  hem  in  zijn  Rijk   bijeengebragt 
waren,  vrij    zou   laten   uitgaan.     Hoe    het   zij,  in 
Julij  van  dat  jaar  gaf  de  Paus  nog  eene  nadere  ver- 
klaring uit,  waar  bij  hij  het  aan   's  Konings   gewes- 
ten overliet,  om  te  bepalen,  of  eene  heffing  op   de 
Geestelijkheid  noodzakelijk  ware. 
LODFAVYK      Om  den  Koning  te  meer  te   believen  ,  bewilligde 
IX  tot     j^ij  i^em   (Je    Tienden   van  zijne   Geestelijkheid   voor 
ve'rklaard  drie  jaren;    ook  plaatfte    hij    's  Konings  Grootvader 
LODEWYKL  IX  in  hct  jaar  1297  onder    de  Heiligen  ^ 
welke  eer  de  Koningen  van   Frankryk  reeds    federt 
50  jaren  van   de    P.mfen    verzocht  hadden  ,    en   tot 
welk  einde  onder  injartyn  IV  reeds  63  wondcrwer- 

kê» 


GESCHIEDENIS.  321 

ken  van  lodewyk,  zoo  men  geloofde  bewezen  en      "^ 

meer  dan  300  getuigen  omtrent   dezelve  onder  eede     "^^"^ 

gehoord    waren.    Thans   voltooide  bonifacius  het  Hoofdfl, 

Proces  van  Canonifatie   door  twee   Redevoeringen  ,  "^^  C.  Gé 

in   de  eerde  van   welke  hij  zeide  ,   dat  lodewyks  '  '  ,,,^ 

•'  '  tol  15'/* 

Heiligheid  zoo  veel  en  zoo  menigmaal  onderzocht 
was ,  dat  geen  ezel  alles  zou  kunnen  dragen ,  wat 
daar  over  gefchreven  was  (*).  Behalve  deze  he- 
melfche  waardigheid,  beloofde  bonifaciüs  ook  de 
aardfche  aan  het  Koninklijke  Huis,  door  zijne  hulp 
toe  te  zeggen,  dat  karel.  Graaf  van  Falois , 
'sKonings  Broeder,  tot  Roomsch  Koning  mogt  ver- 
1(0 ren  worden. 

De  Koning  van  zijne  zijde  belette  nu  niet  lan?ef 
■den  uitvoer  der  gelden  ,  die  voor  den  Paus  in 
Frankryk  verzameld  waren.  Maar  kort  daar  na  ge- 
loofde hij  door  den  Paus  in  meer  dan  één  opzigt 
misleid  te  zijn.  Deszelfs  uitfpraak  tusfchen  hem  ert 
den  Koning  \^n  Engeland  kwam  hem  partijdig  voor, 
en  van  de  verkiezing  van  kar  el  van  Falois  kwam 
jiiets.  Om  zich.  te  wreken,  ram  de  Koning  de 
Kardinalen  colonna  in  zijne  befcherming,  ook  be- 
oorloogde hij  den  Graaf  van  Vlaanderen  op  nieuw  ^ 
dien  hij  gevangen  kreeg,  Alzoo  de  Paus  aan  twee 
Franfche  Bisfchoppen  de  waarneming  van  hun  ambt 
verboden  had,  wilde  filips  zich  van  het  Koninklijk 

regt 

(*)  Bonefacii  VIII.  Senmnes  duo  de  Camrtizatione 
Regis  Ludovici  SaHCtisfimi ,  in  duciiesN'%  Hist.  Fr.  SSi 
T.  V.  p.  481.  Ejiisd.  Bii/la  Canoniz.  B.  Ludovici  Regi 
Franc.  ibid.  p.  486. 

XVI.  Deel.  X 


322  K  E  R  K  E  L  IJ   K  E 

V  regt  bedienen,  (/<?  RegaJe  ^')  hetwelk  gefteld  werd 
BOEk  if,  i^et  ontvangen  en  berturen  der  inkoniften  van  le- 
Hoofdft  digftaande  Bisdommen  ,  maar  de  Paus  onderrigtte 
na  C.  G.  hem ,  in  het  jaar  1299,  dat  een  Bisdom  daar  door 
torisf;  "^^'-  openviel.  Ook  floot  de  Koning,  in  het  jaar 
p  1299»  tot  verdriet  van  den   Paus,  een   naauw  ver- 

bond met  Keizer  albert;  evenwel  zond  hij  in  1300 
een  Gezantfchap  aan  den  Paus,  in  hetwelk  willem 
VAN  NOGARET,  een  geoefend  Staatsman ,  eene  voor- 
name plaats  bekleedde. 
Stout  ge-  Ondertusfchen  deed  de  Pausfelljke  Legaat ,  bern- 
dragvan  ^^^^  y^^  saisset,  Bisfchop  van  Pamiers,  die  in 
fchopvanhet  jaar  1301  in  Frankryk  kwam,  het  fmeulend 
Pamiers.  yuur  van  ongenoegen  ligterlaije  ontvlammen,  boni- 
IfACius  had  dit  Bisdom  in  het  jaar  1296  eerst  op- 
gerigt,  en  hem,  zonder  bewilliging  des  Konings, 
tot  eerften  Bisfchop  van  hetzelve  benoemd.  Deze 
Bisfchop  fprak  op  eenen  gebiedenden  toon  ,  en 
wendde  voor,  dat,  fchoon  zijn  Bisdom  binnen  de 
grenzen  van  Frankryk  lag,  hij  echter  enkel  aan  den 
Paus  in  het  Wereldlijke  en  Geestelijke  onderworpen 
en  geen  onderdaan  des  Konings  van  Frankryk  was. 
Ook  dreigde  hij  het  Rijk  onder  verbod  van  Gods- 
dienst te  brengen,  en  den  Koning  zelven  in  den  ban 
te  zullen  doen.  filips  vergenoegde  zich  echter, 
met  hem  van  zijn  Hof  te  verwijderen  en  naar  Roms 
terug  te  zenden ;  maar  de  Paus  zond  hem  terflond 
weder  naar  zijn  Kerspel  -terug ,  alwaar  hij  zich  op- 
zettelijk toeleide,  om  den  Koning  zwart  te  maken, 
ja  zelfs  trok  hij  de  echte  geboorte  des  Konings  in 
twijfel,  en  poogde  gevaailijke  onlusten  te  ftichten, 

met 


GESCHIEDENIS.  323 

met  hulp  van  buitenlandfche  Vorsten;   eindelijk  was       V 

de  Konitig  genoodzaakt,  liem  voor  den  Koninklijken     ^°^^ 

Staatsraad  in  het  jaar    1301   ter  verantwoording  te  Hoofdfl, 

roepen ,  alwaar  hij  van  den   Zegelbewaarder   pieter  na  C.  G. 

'PLOTTE  befchiildigd  ,  en  de  Aartsbisfchop  van  iVdfr- '^f  J°f^' 
^    ^  ^  cot  151/» 

bonne  als  Metropolltaan  verzocht  werd,  hem  in  be-  ■  ,.  - 
waring  te  laten  brengen.  Toen  deze  zulks  weiger- 
de, liet  de  Koning  zelve  hem  bewaken,  tot  dat  de 
Aartsbisfchop  hem  een  verblijf  aanwees ,  hetwelk 
wel  geene  gevangenis  was ,  maar  van  waar  hij  zich 
nogtans ,  zonder  *s  Konings  bewilliging ,  niet  weg 
kon  begeven.  Nu  befloot  de  Vorst  zijn  gedrag  je- 
gens dezen  Bisfchop  door  een  Gezantfchap  bij  den 
Paus  te  regtvaardigen ,  te  meer,  omdat  'er  nog  nieef 
befchuldigingen  tegen  den  Bisfchop  waren  ingeko- 
men ,  dat  hij  het  Sacrament  der  boete  voor  eene 
menfchelijke  uitvinding  had  uitgegeven,  hoererij  had 
hg  voor  de  Geestelijken  niet  ongeoorloofd  genoemd, 
en  den  Paus  voor  eenen  gevleeschden  Duivel  ge- 
fcholden ,  die  tegen  God  en  het  regt  den  Heiligen 
LODEWYK,  die  in  de  Hel  was,  gecanonizeerd  had. 
Dus  eischte  de  Koning  van  den  Paus  de  afzetting 
en  ürafFe  van  dezen  Bisfchop.  flotte  zal  volgens 
fommigen  den  Paus  bij  deze  gelegenheid  hartige 
waarheden  gezegd ,  en  hem  onder  anderen ,  als  de 
Paus  beweerde,  dat  de  Wereldlijke  zoo  wel  als  de 
Geestelijke  magt  hem  toekwam,  geantwoord  hebben, 
dat  de  eerfle  bij  hem  alleen  in  woorden ,  maar  bij 
ziinen  Koning  in  der  daad  beftond.  Anderen  echter 
meenen ,  dat  dit  Gexantichap  niet  dadelijk  plaats 
hebbe  gehad. 

X  a  Ook 


324  K  E  R  K  E  L  IJ  K  E 

V  Ook  zou  het  toch  geheel  vruchteloos  geweest  zijn, 

BOEK  riademaal  de  Paus  ééns  vooral  belloten  had,  het  ge- 
Hoofd  ft.  vangen  nemen  van  zijnen  Legaat  ten  ftrengften  te 
na  C.  G.  ftrafTen ,  gelijk  hij  dan  ook  den  Koning  den  4den 
tot  1517!  December  1301  aankondigde,  dat  hij  daar  door  in 
—  ■  de    Kerkelijke    ilraflln    vervallen   was,  en   hem  ge- 

bood ,    den   Bisfchop    op  (taande  voet  te  ontdaan. 
Tevens    ontnam   hij    den    Koning    alle    voorregten , 
welke  hij  voor  zich  en  zyne  nakomelingen   van   den 
Paus  ontvangen  mogt  hebben,   en  verbood  aan   de 
Prelaten  ,  om  den  Koning  verder  met  de  Tienden  of 
andere  hulpmiddelen  te  onderfteunen.    Eindelijk  ont- 
bood hij   alle  Prelaten,   Domkapittels,  Doctoren  in 
de  Theologie,  en  in  het  Kerkelijk  en  Burgerlijk  regt 
tegen  den   iften  November  1301  te    Rome,    om  met 
hem  te  raadplegen  over  de   verbetering  der  gebreken 
in  het  Rijk,   en  het  handhaven   der  Kerkelijke  vrij- 
heid.    Openlijk  met  oogmerk  ,   om  zich    met  hen 
tegen  den  Koning  te  verbinden. 
Sclinmne-      Maar  in  het  begin  des  jaars  1302   bragt  een  nieij- 
re  Brief   we  Pausfelijke  Legaat  eenen    allerongeftuimigften  en 
Paus^"en  beledigendflen   Brief  van    den  Paus  aan  den  Koning 
dergelijk  mede  ,  dus  luidende :  „  bonifacius  ,  Bisfchop,  knecht 
antwoord  ^^  der    knechten    Gods,   aan   filips.    Koning  van 
nings.       5j  Frankryk !    Vrees  God,  en  houd  zijne  geboden! 
„  Mi:s  dezen  zult  gij    weten ,   dat  gij  aan  ons   in 
„  het  Geestelijke   en    Wereldlijke  onderworpen  zijt. 
5,  De  begeving  vsn  Geesrelijke  Ambten   en  Prehen- 
„  den  komt  u  volfirekt  niet  toe;    en  als  gij  eenige, 
5,  die  ledig  f^aan,  in   heflag   neemt,    moet    jiij   der- 
„  zelver  inkomften  voor  den   volgenden  bezitter  be- 

„  wa- 


GESCHIEDENIS.  325 

5,  waren.    Hebt    gij    eenige    van  dezelve   begeven ;       v 

dan  verklaren   wil   zoodaniire   besevinff  voor  nie-     ** 

[V 


„  dan  verklaren   wij   zoodanige  begeving  voor  nie-     *'*^^^ 


„  tig    en  herroepen  alles  wat  daar  bij   dadelijli  is  Hoofdft. 

„  voorgevallen.     Die    anders   denken ,    houden   wij  ia  C.  G. 

,,  voor  ketters.  [^^  ^/^^^ 


Verfcheidene  later  Schrijvers,  die  genegen  zijn,  - 
om  den  Paus  te  verfchoonen,  hebben  de  echtheid 
van  dezen  Brief  zoeken  in  twijfel  te  trekken,  en 
v/illen  beweeren,  dat  pieter  flotte  denzelven 
opgefleld,  ten  minften  op  eene  hatelijke  wijze  hebbe 
verkort,  ooi  den  Koning  tegen  den  Paus  te  meer  te 
verbitteren,  bijzonder  omdat  de  Paus  in  een  Con/t- 
ftorie  van  het  jaar  1302  zulks  ook  heeft  voorgewend. 
Maar  daartegen  is  deze  Brief  300  jaren  lang  voor 
echt  erkend ,  en  ftaat  in  de  oude  oirkonden  omtrent 
de  vrijheden  der  Franfche  Kerk,  ja  zelfs  ftond  hij 
in  de  Ghsfe  der  Decretalen  van  bonifacius,  welke 
40  jaren  na  hem  door  den  Regtsgeleerden  joankes 
ANDREAS  te  Bologna  is  opgefteld  geworden. 

FiLiPS  ten  minften  twijfelde  zoo   weinig  aan   des- 

zelfs  echtheid  ,   dat  hij   dezen   Brief  op  denzelfden 

of  nog   beledigender  toon    beantwoordde,    op  deze 

wijze:     „  filips,  van  Gods   genade.   Koning   win. 

,  Frankryk ,  aan  bonifaciljs  ,   die  zich  voor  Paus 

,  uitgeeft ,  weinig  of  geheel  geene  groetenls !     Mits 

,  dezen  raoogt  gij ,  grootfte  zot ,  weten :  ( fciat  tua 

,  maxima  fatuitas , )  dat   wij   in   wereldlijke   zaken 

,  aan  niemand  onderworpen  zijn;   dat   de   begeving 

„  van   ledigftaande  Kerken  en   Prebenden  ons  naar 

„  Koninklijk  regt  toekomt;    dat  derzclver  inkomrten 

yt  ons  insgelijks  toebehooren;  dat  alle  onze  gedane" 

X  3  „en 


326  K  E  R  K  E  L  IJ  K  E 

V       „  en  rog    te  doen    zijnde    begevingen   van    kracht 

^'^^■^      „  zijn,  en  blijven  zullen;   en  uat  wij   derzelver   be- 

Hoofdft.   ï»  zitters  mannelijk    zullen   befchermen.     Die  anders 

na  C.  G.  ,,  denken ,  houden  wij   voor   zotten  en  krankzinni- 

tori^f?   "  t^^"-'*     ^^^  ^^^^  ^"^'^  ^^^^^  ^^^  pogen  verdacht 
te  maken ,  maar  vruchteloos. 

Hoe  het  zij,  aan  een  wijdloopiger  fchrijven  van 
den  Paus  aan  den  Koning  van  den  4den  December 
1301,  bekend  onder  den  naam:  Ausculta  filit 
heeft  men  nooit  getwijfeld.  In  hetzelve  eischt  de 
Paus  gehoorzaamheid  aan  de  bevelen  van  eenen  Va- 
der,  en  aan  de  voorfchriften  van  eenen  Leeraar, 
die  de  plaats  van  den  hoogden  Leeraar  bekleedt; 
misbruikende  daar  toe  ^er,  I.  10.  Verders  verwijt 
hij  den  Koning  vele  wanordens  in  zijn  Rijk  ,  onder- 
drukking zijner  onderdanen,  en  mishandeling  der 
Geestelijkheid  ;  hij  had  den  Koning  reeds  dikwerf 
vermaand ,  maar  dewijl  deze  zijne  ooren ,  als  een 
adi^er,  voor  die  heilzame  lesfen  geflopt  had,  maak- 
te hij  hem  bekend,  dat  hij  zijne  Geestelijken  naar 
Rome  ontboden  had ,  om  over  de  verbetering  van 
den  Staat  te  raadplegen ,  terwijl  de  Koning  in  per- 
foon  of  door  gemagtigden  daar  bij  tegenwoordig  zou 
kunnen  zijn ,  om  Gods  oordeel  van  den  Paus  aan 
te  hooren. 

FiLiPS  hier  tegen  maakte  de  krachtdadigfte  fchik- 
kingen,  om  den  Paus  te  iVaffèn,  en  aan  deszelfs 
befluiten  alle  kracht  te  benemen.  Hij  verbood  bij 
herhaling  den  uitvoer  van  geld  uit  zijn  Rijk,  en 
zond  des  Paufen  Nuncïus  met  fchande  uit  zijn  Rijk. 
Ook  liet  hij  dezen  grooteren  Brief  van  den  Paus  in 

Fe- 


GESCHIEDENIS. 


327 


Februari)  des  Jnars  1302  te  Parys   'm  het  bijzijn  van       v 

vele  Grooten  verbranden,  en   zulks  des   namiddags     ^^oek 

IV 
onder  Trompetrengefchal    door  de  geheele  itad   be-  Hoofdft 

kend  raaken.  Tevens  hield  hij  in  dat  jaar  eene  ver-  aa  C.  G. 
gadering  van  de  Grooten  en  Prelaten  van  zijn  Rijk ,  J^^^^^ZS. 
tot  welke  ook  voor  het  eerst  Afgevaardigden  der  — — ' 
fteden,  van  Wereldlijke  en  Geestelijke  Genootichap- 
pen  geroepen  werden  ,  en  aan  welke  men  den  naam 
van  Parlament  gaf;  aan  deze  vergadering  deed  de 
Koning  de  hoofdvraag  voordellen  :  of  zijn  Rijk  den 
Paus  of  hem  tot  Heer  had?  De  Adel  en  de  Bur- 
gerftnnd,  (/g  Tiers  Etat ^^  antwoordden  volkomen 
naar  's  Konings  genoegeii ,  maar  de  Geestelijkheid , 
hoewel  in  de  hoofdzaak  met  den  Koning  inftemmen- 
de,  verzocht  echter  verlof,  om,  volgens  'spaufen 
oproeping,  naar  Rome  te  reizen,  hetwelk  de  Koning 
weigerde.  Eindelijk  werd  befloten,  dat  de  Koning 
en  de  Geestelijkheid  aan  den  Paus  zelven  en  de  Adel 
en  Burgerfiand  aan  de  Kardinalen  voorflellen  zouden 
doen,  over  de  regten  van  den  Koning,  en  de  onaf- 
hankelijkheid van  zijn  Rijk. 

De  Paus  beantwoordde  den  Brief  van  de  Geeste- 
lijkheid met  bittere  klagten  over  het  gene  in  deze 
vergadering  der  StenJen  tegen  hem  btfloten  was,  en 
verklaarde  de  fielUng^  dat  het  Wereldlijke  niet  aan 
het  Geestelijke  onderworpett  was,  voor  eene  even 
groot  e  Ketterij ,  ah  wanneer  men  twee  grondbegin- 
fels  van  alle  di:.gen  aannam, 

In  het  antwoord  der  Kardinalen  aan  den  Adel  en 
den  Burgcrfiand,  ontkennen  dezen  integendeel,  dat 
de  Paus  ooit  aan  den  Koning  of  aan  iemand  anders 

X  4  ge- 


S98  K  R  R   K  E   L  IJ  K  E 

V  gefchreven  had ,  dat  de  Vorst  in  het  Wereldlijke  aan 
DORK  ii^^rii  onderworpen  was;  ook  ontkende  zijn  terugge- 
Hoofdft.  keerde  Nuncius,  ooit  Jets  dergelijks  gezegd  of  fchrif- 
na  C.  G.  lelijk  overgeleverd  te  hebben.  Men  beeft  dit  met 
J^""°J5"  regt  vreemd  gevonden,  dat  de  Kardinalen  dit  kon- 
-  den  ontkennen ,  ten  ware  dat  zij ,    even  als  de  Paus 

zeke ,  als  zij  zagen ,  dat  zij  met  deze   ftelling  niet 
te  regt  konden  komen,   die  dan  niet  meer  voor  de 
hunne  erkenden,  maar  ze  even   onbefchaamd  weder 
beweerden  ,  als  *er  gecne  tegenfpraak  te  vreezen  was. 
In   het    Konffftorie ,    hetwelk   de  Paus    met  zijne 
Kardinalen    in    ditzelfde  jaar    1302   hield,  zag   men 
dit  duidelijk,  in  hetwelk  de  Kardinaal  -  Bisfchop  van 
Porto  optredende ,    om  den  Paus  te  verdedigen ,  be- 
weerde ,  dat  hii  zich  geenszins  de   wereldlijke  hoog- 
heid boven  den  Koning  had  aangematigd ,   maar  ter- 
ftond  daar  op,  zich  zei  ven  als  het  ware  vergetende, 
zeide  deze  Kardinaal:     dat  de  magt  van    den    Paus 
filgemeen  en  onhep-rkt  was;    dat   hij    Heer  is    van 
alle  dingen ,    zoo    wel   Wereldlijke   als    Geestelijke ; 
en  wie  daar  aan  twijfelde,  behoorde   onder  de   Ket- 
ters; alhoewel  de  Forsten  het  Wereldlijk  regtsgehied 
hebben ,  behoort  dit  eigenlijk  van  regtswege  aan  den 
Paus.,  ah  Stadhouder  van    christus   en   petrus; 
en  hij  kan  over  alle  wereldlijke  zaken  .^  met  betrek- 
king tot  de  zonden ,  oordeelen ,   die  daar  in  begaan 
worden ;  maar  de  uitoefening  van  het  vonnis  laat  hg 
a^in  de  Vorsten  over,  omdat  zii  het  z\vaard  dragen. 
Naden   Kardiianl    fprak    de  Paus,  zeggende,   dat, 
zoo  groote  dwaasheid .,  namelijk,  om  te  zeggen,  dat 
(ie  Koni;/^  zijn  Rijk  van  h&m  had  ^  hem  nooit  ia 

de 


GESCHIEDENIS.  3^9 

de  gedachte   was  gekomen ;    maar  dit  kon  nogtans       v 

de  Kouiug  niet  ontkennen ,  dat   hij   met   betrekking     ^'^'^^ 

tot  de  zonden  aan  den  Pam   onderworpen  was.    Hij  Hoofdft 

beklaagde   zich,   dat   zijn  Brief  cioor  flotte    ver-  na  C.  G. 

valscht  was.  —  Als  de  Koning  zich   niet   bekeerde,  J^''^'^^^» 

°  '  tot  15*7. 

zou   hij  denzelven  ,   zoo    als   zijne   Voorvaders   drie 

Franfche  Koningen  gedaan  hadden ,  afzetten  ais  een* 

kleinen  jongen ,  {ficut  unum  gai  cionem-  ) 

Vergeefs  poogde  de  Hertog  vau  Burgondië,  door 
eenen  Brief  aan  eenige  Kardinalen ,  zachtheid  en  ge- 
matigdheid aan  te  raden;  hun  antwoord  was,  dat 
de  Paus  naauwelijks  meer  van  deze  zaak  wilde  hoo- 
ren  fpreken,  ten  ware  de  Koning  hem  openlijk  vol- 
doening gaf.  Ook  fteeg  's  Konings  verbittering  hoo- 
ger ,  toen  hij  vernam ,  dat  de  Paus  de  oproerige 
Vlamingen  met  geld  onderfteunde ;  hij  verbood  dus 
op  nieuw  aan  zijne  Geestelijken,  naar  Rome  te  rei- 
zen ,  waar  tegen  de  Paus  al  de  genen  in  den  ban 
deed ,  die  hen  in  deze  reize  zouden  verhinderen. 

Ook  begaven  zich  werkelijk  vier  Franfche  Aarts- 
bisfchoppen,  dertig  Bisfchoppen,  en  zes  Abten  naar 
des  Paufen  Sijnode,  in  het  jaar  1302,  zoo  weinig 
kon  de  Koning  op  de  gehoorzaamheid  en  trouw  van 
deze  menfchen  rekenen,  wier  belangen  zoo  naauw 
met  die  des  Paufen  verknocht  waren.  Evenwel 
fchijnt  'er  niets  beflisfend  op  deze  Sijnode  voorge- 
vallen te  zijn ;  maar  als  een  gevolg  van  dezelve  ziet 
men  de  vermaarde  Bulle  Unam  Sanctam  aan ,  welke 
de  Paus  nog  in  November  van  dat  jaar  in  het  licht 
gaf,  in  welke  hij  de  oppermagt  van  den  Paus  be- 
weert ,  en  onder  anderen  uitdrukkelijk  zegt ;    „  Ver- 

X  5  der§ 


330  KERKELIJKE 

V  ders  verklaren  ,   zeggen    en  beflisfen  wij ,  dat   alle 

BOER  menfchelijke  Creature  aan  den  Roomfchen  Paus  oti' 

Hoofdft.  derworpen  is,  en  dat  men  niet  zalig  kan    worden, 

na  C.  G  zonder  dit  te  gelooven ,  ( omnino   esfe  d&   necesfitate 

■I  Het  gevolg  hier  van  was,  dat  men  nu  voorts  aan 

het  Franfche  Hof  den  Paus  geheel  niet  meer  ver- 
fchoonde.  Op  den  i2den  Maart  1303,  (of  in 
Frankryk  1302,  omdat  men  daar  toen  het  jaar 
met  Pafchen  begon,)  hield  willem  van  nogaret, 
thans  Zegelbevvaarder  in  plaats  van  pieter  flot- 
TE ,  die  overleden  was  ,  in  tegenwoordigheid  van 
vele  Grooten  en  Prelaten  ,  voor  den  Koning  eene 
Redevoering,  in  welke  hij  beweerde,  dat  bonifa- 
cius  geen  regtmatige  Paus  was,  als  hebbende  den 
Paufelijken  Stoel  door  list  en  bedrog  bemagtigd.  Hij 
befchuldigde  hem  van  verfcheidene  misdaden,  van 
berooving  van  Kerken ,  van  fchandelijken  handel  met 
de  geloovigen,  van  geldzucht;  hij  verklaarde  hem 
voor  een'  openbaren  Ketter,  openbaar  fchuldig  aan 
Simonie^  die  gezegd  had,  dat  hij  geene  Simonie  be- 
gaan kon,  met  één  woord,  voor  een'  vervalfcher 
van  den  Godsdienst,  een'  vijand  van  God  en  de 
Kerk,  dien  de  Koning  verpligt  was  te  flraffen. 
Waarom  hij  den  Koning  verzocht,  ernftig  bedacht 
te  zijn  op  het  beroepen  eener  algemeene  Kerkverga- 
dering ,  op  welke  de  Paus  geoordeeld  en  afgezet  kon 
worden. 

Onder  deze   omdandigheden  kwam    de  Kardinaal 
LE  MOINE,  als  P.iusfelijke  Legaat,   in  het  jaar  1303 
in  Frankryk,  die  een  Franschman,  en  bij  den  Ko- 
ning 


GESCHIEDENIS.  331 

ning  zeer  bemind  was,  en   die  in  datzelfde  jaar  te       ▼ 
Faryi  een*  Kollegle   liet  bouwen   voor  Leeraren  en     ^^^ 
Studenten,  hetwelk  nog  tot  in  de  jongfte  tijden  toe  ffoofdft, 
zijnen    naam   gevoerd    heefc.      Hij    kwam   met  den  na  C.  G. 
fchijn,  om  over  een  vergelijk  re   handelen ,   maar  in  'ot'^J^j^* 
der  daad  met  oogmerk   om   die   Franfche  Geestelij-  ■ 

ken ,  die  den  Koning  getrouw  gehkven  waren ,  tot 
'sPaufen  zijde  over  te  halen.  Deze  Pausfelijke  Le- 
gaat drong  bij  den  Koning  aan ,  om  den  Paus  ge- 
noegen te  geven ,  alzoo  hij  anders  te  wachten  had  , 
dat  de  Paus  Geestelijke  en  Wereldlijke  wapenen  te- 
gen hem  zou  gebruiken. 

Op  deze  voordellen  gaf  de  Koning  een  veel  be- 
fcheidener  antwoord,  dan  men  had  mogen  verwach- 
ten; maar  vruchteloos.  De  Paus  verwachtte  geene 
verklaringen,  maar  gehoorzaamheid,  en  fprak  daar- 
om in  April  des  jaars  1303  den  ban  tegen  den  Ko- 
ning uit,  omdat  hij  de  Geestelijken  verhinderd  had, 
volgens  'sPaufc-n  bevel  naar  Rome  te  reizen,  ook 
bood  hij  het  Koningrijk  van  Frankryk  aan  Keizer 
ALBERT  aan,  die  hem  antwoordde,  dat  het,  na  de 
verdeeling  van  het  Frankifche  Rijk ,  onder  de  nako- 
melingen van  KARF.L  den  Grooten ,  eene  afgedane 
zaak  was ,  dat  de  Oostfrankifche  Koningen  nooit 
naar  het  PFest frankifche  Ivijk ,  noch  de  Koningen 
van  dit  laatfte  naar  het  eerde  Rijk  (laan  zouden, 

In  eene  nieuwe  vergadering  der  Rijksflenden  in 
het  ja;iri303  te  Parys ,  traden  lodewyk,  *sKonings 
Broeder,  twee  andere  Grooten,  en  willem  van  pla- 
«lAN,  (du  plessis  ,)  Heer  van  Fezenohre,  als  befchul- 
digers  tegen  den  Paus  op,  om  te  bewijzen,  dat  hij 

een 


332  KERKELIJKE 

V       een  Ketter    en    aan    vele    euvddaden    fchuldig   was. 
BOEK      ^3g  ^^qI  £j^  Burgerftand  waren  het  terftond  met  den 
Hoofdft.  Koning  eens,   om   eene    algemeene    Kerkvergadering 
Ba  C.  G.  te  bevorderen ,  en    te   zorgen ,   dat    de    Kerk  eenen 
Jyj  jjj^'  regtmatigen  Paus  mogt  bekomen.    Alleen   de  Gees- 
telijkheid   verzocht    uitftel  tot    den  volgenden    dag. 
Op  denzelven  verfcheen  plasian,   en  las   eene  be- 
fchuldiging  tegen  den  Paus  voor,  welke  uit  niet  min 
dan  29  punten  beflond;  onder    welke    de   volgende 
de  vüornaamfte   waren  :     bonifacius    loochent   de 
on/lerfelijkheid  der  ziel  en    het  eeuwig    leven  ;    en 
heeft  daarom  zich  niet  gefchaamd,  openlijk  te  zeg- 
gen :  dat  hij  liever  een  hond  of  ezel  wilde  zijn ,  dan 
een  Franse/man;  hetwelk  hij  niet  gezegd  zou  heb- 
ben, als  hij  geloofde,  dat  een  Franschman  eene  ziel 

had,  vatbaar  voor  de  eeuwige  zaligheid.  —  Hij  ge- 
looft niet,  dat  de  Priester  in  het  Avondmaal  door 
de  woorden  der  inzetting  het  ware  ligchaam  van 
CHRISTUS  voortbrengt ,  waarom  hij  hetzelve  ook 
niet  den  minften  eerbied  bewijst,  —  Hij  zal  gezegd 
hebben :  Hoererij  en  dergelijke  onkuischheid  was 
geene  zonde  —  hij  heeft  meermalen  gezegd  ,  dat 
hij,  om  den  Koning  en  de  Fraiifchen  te  vernede- 
ren, zich  zelven^  de  geheele  wereld  en  de  Kerk  in 
het  verderf  wilde  Jlorten  —  een  Kettcrsch  ,  door 
hem  zei  ven  en  door  de  Godgeleerden  te  Par'js  ver- 
oordeeld en  verbrand  Boek  heeft  hij  naderhand  we- 
der goedgekeurd  —  hij  heeft  zijn  zilveren  beeld  in 
de  Kerken  laten  plaatfen  ^  en  daar  door  de  men- 
fchen  tot  afgoderij  verleid  —  hij  heeft  eenen  Huis- 
duivel^  (^d^mon  privatus ^^  wiens   raad   hij  in   alles 

volgt  j 


GESCHIEDENIS.  33^ 

volgt;  waarom  hij  met  regt  zeggen  kon  ,  wanneer      V 
alle   menfchen  tegen    hem   waren ,    zouden  zij  hem     ^°^* 
toch  niet  kunnen  bedriegen  —  hij  is  een   tooveraar ,  Hoofdft, 
die  ook  waarzeggers  raadpleegt  —  hij  heeft   de  Ket-  na  C.  G. 
terfche    ftelling    beweerd  :    dat   een    Paus  vol/Ir ekt  Jf^"°f?* 
gee}ie  Simonie  begaan   kan  —  hij    flicht  niets  dan  .. 

eneenigheid   en   oorlogen   onder  de   Christenen  ,    en 
heeft  gezegd,  dat  hij   tot  geen   vergelijk   zou    ver- 
ftaan,  al  ware  het  ook,  dat  de   Zoon   van   God  en 
PETRUS  zelve  op  de  wereld  kwamen|:om  het  te  be- 
velen —  hij   geeft  den    Franfchen    den   ketternaam 
van  Patarinen  —  hij  zal,  volgens  het  algemeen  ge- 
rucht, aan  de  zonde  van  Sodom  overgegeven  zijn  — 
verfcheidene  Kerkelijken  heeft  hij   zoo   laten  [laan  , 
dat  zij  'er  van  geftorven  zijn   —   fommige   Priesters 
heeft  hij  genoodzaakt ,  om  hem  de  geheime  biecht  t& 
openbaren^  welke   hij  bekend  gemaakt   heeft  —  hij 
viert  geheel  geene  vasten^  en  laat  die  ook   van  ziine 
Hofbedienden    overtreden.    —    De    Bedelmunniken 
heeft   hij    voor  huichelaars  verklaard,   door   welken 
de    wereld   in    den   grond   geholpen  wordt.  —   Hij 
heeft  ALBERT  daarom  als  Keizer  erkend,   om,  zoo 
als  hij  zeide,  den    hoogmoed  der    Franfchen   te  he» 
teugelen ,  die  aan  niemand  ter   wereld  onderworpen 
wilden  zijn  —  hij  heeft  voornamelijk  het  verlies  van 
het  Heilige  Land  veroorzaakt  ^   doordien  hij  de  gel- 
den, die  ten  beste  van  hetzelve  bcdemd   waren,  an- 
ders hefteed  heeft  —  hij  is    de    bron   en  grond  der 
Simonie  in  alle  opzigten  —  ook  heeft  bii  zijnen  hei- 
ligen voorzaat  coelestinus  ,    waarfchijt  lijk,   omdat 
hij  wist,   dat  deze  op  geene  voldoende  wijze   had 

kun- 


334  KERKELIJKE 

V  kunnen  bedanken,  in  eene  gevangenis  geworpen^  en 
BOEK  zoo  flreng  behandeld,  dat  hij  kurt  daar  op  gcftor- 
Hoofdft.  ^^"  '^'  ^"  ^^^^  geleerde  Monniken,  die  daar  over 
na  C.  G.  twisten,  of  coelestinus  de  regering  had  kunnen 
Jnario73.  j^g^gj.jggggjj^  heeft  hij  insgelijks  in  den  Kerker  laten 
omkomen.  —  Alle  deze  Punren  nam  plasian  on- 
der eede  op  zich  voor  eene  algcmeene  Kerkvergade- 
ring, om  welke  bij  den  Koning  verzocht,  te  zullen 
bewijzen.  De  Koning  liet  hier  op  zijn  appel  aan 
zoodanige  Kerkvergadering,  en  aan  den  regt matigen 
Paus,  door  dezelve  in  plaats  van  bonifaciüs  te 
verkiezen ,  voorlezen  ;  zelfs  de  Geestelijkheid  ftemde 
in  het  befluit  tot  eene  algemeene  Kerkvergadering, 
doch  onder  voorwaarden,  opdat  bonifacius  zijne 
onfchuld  voor  dezelve  zou  kunnen  openleggen ,  en 
zonder  dat  zij  als  befchuldigers  tegen  hem  wilden 
optreden.  Alleen  de  Aartsbisfchop  van  Narbonne 
onderfcheidde  zich  van  zijne  medebroederen  daar  in , 
dat  hij  tien  punten  van  befchuldigingen  tegen  den 
Paus  inbragt,  waar  onder  die  van  Simonie,  moord, 
woeker,  ketterij  enz.  Hier  bij  voegde  hij  nog,  dat 
de  Paus  bij  twee  van  zijne  getrouwde  Nichten  kin- 
deren verwekt  had ,  waar  bij  de  Prelaat  uitriep :  d 
die  vruchtbare  Vader!  Kort  daar  na  volgde  ook 
de  toeftemraing  van  het  Domkapittel,  de  Univerfi- 
teit,  en  de  Dominikanen  te  Parys  ^  zelfs  van  negen 
Kardinalen,  behalven  eene  menigte  Bisfchoppen,  Ab- 
ten ,  Geestelijke  Genootfchappen ,  Steden ,  Univerli- 
teiten  en  Arielijke  Heeren.  Deze  allen  onderwierpen 
zich  wel  in  het  Geeï^teliike  aan  de  befcherming  der 
Kerk  en  aan   de  aandaande   Kerkvergadering;  maar 

be- 


GESCHIEDENIS.  335 

'beweerden  tevens ,  dat  de  Koning  van  God  de  magt      V 

ontvangen  had,   om  het  geloof  te  verdedigen  en  te    ^°^^ 

verheffen  ,  waar  toe   de    Prelaten  hem   zouden  bij-  Hoofdft. 

ftaan.  na  C.  G, 

Kort  daar  na  zond  filips  Gezanten  naar  Rome^  T^^rio/s, 

'  tot  15 17. 
om  ook  de  Kardinalen  tot  het  beroepen  eener  algemee- 

■ne  Kerkvergadering  over  te   halen.     Zijn   Staatsdie-  ^^  P^o*. 
«aar  nogaret  ,  die  zich   reeds   te  Rome  bevond ,  gevangen 
kreeg  last ,  om  dit  beduit  den  Paus  ter  hand  te  Hel- 
len ,  en  het  in  Rome   bekend   te   maken ;   gelijk   hij 
6ok  werkelijk  deed.    Maar  bonifacius  zich  te  Ro^ 
me  niet  veilig  achtende,  begaf  zich   met   zijn  Hof 
naar  zijne  geboorteflad  Anagni^  alwaar  hij  verfchei- 
dene  Bullen,  en  onder  anderen  den  iften    September 
1303  een  verweerfchrift  uitgaf  tegen   de  befchuldi- 
ging  van  Ketterij,   welke  hij  een  liegen   en   lasteren 
tegen  den  Heiligen  IsraeJs  noemde.    Doch  de  voor- 
naamfte  flag,  welken  hij  den  Koning  beoogde  toe  te 
brengen,  zou  den  Sflen  September  van   dat  jaar  uit- 
gevoet-d  worden,  in  eene  BuUe,   in  welke  hij  alle 
zijne  onderdanen  van  hunnen  eed  ontfloeg,   en  zelfs 
op  ftraffe  van  den  ban  verbood,   hunnen   Koning  te 
gehoorzamen.    —   Doch    nogaret    liet    den    Paus 
geen'  tijd,  om  deze  Bulle  openlijk  te  laten   aanplak- 
ken.   Hij  had ,  zoo    als   men    meende  ,   van    zijnen 
Koning  bevel,  zich  van  den  Paus    meester   te    ma- 
ken ,  en  die  naar  Lions  te  voeren ,  waar  hij  op  eene 
algemeene  Kerkvergad  ring  zou  afgezet  worden.     Hij 
had,  verbonden  met  sciarra  colonna,  den  hoofd- 
vijand van  BONIFACIUS,  dio  hem   genoodzaakt  had, 
uit   Itali'è  te  vlugten  ,  heimelijk   in  Toskanen  vele 

fol- 


33Ö  KERKELIJKE 

V       foldaten  aangenomen,  aan  welke  op   een'  bepaaldeü 
BOEK     (jag  gelast  was  te  Anagni  te    verzamelen.    Met  de- 
Hoofdft.  zen  drongen  nogaret  en  colonna  den  7den  Stp- 
iia  C.  G.  tember  17,03  in  de  gemelde  ftad,  onder  het  geroep: 
lot  i^fr  ^^^'"^^  ^^  ^2M5  BONiFACius!    Leve  de  Koningvan 
Frankryk!    Alhoewel  de  voornaamfte  inwoners  door 
geld  gewonnen  waren ,  boden  echter  de  overigen  in 
het  eerst  eenigen  wederfland  ,  tot  dat  nogaret  hen  , 
door  vleijende  redenen  ,  dat  alles  ten  beste  der  Kerk 
gefchiedde,  zoo  ver  wist  te   brengen,   dat   zij  zich 
jnet    hem    vereenigden.      bonifacius  ,  thans  bijna 
van  elk  eenen  verlaten ,    moest ,  toen   men  op  zijn 
Paleis  aanrukte,  colonna    om  een  uitftel    verzoe- 
ken, welk   hem    voor    eenige   uren   vergund   werd, 
Ondertusfchen  poogde  hij  vergeefs,  de  inwoners  van 
Anagni  op  zijne  zijde  te  brengen;   dus  begeerde  hij 
van  COLONNA   fchriftelijke   opgave   van   deszelfs  ei- 
fchen,  en  vond  het  hard,    dat   deze  niet  flechts   in 
de  hertelling   dier  familie,   maar  in  eenen  geheelen 
affland  van  het  Pausfchap   beftonden.     Na  het  ver- 
loop   van    het  uitflel    baanden   zijne    vijanden   zich 
door  het  in   brand  fteken   van  eene   Kerk  den  weg 
naar    zijn  Paleis,  hetwelk   door  zijnen  Neef  verde- 
digd was,  en  namen    hem  gevangen.    Zijn  geld  en 
kostbare    huisraad    werd  ,    hoe  zeer  nogaret    dit 
poogde  te  beletten,  van  de  foldaten  geplunderd.    In- 
middels vermande    de  Paus  zich  van  zijne  ontfielte- 
nis.    ,,  Dewijl  ik,*'  zeidehij,     „  op  eene  verrader- 
lijke wiize,  even   als   voormaals  de   Zaligmaker,  in 
de  handen  van  mijne  vijanden  overgeleverd   ben ,  wü 
ik  ten  minften  als  Paus  fterven !  "    Daar  op  liet  hi| 

zich 


GESCHIEDENIS.  337 

zich  den  Pausfelijken  opfchik   aantrekken,   en  plaac-       V 
f  Ie  zich,  met  de  kroon  op  het   hoofd  en  het  kruis     "^9^^ 
in  de  hand,  op  den  PausfeUjken   troon,     nogaret  rfoofdd. 
gaf  hem ,   vrij   eerbiedig ,    kennis   van    het  gene  in  ^^  ^-  ^* 
Frankryk  tegen   hem   befloten   was  ,   en   begeerde  ,  1^^  i^ij^ 

dat   hij  de  Kerkvergadering    bijeen  roepen   en  voor  — 

dezelve  verfchijnen  zou  ,  om  zijn  vonnis  aan  te 
hooren.  De  Paus  antwoordde  ,  dat  hij  zich  gemak» 
Jfelijk  bedaard  kon  houden ,  dewijl  hij  van  Paterinen 
veroordeeld  werd;  met  een  bits  verwijt  aan  noga- 
ret ,  wiens  Vader ,  als  een  aanklever  van  deze  Ket- 
terfche  partij,  verbrand  was  geworden,  colonna 
ontzag  den  Paus  veel  minder;  hij  vraagde  hem,  of 
hij  de  kroon  wilde  nederleggen?  en  kreeg  ten  ant- 
woord :  Eer  mijn  leven ,  op  den  troon ,  op  Welken 
God  mij  geplaatst  heeft!  Maar,  toen  de  Paus  irt 
bittere  woorden  tegen  nogaret  ,  als  ook  in  ver- 
wenfchingen  tegen  deszelfs  Koning  en  'sKonings  na- 
komelingen hevig  uitvoer;  overlaadde  colonna  hem 
met  fcheldwoorden ;  en  floeg  hem  met  zijn*  liand- 
fchoen .  in  het  gezigt ;  ja  hij  zou  hem  vermoord 
hebben ,  als  nogaret  het  niet  verhinderd  had. 
TitZQ.  vergenoegde  zich,  met  tegen  den  Paus  te  zeg- 
gen :  T,  Ondeugende  Paus !  bedenk  de  goedheid  van 
mijnen  Heer  den  Koning,  die,  hoe  ver  ook  zijn 
Rijk  van  u  afligt,  u  echter  door  mij  bewaart,  en 
tegen  uwe  vijanden  befchermt,  zoo  als  zijne  Voor- 
vaders altijd  aan  uwe  voorzaten  gednan  hebben!" 
Vervolgens  gaf  hij  hem  eene  wacht ,  en  zorgde  voor 
zijn  onderhoud ;  maar  de  Paus  weigerde  iets  te  ge- 
bruiken,, uit  vreeze,  van  vergeven  te  ;*nllen  wor- 
vXVI.  Deel.  Y  deüj,; 


S3»  K  E  R  K  E  L  IJ  K  E 

V       den  ,  en  zou  bijkans  van  honger  geflorven    zijn ,  als 
BOF-R      eene  oude  vrouw  hem   niet  eenige  eijeren  en   brood 
Hoofdft.   g^bragt  had. 

na  C.  G.  Een  zoo  treurige  toeftand  bewoog  eindelijk  na 
tori^f?  drie  dagen  de  ingezetenen  van  Anagni  tot  medelij- 
■  den.     De   wapens   opgevat    hebbende  ,    bragten    zij 

een  gedeelte  der  vijandelijke  foldaten  ter  dood,  en 
de  overigen  met  hunne  aanvoerders  uit  de  ftad  ge- 
jaagd hebbende,  (lelden  zij  den  Paus  in  vrijheid, 
die  nu  verklaarde,  dat  hij  aan  allen,  die  hem  aan- 
gevallen hadden ,  vergiffenis  fchonk ,  en  zelfs  no- 
GARET  en  coLONNA  van  den  ban  onthief,  maar 
toen  de  Rotneinett  hem  in  hunne  ftad  inriepen  en 
met    veel  vreugde    onthaalden ,    veranderde   hij  van 

zin,  en  wilde  eene  Kerkvergadering  houden,  om  een 

vonnis  over  den  Koning  van  Frankryk  uit  te  fpre- 
ken. 
Dood  van  Doch  woedend  hartzeer  en  fchaamte  over  de  on- 
BONiFA-  (jergane  mishandelingen  veroorzaakten  hem  eene  he- 
*^*"^  vige  ziekte,  in  welke  hij  zijn  verftand  verloor,  en 
zich  verbeeldde ,  dat  elk ,  die  bij  hem  kwam ,  hem 
gevangen  wilde  nemen;  in  dezen  toeftand  gaf  hij 
den  elfden  October  1303  den  geest,  in  eenen  meer 
dan  tachtigjarigen  ouderdom.  Anderen  voegen  'er 
bij,  dat  hij  in  zijne  razernij  zich  zelven  de  handen 
afgeknaagd,  en  het  hoofd  tegen  den  muur  aan  ftuk- 
ken  gefloten  zal  hebben.  Nog  algemeener  werd 
kort  daar  na  eene  vertelling  verfpreid,  dat  zijn  voor- 
zaat coELESTiNus  hem  den  ganfchen  loop  van  zij- 
ne regering  en  den  uitgang  van  zijn  leven  voorzegd 
zou  hebben ;  dat ,    gelijk  hij  zijne  regering  als  een 


GESCHIEDENIS.  339 

Vos  aanvaard  had,  hij  die   als  een  Leeuw  zou  uit-       V 
oefenen,  en  dan    als  een  hond  fierven.    Welke  ge»    *J*^ 
waande  voorzegging ,  die  waarfchijnlijk  ,eerst  na  zij-  Hoofdf^. 
nen  dood   uitgedacht  is ,  op  meer   dan  eene    wijze  "^  C.  G, 
in  een  versje  gebragt  is,  het  volgende  (Irekke  tot  J^^  \i\j\ 
eene   proeve  : 

Vulpis  intravit,  tanquatnleo  pontificavit, 
Exiit  utque  canis>  de  divite  factus  inanis. 

Niet  ligt  is  van  eenen  Paus,  zoo  wel  bij  zijn  le- 
ven, als  na  zijnen  dood,  zoo  veel  kwaads  gezegd 
en  gefchreven ,  als  van  bonifacius  VIII.  Men  ftaat 
hem  geleerdheid,  ervarenheid  in  ftaatszaken  en  eenen 
onwankelbaren  moed  toe ,  maar  alle  Schrijvers ,  eenen 
enkelen  meer  Lofredenaar  dan  Levensbefchrijver  uit- 
gezonderd ,  befchuldigen  hem  eenparig  van  onlijdelijke 
trotschheid,  gierigheid  en  heerschzucht,  die  alleen 
bedacht  was,  om  de  Kerkelijke  magt  te  verheffen, 
en  zijne  nabeflaanden  met  eereposten  en  fchatten  te 
overladen.  Hij  liet  twee  duurzame  gedenkftukken 
na;  het  zesde  Boek  der  Deer  et  alen  ^  en  de  InfteU 
ling  van  het  Roomfche  yubeljaar ,  waar  van  in  het 
vervolg  op  zijne  plaats.  Onder  zijne  Levensbefchrij- 
vingen  is  'er  eene  van  een'  Benedictijner  en  Procu- 
rator aan  het  Roomfche  Hof,  joannes  rubeus  , 
enkel  een  partijdig  Lofredenaar.  Deze  maakt  mel- 
ding van  eene  oude  vertelling,  dat  bonifacius  in 
het  jaar  1300  bij  het  openen  van  het  Jubeljaar  den 
eerften  dag  als  Paus  gekleed ,  den  zegen  hebbe  uit- 
gedeeld, maar  dat  hij  zich  den  tweeden  dag  met 
de  Keizerlijke  kroon,  met  fchepter  en  zwaard  uitge- 

Y  a  doscht 


340  K  E  R  K  E  L  IJ  K  E 

V  doscht  aan  het  volk  vertoonde,  om  aan  het  volk 
Boek  jg  beduiden,  dat  beide  de  Wereldlijke  en  Geestelijke 
Hoofdü.  ïi^^gt  '^^^^  toebehoorde.  Ondertusfchen  zoekt  hij 
na  C.  G.  dezelve  als  belagchelijk  voor  te  ftellen ,  hoe  zeer  de 
r  ?'^I?t"^'  zaak  zelve  met  het  karakter  van  dezen  Paus  volko- 
■  men  ftrookr.     Ook  vindt    deze  Schrijver  daar  een 

Goddelijk  wonder  in,  door  hetwelk  de  zalige  dood 
van   r.oNiFACius    buiten  twijfel  gefteld  wordt,   dat 
zijn  ligchaam  in  het  jaar  1605  geheel   onvergaan  ge- 
vonden is ,   zonder  op   te  merken ,  hoe  vele  lijken 
in  later  tijden   ontdekt  zijn  geworden,  die   uit  na- 
tuurlijke oorzaken  de  verderving  ontgaan  zijn. 
BENEDTC      Elf  dagen   na    den  dood  van  bonifacius  VIN, 
wordt       ^^"  £2flen  October  1303,  verkoren   de   Kardinalen, 
Paus.        te  Rome  in  een  Conclave  vergaderd,  den   Kardinaal- 
Bisfchop  van  Ostia^  niccolo  boccassini,   onder 
den  naam  van  benedictus   XI,   tot  Paus,  fchoon 
hij  eigenlijk  eerst  de  Xde  van   dien  naam  was.    Hij 
was  van  Trevigni  in  het  Fenetiaanfche  geboortig ; 
de  Zoon  van  een'   Schaapherder,  of  volgens  ande- 
ren van  eenen  Notaris;  hij   had  eerst  zijn  beftaan 
gevonden  door  het  onderwijzen  van  kinderen,  na- 
derhand in    de  Orde    der    Dominikanen    getreden  , 
klom  hij  tot  de  waardigheid  van  Generaal  dezer  Or- 
de,   (^Magister  Ordinis    Generalis ^^  en   werd  om 
zijne    geleerdheid    en    godsvrucht   door  bonifacius 
WW.  tot  Kardinaal  benoemd,  gelijk  hij  dan  ook  dezen 
Paus    te    Anagni    in  den   uiterfien    nood    getrouw 
bleef,  hoewel  bij  zoo  vreedzaam,  als  deze  heersch- 
zuchtig  en  hevig  was. 
Zijn  ge-       riLiPS,  Koning  van  Frankryk^  had  nog  bij  het 

le« 


GESCHIEDENIS.  341 

leven   van    bonifacius  ,    pieter   van   pereda  ,       v 

Prior   van  Chefa,  naar  ItaU'è  gezonden,  om  zich     "°''-'^ 

bij  de  Roomfclie  Geestelijklieid  en  op  andere  plaat-  Hoofdft. 

fen  over  den  Paus  te  beklagen.    Deze  bJcef  ook  niet  na  C.  G. 

in  gebreke,   bij  den   nieuwen  Paus   en  de  Kardina- '^^'^'°'^^* 
'=''•'  tot  1517. 

len  met  nadruk   aan   te   dringen   op   eene  algemeene  . 

Kerkvergadering,  en  de  veroordeeling  van  den  over- ''^"•''S  om- 

trcnt  Fi- 
ledenen  Paus ,  met  herhaling  der  befchuldigingen  te«  ^jpg    dea 

gen  denzelven.    Zoo  dra  filips   de  verkiezing  van  Koning 

den    nieuwen    Paus  vernomen    had ,    zond  hij    een  pvanwic 

Gezantfchap   in  het  jaar  1304  aan  denzelven ,  om 

van  den  Paus  aflaat  te  ontvangen;    inmiddels   werd 

aan  den    Koning   in   naam   der  Franfche  Natie  een 

merkwaardig  verzoekfchrift  ingeleverd,   hetwelk   zoo 

al  niet  van  derzelver  vrijere  denkwijze,  ten  minllea 

van  hare  verkleefdheid  aan   den  Koning  ,   die   haar 

deze    gevoelens    had    weten    in   te    boezemen,    ge« 

tuigt  (*);   n\  hetzelve  de  oppermagt  des  Konings 

in    zijn    Rijk   erkennende,    verzoekt  zij  den  Vorst 

als  erfelijk  verdediger  des   geloofs ,  ( heritage  defen- 

feur    de  la    Foy^")  en  verftoorder  der  deugnieten, 

(^destruifeur  des  hou  gr  es  ^'^  den  meergemelden   Paus 

na  deszclfs  dood  openlijk  voor  eenen  Ketter  te  laten 

verklaren. 

De  Paus ,  genegen  tot  eene  verzoening  met  Frank- 
ryk ,  kwam  den  Koning  zelfs  voor,  door  hem  iu 
eene  Bulle  van  April  1304  te  melden,   dat  hij  hem, 

op 

(*)  La  Siipplicatlon  dn  Pi:cuhle  de  Fvance  au  Roy 
contve  Ie  Pape  Boniface  VIII.  dans  les  Prcuvcs  des  Li- 
bertez  de  FEglife  Gallicane  T    \.  p.  ;o8-iii. 

Y3 


34»  K  E  R  K  E  L  IJ   K  E 

V  op  eenc  ongewone  wijze,  om  het  heil  zijner  ziel  en 
loEK  ae  eer  van  zijn  Rijk ,  aflaat  fchonk.  *s  Konings 
Hoofdrt.  ^^OQd ,  zeide  hij ,  mogt  anders  van  zijne  handen  ge- 
na  C.  G.  eischc  worden ,  en  hij  wilde  gaarn  negen  en  ncgen- 
tm" 517.  ^^S  fchapen  verlaten ,  om  het  afgedwaalde  in  de 
■  woeftijn  op  te  zoeken;    alleen  behoorde   de  Koning 

voortaan  aan  de  Kerk  gehoorzaam  te  zijn.  Des  Ko- 
nings Gezanten  namen  de  Balie  van  aflaat  aan ,  maar 
zochten  het  tevens  bij  de  Kardinalen  daar  toe  te 
brengen,  dat  zij  de  zamenroeping  eener  Kerkverga- 
dering  wilden  bevorderen  ,  hetwelk  de  Paus  echter 
van  tijd  tot  tijd  uitftelde,  waar  tegen  hij  de  Fran- 
fche  Kerk  weder  in  hare  voorregten  herftelde.  Al- 
leen behield  hij  zich  den  aflaat  voor  nogaret  nog 
voor;  maar  de  Colonna's  had  hij  vrijwillig  van  het 
tegen  hem  gevelde  vonnis  ontheven,  alleen  gaf  hij 
den  twee  Kardinalen  van  dit  Huis  hunne  waardig- 
heid en  goederen  niet  terug,  welke  zij  eerst  na  zijn' 
dood  van  de  Romeinen  terug  ontvingen ;  echter  floot 
hij  van  den  aflaat  uit  allen,  die  deel  hadden  gehad 
aan  het  gevangennemen  van  zijnen  voorzaat,  en  aan 
het  plunderen  van  deszelfs  fchatten  te  Anagni  ^  en 
met  name  sciarra  colonna  en  nogaret. 

Behalve  de  zaken  van  Frankryk  had  de  Paus  ook 
nog  andere  belangen  in  en  buiten  Itali'è  te  beharti- 
gen. Verg'.efs  poogde  hij  de  verdeeldheden  der 
Guelfen  en  GihcUinen ,  of  gelijk  zij  thans  ook  ge- 
noemd werden ,  der  Witten  en  Zwarten ,  die  voor- 
namelijk  het  gebied  van  Florence  verwoesteden ,  te 
doen  eindigen ;  maar  gelukkiger  flaagde  hij  met  het 
handhaven  van  zijn  aanzien  als  Leenheer  bij  frede- 

RIK, 


GESCHIEDENIS.  343 

RIK,  Koning  van   Sicilië,  en    karel  II,    Koning       v 
van  Napels.    In  Duitschland  fchonk  hij   zijne  voor-     ^^"^^ 
fpraak ,  hoewel  vergeefs ,  ten  behoeve  van  den  Keur-  Hoofdft. 
vorst  GERHARD    van  Mentz^    bij  den  Keizer  al- "a  C.  G. 

BERT   I.  Jot   15 17. 

De  dood  verhinderde  hem  meer  te   verrigten.    Hij  

ftierf  nog  in  datzelfde  jaar  1304,   heel  waarfchijnlijk  Dood  van 

"*''■'  •'    •'    3PNE01C- 

aan  vergift ,  zonder  dat  men   heeft  kunnen  vermoe-  ^üs  XI. 

den ,  door  vvien  of  waarom  dit  bezorgd  was.     Zijne 

Tijdgenooten  vereerden  hem  zoodanig  wegens   zijne 

Godsvrucht,   dat,   op   de  tijding  van  zijnen  dood, 

velen  zijne  voeten   kwamen   kusfen ,  in  den   waan , 

dat  God  hun   daar  voor  vergeving  hunner   zonden 

zou  verleenen ;    ook  fprak  men  van   wonderdaden  , 

die  op  zijne  voorbidding  zouden  gefchied  zijn;  meer 

geloofwaardig    echter  is    het  verhaal,   dat  hij   zijne 

arme   moeder,   die   men   hem  in  zijde  gekleed  had 

voorgemeld ,   niet    wilde    erkennen  ,    voordat  zij   in 

hare  geringe  kleeding  voor  hem  verfcheen. 

Na  den  dood  van  benedictus   Xl,   in   het  jaar  klemex's 

1 304 ,  waren  de  Kardinalen  in  hun   Conclave  te  Pe-  ^  ^ordt 

Pjus 
rugia   in  twee  partijen   verdeeld,    de   Italiaanfche , 

op  welke  de  invloed  der  Cajetani,  nabeflaanden 
van  Paus  bonifacius  VIII  werkte,  of  die  zijne 
Creaturen  waren,  gelijk  men  zegt;  en  de  Franfche^ 
die  Frankryk  en  de  colonna's  begunfiigde.  Ein- 
delijk kwam  men  ,  op  den  fiimmen  raad  van  den 
Kardinaal  -  liisfchop  van  Ostia,  njcolaus  da  pra- 
TO  of  DU  PRAT,  van  de  Franfche  partij,  overeen, 
dat  de  Italianen  drie  buitenlandfche  Prelaten  zouden 
benoemen,  uit  welke  de  Franfchen  binnen  40  dagen 

Y  4  eenen 


SU  K  E  R  K  E  L  IJ  K  E 

V       eenen  Paus   zouden    verkiezen.     Op   de  benoeming 
^'j^**      der  Italianen  ftond  de  Aartsbisfchop  van  Bourdeaux 

HoofdR.     BRRTRAND    D'AGOUST   of  DE    GOTU ,    ZOO    als   de   Eli' 

na  C.  G. gelfchen  hem  noemden,  boven  aan;  hij  was  op  de 
^Q^  ^^ji\Franfchen  verdoord,  die  in  den  oorlog  zijn  Huis 
■  mishandeld  hadden,  bovendien  had  hij   aan  bonifa- 

cius  VIII  veel  te  danken.  De  Kardinaal  da  prato 
fchrecf  het  drietal  -ten  fpoedigfte  over  aan  den  Ko- 
ning FiLiPS ,  die  den  Aartsbisfchop  bij  zich  ont- 
bood, tot  een  geheim  gefprek,  in  eene  Abdij  in  het, 
bosch  van  St.  Angely  ^  alwaar  zij  eerst  de  Mis 
hoorden ,  en  voor  het  altaar  aan  malkanderen  eenen 
eed  van  geheimhouding  zwoeren.  Vervolgens  ont- 
dekte de  Koning  aan  den  Aartsbisfchop,  dat  hij  het 
in  zijne  hand  had,  hem  Paus  te  maken,  doch  waar 
voor  hij  ZGS  zaken  voor  zich  wilde  bedingen.  De 
Aartsbisfchop  ,  verrukt  van  blijdfchap ,  beloofde  al- 
les, waar  op  de  Koning  hem  de  volgende  voor- 
u'aarden  voordelde :  I.  De  Koning  zou  van  den 
ban  en  II.  van  alle  Kerkelijke  ftraffen  volkomen  ont- 
heven worden.  III.  Hem  zouden ,  tot  zijnen  oor- 
log met  de  Vlamingen^  de  Tienden  van  zijn  Rijk 
voor  vijfjaren  bewilligd  worden.  IV.  Men -zou  de 
gedachtenis  van  bonifa  cius  VIII  vernietigen.  V. 
De  beide  Kardinalen  colonna  zouden  ten  vollen 
herfteld  en  eeniiren  van  'sKonings  vrienden  tot  Kar- 
ilinalen  bevorderd  worden.  Het  zesde  punt  behield 
de  Koning  voor  zich ,  om  het  hem ,  als  tijd  en 
plaats  het  zouden  toelaten ,  bekend  te  maken.  Som- 
migen hebben  gegist,  dat  dit  geheim  de  Orde  der 
Tempelieren  betroffen  hebbe  ;   anderen  meencn  met 

meer 


GESCHIEDENIS.  345 

meer  fclüjn,  dat  het   befliaan  hebbe  in  de  bevorde-       V 

ring   van  'sKonings   proeder,   karel  van   Falois ,     '^"^ 

tot   opvolger    van  albert   I.   op  den   Keizerlijken  Hoofdft. 

troon.     De  Aartsbislchop    beloofde  dit  alles  onder  ^a  ^-  G. 

Tcïirio7^ 
cenen   eed   op  de   gewijde   Hostie.    Dit  fchreef  de  ^'^'^  ie\y. 

Koning  ten  eerften  aan   den   Kardinaal   da  prato,  

die  roet  zijne  partij  zonder  iiitftel  op  den  5den  Junij 

1305  den    Aartsbisfchop    van    Bourdeaux  tot  Paus 

verkoor ,  tot  groote  vreugd   der  Italianen ,   die  van 

dit  geheim  niets  wisten  (*). 

Hij  nam  den  naam  aan  van  klemens  V.  De  Hij  worde 
Kardinalen  verzochten  hem  te  Rome  te  komen,  „gi^j^Qi^^j 
maar  het  zij  uit  Hefde  tot  zijn  Vaderland,  of  naar 
den  wil  des  Konings ,  hoe  het  zij ,  hij  befloot  zich 
te  Lions  te  laten  kronen,  bij  welke  gelegenheid  Ko- 
ning FiLips  den  teugel  van  'sPaufen  paard  eenigen 
tijd  hield,  en  dit  vervolgens  aan  den  Hertog  van 
Bretagne  overliet,  die  door  eenen  inftortenden  muur 
doodelijk  gekwetst  en  de  Paus  zelve  van  het  paard 
geworpen  werd,  waar  uit  kwade  voorfpellingen  voor 
de  nieuwe  regering  werden  opgemaakt. 

Al  vroeg  ontdekte  de  nieuwe  Paus  zijne  genegen-  * 

beid  voor  zijne  Neven  en  Bloedverwanten.  Een 
derzelven,  een  ongebonden  jongeling,  loerde,  met 
zijn  gevolg,  op  de  burgermeisjes  te  Ltons  ^  waar 
tegen  de  Aartsbisfchop  van  villars  ,  die  tevens 
Wereldlijk  Heer  der  fl:ad  was,  den  Paus  te  vergeefs 
verzocht  te  voorzien,  waar  op  de  villars  hem 
verklaarde,  dat  hij  volgens  zijnen  pligt  de  veiligheid 

dor 

(*)  viLBANi  Hi%t,  Fiorent.  L.  VIII.  C.  So.  enz, 

Y  5 


34Ö  K  E  R  K  E  L  IJ  K  E 

V  der  ftad  met  kracht  zou  befchermen.  Eindelijk  werd 
BOEK  's  Paufen  Neef  in  eene  fchermutfelino;  met  het  volk 
Hoofdft.  v^^  ^^"  Aartsbisfchop  omgebragt ,  wajir  voor  de 
na  C.  G.  Paus  bij  den  Koning  te  vergeefs  om  voldoening  aan- 
torl^^r  ^'*^^^»  terwijl  integendeel  de  Aartsbisfchop  zoo  veel 
mm  onderfleuning  bij  zijne   familie   vond  ,   dat    de  Paus 

raadzaam  oordeelde,  Lions  te   verlaten. 
Hij  bc-         Eenige  jaren  lang  hield  klemens  zich  in  verfchei- 
naarAvK  ^^"^  Steden  en  Kloosters  van  Fran/iryk  alomme  in 
non,  al-    dat  Rijk  en  ook  in  Engeland  bezig  met  groote  geld- 
wanr  de    fQ^men  door  gierigheid  en  hebzucht  bijeentefchrapen. 
een'  ge-    In  het  jaar  1309  begaf  hij  zich  naar  Avignon  ^  eene 
ruimen      f^a^j  behoorende  aan  den    Graaf   van   Provence^  en 
verbliif     welke  een  gedeelte  van    het  oude   Burgundifche   of 
houden.    Arelatenfifche ^  QArJes,')  Koningrijk  uitmaakte ,  het- 
welk toen  nog,  hoewel   wankelbaar,  onder  de  hoog- 
heid van   den  Duitfchen  Keizer  Hond.     Hier   volg- 
den hem  de  Kardinalen,  en  het  Pausfelljke  Hof  had 
zeventig  jaren  lang  zijnen  Zetel   in  deze  ftad. 

Geweldig  varen   de   Italiaanfche   Schrijvers    tegen 
deze    afvvezenheid    van    den   Paus  van    Rome   uit  , 
-  welke   zij    de    gevangenis  van    Bahel   noemen  ,   en 

waar  aan  zij  het  toenemend  zedenbederf  van  het 
Roomfche  Hof  toefchrijven  ,  om  hetwelk  te  be- 
fchrijven  petrarca  geene  woorden  genoeg  weet  te 
vinden ,  alles ,  zegt  hij ,  in  ecnen  zijner  Brieven  , 
was  daar  te  koop,  ja  de  Hemel  en  christus  zel- 
ve. In  eenen  anderen  Brief  zegt  hij,  dat  'er  bij 
dat  Hof  geene  Godsvrucht,  geene  liefde,  trouwe, 
eerbied  voor  God ,  geregtigheid  of  billijkheid  te 
vinden  wasj  integendeel,  alles  was  vervuld  met  lie- 
gen 


GESCHIEDENIS.  347 

gen  en  bedriegen;  als  zijn   vriend  derwaards  wilde       v 

komen,  was  het  zoo  goed,  of  hij  levendig  ter  hel-     ^^^^ 

Ie  daalde.    De  Fraufche  Schrijvers,   die   dit   zeden- j^^^Qf^j^^ 

bederf  niet  loochenen ,  hebben  daar  tegen  beweerd ,  na  C.  G. 

dat  hetzelve  door  het  Pausfeliike  Hof  in   Franknk^^^J^^'^'^' 

•^    tot  15 17, 

overgebragt  en  daar  alom  verfpreid  was.  »  ,    ■■■ 

KLEMENS  V   begon  terftond    na  het  aanvaarden 
zijner  regering,  zijne   beloften    aan  den  Koning  van 
Frankryk  gedaan,  te  vervullen.    Hij  verzoende  den 
Koning  geheel  met  de   Kerk,   en   herdelde  de   Kar- 
dinalen coLONNA  in  het  genot  van  alle  hunne  voor- 
malige regten  en  inkomflen,  ook  benoemde   hij  tien 
Kardinalen,  onder    welken   zeven  Franfche   waren; 
en  ftond   den   Koning   de   Tienden   in  zijn    geheele 
Rijk   toe  voor  vijf  jaren.     In  het  jaar   1308    vernie- 
tigde hij    eenigermate  de   twee   Bullen  van  bonifa- 
Cius   VIII,    C Ier  kis    Lak  os    en     Ujjam    Sanctam, 
Maar ,  als  filips  in  eene  bijeenkomst  met  den  Paus 
te  Poitkrs  in  het  jaar  1307  aandrong,  op  eene  ver- 
oordeeling der  nagedachtenis  van  bonifacius  VIII, 
als  van  eenen  Ketter ,  wist  de  Paus  ,  op  raad   van 
den  loozen  Kardinaal  da  prato,    den   Koning   op 
te   houden  ,  door    de   belofte    van   eene   algemeene 
Kerkvergadering,    om   in    dezelve  het    oordeel   over 
bonifacius    over   te    laten    aan    den    Paus   en   de 
Roomfche  Kerk ,   waar  tegen   hij   alles    vernietigde  , 
wat  die  Paus  tegen  Frankryk  en    den    Koning   on- 
dernomen had,  alleen    zou   nogaret,   wegens    het 
gevangennemen  van  den  Paus,  na  vijf  jaren,  gewa- 
pend tegen  de  Saracenen  trekken ,  en  niet  dan    met 
▼erlof  der  Kerk  terug  keeren,  ook    nooit  een  open- 
baar 


348 


KERKELIJKE 


V  baar  ambt  bekkedeii,  evenwel   zoude  deze  boetdoe- 

BORK  nitig  niet  nadeelig  zijn  voor  zijne  eer   (*). 

Hoofda.  ^'^^  aWecn  wist  dus  klemens  in  dit  opzigt  den 

na  C.  G  Koning  op  te  houden ,  maar  hij  ftcide  hem  in  eene 

Jaario73.  ^^^^  belangrijker  zaak    geheel   te  loor.      Keizer  al- 

tot  1517.  . 

.— —    BERT  I  werd  in  het  jaar  1308  vermoord.     Nu  zocht 

HT.NDKiK   FiLiPs    züiien   Btocder ,    karel    van    valois,    tot 
VII  van 

Keizer  te  verheffen,  met  behulp  van  den  Paus,  bij 


Luxem- 
burg 
wordt 

Duitscli 
Keizer. 


Handciiii 


wien  hij    daar  ten    fterkften  op  aandrong ,    en   om 
denzelven  als  te  noodzaken,  werd  in   'sKonings  ge- 
heimen  Raad   befloten ,    dat  'de    Vorst   met    6,000 
Ruiters  den  Paus  te  Avignon   een   bezoek   zou  ge- 
ven.     Dit    befluit   aan   den   Paus  verraden  zijnde  , 
Ichreef   hij ,    op   aanfloken   van    den    meergemelden 
Kardinaal  da  prato,  in  het  geheim   aan   de  Keur- 
vorsten ,  ora  ten  fpoedigden    eenen    Keizer  te   ver- 
kiezen ,  hun  daar  toe  hendrik  ,  Graaf  van  Ltixem» 
hurg^  aanprijzende,  welke  dan  ook  den  27fl:en  No- 
vember   1308   onder   den   naam   van   hendrik   VÏI 
verkoren  werd;  waar  door  zich  Koning  filips   ge- 
heel  te   leur   zag   gefteld,  juist  toen   hij  naar   den 
Paus  wilde  reizen,  die  ook  van    nu  af  zijn   vriend 
niet   meer   was.    Ondcrtu£fchen   had   de  Paus  hem 
nog  gefchreven ,  dat  hij  zijne  oogmerken  zou  bevor- 
deren ,  en  zelfs  aan  's  Konings  Gezanten  in  Duitsch.^ 
land  eenen  Brief  van  aanbeveling  aan  den  Aartsbis- 
fchop  van  Keulen  medegegcven. 
.     De  Koning  over  dit  dubbelzinnig  gedrag  van  den 

Paus 

(*)  Breve  Clement,   ap.  raynalo.  ad  a,  1307.  w»  10. 
pag.  17.  fqq> 


G  E  S  C  lï  ï  E  D  E  NM  S.  ^49 

Paus   ten   hoogden   misnoegd  ,    hield   te  dringender       v 
aan  op  de  veroordeeling  van  Paus  bonifacius  VIII.     ^oek 
KLEMENS  had  ten  dien  einde  reeds  eene    Kerkverga-  Hoofdfï. 
dering  te  Vienne  befchreven    tegen   den    iften   Octo-  na  C.  G. 
ber  1310,  maar  was  reeds  in  het  jaar  1309  genood-  j^j'^I^iË* 

zaakt,    nadere  fchikkingen   te  maken.    In  eene  bij- 

zondere  Bulle  verklaarde  hij,  dat  hij  de  befchuldi-  genover 
gingen  tegen  bonifacius  VIII,  en  de  bewijzen  der-  djichtenis 
zelven  van  zijne  befchuidigers  zou  hooren ,  op  het  van  Paus 
Feest  der  Reiniging  van  waria  in  het  jaar  1310»  usVIIlT 
doch  te  gelijk  poogde  hij  den  Koning  door  des  zelfs 
Broeder  daar  toe  te  bewegen ,  dat  hij  de  zaak  liet 
fteeken.  Op  'S.<tw  bepaalden  tijd  verfchenen  noga- 
RET ,  DU  PLESsis  en  anderen,  in  naam  van  den 
Koning,  te  Avlgnon^  onder  eene  fterke  bedekking, 
die  des  te  noodzakelijker  was,  omdat  de  vrienden 
van  BONIFACIUS  RAYNALDi  vau  Sitppifio ,  Bevelheb- 
ber der  ftad  Ferentino  ^  die  wat  vroeger  afgereisd 
was ,  onder  weg  gewapend  overvallen  en  verfchei- 
denen  van  zijne  reisgenooten  omgebragt  hadden. 
Het  Proces  over  bonifacius  werd  nu  eenige  maan- 
den achter  een  voor  het  Pausfelijk  Konjljlorie  ge- 
voerd, met  de  grootfle  bitterheid,  tot  dat  Paus 
KLEMENS  daar  over  verdrietig  geworden,  te  meer, 
dewijl  hij  voor  oproer  vreesde,  van  de  zijde  der 
vrienden  van  bonifacius  ,  met  behulp  van  ka- 
rel  van  Falois  en  andere  Grooten  verkreeg,  dat 
de  Koning  in  het  jaar  131 1  de  geheele  zaak  aan  de 
beflisfiiig  van  den  Paus  op  eene  Kerkvergadering 
overliet,  waar  op  de  Paus  die  Bulle  uitvaardigde. 
Waar  van  wij  boven  reeds  melding  maakten,  alles 

ver- 


350  KERKELIJKE 

V       vernietigende,  wat   bonifacius    tegen  den  Koning 
BOEK     ondernomen    had ,    ook   vergiffenis    fchenkende  aan 
Hoofdil.  NOGARET ,  docli  ondcr  de  voorwaarden  boven   ge- 
na  C.  G.  meld,  aan  welke  hij  echter  niet  voldaan  heeft,  zijn- 
toe  1517!  ^^  ^'^^^  ^^^  ^y  ^^  volbrengen  wilde,  overleden,  na- 

dat  de  Koning  hem  tot  zijnen  Kanfelier  benoemd, 

en  andere  aanzienlijke  belooningen  gefchonken  had. 
Kerkvcr-       Middelerwijl  werd  de  Kerkvergadering   te  Fienne  ^ 
gadering   jj^    j^^j.    -^^j.    i^u      \^    tegenwoordigheid    van    den 

Paus ,  geopend.  Op  dezelve  verklaarde  de  Paus , 
zonder  verder  onderzoek,  bonifacius  voor  eenen 
regtmatigen  Paus,  tegen  wien  de  befchuldiging  van 
Ketterij  niet  bewezen  was  geworden.  Deze  uitfpraak 
maakte  hij  den  Koning  bekend,  die  het  ook  aan 
moest  zien ,  dat  twee  Ridders  uit  Kataloni'è  voor 
de  vergadering  verfchenen,  en  elk,  die  de  eer  van 
BONIFACIUS  zou  vvillen  aantasten,  tot  een  kampge- 
vecht uitdaagden.  Daartegen  verklaarde  de  vergade- 
ring ook,  dat  den  Koning  of  zijnen  nakomelingen, 
wegens  het  geen  bonifacius  tegen  hem  onderno- 
men had,  geene  moeite  zou  aangedaan  worden. 
Dus  eindigde  deze  tienjarige  twist,  in  welken  de 
Koning  wel  zijne  regten  gehandhaafd  had,  maar 
waar  tegen  door  de  Kerkdijken  ook  de  eer  van  bo- 
nifacius behouden  was  geworden  ,  en  zij  hunne 
blijvende  overmagt  betoonden.  De  Koning  wreekte 
zich  eenigermate ,  door  te  verbieden ,  dat  de  verza- 
meling van  Pausfeliike  Decreten  door  bonifacius, 
( Liher  Sextus  Decretalium ,  )  voor  geene  regtbank 
in  zijn  Rijk  zou  mogen  aangehaald  worden. 
Voorts  was  deze  Kerkvergadering  bijeengeroepen, 

voor- 


GESCHIEDENIS.  351 

vooreerst  om  de  zaak  der  Tempelheeren  of  TempeUe-       V 
ren  te  behandelen ,   waar  van  in  het  vervolg ;   ten     ^^^^ 
tweeden ,  ©m  eeiien  aJgemeenen   kruistogt  te   bepa-  Hoofdfï, 
len ,  waar  van  reeds  elders  gefproken   is ;   en   einde-  "a  C.  G. 
lijk  ook  om  te  zorgen  voor  eene  hervorming  van  Jori^fr* 

Zeden  en  den  toedand  der  Kerke  (*).  

Terwijl  kleiniens  V  zijn  gezag  in  Frankryk  ge-  Togtvan 
lukkig  handhaafde,  moest  hij  tevens  het  oog  hou- ^'^'^^'" 

J  J  1  n  r     ,...         T        r     ,-  HENDRIK 

den  op  de  zaken   van   Rome  en  Itaiie,     in  Italte  yii  naar 
duurden  de  twisten  en  verdeeldheden   der  GibeUinen  Italië. 
en  Guelfen ,  ( eigenlijk  Waiblingers  en  Welfen ,  naar 
twee  aanzienlijke   Familien,)  thans  ook  Witten  en 
Zwarten  genoemd,  fteeds  voort,  zelfs    na  den  on- 
dergang van  het  Keizerlijke  Huis  van  Hohenflaufen^ 

de   GibeUinen  waren  der  Keizerlijke,    de   Guelfen  der 

Pausfelijke  partij  toegedaan.    Nadien  federt  meer  dan 
50  jaren  geen  Keizer  in  Italië  geweest  was,   waren 
de  GibeUinen  wel  verzwakt,  maar  boden  (leeds  ge- 
weldigen  tegenfliand  ,    terwijl    de   Guelfen   door  de 
Koningen  van  Napeh  ^  uit  het  Huis  s-iXiAnjou^  on- 
derfteund    werden.     Koning  robert    van  Napels , 
die   te    gelijk    Graaf   van    Provence  was,    in   welk 
Graaffchap  Avignon  lag,  had   eene   naauwe  betrek- 
king  op  den  Paus,  die  hem  in  het  jaar   1309  te 
Avigfwn  kroonde ,    en  hem   in   het   jaar   13 10   het 
Stadhouderfchap  van  Romagna  en  Ferrara  opdroeg; 
Ook  had  de  Paus  hem  niet  alleen  verkoren  boven 
den  Koning  van  Hongaryë^  die  een   even  goed  regt 
had  op  het  Rijk  van  Napels,  maar  hem  ook  be- 
leend 
(*)  HARDüiN.  Aa.  Concill.  T.  III.  p,    1321-1352, 


Ssa  K  E  R   K  E  L  IJ  K  E 

V       leend  niet  het  Rijk  van  Sicilië;  hetwelk  de  vermaar* 

BOF.K      de   Regtsgeleerde   baldus  ergens    in  zijne  fchriften 

Hoofda    berispt,  maar  het   elders  aan  apollo   ter  beflisfing 

na  C.  G.  overlaat,  omdat,  zegt  hij,  het  belagchelijk  ja   bijna 

J^"*°73*  Kettersch  zou  zijn,   over   eene   bedisfende   uitfpraak 

tot  1517.  ■'    '  '■ 

,  van  den  Apostolifchen  Stoel  te  willen  twisten. 

Onder  deze  omflandigheden   befloot  Keizer  Hen- 
drik Vil  in  het  jaar  13 15  tot  den  togt  naar  Italië^ 
om  zich  te  Rome  als  Keizer  te  laten  kronen,  en  te« 
vens   de  regten   van   het   Keizerrijk  in   dat  land  te 
herftellen;  het  zij  dan  op  raad  van   den  Paus   zel- 
ven,  die  dus   zal  gehoopt  hebben,    gelegenheid   te 
vinden ,  om  naar  Rome  te  keeren ,    en  zich   van  zij- 
ne   te    groote   afhankelijkheid   van   de  Franfchen  te 
ontflaan,  maar  ten  minften  met  'sPaufen   voorkennis 
en    toeftemming,    hebbende    hendrik    hem    vooraf 
door   een   Gezantfchap   zijn   voornemen  bekend  ge- 
maakt, en  den  Paus  van  zijne   getrouwheid  aan  den 
Roomfchen  Stoel  verzekerd.    In  het  geheim   nogtans 
-wist  de  Paus   den  Keizer  allerhande  moeijelijk heden 
in  den    weg  te  leggen,   opdat   's  Keizers    gezag   in 
Italië  niet  mogt  uitgebreid  worden;  in  het  jaar  1309 
had  hij  zelfs  aan  Koning  jakob    van   Arragon   Pifa 
en  het  Eiland  Elba  aangeboden,  om   die  te  verove- 
ren,  en   dan  als    een    Pausfelijk    Leen  te  houden; 
eene   gifte,   welke  muratori   (*)  zelve  zich  niet 
onthouden  kan,  regt  fchandelijk  te  noemen.    Naau- 
welijks  had  ook  Keizer  hendrik   zich  te    Miïanen 
-de  ijzeren  kroon,  of  de  kroon  van  Lombardyë  laten 

op- 

(*)  Gefch.  van  Italië  VIII  Deel,  Bladz.  293- 


GESCHIEDENIS.  353 

t)pzetten,  of  al  de  fteden   van   Lombardye  ftonden       V 
tegen  hem  op,  aangedookt  door  filips   de  Schoone    ^°^^ 
en  ROBERT  van  Nnpeh\  te  Rome  zelve,   vi^aar  hij  Hoofdft. 
in  het   jaar   1312   binnen  trok,  betwistten  hem  de  «a  C.  G. 
Guelfen^    door   Koning    robert    onderfteund,  het  ^^^  j-j^* 
bezit  der  ftad ,  zoodat  hij  niet  eens  de  Pieterskerk  in  ■- 
zijne  magt  kon  krijgen,  in  welke  hij  gekroond  moest 
worden.     De  Paus  had  aan   vijf  Kardinalen  volmagt 
gegeven ,  om  in  zijnen   naam   deze  kroning  te  vol- 
brengen ,   maar  een  Schrijver  van    deze  eeuw  ver- 
haalt (*),  dat  men  eenen  Brief  van   den   Paus  on- 
derfchept  hebbe,  in  welken  hun  verboden  werd,  den 
Keizer  te  kronen.     Zij    verrigtten   echter   deze  pleg- 
tigheid  den  27n:en  Junij  13 12,  in  de  Kerk  van  La* 
teranen ,  doch  onder  protest ,    dat  zij   daar  toe   ge- 
dwongen   waren  (f).     De    Keizer    deed  bij  zijne 
kroning  den  gewonen  eed  aan  den  Paus,  gaf  eene 
fchriftelijke    Geloofsbelijdenis   over,   bevestigde  alle 
Plakaten  zijner  voorzaten   tegen   de  Ketters,  en  er- 
kende den  Paus  als  Opperhoofd  der  Kerk. 

Ondertusfchen  was  hendrik  bedacht,  om  zijne 
regten  als  Keizer  weder  te  herftellen.  Hij  had  wel, 
dewijl  zijn  leger  zeer  gefmolten  was,  Rome  verla- 
ten ,  en  zich  naar  TtvoU  begeven ,  maar  robert  , 
Koning  van  Napeh  ^  voor  zijne  regtbank  ontboden 
hebbende ,  en  deze  niet  verfchijnende ,  deed  hij  hem 
in  het  jaar  131 3  in  den  rijksacht  of  ban,  en  midde- 
lerwijl  nieuwe  verwerkingen  uit  Duitschlatid  gekre- 
gen 

(*)  Alben.  Ar  gentin.  in  Chron.  ad  n.  13 12. 

(t)  MUssATi  de  Gat.  llenrid  VIL  C^i.  L,  VUL  C.7. 

XVL  Deel.  Z 


354  K  E  R  K  E  L  IJ  K  E 

V       gen  hebbende,   tastte  hij  de  Florentijnen  aan,   en 

BOEK     i]Qot  een  verbond  met   frederik.  Koning  van   Si- 

Hoofdrt.  ^'^^^>  ^^8^*^  ^^"  Koning  van  Napels,    De   Paus  liet 

na  C.  G.  deze  beide  Vorsten  ,  als  beiden  aan  hem  door  eenen 

j  aan  o  73.  ^^j  van  trouwe  verbonden  zijnde,  vermanen,  om 

lot  i5i7' 

zich  wederzijds  van  vijandelijkheden  te   onthouden, 

maar  de  Keizer  antwoordde  aan  de  Kardinalen,  dat 
hij  aan  niemand  eenen  eed  van  trouwe  had  gezworen  , 
en  ook  niet  wist,  dat  ooit  één  zijner  voorzaten 
zulks  gedaan  had.  De  Paus  verzuimde  niet  den 
Keizer  zijnen  gedanen  eed  onder  het  oog  te  bren- 
gen ,  en  fommigen  hebben  den  Keizer  ook  als  eenen 
cedbreker  befchuldigd.  Doch,  de  Keizer  heeft  on- 
getwijfeld een  ander  denkbeeld  aan  den  eed  gehecht, 
welken  hij  aan  den  Paus  gedaan  had,  en  ten  min- 
ften  geloofd,  dat  hij  nooit  zoodanigen  eed  had  af- 
gelegd, die  ten  nadeele  kon  llrekken  van  zijne  Kei- 
zerlijke Hoogheid  en  der  regten  van  het  Keizerrijk. 
Dood  van  Hoe  het  zij,  klemens  verbood,  ten  einde  zijnen 
Keizer  vriend  robert  uit  de  verlegenheid  te  redden,  om- 
HENDRIK  ^^^^^  ^^^  midden  des  jaars  131 3,  elk  en  een  ieder, 
op  (IrafFe  van  den  ban,  het  Koningrijk  van  robert 
aan  te  vallen.  Doch  hendrik  gaf  geen  acht  op 
deze  bedreigingen.  Als  één  der  Pausfelijke  Afge- 
vaardigden, die  hem  op  zijne  togten  in  Italië  ver- 
zelden,  nicolaus  ,  Bisfchop  van  Butrinto  in  Alba» 
nië^  of  het  oude  Epirus ,  hem  waarfchuwde,  om 
de  Roomfche  Kerk  niet  te  vertoornen,  gaf  hij  hem 
ten  antwoord:  „  Wees  maar  gerust!  wij  hebben 
den  raad  van  onze  gezworene  Raden,  (^Ckricorum 
Juratorum , )   gehoord ,   of   wij   God  beleedigen  , 

wan- 


GESCHIEDENIS.  355 

wanneer  wij  ons  zelven  verdedigen ;  en  of  wij  ver-       V 
pligt  zijn,  geregtigheid  te  oefenen  en   misdadigers  te     ^^^ 
ftraffen  5  iiier  mede  beleedigen  wij  God   zoo  weinig ,  Hoofdfl. 
dat  wij  zulks  doen  zouden ,  indien  wij  dit  nalieten."  na  C.  G. 
Toen  de  Bisfchop  hem  het  voorbeeld ,  onder  ande-  |oJ"^f7' 

ren  van  Keizer  frederik  II  herinnerde,   die  einde- • 

lijk  door  de  Kerk  vernederd  was,  zeide  hendrik: 
„  Als  God  voor  ons  is,  zal  ons  noch  de  Heer 
Paus,  noch  de  Kerk  te  grond  helpen,  omdat  wij 
God  niet  beleedigd  hebben  (*)."  Ook  volgde  in 
der  daad  de  gevreesde  inval  in  het  Rijk  van  Na- 
pels, met  goed  gevolg,  waar  op  de  Paus  dadelijk 
den  ban  tegen  den  Keizer  en  den  Koning  van  Sicilië 
uitfprak.  Doch  hij  en  robert  werden  eerlang  uit 
alle  gevaar  gered  door  den  dood  des  Keizers  den 
a4fl:en  Augustus  1313  te  Bonconvento ,  een  dorp  in 
het  gebied  van  Sieua,  Wij  hebben  reeds  in  het 
vorige  van  deze  Gefchiedenis  gemeld,  dat  men  de- 
zen dood  van  ouds  reeds  aan  vergift  heeft  toegefchre- 
ven,  den  Keizer  in  het  Avondmaal  in  eene  gewijde 
Hostie  door  eenen  Dominikaner  Monnik  toegedeeld. 
Dit  verhaal  vindt  men  niet  alleen  bij  Schrijvers  uit  de 
XlVde  eeuw,  maar  een  tijdgenoot,  die  's  Keizers  Broe- 
der, BALDEWYN,  Aartsbisfchop  van  Trier ,  zeer  wel 
kende  (f),  heeft  nog  deze  bijzondere  omflandigheid, 

dat 

(*)  Nkolai,  Episc.  Betrontinens.  Relatio  de  Hcnrici 
VII.  itinere  Italico  ad  Clementem  V.  in  baluzii  Fitt, 
Papar,  /ivcnionem,  T.  II.  p.  1228. 

(f)  Auctor  Gcst.  General.  Dom.  Baldcwini  de  Luczemb, 
Trever,  /Irchicpiscopi  up,  küudeuum  SS.  Germ»  p.  974, 

Z  2. 


356  KERKELIJKE 

V       dat  de  Keizer,  als   zijne   Geneesheeren   hem   voor- 

BOEK      hielden,  dat   hij   het  vergift  door  een    braakmiddel 

Hoofdil.  ^0"  kwijtraken,  geantwoord   hebbe,   dat  hij  liever 

na  C.  G  wilde  fterven ,    dan    eene  ergernis   geven  tegen   het 

tori???  ligchaam  van  Christus,  en  tot  nadeel   der  Chris- 

tenen.    Daar  is  dus  geene  reden,  om  de   waarheid 

dezer  vergiftiging  volftrekt  te  ontkennen. 
KLEMENs  Tegen  geene  Mogendheid  gedroeg  zich  de  Paus 
y  ^^"^j  heerschzuchtiger  dan  tegen  de  Republiek  Venetië, 
Venetia-  Azzo  VIII,  uit  het  magtige  Huis  E$te  ^  Markgraaf 
nen  voor  yan  Ferrara,  had  in  het  jaar  1308  deze  flad  en 
*  haar  gebied  bij  uiterRen  wil  nagelaten  aan  zijnen 
onechten  Zoon  fresco,  wiens  Oom  francisco 
zijn  regt  op  dezelve  met  geweld  handhaafde,  fres- 
co gaf  daar  op  de  ftad  aan  de  f^enetianen  over  , 
tegen  een  jaarlijksch  inkomen  van  1,000  gouden  Du- 
katen. FRANCISCO,  tegen  deze  vermogende  Repu- 
bliek niet  beftand,  begaf  zich  met  de  flad  Ferrara 
onder  de  befcherming  van  den  Paus,  om  ze  van 
de  Roomfche  Kerk  te  leen  te  ontvangen.  Terflond 
eischte  de  Paus  van  de  Venetianen  ^  deze  ftad  aan 
hem  over  te  geven ,  doch  dezen ,  door  hunnen  Do' 
ge  GRADENIGO  aaugefpoord,  weigerden  zulks,  waar 
op  zij  in  het  Jaar  1308  door  den  Paus  in  den  ban 
gedaan,  en  hun  land  onder  verbod  van  Godsdienst 
gebragt  werd;  en  toen  zij  volhardden,  en  de  Room- 
fche troepen  van  Ferrara  terug  floegen ,  liet  hij  in 
het  jaar  1309  eene  allerverfchrikkelijkfte  en  onregt- 
vaardigfte  Bulle  tegen  hen  uitgaan,  waar  bij  hij  alle 
Venetianen  tot  in  het  vierde  gedacht  eerloos  ver- 
klaarde, en  hunne  Edelen    onbekwaam   voor  eenige 

StaatS"» 


GESCHIEDENIS.  357 

Staatsbedieningen  en  zelfs  voor  den  Adeldom.  Hij  v 
verbood  allen  koophandel  en  verkeering  met  hen;  "^oeb. 
gebood  de  geheele  Geestelijkheid  hun  land  te  ver-  fjoofdft, 
laten,  alleen  zoo  velen  uit  haar  midden  achterlaten-  na  C.  G. 
de,  als  noodig  waren,  om  kinderen  te  doopen  en  j^'^j^j^* 
ftervenden  te  bedienen;  en  gaf  ieder  vrijheid,  om 
zich  van  den  Doge  en  alle  Venetianen  meester  te 
maken,  en  hen  tot  flaven  te  maken;  hij  gaf  hunne 
roerende  goederen  prijs  en  verklaarde  de  vaste  goe- 
deren verbeurd  ten  behoeve  van  de  Roomfche  Kerk. 
Vergeefs  beproefde  de  regering,  (^la  Signoria,^ 
den  Paus  tot  onderhandeling  te  bewegen.  Deze 
fchreef  eenen  kruistogt  tegen  hen  uit;  bijna  in  alle 
Franfche  Havens  werden  hunne  koopwaren  geplun- 
derd, op  de  zeekusten  van  Genua  ^  Toscane^  Ra~ 
wagna  en  Kalahrien  werden  de  Venetianen  tot  fla- 
ven gemaakt  en  zelfs  vermoord.  De  regering  raad- 
pleegde intusfchen  met  de  aanzienlijkfte  Leeraren 
van  het  Kerkelijke  Rcgt  en  der  Godgeleerdheid,  en 
befloot  Ferrara  te  verdedigen;  maar  de  Kardinaal - 
Legaat  pelagruo  rukte  met  een  verbazend  leger 
kruisvaarders  in  het  jaar  1309  voor  Ferrara^  het- 
welk hem  door  verraad  in  handen  viel,  waar  op  hij 
de  inwoners,  die  de  Venetianen  gunflig  waren  ge- 
weest ,  liet  ophangen ,  den  gevangenen  Venetianen 
liet  hij  de  oogen  uitfteken,  en  zond  hen  dus  naar 
hun  vaderland.  Ook  werd  de  vloot  der  Venetianen 
op  de  Po  en  hun  leger  te  land  geflagen.  Ook  ont- 
ftonden  'er  binnen  'slands  oproeren,  die  met  moeite 
gedempt  vs^erden.  Middelerwijl  had  ook  Ferrara 
veel  te  lijden ;  alwaar  de  Paus  Koning  robert  van 

Z  3  ISla- 


^5«  K  E  R  K  E  L  IJ   K  E 

V  Napels  tot  Stadhouder  benoemde,  die  'er  eenen  Be- 
loER  velhebber  aanftelde  met  eene  bezetting  van  Cataïo- 
Hoüfdft.  1^^^*'^^  ^ic  ^^  iiitgczoclitfle  booswiciiten  waren.  Een 
na  C.  G  oproer  in  die  ftad  ontflaan ,  werd  met  den  dood 
10^1  ?f 7  ^^"  ^^^^  inwoners  en  de  verwoesting  der  ftad  ge- 
— -.    dempt. 

Toen  Keizer  hendrik  in  Italië  gekomen  was , 
zochten  de  Venetianen  door  zijne  bemiddeling  eene 
verzoening  met  den  Paus  te  bewerken,  maar  ver- 
geefs. Eindelijk  gelukte  hun  dit  in  het  jaar  1313, 
door  hunnen  Gezant  francisco  dandolo,  (dan- 
DULUS,)  die  van  zijne  Familie  den  bijnaam  had 
van  Can  of  hondy  hetwelk  aanleiding  gaf,  dat  men 
hem  aan  het  Pausfelijke  Hof  fpotten derwijze  den 
Venetiaanfchen  hond  noemde  ,  welke  fpottcrnij  hij 
met  de  woorden  uit  het  Euangelie  bejegende,  dat 
de  honden  evenwel  van  de  kruimels  aten,  die  van 
de  tafels  van  hunne  heeren  vallen,  sabellicüs  (♦) 
zegt,  dat  men  verhaalt,  dat  dandolo,  tot  een 
wonderbaar  voorbeeld  van  vaderlandsliefde,  en  on- 
derwerping aan  de  Kerk,  zoo  lang  met  een'  ijzeren 
keten  om  den  hals ,  als  een  hond ,  voor  's  Paufen 
disch  gelegen  hebbe,  tot  's  Paufen  toorn  bedaard 
was;  en  dat  hij  daarom  eerst  van  vreemdelingen, 
doch  naderhand  ook  in  zijn  vaderland,  den  bijnaam 
van  Can  of  hond  gekregen  hebbe.  Hoe  het  zij ,  de 
Paus  ontfloeg  de  Venetianen  van  den  ban.  De  vol- 
gende Paus  echter  verloor  in  het  jaar  131 7   Ferrara 

we- 
(*)    Marci  Jnton.   Sabellici    Hifloria   Rer.   Fenetar, 
Decad.  II.  L.  I.  p.  253. 


GESCHIEDENIS.  359 

weder,  alwaar  de  ingezetenen  de  Pausfelijke  bezet-       V 

ting  verdreven,  en  zich  weder  aan  hunne  oude  Op-     '^'^^ 

perheeren,  de  Markgraven  van  Esie,  onderwierpen.  Hoofdft. 

KLEMENS  in  het  jaar  1314   Koning  robrrt,   na'"  C.  G. 

den  dood  van  Keizer  hendrik    VII   tot  Rijksftede-  ;  '  ,.;, 

tot  1 5 '  7» 

houder  in  Bali'é  hebbende   aangefteld ,  overleed  den 

sollen  April  van  datzelfde  jaar,  te  Roquemaure  ^^^^^^^^ 
eene  ftad  in  Languedok,  Van  zijne  verzameling  van  y. 
Pausfelijke  befluiten  ,  (  Ckmentinarum  Libri  V.  ) 
zullen  wij  op  eene  andere  plaats  fpreken.  De  Ita- 
lianen befchrijven  zijn  karakter  heel  ongunftig.  ,,Hij 
was,"  fchrijft  villani  (*),  ,,  een  zeer  geldgierig 
en  aan  de  Simonie  overgegeven  mensch,  die  alie 
Geestelijke  waardigheden  voor  geld  veil  had;  ook 
was  hij  wellustig  ,  en  de  Gravin  van  Palagorgo , 
(  Perigord^  )  eene  heel  fchoone  vrouw.  Dochter 
van  den  Graaf  van  Fos^  (^Foix,^  zal  zijne  beminde 
geweest  zijn.  Aan  zijne  Neven  en  vrienden  liet  hij 
groote  fchatten  na.  Men  zegt  ook,  dat  hij,  als 
één  van  zijne  Neven,  die  Kardinaal  was,  en  daar 
hij  veel  van  hield,  overleden  was,  eenen  grooten 
Zwartenkunftenaar,  (^une  grande  maëflro  di  nigro- 
manizia,')  genoodzaakt  hebbe,  hem  te  zeggen, 
waar  deszelfs  ziel  gevaren  was.  Deze  had  daar  op 
door  zijne  kunst  eenen  Hofkapellaan  van  den  Paus 
bij  de  Duivelen  in  de  Hel  gevoerd,  en  hem  aldaar 
een  Paleis  laten  zien ,  waar  deze  ziel  op  een  bed 
van  brandend  vuur,  tot  ftraf  van  de  Simonie  van 
den  Kardinaal  lag;  ook  had  de  Kapellaan  te  gelijk 

een 
C*)  Hist,  Fiorentiua  L.  IX.  C.  58. 

Z4 


2,60  K  E  R  K  E  L  IJ  K  E 

V       een   ander    Paleis   gezien  ,    hetwelk  voor  den   Paus 

BOEK     zelven  beflemd  was;  en  na  dat  deze  dit  aan  den 

Hoofdd.  P^"S  verhaald  had,  was  dezelve  nooit  weder  vrolijk 

na  C.  G  geweest ,   maar   was   kort  daar  na   gertorven.      Als 

T3d.r  ï  o**  1 

tot  i-ïiT  "^^"  ^^^^  ^y"  ^y'^  ^y  nacht  in  eene  Kerk  vele  kaar- 
»  fen  had  aangeftoken,    ontftond    daar   door   brand, 

zoodat  de  kist  en  het  onderlijf  van  den  Paus  ver- 
brandde." Welke  bijzonderheid,  fchoon  onder  eenig* 
zins  andere  omdandighedcn ,  ook  door  anderen  verhaald 
wordt,  Eén  zijner  Neven ,  die  alleen  300,000  Dukaten, 
welke  tot  eenen  kruistogt  beftemd  waren ,  zich  had 
toegeëigend,  rigtte  hem  een  praalgraf  op,  hetwelk 
naderhand  van  zekeren  Graaf  van  Armagnac  geplun- 
derd, gelijk  ook  zijn  graf,  in  de  Burgeroorlogen 
van  Frankryk^  in  het  jaar  1577  door  de  Hervorm- 
den verwoest,  en  het  overfchot  van  zijn  ligchaam 
verbrand  is  geworden. 
joANNEs  Dewijl  de  Italiaanfche  Kardinalen  zich  zeer  be- 
^^^^'  klaagden  over  den  Paus  klemens  V,  en  volflrekt 
geenen  Franschman,  of  gelrk  men  fprak,  geenen 
Gaskonjer  tot  Paus  wilden  hebben  (*),  ontftond 
*er  onder  de  Kardinalen  een  twcefpalt  over  de  ver- 
kiezing van  eenen  nieuwen  Paus ,  waar  bij  de  Fran- 
fche  Kardinalen  met  geweld  van  krijgsvolk  in  de 
ftad  Carpentras  drongen,  en  velen  van  het  gevolg 
der  Italianen  ombragren ,  ja  zelfs  onder  het  geroep : 
„  Sterven  de  Italiaanfche  Kardinalen!    Wij  willen 

eenen 

(*)    Brief  van   den   Kardinaal   neapot.eo  van    Orfini  ^ 
(^de  Uffinis')  in  BALüzii  Fitt.  Papar.  Avenion.  Tom.  II, 


GESCHIEDENIS.  361 

cenen Paus  hebben!"  op  verfcheidene  plaatfen  de  ftad  v 
in  brand  (laken,  zoodat  de  ItaUanen  het  gevaar  ^^oek 
van  hun  leven,  door  een  gat  in  den  muur  van  het  fjoofdft. 
achtergebouw  te  laten  maken ,  ter  naauwer  nood  na  C.  G. 
ontkwamen.  Onder  goedkeuring  van  Koning  filips  J^3'''°73' 
bepaalden  de  Kardinalen  echter  weder  eene  zamen-  , 
komst  XtLions,  maar  deze  Koning  overleed  in  1314, 
en  eerst  in  het  jaar  1316  kon  zijn  Zoon  en  Opvol- 
ger LODEWYK  X  hen  in  die  ftad  bijeenkrijgen.  De- 
ze in  datzelfde  jaar  overleden  zijnde,  liet  zijn  Broe- 
der, de  Graaf  van  Poitiers,  als  Rijksbefluurder, 
dewijl  LODEWYK  geene  kinderen,  maar  eene  zwan- 
gere Gemalin  nagelaten  had ,  de  Kardinalen  opflui- 
ten,  tot  dat  zij  eenen  Paus  verkozen  hadden,  welk 
middel  eindelijk  gelukte,  zoodat  zij  den  yden  Au- 
gustus 1316  den  Kardinaal -Bisfchop  van  Porto  ver- 
koren, onder  den  naam  van  joannes  XXII.  Vol- 
gens een  oud  gezegde  was  deze  de  Zoon  van  een 
Schoenpoetfer,  volgens  anderen  van  een  Herbergier, 
hoewel  anderen  hem  eene  adelijke  afkomst,  (w/V/- 
taris  progenies , }  geven.  Nog  is  'er  een  oud  ge- 
zegde, dat  hij,  als  de  Kardinalen  met  algemeene  af- 
fpraak,  QCompromis  ^^  aan  hem  de  benoeming  van 
eenen  nieuwen  Paus  hadden  overgelaten ,  zich  zelven 
benoemd  zou  hebben.  Eén  zijner  Levensbefchrij- 
veren  verhaalt  ook  ,  dat  hij  bij  zijne  verkiezing  on- 
der eede  beloofd  zou  hebben,  nooit  een  paard  of 
muilezel  te  zullen  berijden,  zoo  hij  niet  naar  Rome 
terug  keerde ,  en  dit  zou  hij  ook  gehouden  hebben , 
door  zich  te  fcheep  naar  Avignon  te  begeven,  en 
te   voet  in    zijn   Palcis  te  gaan  ,    hetwelk  hij  niet 

Z  5  ver- 


3<S2  K  E  R  K  E  L  IJ  K  E 

V       verliet,  dan  om   de  aan   hetzelve  gelegene  Kerk   te 

BOEK      bezoeken. 
iV 
Hoofdd.       Terftond  na  liet  aanvaarden  zijner  regering,   nam 

na  C.  G.  hij  deel  in  de  zaken  van  het  Duitfche  Rijk ,  tot 
£0^1?^  ^^^^^  inlandfche  beroerten  hij  twintig  jaren  lang 
zeer  veel  heeft  toegebragt.    Na  den    dood  van  Kei- 

Hij  flant  ^er  hendrik  VII  had  Paus  klemens  V  in  het  jaar 

]i3nr  lict 

beiluur     I3I4  beweerd,  bij  het  ledigflaan  van  den  troon,  de 

van  het  heerfchappij  van  het  Duitfche  Rijk  te  bezitten  (*}• 
Keizer-  '"  October  des  gemelden  jaars  verkoor  een  deel  der 
rijlc.  Keurvorsten  frederik.  Hertog  van  Oostenryk,  en 
een  ander  deel  lodewyk.  Hertog  van  Beyeten  tot 
Keizer,  waar  door  geheel  Duïtschland  in  twee  par- 
tijen verdeeld  werd,  en  dewijl  'er  toen  geen  Paus 
was ,  werden  de  gewone  beristen  der  verkiezing  aan 
den  toekomenden  Paus  gerigt.  De  nieuwverkozene 
joANNES  XXII  fchreef  weinige  weken  na  zijne  ver- 
kiezing in  het  jaar  1316  aan  de  beide  Vorsten,  dat 
zij  malkanderen  in  vrede  en  eendragt  zouden  ver- 
ftaan,  maar  in  Maart  1517  verklaarde  hij  zich  ge- 
heel anders  ,  en  beweerde  zijn  gebied  over  het 
Rijk,  gedurende  het  ledigfliaan  van  den  troon,  en 
poogde,  op  die  onderftelling  het  bewind  van  Italic 
aan  den  vriend  en  Vafal  der  Paufen,  den  Koning 
ROBERT,  in  zijnen  naam  te  bezorgen,  en  zelfs  in 
Duïtschland  eenen  Rijksvicarius  voor  te  (lellen.  In 
*  Duïtschland  durfden  de  beide  mededingers  zich  niet 

openlijk  tegen  den  Paus  verklaren;   maar  in  ItaU'é , 

ver- 
(*)  Clementinar.  L.  II.   tit.  XI.  üe  Sententia  et  re 
jiidicata  Cap,  2. 


GESCHIEDENIS.  363 

verzetten   zich  de   Gihellinen  ^  wier  partij  merkelijk       v 
federt  den  togt  van  Keizer  hendrik  liet   hoofd  had     boek 
opgedoken ,    met   geweld   tegen  den    Paus.     mat-  Hoofdft. 
THEUS     VISCONTI,   dcrzelvcr   hoofd,   leide   wel  in 'ia  C.  G. 
het  jaar  13 17  zijne  waardigheid  als   Keizerlijke  Stad-  :qJ'^J°^7* 

houder  neder,  maar  door  die  van  Milanen  tot  hun-  

nen  Opperheer  verkoren  zijnde ,  regeerde  hij  in  Lom- 
hardyë  met  een  Koninklijk  gezag,  en  het  gelukte 
hem ,  alle  de  ondernemingen  van  den  Paus ,  zelfs 
cenen  tegen  hem  gerigten  kruistogt,  te  verijdelen. 

Zoo  lang  FREDERiK  cn  LODEWYK  om  het  Rijk  Twistmet 
met  malkanderen  kampten ,  had  de  Paus  zich  voor  ^^^  geve- 
geen'  van  beiden  verklaard ;  maar  toen  frederik  ren. 
in  het  jaar  1322  in  den  veldflag  bij  Muldorf  over- 
wonnen en  gevangen  was  genomen ,  verdubbelde  hij 
zijne  pogingen,  om  Lombardyen  aan  zijnen  vriend 
Koning  robert  te  bezorgen ,  waar  toe  na  den  dood 
van  MATTHEUS  visconti  ,  een  kruistogt  werd  uit- 
gefchreven  ,  en  MiJanen  zelve  belegerd,  hetwelk 
echter  door  den  tljdigen  onderftand  van  lodevvyk 
ontzet  werd;  na  welken  tijd  de  vijandfchap  van  den 
Paus  tegen  dezen  Keizer  geene  palen  meer  kende. 
Reeds  in  October  1323  gaf  hij  tegen  denzelven  eene 
BuUe  uit,  waar  in  hij  hem  vermaande,  zich  van 
het  bewind  des  Keizerrijks  zoo  lang  te  onthouden, 
tot  dat  de  Paus  zijne  verkiezing  zou  bevestigd  heb- 
ben. 

LODEWYK  zond  hier  op  Gezanten   naar  Avigmn^ 
om  in  onderhandeling    met    den   Paus    te  komen , 
maar  leverde  tevens   te   Neurenberg   in    December 
1323  een  nadrukkelijk  Protest  tegen  des  Paufen  ge- 
drag 


364  KERKELIJKE 

V       drag  over  en    een  beroep  op   eene  algemeene  Kerk- 

BOEK     vergadering.      Inmiddels    gaf  joannes   in  het  jaar 

Iloüfdft.   '3-4  ^^^^    's  Keizers  Gezanten   een   uitftel  van  twee 

ra  C.  G.  maanden ,  binnen    welke  lodewyk  ,  op   ftrafFe   van 

,^?'^!?!^' den  ban,  afzien  zou  van  het   onderfteunen  van  den 

lot  15  V* 

.  Ketterfchen  visconti  en  het  Huis  van  este,  en  het 

regt  van  den   Paus  erkennen,  om  ecnen  Rijksftede- 
houder  aan  te  (lellen. 

Deze  pogingen  van  den  Paus  waren  in  Duitsck- 
land  niet  zonder  gevolg,  zoodat  de  Oostenrykfche 
partij  zich  op  nieuw  verflierkte ,  aan  welker  hoofd 
zich  LEOPOLD  bevond,  Broeder  van  den  gevange- 
nen FREDERiK.  Ook  ging  JOAN ,  Kouing  van  Bo- 
hemen.  Zoon   van    den   laatst   overledenen   Keizer, 

tot  deze    zijde    over ,    ülch    verbindende    met    KAREL 

IV ,  Koning  van   Frankr-^k ,  welke   beide  Koningen 
met    ROBERT  ,   Koning  van    Napels ,    te    Avigmn 
kwamen,  in  het  jaar   1324,   om  over  een   ontwerp 
te  fpreken ,  ten  einde  de  Keizerlijke   kroon  op  eeneu 
Vorst  uit  het  Franfche  Huis  over  te  brengen. 
De  Paus       Dit  gefprek  fchijnt  den    Paus,   dewijl  lodewyk 
excom-     gggj^   Q(.|^^    Qp  2ijne    bedreigingen  floeg,    aanleiding 
ceertLo-  gegeven  te  hebben,  om  den  24{len  Maart   1324  lo- 
DEwvK     DEVVYK  dadelijk  te  excommuniceren ,  of  van   de  ge- 
\^Z   ^^^'  meenfchap  der  Kerk  uit  te   fluiten.    Ondertusfchen 
werd  's  Keizers  zaak  door  de  Leeraren  op  de  Uni* 
verfiieiten  van  Bologna  en  Parys  geregtvaardigd ,  en 
'sPaufen  gedrag  voor  onregtmatig   verklaard,    joan- 
NES  van  yandun ,  een   Leeraar  der  Godgeleerdheid 
en  Wijsbegeerte  te  Parys ,   en    's  Keizers    Lijfarts, 
MARsiLius  van  Padaa^  verdedigden  den  Keizer  te- 
gen 


GESCHIEDENIS.  565 

gen  den  Paus  in  hunne    fchriften;  ook  waren    de       v 

Minoriten  of  Franchkanen  op  deszelfs  zijde,   om     ''^ek 

IV 
bijzondere  redenen ;  volgens  een  oud  verhaal ,  maar  fioofdfï. 

welks  gezag  zeer  twijfelachtig    is ,    had   's  Keizers  na  C.  G. 
Kanfelier  ulrich  hangör  ,   een  Augshurger  Patri-  tot^i si'7* 
€ier,  (gemeenlijk  Magister  Ulricits  de  Augusta  ge-  ■ 
nnemd , )  als  's  Keizers  voornaamfte  Raadsman ,   de 
fchuld  van  de  hevige  twisten  tusfchen   dezen   Vorst 
€n  den  Paus. 

LODEvvYK  protesteerde  op  nieuw  in  een  Manifest 
tegen  deze  uitfpraak  van  den  Paus,  en  vernieuwde 
zijn  Appel  aan  eene  algemeene  Kerkvergadering;  in 
dit  Manifest  befchuldigde  hij  den  Paus  van  vele  eu- 
veldaden, maar  bijzonder,  dat  hij  gezegd  zou  heb- 
ben ,  dat  een  Paus  alsdan  eerst  waarlijk  Paus 
zij' ,  wanneer  de  Koningen .  en  fronten  met  malkan- 
deren  oneens  zijn ,  en  dat  de  tweefpalt  van  Duitsck- 
land  en  deszelfs  Vorsten  het  heil  en  de  vrede  zij 
van  den  Roomfchen  Paus  en  de  Kerk.  Dit  Mani- 
fest deed  zijne  werking  in  Duitschland  ^  alwaar  die 
genen  flecht  onthaald  werden,  die  'sPaufen  ban  te- 
gen den  Keizer  verfpreiden  wilden,  ook  werd  eene 
menigte  fchimpfchriften  tegen  den  Paus  geftrooid, 
in  welken  de  befchuldiging  van  Ketterij  niet  gefpaard 
werd.  Ook  gehoorzaamde,  behalve  den  Aartsbis- 
fchop  van  Saltsburg,  geen  één  Prelaat  van  Duitsch- 
land  den  Paus.  De  Dominicanen  floten  wel  te 
Regensburg  en  Landshut  hunne  Kerken,  maar  als 
de  Burgers  hun  hier  op  de  aalmoezen  weigerden  , 
waren  zij  ras  gedwongen,  het  voorbeeld  der  overige 
Geestelijken  te  volgen.    De   Straatsburgers  wierpen 


een' 


366  K  E  R  K  E  L  IJ  K  E 

V       een'   Priester,   die  de  Bulle  van    den  Paus   aan  de 

BOEK     Kerk  had  aangeplaltt,  in  den  Rhyn  ^    en   vervolgden 

Hoofdll.   ^'^^  *"  booten  met  riemen  en  haken,  toen  hij   met 

na  C.  G.  zwemmen  zocht  te  ontkomen. 

Jaario73.      jvjog  hield  zich  de  Oostenrykfche  partij  echter  flaan- 

de,  en  vatte  zelfs  nieuwen  moed,  toen  de  Paus  in 

De  Paus  jyiy  2^24  den  ban  tegen  lodewyk  verzwaarde, 
WYKaf.  ^'^  tegen  eenen  hardnekkigen ,  (^contumax,)  en  hem 
verbood,  den  Koninklijken  Titel  te  voeren.  Nu 
werd  ook  het  ontwerp  voortgezet ,  om  aan  Duitsch- 
land  een'  anderen  Vorst  te  geven,  ten  welken  ein- 
de Koning  karel  van  Frankryk  een  verbond  floot 
met  LEOPOLD ,  waar  bij  hij  beloofde ,  de  vrijheid 
van  deszelfs  Broeder  frederik  met  kracht  van  wa- 
penen te  zullen  uitwerKen,  miis  dat  frederik  ver- 
lost zijnde  van  alle  aanfpraak  op  het  Keizerrijk  zou 
afzien.  Doch  dit  geheele  ontwerp  mislukte,  door 
den  tegenfliand  van  balde  win,  Aartsbisfchop  van 
Trier ,  ook  koos  de  Koning  van  Bokemen  de  zijde 
van  LODEWYK ,  en  zelfs  leopold  zond  de  Rijks- 
kleinodien,  benevens  de  zoogenoemde  Heilige  Lans 
aan  lodewyk  ,  op  hope ,  van  daar  door  zijns  Broe- 
ders vrijheid  te  zullen  verwerven.  Maar  lodewyk 
vergenoegde  zich  met  het  befluit  van  den  Rijksdag 
te  Regensburg  in  het  jaar  1324,  hetwelk  geheel  ten 
zijnen  voordcele  was.  leopold  ,  verbitterd  ,  dat 
ziin  gedane  flap  niets  had  uitgewerkt,  greep  weder 
naar  de  wapenen,  en  behaalde  op  den  Keizer  eene 
aanmerkelijke  overwinning,  welke  nadeelige  gevolgen 
aan  denzelven  dreigde,  alzoo  de  Keurvorsten  van 
Meniz  en  Keulen  'm  het  jaar   1325  te  Reufe  niet 

ver 


GESCHIEDENIS.  367 

ver  van   Coblems  aan   den   Rhyn  eene   bijeenkomst       V 

hadden  met  Hertog  leopold  ,  en  de  Gezantea  van     ^'^^^ 

den  Paus  en  den  Koning  van  Franl^ryk ,  in  welken  Hoofdfï. 

zij  beraadflaagden ,  om  dezen   Koning  tot  Keizer  te  na  C.  G. 

doen  verkiezen;  docli  dit  onweder  werd   door  den  •'^^'^^°"^* 
'  tot  1517. 

Broeder  van  den  Keurvorst  van  Mentz  gelukkig  af-  ■ 

gewend,  door  de  aanmerking,  hoe  fchandcUjk  het 
voor  Duhschland  zou.  zijn,  eenen  vreemden  Heer 
te  ontvangen.  Inmiddels  floot  lodewyk  in  dat  jaar 
1325  eene  overeenkomst  met  zijnen  gevangenen  fre- 
DERiK ,  die  zijne  vrijheid  wederkreeg,  onder  voor- 
waarde, dat  hij  van  zijne  aanfpraak  op  het  Keizer- 
rijk zou  afflaan ,  en  met  zijne  vier  Broeders  lode- 
WYK  zou  helpen  tegen  alle  vijanden,  en  met  name 
tegen  den  genen ,  die  zich  Paus  noemt ,  en  alle  deS' 
zelfs  medehelpers  en  begunfiigerr,,  leopold  nog- 
tans  bleef  den  Paus  aankleven ,  die  hem  zelfs  geheel 
van  zijnen  Broeder  zocht  af  te  trekken. 

Groot  was  thans  de  verwarring  in  Dtiitschland , 
alzoo  niemand  wist  waar  aan  hij  zich  te  houden 
had ,  en  déze  verwarring  werd  door  den  Paus  nog 
vermeerderd,  doordien  hij  uitlandfche  Vorsten  op- 
hitfle  tot  verwoestende  invallen  in  het  gebied  van 
Keizer  lodewyk.  Deze  had  Hit  Keur  vorstendom 
Brandenburg  ^  hetwelk  opengevallen  was  door  den 
dood  van  waldemar  van  Anhalt  ^  in  het  jaar  1323 
ter  leen  opgedragen  aan  zijnen  oudflen  Zoon  lode- 
wyk ,  maar  thans  verbood  de  Paus  alle  de  ingeze- 
tenen der  landen,  die  daar  toe  behoorden,  denzel- 
ren  als  hunnen  Heer  te  erkennen,  en  wladislaw. 
Koning  van  Polen  ^  aan  wien  de  Paus  op  deze  voor- 
waar- 


tot 


3Ö8  K  E  R  K  E  L  IJ   K  E 

V       waarden  den   Koninklijken  Tiiel  zal  bevestigd   heb»- 

BOEK     ^^j^^  yjgi  n^ct  een  leger  Litthauers,  die  grootendeels 

Hoofdd.  nog  Heidenen  waren,  in  het  jaar  1325  in  de  Mark 

na  C.  G.  Brandenburg^   alwaar   zij    de  verfchrikkelijkfte    ver- 

J-J7*  woestingen   aanrigtten,   met   welke  onderneming  de 

—     Paus  nogtans  dezen  Koning  geluk  wenschte. 

Eindelijk  zag  Keizer   lodewyk.  zich  genoodzaakt 
tot  een  nader  verdrag  met  frederik  van  Oosten^ 
ryk  ^  aan  wien  hij  in   1325   de   volkomene  gemeen- 
Ichap    in    de    regering   van    Duitschland   toeftond , 
waar   in   de  Paus  weigerde  toe  te    ftemmen ;   nog 
kwam  'er  een   andere  voorflag  in   aanmerking,   dat 
LODEWYK  aan  frederik  het  Rijk  van   Duitschland 
overlaten ,   maar  voor  zich   Italië  behouden   zoude. 
Doch  de  dood  van  leopold  in  het  jaar   1326  bragt 
de  zaken  van  frederik  fpoedig  in  verval,   zoodat 
LODEWYK  zelfs  iu  ftaat  geraakte ,  om  op  eenen  togt 
naar  Italië  bedacht  te  zijn.    Ook  trok   hij   werkelijk 
in  het  jaar  1327  naar   Italië,    Te  Trente  kwamen 
hem  de  voornaamfie  hoofden  der  Gihellinen  ^  de  Ge- 
zanten van  Koning  frederik  van  Sicilië,  en  vele 
Bisfchoppen   en    Monniken    opwachten,  welke  zich 
allen  tegen  den  Paus   verklaarden.    Met  behulp  van 
MARSiLius   van   PÜJua  en    joannes  de   'Janduno , 
werden  zestien  artikelen  opgefteld  van   bezwaren   te* 
gen   den  Paus ,   wien  men  voor  eenen  Ketter   ver- 
klaarde,   en  fpotswijze  Paap  jan   noemde.      Kort 
daar  na  liet  lodewyk  zich  te  Milanen  met  de  ijze- 
ren kroon  van  het  Rijk  van  Lombardyë  kronen. 

Middelerwijl  fprak  de  Paus   een   nieuw  vonnis   te- 
gen den  Keizer  uit,  hetwelk  men  zijn  vijfde  Proces 

noemt. 


GESCHIEDENIS.  369 

noemt,  den  3den  April  1327  verklaarde  hij  alles  ver-      V 

beurd,  wat  lodewyk  ter  leen  bezat,  ook  het  Her-    '^^^-^ 

IV 
togdom  Beyeren,  en  ontfloeg  alle  zijne  Vafallen  van  Hoofdft. 

den   eed  van  trouwe  Jegens  hem ,   verbiedende   alle  na  C.  G. 

Christenen,  hem  voortaan  als  Opperheer  te  gehoor-  'ot^ciy^ 

zamen.  '  • 

Desniettegendaande  rukte   de    Keizer   naar   Rome  lodewyk 

voort:    alwaar  de  Burgers   vergeefs    den   Paus  ver-^^f^"™^, 

gekroond 
zocht  hebbende,  om  te  Rome   te  komen,  de   Guel- 

fen  verjaagden ,  en  de  foldaten  van  Koning  robert 
en  van  de  Paufelijke  Legaten  buiten  de  ftad  floten; 
maar  het  Opperhoofd  der  GihellVnen  tot  Bevelheb- 
berder ftad  aanftelden.  Onder  zoo  gunftige  omftan- 
digheden  deed  Keizer  lodewyk  in  het  begin  des 
jaars  1328  zijne  intrede  te  Rome  j  en  liet  zich  den 
i6den  Januarij  van  twee  Bisfchoppen  tot  Keizer  wij- 
den ,  terwijl  coLONNA  hem  de  kroon  opzette ,  waar 
na  hij  eenige  wetten  afkondigde  tegen  de  Ketters, 
tegen  de  fchuldigen  aan  het  kwetfen  der  Keizerlijke 
Majefteit,  voor  de  Geestelijkheid  enz. 

De  Paus,  die  dit  niet  had  kunnen  beletten,  liet 
nieuwe  vonnisfen  tegen  den  Keizer  uitgaan ,  en  ver- 
klaarde hem  in  dat  jaar  1328  voor  eenen  Ketter,  en 
MARSiLius  van  Padua  en  joannes  s'SiXi'Janduno(^') 

voor 

(*)  Wij  hebben  van  deze  beiden  onder  de  Geleerden 
van  dit  Tijdperk  gefproken.  Hier  verdient  aangemerkt 
te  worden,  dat  men  den  laatflen  gemeenelijk  joaknss 
van  Gend  (de  Gandavo)  noemt;  doch  verkeerd.  Zijne 
geboorteplaats  was  Jandun,  een  klein  plaatsje  in  Cham- 
pagne. 

XVI.  Deel.  Aa 


37»  KERKELIJKE 

V       voor  Aartsketters ,  uit  hoofde  van  zeker  Boek  door 
BOCK     (jeze  beide  laatstgemelden  uitgegeven  in  het  jaar  1324, 
Hoofdft    hetwelk  onder   den   titel;   Defenfur  pacis   zeer  ver- 
na  C.  G.  maard ,  en  in  Duitschland  verfcheidenemalen  gedrukt 

Jaario73.  |g  ffg^vorden.    Het  oogmerk  van  hetzelve   was  vrede 

tot  151 7.       '^  ^ 

r  en  rust  onder  de  Volken   en  in  het  Rijk   te  bevor- 

deren, waar  toe  als  een  middel  bijzonder  wordt 
voorgedragen ,  dat  men  de  Geestelijke  magt  binnen 
hare  behoorlijke  palen  moest  terug  brengen.  In  het 
tweede  Deel  van  dit  Boek  komen  onder  anderen  de 
volgende  (lellingen  voor :  dat  naar  de  leer  der  Schrift , 
noch  de  Roomfche ,  noch  eenig  ander  Bisfehop , 
Priester  of  Geestelijke,  zich  eenige  heerfchappij  of 
r egt s gebied  over  iemand  mag  aanmatigen ;  dat  pe- 
trus geene  magt  of  gezag  boven  de  andere  Apos- 
telen bezeten  heeft;  ook  kan  van  petrus  uit  de 
Heil.  Schrift  niet  bewezen  worden^  dat  hij  Roomsch 
Bisfehop ,  ja ,  wat  meer  is ,  dat  hij  ooit  te  Rome 
geweest  is ;  dat  men  alleen  aan  de  Schrift ,  of^ 
waar  derzelver  zin  twijfelachtig  mogt  zijn ,  aan  de 
uitfpraak  eener  algemeene  Kerkvergadering^  in  ge» 
hofzaken  een  onherroepelijk  gezag  moet  geven  ^  bij 
welke  gelegenheid  het  bekende  gezegde  van  augus- 
TiNUS  verklaard  wordt :  Ego  ver  o  non  crederem 
Eiiangelio ,  niji  me  Catholicce  Ecclefice  commoveret 
auctoritas;  de  Paus  kan  volftrekt  niets  voorfchrij- 
ven ,  wat  ter  zaligheid  noodig  is  te  gelooven.  Ver- 
ders wordt  bewezen :  dat  alleen  de  Wereldlijke 
borsten  het  regt  hebben,  om  algemeene  Kerkverga-» 
deringen  te  beleggen  enz. 
De  Paus  had  echter  ook  zijne  Schrijvers,  en  on- 
der 


GESCHIEDENIS.  371 

der    dezen   den  Augustinicner   Kluizenaar,  augus-       V 
TiNus  TRiUMPHUS,  gebooftig  van  Ancona  ^   die  in     ^'^^ 
het  jaar  isaS    in  zijn   Ssfle  jaar  overleden   is.     Hij  Hoofdft. 
fchreef  een  Boek :     Summa  de  potestate   Ecclejtasti-  na  C.  G. 

Tg  gr  T  r\*?  'X 

ca^   hetwelk  door    hem   aan    Paus   joannes   XXII  Jq^  jjj.^[ 
werd  opgedragen,  en  in    hetwelk   hij  de  Pausfelijke  ■ 
magt  ten  hoogden  toppunt  opvijzelt. 

Doch  deze  gefchriften  van  weerskanten  hadden  DeKeizer 
«ene  magtiger  on  der  (leuning  noodig,  zouden  zij  wer-  '^^^^'^\ 
king  doen.  De  Paus,  nog  onbewust,  dat  de  Kei- 
zer tot  in  Rome  was  doorgedrongen ,  gaf  in  het 
jaar  1328  bevel  tot  eenen  kruistogt  tegen  denzelven. 
Toen  hij  vervolgens  vernam,  dat  lodewyk  in  het 
bezit  der  Hoofdftad  was,  doch  dat  de  G^eestelijk- 
heid  aldaar  grootendeels  den  Godsdienst  weigerde  te 
vieren,  vermaande  hij  dezelve  tot  llandvastigheid ; 
en  zocht  het  ook  zoo  ver  te  brengen,  dat  de  Ro^ 
tneinen  zich  meester  mogten  maken  van  marsilius 
€n  JOANNES  van  Jandun  ,  die  insgelijks  te  Romt 
geweest  waren ,  en  van  welken  de  eerfte  zelfs  door 
den  Keizer  tot  Pausfelijken   f^icarius  benoemd  was. 

Maar  van  den  anderen  kant  werden  insgelijks  de 
iiiterfte  middelen  ter  hand  genomen.  Op  den  iSden 
April  des  jaars  1328  hield  de  Keizer  op  het  groote 
plein  voor  de  Pieterskerk,  alwaar  hij  in  zijnen  Kei-' 
zerlijken  fieraad  op  den  troon  aat ,  eene  aanzienlijke 
vergadering  van  Roomfche  Grooten  ,  van  den  Gees- 
teliiken  en  Wereldlijken  ftand.  In  dezelve  trad  de 
Augustinianer  Kluizenaar  nicolaus  van  Fabriani 
op ,  en  riep  driemalen  de  vraag  uit :  „  Is  hier  ook 
cea  Zaakwaarnemer,  (^Procurators ^^  tegenwoordig, 

Aa  2  die 


3?i  K  E  R  K  E  L  IJ  K  E 

V       die    den   Priester  jakob  van   Chaorfa  ^  (  Cahors  ^  J 

iior.K      2ich    JOANNES    XX U    latende    noemen  ,    verdedigen 

lloofdft.  wil?"    Toen   niemand   hier   op   antwoordde,   deed 

na  C.  (r.  een  Duitfche  Abt  eene  Latijnfche   Redevoering   over 

I^r  ic'i^'de    woorden   2   Kon.   VII.   9.    Dit  is  een  dag  van 

b/ijde    hoodfchap,   waar    na   een  wijdloopig  vonni« 

van  den  Keizer  tegen  den  Paus  werd  voorgelezen ; 
waar  bij  hij  den  Paus  ée.ï\  gehcimzinnigen  Antichrist^ 
ten  minden  deszelfs  voorlooper  noemde,  hem  voor 
eenen  Aartsketter  en  fchuidig  aan  Simonie  verldaar- 
de ,  en  hem  afzette ,  met  last  aan  zijne  ambtenaren 
en  leenmannen ,  waar  zij  hem  konden  •  vatten  ,  hem 
als  eenen  Ketter  ter  ftrafFe  te  leiden,  en  alle  ver- 
bindtenis  met  hem  verbiedende. 
Stoute  Misfchicn  was  deze  ftap  des  Keizers  te  overhaast; 

darai  van    ^^^j^  onverftandig ,  onredelijk ,   buitenfporig  en   ver- 

jAUOBvan  ,  ■!        , 

coLoNNA  foeijelijk  ,  kan   men  denzelven  met  muratori   met 

noemen.     Vier  dagen  na   de   bekendmaking  van  dit 
vonnis  ,  bellond  jakob  van  Colonna^   uit  dat  Huis, 
hetwelk  anders  zoo  Keizerlijk  gezind  was,   op  een 
openbaar  plein  te  Rome^  in  tegenwoordigheid  van 
meer  dan  1000  Romeinen ,  eene  Bnlle  van  den  Paus 
voor  te  lezen ,  'er  bij  voegende ,  dat  hij  dezelve  met 
den  degen  in   de  vuist  wilde  verdedigen ,   waar  na 
hij  ze  aan  de  deur  der  naaste  Kerk   aanplakte,  en 
zich    wegmaakte  ,   zonder  dat  iemand  hem  vastge- 
houden had,  waar  voor  de  Paus  hem  kort  daar  na 
met  een  Bisdom  beloonde. 
TODF.wYK      Den  volgenden  dag  na   het  uitgefproken  vonnis, 
benoerac  ggf  ^jg   Keizer  een   gebod ,   dat   een  Paus  voortaan 
wen  Paus  beft^ndig  zijn  verblijf  te  Romz  zou  ncBjen,  en  met 


GES  C  H  I  E  D  E  N  I  S.  373 

Eiine   Kardinalen   daar  blijven   zou  ;    vervolgens  'be-      -v 
noemde    hii   den    laden    Mei    132S   eenen    nieuwen     ^o^^^ 
Paus,  piaTER  van  Corbario ^  (een  dorp  in  Ahruz-  Hoordit, 
zo  in    het   Napelfche^')  eigenlijk  heette   hij  pieter  na  C.  G. 
RAINALLUCCI 5  hij  was  viji  jaren  lang  getrouwd  ge- J^^  j.j:, 

vveest,  eu  had  zich  van  zijne  vrouw  tegen  haren  wil 

gcfcheiden.  De  Keizer  vertoonde  hem  openlijk  op  het  NicoLAUi 
Plein  van  de  Pieterskerk  aan  het  volk,  latende  door 
den  Disfchop  van  Venetië  driemaal  de  vraag  herhalen  : 
of  zij  de^en  Frnnciskauer  tot  Paus  begeerden ,  waar 
op  de  aanhangers  van  den  Keizer  een  luid  vreugde- 
geroep aanhieven ,  hetwelk  de  overigen  volgen  moes- 
ten.t  Nu  liet  de  Keizer  hein  de  akte  van  bevesti- 
ging voorlezen,  ftak  hem  den  ring  aan  den  vinger, 
hong  hem  den  mantel  om ,  deed  hem  aan  zijne  reg- 
terhand  zitten,  en  ging  met  hem  tot  eene  plegtige 
Mis  in  de  Pieterskerk.  Kort  daar  na  benoemde  de 
nieuwe  Paus  zeven  Kardinalen,  en  alhoewel  hij  zel- 
ve te  voren  beweerd  had ,  dat  de  Paus  en  alle  Pre- 
laten eene  zoo  volkomene  armoede  moesten  waar- 
necn^en,  als- ciiristus  zelve  gedaan  had,  werd  hij 
echter  fpoedig  belust  op  een'  prachtigen  Hofllaat  en 
eene  kostbare  tafel.  De  Keizer,  die  zelve  niets  min- 
der dan  rijk  was ,  onderfleunde  hem  ,  zoo  veel  mo- 
gelijk, met  geld,  het  overige  moest  de  Paus  zich 
bezorgen,  door  het  verkoopen  van  ambten  en  pre- 
benden, het  verleenen  van  Privilegiën  en  Dispenfa- 
tien.  Bij  eene  nieuwe  plegtigheid  in  de  Pieterskerk 
zette  de  Keizer  den  Paus  den  fcharlaken  muts  op , 
terwijl  deze  hem  op  nieuw  de  Keizerlijke  vvaardigi» 
]i^id  bevestigde ,  en  den  zegen  over  hem  fprak, 

Aa  3  Het 


374  K  E  R  K  E  L  rj  K  E 

V  Het  Rijk  van  nicolaus  duurde  echter  niet  lang, 

BOEK  De  Keizer  begon  gebrek  te  krijgen  aan  geld  en  le- 
Hoofdn  vcnsmiddelen ,  de  Giheïlimn  vertrouwden  hem  wei- 
na  C.  G.  nig  wegens  zijn  onvoorzigtig  gedrag,  en  de  Ro- 
tot  i"?!?  ^^^^^^  »  ^^^  geene  vreemde  overheerfching  dulden 
■  konden,  werden  oproerig,  zoodat  de  Keizer  op  den 

LODEWVK  ^den  Augustus  1328  zich  genoodzaakt  zag  Rome  te 
Paus  zijn  verlaten,  alwaar  een  volkomen  opfland  was  uitge- 
genood.    borften ,  wordende  zijne  foldaten  met  fteenen  gewor- 

ff^/  ^  pen ,  en  fommigen  doodgefiagen  ,  onder  het  ge- 
me  te  ver-  ^      '  »  o      t>      •>  o 

laten.  fchreeuw  des  volks:  Steiven  de  Ketters!  Leve  de 
Heilige  Kerk!  De  Keizer  moest  ook  zijnen  nieu- 
v^-en  Paus  en  deszelfs  Kardinalen  medenemen;  doch 
dewijl  deszelfs  onderhoud  hem  te  lastig  werd,  liet 
hij  zijnen  Paus  te  /*//»  blijven  ,  toea  bij  zelve  in 
het  jaar  1329  naar  Lomhar d'^en  terug  trok,  en  ver- 
volgens naar  Duitschland  keerde.  Zelfs  wilden  de 
Pifaners  dezen  Keizerlijken  Paus  niet  lang  openlijk 
in  hunne  (lad  dulden,  en  hij  moest  blijde  zijn,  dat 
zekere  Graaf  aldaar  hem  eene  geheime  fchuilplaats 
in  zijn  huis  vergunde ,  tot  in  den   zomer  des   jaars 

1330- 
30ANNES       joANNES  de  XXIIfle,   die  te   voren  reeds   gedu- 

?^?f  ^^ ,  rende  des  Keizers  voorfpoed  den  moed  niet  had  la- 
kriigtden  ,      .      »,  ,    Tr  . 

Tegen-     ten  zinken,   maar   reeds   in    Maart    1328    s  Keizers 

paus  ge-   kroning  voor  nietig  en   van    onwaarde   verklaard  en 

■    zelfs  gepoogd   had,   hoewel   vergeefs,  eene   nieuwe 

verkiezing   van    eenen    Keizer  te   bewerken ,    kreeg 

door   LODEWYKS    terugtogt   uit  Italië  gelegenheid  , 

om  zijn  gezag  niet  alleen  te  handhaven  ,   maar  ook 

zijnen  mededhiger,  den   Tegenpaus  nicolaus,  in 

ïij- 


GESCHIEDENIS.  37^ 

«line  magt  te  krijgen.  Zoo  dra  de  Keizer  Pifa  in  V 
het  jaar  1330  had  verlaten ,  verklaarde  liij  den  Te-  ^oek 
genpaus  bij  eene  hevige  Biille  voor  eenen  Ketter  en  Hoofdfl. 
Scheurmaker,  omdat  hij  het  gevoelen  had  aangeno- na  C.  G. 
men,  dat  Christus  en  zijne  Apostelen  s:een  reet  ^^^■^^°'^^* 
van  eigendom  op  iets,  maar  alleen  het  vruchtge-  — — 
bruik  hadden  gehad ,  en  verbood  tevens  alle  ge- 
meenfchap  met  hem.  Rome  onderwierp  zich  weder 
aan  hem,  en  deed  hem  den  eed  van  trouwe;  aan 
den  Markgraaf  van  Este  liet  hij  de  regering  van 
Ferrara  over  voor  eene  jaarlijkfche  fchatting  van 
10,000  Dukaten.  Ondertusfchen  deed  hij  alle  moei- 
te, om  den  verborgenen  Tegenpaus  te  ontdekken. 
Eindelijk  leverde  de  Graaf  bonifacius  van  Dona' 
ratico  denzelven  in  het  jaar  1330  aan  hem  over  , 
onder  voorwaarde ,  dat  de  Paus  hem  niet  aan  het 
leven  ftraffen ,  en  hem  Jaarlijks  3,000  Goudguldens 
tot  zijn  onderhoud  betalen  zou.  Hier  op  kwam  de 
Tegenpaus  te  Pifa  voor  den  dag,  en  zwoer  zijne 
dwalingen  openlijk  af.  Dit  deed  hij  nog  eens  in 
Augustus  des  gemelden  jaars ,  in  de  vergadering  vnn 
den  Paus  en  de  Kardinalen  te  Avignon^  alwaar  hij 
na  eene  boetrede  gehouden  te  hebben,  den  Paus, 
met  een'  drop  om  den  hals,  en  met  tranen  in  de 
oogen,  te  voet  viel;  die  hem  terflond  den  ftrop  af- 
nam, hem  ophief,  en  den  kus  des  vredes  gaf.  De 
Paus  gaf  hem  Abfolutie ,  en  nam  hem  weder  in  de 
gemeenfchap  der  Kerk  aan ;  zich  echter  voorbehouden- 
de, om  hem  eene  boetdoening  op  te  leggen.  Sedert 
heeft  piETER  van  Corhario  'm  een  vertrek  onder  de 
Pausfeiijku  Schatkamer  opgefloten   geleefd;  hij  werd 

Aa  4  van 


576  K  E  R  K  E   L  IJ  K  E 

V  van  's  Paiifon  tafel  gefpijsd  ;  kreeg  tot  fluderen  en 
^°^^  bidden  verfcheidene  Boeken  ;  doch  hi>  mogt  geen 
Hoofdil.  bezoek  ontvangen.  In  deze  gevangenis  is  hij  na 
na  C.  G.  verloop  van  drie  jaren  overleden, 
tot  i'ï'i?  ^"  ^^^^  begin  des  jaars  1330  was  FREDERiK,Her- 
-  tog  van  Oostenryk,  overleden,  juist  loen   lodevvyk, 

De  Paus    jj^ar  Duitschland  terug  kwam.     Zijn   dood   had  de 

wcii^ert 

alle  ver-    verzoening  van  lodewyk.  met  den  Paus  kunnen  be- 

zoenmg  vorderen,  maar  deze  was  al  te  zeer  op  lodewyk 
zer  LOD£-  verbitterd  ,  zoodat  hij  op  nieuw  den  ban  tegen  hem 
WYK.  uitfchreef ,  en  aan  allen  het  ergfte  dreigde ,  die  hem 
als  Keizer,  of  zijn'  Zoon  als  Markgraaf  van  Brati' 
denburg  zouden  erkennen.  Ook  had  hij  otto  den. 
Stouten^  Hertog  van  Oostenryk ^  reeds  overgehaald, 
om  tot  eene  nieuwe  Keizers  verkiezing  te  komen. 
De  meeste  Priesters  en  Monniken  waren  den  Paus 
in  zoo  ver  insgelijks  gehoorzaam ,  dat  zij  in  de  (le- 
den, in  v/elkc  de  Keizer  kwam,  geen'  Godsdienst 
hielden,  maar  de  Keizer  joeg  hen  weg,  en  vervulde 
hunne  posten  met  anderen.  Intusfchen  bemiddelde 
jOAN,  Koning  van  Bohemen,  een  verdrag  tusfchen 
LODEWYK  en  het  Huis  van  Oostenryk^  en  deed  ver- 
volgens met  den  Hertog  van  Oostenryk  en  den  Keur- 
vorst van  Trier  een  voorflel  aan  den  Paus  ter  ver- 
zoening, volgens  hetwelk  lodewyk  den  Tegenpaus 
zou  laten  varen,  belijdenis  zou  doen  van  zijne  mis- 
(lagen,  en  zich  aan  de  genade  van  den  Paus  over- 
laten, mits  dat  hij  in  zijne  Koninklijke  en  Keizerlij- 
ke waardigheid  zou  bevestigd  worden.  Maar  de 
Paus ,  die  thans  den  Tegenpaus  reeds  in  zijne  magt 
had,  floeg  ook  dit  voorflel  bits  af,  en  antwoordde, 

dac 


GESCHIEDENIS.  377. 

dat  een   Ketter    en    verVolger    der  Katholijke  Kerk       V 

volftrekt  buiten  ftaat  was,  om  een  Christen  volk  re    ^^^^ 

regeren,  tevens  den  Koning  van   Bohème  verzoeken-  Hoofdft.' 

de ,  om  eene  nieuwe  verkiezing  te  bevorderen.  oa  C.  G, 

Evenwel  fcheen  Koning  jan  de  partij   van  lode-  I^^.  ^7^\ 

vvYK  ijverig  te  blijven  aankleven,  toen  hij  onverziens  — 

in  het  volffcnde  iaar   i-^^i   eene  zoo   dubbelzinnige  Dubbel- 
,       ..  i  oö  ..       ,        zinnigge- 

houdmg  aannam,  dat  geene  der  beide  partiien  nem  j^jgo-vaii 

volkomen  vertrouwen  kon.  De  Keizer,  aan  wien  den  Ko- 
hij  zoo  gevvigtige  dienden  gedaan  had ,  benoemde  gQ^pmeii 
hem  tot  Rijksftedehouder  in  ItaJi'è.  Hier  werd  Ko- 
ning JAN ,  toen  hij  met  een  leger  aankwam  ,  als  een 
algemeen  befchermer  en  vredeflichter  met  opene  ar- 
men ontvangen,  even  als  voorheen  zijn  Vader,  Kei- 
zer HENDRIK  VII,  zoodat  binnen  kort  de  helft  van 
Italië  zich,  zonder  geweld  van  wapenen,  aan  hem 
onderwierp.  Hij  deed  zich  nam^^lijk  bij  de  Gihelli' 
'pen  voor  als  Gevolmagiigde  des  Keizers  tot  den 
vrede,  en  bij  de  Guelfen  als  hun  Befchermheer  in 
naam  van  den  Paus.  Doch  eene  bijzondere  bijeen- 
komst ,  welke  hij  met  den  Pausfclijken  Legaat  hield , 
maakte  hem  vnn  eene  geheime  verflandhoudingmetden 
Paus  tot  nadeel  der  twee  partijen  verdacht.  Aller- 
meest beklaagden  zich  de  Gihellinen  over  hem  bij 
den  Keizer,  die  ook  zijne  zaken  in  zoo  groote  ver- 
warring vond,  dat  hij  in  het  Jaar  1331  eenen  Rijks- 
dag te  Frankfort  aan  den  Mein  uitfchreef,  om  op 
denzelven  deswegens  te  raadplegen.  Thans  kwam 
de  Paus  weder  met  eene  nieuwe  Banbulle  te  voor- 
fchijn,  en  bragt  geheel  Du'itschïand  onder  verbod 
van  Godsdienst,  aan  welke  de  Geestelijkheid  in  ver- 
Aa  5  fchei- 


57*  'K  E  R  K  E  L  IJ  K  E 

V  fcheidene  fteden  gehoorzaamde  ,  terwijl  de  Hertog 
^^^  van  Sak/en ,  de  Bisfchop  van  Straatsburg  en  andere 
Hoofdrt.  Geestelijke  Vorsren  tot  's  Paufen  zijde  overgingen, 
m  C.  G.  Doch  daartegen  verbond  Keizer  lodewyk  zich  met 
tot  IS  17.  "^"  Hertog  van  üostenryk  en  andere  aanzienliji^e 
■  Vorsren,  en  hield  eenen  Rijksdag  in   het  jaar    1331 

te    Neuremberg,   alwaar  hij  hevige    klngten   inbragt 
over    des    Paufen    bitterheid    en   onverzoenlijkheid , 
waar  door  de  vrede  verhinderd  werd;   ook  fcheelde 
het   weinig,    of  hij  zou   den   Koning  van   Bohemen 
voor    een    vijand   des   Rijks   verklaard  hebben ,    die 
hem  echier  wist  te   vrede  te  ftellen  ,   met   te  betui- 
gen,  dat  hij  in  alles,  wat  hij  gedaan  had,  ten  oog- 
merk had  gehad ,  om  *s  Keizers  verzoening   met  den 
Paus  te  bevorderen.     Het  biiift  nog  altijd  onzeker, 
of   deze    Koning  ,    die  voor  een'  korten    tijd    zoo 
veel  magt  en    aanzien   in   ItaJi'é  verkreeg,   meer  tot 
de   zijde   van   den   Paus  dan   van  den   Koning  van 
Frankryk   overhelde;   fchoon   het  laatfte   het   waar- 
fchijnlijkQe  is,   dewiil  hij  kort   daar   na  naar   dezen 
Koning  filip   van  Faïois   reisde,  en   zich   naauwer 
met    denzeiven   verbond,     filips   fchijnt   zelfs  naar 
het  Keizerrijk  geftaan  te  hebben ;   en  terwijl  hij  zich 
voordeed,   als   wilde    hij    eenen    kruistogt   naar   het 
Heilige  Land  ondernemen,  eischte  hij  van  den  Paus, 
dien  hij  door  de  menigte   Franfche  Kardinalen ,   die 
hem  omringde,  geheel  naar  zijne  hand  flelde  ,  onder 
andere  voorwaarden ,  het  Koningrijk   van  Arhs  of 
Burgnndi'è  voor  zich  en  dat  van   Italië  voor  zijnen 
Broeder. 
LODEVTYK      Niettegendaandc    de    voorflagen    van    lodewyks 

vrien- 


GESCHIEDENIS.  379 

vrienden  aan  den  Paus  met  verachting  van  de  hand       V 

waren  gewezen,  zond  lodewyk  echter  in  het  jaar     ^^^ 

1331  andermaal  Gezanten  naar   Avignon^  met  eene  Hoofdff. 

volmagt ,  in  welke  hij  als  voorwaarden   van   verzoe-  "^  C.  G. 

ring  voorftelde ,  dat  de  eere  van   het  Keizerrijk   be-  Jüt^cfl* 

u^aard    zou  blijven  ,   en    wat    de  Franciskanen  en  

MARSiLius  betrof,    deze  zouden  niet  mede  in  het  doet  ver- 
geefs 
verdrag  befloten  worden ,  dan  voor  zoo  ver  zij  zich  voorfla- 

am  den  Roomfchen  Stoel  gehoorzaam  betoonden,  gc'^  tot 
als  zij  iets  tegen  het  geloof  ondernamen ,  wilde  hij  ^-  ^^^ 
hetzelve  tegen  hen  befcbermen.  Als  de  Paus  'er  op  den  Paus. 
ftond,  dat  hij  van  den  ban  niet  zou  worden  vrijge- 
fproken  zonder  boetdoening ,  zou  dezelve  flechts 
Voor  korten  tijd  en  niet  moeijelijk  moeten  zijn.  Met 
den  twist  der  bovengemplcle  Monniken  met  den  Paus 
over  de  armoede  van  ciiristus,  {der  Parfusfeyi' 
krieg^  den  fle  von  Gots  armut  hahent  ^  ftaat  'er  in 
het  oorfpronkelijke , )  wilde  hij  zich  niet  bemoeijen. 
Hij  bood  aan,  opdat  de  eer  van  den  Roomfchen 
Stoel  bewaard  zou  blijven ,  zich  van  den  Titel  van 
Roomsch- Koning  te  onthouden  voor  dien  tijd,  dat 
hij  van  den  Paus  of  deszelfs  Gevolmagtigden  de 
kroning  zou  ontvangen,  voorts  zou  hij  of  zijne  Af- 
gevaardigden den  gewonen  eed  aan  den  Paus  en  den 
Roomfchen  Stoel  doen.  In  eenen  bijzonderen  Brief  aan 
den  Paus  beloofde  hij,  zich  als  een  getrouwen  Zoon 
en  Befchermer  der  Kerk  te  zullen  gedragen.  Doch 
alzüo  hij  zich  in  het  opfchrift  van  dezen  Brief 
Roomsch  Keizer  genoemd  had,  behoeft  men  zicli 
niet  te  verwonderen ,  dat  de  Paus  ook  deze  aanbie- 
dingen volftrekt  verwierp.    Evenwel  bragt  joannes. 


38o  .K  E  R  K  E  L  IJ  K  E 

V  Koning  van  Bohemen ,  die  zich  dan  bij  zijnen  Ko« 
BORK  niiiklijken  vriend  te  Parys  ^  dan  bij  den  Paus  te 
Hoofdft.  ^vlgnon^  dan  eindelijk  op  den  Rijlisdag  bevond, 
na  C.  G.  liet  daar  toe  ^  dat  de  Keizer  nog  eene  dergelijke 
iQj  j,*,_' proeve  tot  verzoening  waagde  door  Afgevaardigden 
p  aan  den  Paus  in  het  jaar  1332,   ter  bevordering  van 

welke  JOANNES  zich  zelven  weder  tot  den  Paus  be- 
gaf, ouk  voegden  de  Hertogen  van  Oostem-yk  hier 
hunne  verzoeken  ten  behoeve  des  Keizers  bij.  Maar 
ook  deze  keer  bleef  de  Paus  onbewegelijk.  i 

^i.  Keizer   lodewyk,   vermoeid   door  'sPaufen   mis- 

handelingen van  zoo  vele  jaren ,  in  Duïtschland 
door  de  Pvijksvorsten  riiet  behoorlijk  onderflieund', 
en  in  Italië  zonder  eenig  gezag ,  door  den  Koning 
van  Bohemen  misleid,  en  den  Konins  van  Frankryk 
wantrouwende,  befloot  eindelijk  in  het  jaar  1333  , 
van  het  Rijk  afftand  te  doen,  dewijl  hij  anders  in 
de  gemeenfchap  der  Kerk  niet  herdeld  kon  worden  , 
waar  naar. hij  vurig  verlangde.  Hij  ftelde  ook  wer- 
kelijk een  gefchrift  van  afftand  aan  zijnen  Neef,  den 
Hertog  HENDRIK  van  Neder-Beyeren  ter  hand,  het- 
welk evenwel  geheim  moest  gehouden  worden,  tof 
dat  de  Paus  hem  van  den  ban  ontflagen  had,  an- 
ders zou  deze  afftand  nietig  en  van  geene  kracht 
zijn.  De  Paus  betuigde  in  het  jaar  1334  zijne  blljd- 
fchap  hier  over  in  eenen  Brief  aan  den  Keizer,  ea 
zond  Gezanten  naar  Duïtschland  ^  om  dit  werk  tot 
(land  te  brengen.  Maar  de  overhaasting  van  Hen- 
drik, die  zich  reeds  als  Keizer  begon  te  gedragen, 
en  zich  op.  dezen  afftand  beriep ,  (lelde  het  geheel 
ontwerp  te-  leur.    De  meeste  Duitfghers  verklaarden 


GESCHIEDENIS.  3S1 

'er  zich  tegen ,   ook   de   Italianen   en    Koning    ro-       v 
BERT    zelve,    terwijl  verfcheidene    Rijksbenden   den     ^o^k 
Keizer    voorhielden,    hoe   fchandelijk    zoodanige  af-  HoofdfT. 
ftand  zou  zijn;  waar  op  lodewyk  zijne  belofte  in-  na  C.  G. 
trok,  tot  welke  men  hem  verleid  had,   en  'sPaufen -IJ^J^^^* 

Gezanten   keerden   onverrigter   zake  uit  Duitschland 

terug. 

Dit  ontwerp,  het  geen  eene  ftrekking  fcheen  te 
hebben,  om  den  Keizer  het  Rijk  te  doen  verliezen, 
diende  achter  na  veel  meer,  om  hem  in  hetzelve  te 
bevestigen.  Hij  had  nu  zijne  vrienden  en  vijanden 
leeren  kennen,  bijzonder  den  Koning  van  Frank- 
ryk,  die  thans  van  den  Paus  voor  zich  de  Tienden 
der  geheele  Kerk  voor  vijf  jaren  had  afgeperst ,  als 
het  ware ,  voor  den  Heiligen  Oorlog.  Ook  gaf  de 
Paus  op  zijnen  aan d rag  een  Dekreet  uit ,  waar  in 
hij,  in  vertrouwen  op  God  en  de  Apostelen  petrus 
«n  PAULUS ,  gebood ,  dat  Ita/ië  voortaan  geheel  van 
het  Keizerrijk  en  van  het  Duitfche  Rijk  zou  af- 
gezonderd blijven  (*).  Hier  tegen  verzette  zich 
Keizer  lodeywk  met  goed  gevolg.  Hij  verbood, 
dat  niemand  in  Duitschland ,  volgens  des  Paufen 
bevel,  de  Tienden  betalen  zou.  Hij  vertoonde  aan 
de  Rijksflenden ,  hoe  nutteloos  zulke  belasting  zou 
zyn,  welke  toch  niet  tot  het  voorgewende  oogmerk 
tou  hefteed  worden.  Als  de  Kerk  eens  in  rust  zou 
zijn,  voegde  hij  'er  bij,  zou  hij  zelve  eenen  krijgs- 
togt  naar  Jeruzalem  ondernemen ,  alzoo  hij  lang  ge- 
noeg geleefd  zou  hebben,  als  hij  eens    eenen  Paus 

zou 

(*)  Bij  BALUZ.  ntt.  Papp.  Avenien.  T.  I.  /.  704. 


58a  K  E  R  K  E  L  IJ  K  E 

V       zou  zien,  die  zich  het  heil  der  zielen    aantrok.    Dtf 
*'^^"      tegenwoordige    Paus    zorgde    geheel    niet    voor    het 
Hoofda.   GeesteUjke;  hij   was   geheel  door  het   tijdeUjke   ver- 
na  C.  G.  (likt ,  en  handelde   vollbekt   bediiegelijk ;   de   gevan- 
€0^1-1^7  ^^"  ^^"^  integendeel  was  in    wetenfchappen   en  hei- 
-    -         ligheid  des  levens  aan  de  Apostelen  gelijk. 
Dood  van      Niet  alleen  de  Keizer  fchiiderde  den    Paus   op  de- 
\°yn^"   ze  wijze  af,  maar   de   Gefchiedfchrijvers   dier  tijden 
befchuldigen  hem  vrij  eenparig  van   Simonie.    Sedert 
het  jaar   13 19   had   hij   zich   het  vervullen   van  alle 
Kollegiale   Stiften    der  Christenheid  voorbehouden  , 
waar   door   hij   onmetelijke   fchatten    bijeenlchraapte« 
Hij  bevestigde   geene   verkiezing  van   eenen   Prelaat, 
maar  bevorderde  eenen  Bisfchop   tot   Aartsbisfchop , 
en  in  de  daar  door  opengevallene  plaats  weder  eenen 
geringeren  Bisfchop ,  waar  door  verfcheidene  bevor- 
deringen te    gelijk  noodig  werden ,   welke  alle  voor 
de  Pausfelijke  Kamer  zeer  voordeelig  waren.    Doch 
de  Keizer  liet  dit  misbruik  niet  doorgaan ,  maar  wees 
velen  af,  die  alleen  uit  kracht  van  eene  Pausfelijke 
BuUe  bezit  van  Duitfche  Stiften  wilden  nemen.  Hier 
door    verpligtte    hij    de    hooger  Geestelijkheid    aan 
zich;  en  de  Aartsbisfchop  van  Tricr ^  die  thans  aan 
het  Pausfelijke  Hof  een  Proces  had   verloren ,   beriep 
zich ,  (leunende  op  's  Keizers  befcherming ,  op  eene 
aanftaande  Kerkvergadering,   gelijk   de  Keizer  zelve 
voor    eenige  jaren   gedaan  had,    en  met  welke  het 
thans  ernst  fcheen  te  voorden ,  alzoo  de  Italiaanfcht 
Kardinalen  het  verblijf  van  den  Paus  en   hunne  af- 
hankelijkheid van  Frajikryk  moede  fcheenen  te  wor- 
den, inzonderheid  verbond  zich  de  Kardinaal  Deken 

of 


GESCHIEDENIS.  383 

of  oudfte  van  dit  Kollegie,  neapoleo,  zich  ter  be-       V 
rordering  eener  Kerkvergadering  nader  met  den  Kei-     ^°^^ 
zer ,  waar  bij   zich   de   Franciskanen  voegden ;   een  Hoofdfl. 
gevoelen,  lietwelk   de   Paus  had   voorgedragen,   na- na  C.  G. 
meiijk,  dat  de  Zaligen  niet  vóór   den   dag  des  laat-  J^^  j.j^| 
ften  Oordeels  God  zullen  aanfchow.ven^  en   hetwelk  ■ 

als  Kettersch  werd  aangemerkt,  doch  hetwelk  men 
zegt,  dat  hij  nog  vóór  het  einde  van  zijn  leven  zal 
herroepen  hebben,  bragt  hem  ook  in  geene  kleine 
verlegenheid.  Men  fprak  reeds  van  niets  minder  , 
dan  dat  de  Paus  op  de  aangaande  Kerkvergadering 
behoorde  afgezet  te  worden.  Dan ,  de  dood ,  die 
JOANNES  XXII  in  het  jaar  1334  i"  het  pofte  jaar 
van  zijnen   ouderdom   uit   het  leven   riep  ,  verloste 

hem   uit  alle  gevaren. 

Zijne  twisten  met  Keizer  lodewyk  hebben  hem ,  Zijn  ka« 
inzonderheid  wegens  zijne  onverzoenelijkheid  ,  tot  '^^^^^'^» 
oneer  verftrekt;  voornamelijk  was  hij  berucht  van 
geldgierigheid.  villani  (*)  verzekert,  dat  hij  18 
millioenen  goudguldens  aan  gemunt  geld,  en  nog 
zeven  millioenen  aan  hiiisfieraden ,  juweelen  en  kost- 
baarheden heeft  nagelaten.  Hij  was  de  uitvinder  der 
Annaten ^  of  der  inkomften  van  het  eerfte  Jaar, 
welke  hij  zich  van  ieder  liet  betalen ,  die  eene  Pre- 
bende  kreeg,  voorts  had  hij  ook  zijne  goede  hoeda- 
nigheden. Hij  was  befcheiden  in  den  omgang ,  ma- 
tig in  zijne  levenswijze  ,  ftond  bijkans  alle  nachten 
op ,  om  te  bidden  en  te  ftuderen ,  en  vierde  alle 
morgens  de  Misfe;  hij  gaf  gaarn  gehoor,  en  voer- 
de 

(*)  Hiit.  Fiorjiit,  L,  XI.  C  20. 


3S4     KERKELIJKE  GESCHIEDENIS. 

V       de  zijne  zaken  vaardig  uit;  liij   was  klein   van  per- 

BOEK     foon  en  driftig;    maar   geleerd ,  fclierpzinnig  en   in 

Iloofdft,  zaken  van   gewigt    grootmoedig.     Zijne   verordenin- 

na  C.  G.  gen ,  (  extravagantes ,  )  ftaan  in  het  Pausfelijk  wet- 

Jaario73.  j^    -        De   fchriften ,   welke    hij    nagelaten    heeft, 
tot  15 17.  '  J        b  » 

>  eenige  Kerkredenen,  eene  verhandeling  over   de   ver- 

achting der  wereld,  en   eene  andere  over  de  veran- 
dering der  metalen ,  zijn  van  geen  aanbelang. 

Einde  van  het  Zestiende  Deel, 


1 


G 


z 


^  fOR  CHi.^.,^^ 


% 


m 


'''"'■o.   ONTARIO,  t^'^^ 


S^ 


t  ■     ■* 

«•  •  •     f. 


s    ■ 


,»    •